تاریخ نظریه: 1404/11/28
شماره نظریه: 7/1404/426
شماره پرونده: 1404-11-426ح
استعلام:
به موجب نظریه شماره 7/5350 مورخ 1389/09/06 آن اداره کل که بر اساس ماده 248 قانون امور حسبی مصوب 1319 اعلام شده است اثر قبول یا رد ترکه از جهت مسئولیت و بار اثباتی آن است. ورثه‌ای که ترکه را رد کرده است، مسئولیتی در پرداخت دیون ندارد و ورثه‌ای که ترکه را قبول کرده است، علی‌الاصول مسئول اداء تمام دیون به نسبت سهم خود است؛ مگر آنکه ثابت کند دیون متوفی مازاد بر ترکه بوده و یا ترکه پس از فوت بدون تقصیر تلف شده و باقیمانده ترکه برای پرداخت دیون کافی نیست. با توجه به مستندات پیش‌گفته، چنانچه ورثه در مرحله رسیدگی دادگاه متعرض آن نشوند که میزان دیون زائد بر ترکه است و یا تلف شده است؛ بلکه صرفاً با ورود در ماهیت اصل ادعای خواهان را نپذیرد؛ اما دادگاه با رد دفاعیات آنها، ورثه را به پرداخت دیون متوفی به نسبت سهم‌الارث خود محکوم کند و به همین اساس اجراییه صادر شود، خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید: 1- آیا واحد اجرای احکام حق توقیف اموال شخصی ورثه مانند ملکی که پیش از فوت مورث هم در مالکیت آنها بوده است را دارد؟ 2- آیا ورثه می‌توانند در مرحله اجرای حکم از ماده 248 قانون امور حسبی مصوب 1319 استفاده کنند و از جمله استعلام از اداره ثبت اسناد و املاک و بانک‌ها و پلیس راهور را برای احراز نبود ترکه یا ناکافی بودن آن را درخواست کنند؟ 3- در صورتی که ورثه دارای چنین حقی باشند، بررسی صحت و یا سقم ادعا و ارزیابی ادله با واحد اجرای احکام است یا دادگاه صادرکننده حکم؟ 4- در صورت اثبات ادعای ورثه، چه تصمیمی باید در خصوص پرونده اجرایی اتخاذ شود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1 و 2- با توجه به ماده 250 قانون امور حسبی مصوب 1319، رد ترکه باید در مدت یک ماه از تاریخ اطلاع وراث به فوت مورث به عمل آید؛ چنانچه در این مدت ترکه رد نشود، در حکم قبول و مشمول ماده 248 این قانون خواهد بود که مطابق آن در صورتی که ورثه ترکه را قبول کنند، هر یک مسئول ادای تمام دیون به نسبت سهم خود خواهند بود؛ مگر اینکه ثابت کنند از متوفی ترکه‌ای باقی نمانده یا دیون زائد بر ترکه بوده و یا ثابت کنند که پس از فوت متوفی، ترکه بدون تقصیر آنها تلف شده و باقیمانده ترکه برای پرداخت دیون کافی نیست که در این صورت نسبت به زائد از ترکه مسئول نخواهند بود. بر این اساس، در فرض سوال تا زمانی که چنین ادعایی به اثبات نرسد، اجرای احکام مطابق عمومات، اموال شخصی ورثه را با رعایت شرایط فوق توقیف میکند و نمی‌تواند در خصوص کفایت یا عدم کفایت ترکه راساً اقدام نماید.
3- ادعای ورثه مبنی بر زائد بودن دیون متوفی بر ترکه وی یا تلف ترکه یا بخشی از آن پس از فوت متوفی و عدم تکافوی باقی مانده ترکه برای پرداخت دیون وی موضوع ماده 248 قانون امور حسبی مصوب 1319، در هر یک از مراحل رسیدگی یا اجرای حکم قابل طرح است و از آنجا که این ادعا در زمره امور حسبی است، دادگاه بدون نیاز به تقدیم دادخواست به آن رسیدگی و اتخاذ تصمیم میکند و در هر صورت، این امر در اختیارات قاضی اجرای احکام که صرفاً عهده دار امر اجرا است، نمیباشد؛ مگر آنکه به عنوان دادرس علی‌البدل دادگاه مربوط، این موضوع به وی ارجاع شده باشد.
4- با توجه به پاسخ به پرسش فوق، درفرض اثبات ادعای ورثه مبنی بر زائد بودن دیون متوفی بر ترکه وی، مطابق بخش اخیر ماده 248 قانون امور حسبی ورثه نسبت به زاید از ترکه مسئول نخواهند بود و اجرای احکام در پرونده اجرایی به میزان ترکه حکم را اجرا میکند و نسبت به مازاد ترکه و باقیمانده محکوم‌به، حکم علیه ورثه قابل اجرا نمیباشد.