رابطه طلاق به استناد عسر و حرج و شرط وکالت در طلاق برای زوجه

تاریخ دادنامه قطعی: 1395/03/31
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: "عسر و حرج" و "شرط ضمن عقد" دو سبب مستقل طلاق از ناحیه زوجه می‌باشند و از آنجا که مورد نخست دارای مبنای قانونی و دیگر دارای مبنای قراردادی است، در عرض یکدیگر قرار داشته و زوجه می‌تواند جهت طلاق به هرکدام از این دو استناد نماید. بنابراین، اعتقاد به عدم حصول عسر و حرج، به جهت وجود وکالت در طلاق برای زوجه فاقد وجاهت قانونی است.

شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه بیست و یکم دیوان عالی کشور تاریخ: 1396/02/31 - 12 : 39 قاضی: حسین یاوری قاضی: بهروز طالب جان نثارحسینی

خلاصه جریان پرونده

پیرو گزارش ودادنامه شماره --- مورخ 95/3/31 شعبه --- دیوان عالی کشور، ا ج. قضیه اینکه خانم ف. ت. دادخواستی به طرفیت آقای ن. ص. به خواسته صدور حکم طلاق به لحاظ عسرو حرج تقدیم داشته که به شعبه ششم دادگاه عمومی حقوقی ارومیه ارجاع شده است. خواهان در دادخواست تقدیمی ضمن شرح چگونگی حدوث عسرو حرج اضافه نموده حاضرم سه چهارم مهریه ام را گذشت نمایم تا حکم طلاق صادرشود. شعبه مرجوع الیه پس از رسیدگی به شرح دادنامه شماره --- مورخ 94/8/17 حکم به بطلان دعوی زوجه صادر نموده است. زوجه از این حکم تجدیدنظرخواهی کرده است و شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی حسب دادنامه شماره --- مورخ 94/11/26 ضمن رد تجدیدنظرخواهی دادنامه تجدیدنظرخواسته را تایید کرده است. زوجه از این رای فرجام خواهی نموده است و شعبه --- دیوان عالی کشور به موجب دادنامه شماره --- مورخ 95/3/31 چنین رای داده است «گرچه به موجب ماده 1133 قانون مدنی که مورد اشاره دادگاه نخستین واقع شده، طلاق دراختیار مرد است ولی تبصره همین ماده برای زوجه نیز تقاضای طلاق را به رسمیت شناخته است که یکی از آن موارد، عسرو حرج زوجه است و مصادیق عسرو حرج حصری نیست بلکه هر گونه رفتاری که زندگی را برای زوجه غیر قابل تحمل نماید از مصادیق عسرو حرج خواهد بود. در قضیه مطروحه زوجه مدعی است همسرش او را آزار و اذیت می‌نماید و به گواهی کلانتری وی را درخانه حبس نموده و همسایگان و فامیل گواه بر سوء رفتار زوج هستند ولی دادگاه پیرامون ادعای زوجه تحقیقی به عمل نیاورده و به دلایل و مدافعات وی توجه ننموده‌اند بنابر این رای فرجام خواسته به شماره 01633 مورخ 94/11/26 صادره از شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی قابلیت ابرام نداشته و به استناد قسمت اخیر بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی ضمن نقض آن در اجرای بند «ج»; ماده 401 قانون یاد شده رسیدگی مجدد به شعبه همعرض دادگاه تجدیدنظر صادر کننده رای منقوض محول می‌شود تا در اجرای ماده 199 قانون مورد اشاره ضمن تحقیق از همسایگان و شهودی که زوجه به دادگاه معرفی می‌نماید در خصوص نحوه رفتار زوج با زوجه و چگونگی حبس زوجه در منزل وسایر مطالب معنون از سوی زوجه تحقیقات لازمه معمول وسرانجام به شرح ماده 406 قانون مرقوم مبادرت به انشای رای نموده و به طرفین ابلاغ نمایند ص 97 »;. این بار پرونده به شعبه هفدهم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی ارجاع شده است. شعبه مرجوع الیه ازمطلعین از وضعیت زندگی زوجین تحقیق نموده و در مورد حبس نمودن زوجه نیز از کلانتری استعلام کرده و مرجع مرقوم پاسخ استعلام را داده است (صفحه 129 ببعد و صفحه 153 ) و پس از تشکیل جلسات دادرسی سرانجام به موجب دادنامه شماره --- مورخ 95/9/25 چنین رای داده اند «.... این دادگاه ضمن تبعیت از تصمیم دیوان عالی کشور به عنوان مرجع عالی دستورات دیوان عالی محترم کشور را انجام و درماهیت امر به لحاظ اینکه رای شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی نقض گردیده شروع به تحقیقات مورد نظر دیوان عالی کشور نموده و نسبت به تکمیل آنها اقدام کرد توجها به اینکه درخواست صدور حکم طلاق به علت عسرو حرج از ناحیه زوجه زمانی است که مشارالیها هیچ راهی برای خروج از زندگی مشترک ووقوع طلاق نداشته باشدو دوام علقه زوجیت ادامه زندگی را برای زوجه با مشقت همراه ساخته و تحمل آن مشکل باشد و یا عادتا قابل تحمل نباشد که دراین خصوص به استناد ماده 1130 قانون مدنی و قاعده کلی الحاکم ولی المتنع دادگاه می‌تواند زوج را اجبار به طلاق نماید ودر صورتی که اجبار میسر نباشد به اذن حاکم شرع طلاق داده می‌شود همانطوری که در شرح اعلامی آمد هیچ راهی برای وقوع طلاق نباشد و دوام آن نیز موجب عسرو حرج زوجه باشد حکم طلاق از ناحیه دادگاه با احراز شرایط شرعی و قانونی صادر می‌گردد ولیکن زمانی که زوجه وکالت در تطلیق نفس با حق تعیین نوع طلاق داشته دیگر نوبت به صدور حکم طلاق به علت عسرو حرج نمی رسد چرا که زوجه می‌تواند با اعمال وکالت با تعیین نوع طلاق خود را مطلقه نماید به عبارت دیگر با وجود وکالت زوجه درتطلیق نفس حاصل از شروط ضمن نکاح دیگر نوبت به عسرو حرج زوجه نمی رسد و عسرو حرج مشارالیها با این وصف محقق نمیگردد بنا بمراتب اعلامی دادگاه ضمن رد اعتراض واصله رای دادگاه محترم بدوی را که تا حدی نتیجتا بر همین اساس صادر گردیده و عسر و حرج زوجه را محقق ندانسته مستندا به ماده 358 و 408 و 406 قانون آیین دادرسی مدنی تایید و استوار می‌نماید.... ص 171 »;. آقای چ. ب. به وکالت از خانم ف. ت. نسبت به این رای فرجام خواهی نموده است (ص 183 . تاریخ ابلاغ دادنامه --- /1 و تاریخ ثبت دادخواست فرجامی 95/10/19 ). وکیل فرجام خواه در لایحه منضم به دادخواست فرجامی ضمن بر شمردن دلایل حدوث عسرو حرج به استدلال دادگاه تجدیدنظر مبنی بر اینکه با وجود وکالت زوجه درتطلیق نفس حاصل از شروط ضمن نکاح دیگر نوبت به عسرو حرج نمی رسد نیز معترض شده و اظهار داشته چنین استدلالی غیر حقوقی و غیر شرعی می‌باشد... درحالی که همین دادگاه به طور ضمنی وجود عسروحرج برای زوجه را پذیرفته است ولی با توجیه غیر منطقی و غیر قانونی نیّت رد دعوی موکل را داشته فلذا درخواست مجدد و قانونی و نقض دادنامه معترض عنه و صدور دستور در پذیرش دعوی موکل به شرح خواسته را دارد. فرجام خوانده (زوج) پاسخ داده دفاعیات اینجانب طبق آخرین لایحه موجود در پرونده بوده و جهت جلوگیری از اتلاف وقت از تکرار مطلب خودداری می نمایم زیرا طبق آرای بدوی و ثانوی این بار هم قاضی محترم پرونده به ماهیت پلید و شیطانی و غارتگرانه خواهان پی برده و با درایت و نهایت دقت وسعه صدر، رای به حق را صادرنمودند و یک بار دیگر قاطعانه اعلام و اظهار می دارم کلیه مطالب مندرجه درآخرین لایحه اعتراض خواهان کذب و دروغ و حتی یک سطر از آن واقعیت نداشته و در پایان ضمن تشکر و قدردانی از کلیه زحمات و دقت نظر آن عزیزان، تایید رای مورد اعتراض، مورد استدعاست (ص 191 ). فرجام خواهی خانم فرزانه ت. با وکالت آقای چنگیز باقری به دیوان عالی کشور ارسال و به شعبه --- دیوان ارجاع شده است.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل است وپس از قرائت گزارش آقای حسین یاوری عضو ممیز و اوراق پرونده و لوایح طرفین، مشاوره نموده و به شرح زیر رای صادر می‌نماید:

رای شعبه

فرجام خواهی خانم ف. ت. با وکالت آقای چ. ب. نسبت به دادنامه شماره --- مورخ 95/9/25 شعبه هفدهم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی که طی آن حکم به بطلان دعوی طلاق صادر شده است قابل پذیرش میباشد زیرا خواسته زوجه صدور حکم طلاق به علت عسرو حرج است و رای نخستین نیز با توجه به همین خواسته صادر گردیده است ولی شعبه --- دادگاه تجدیدنظر (صادر کننده دادنامه فرجام خواسته) ا ج. ا با این استدلال که «.... با وجود وکالت زوجه در تطلیق نفس حاصل از شروط ضمن نکاح دیگر نوبت به عسرو حرج زوجه نمی رسد....»; از ورود به خواسته خواهان وصدور رای در این خصوص خودداری نموده است درحالی که عنوان «عسروحرج»; و«شروط ضمن عقد نکاح»; دو مقوله جدای از یکدیگر است و مبنای ایجاد هریک با دیگری و نیز آثار و نتایج حاصله از آن با همدیگر متفاوت است. عسرو حرج مبنای قانونی دارد ولی شروط ضمن عقد نکاح از ریشه قراردادی برخوردارست (مواد 1119 و 1130 قانون مدنی) و طرق اثبات هرکدام و نوع و سیاق رای صادره توسط دادگاه در مورد هریک با دیگری و از حیث آثارمتفاوت است (ماده 26 قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391 ) و با این توصیف زوجه مخیر است از هریک از این عناوین که بخواهد برای درخواست طلاق استفاده نماید و الزام وی به استفاده از شروط ضمن عقد محمل قانونی ندارد فلذا رای شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی از این جهت که به عسر و حرج مورد درخواست زوجه توجه ننموده مخدوش است و به استناد قسمت اخیر رای وحدت رویه شماره 670 مورخ 83/9/10 هیات عمومی دیوان عالی کشور و بند 2 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی و نیز قسمت اخیر ماده 403 همین قانون نقض بلا ارجاع می‌شود و چون دادگاه صادر کننده رای منقوض نسبت به خواسته خواهان بدوی که تقاضای طلاق به علت عسرو حرج است رسیدگی ننموده است لذا پرونده به مرجع مرقوم اعاده می‌شود که با توجه به دادنامه قبلی شعبه --- دیوان عالی کشور و تحقیقات و اقداماتی که پس از آن انجام شده و ماده 406 قانون اخیرالذکر رای مقتضی درمحدوده عسرو حرج زوجه صادر و به طرفین ابلاغ نماید.

حسین یاوری بهروز طالب جان نثار حسینی رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور عضو معاون شعبه --- دیوان عالی کشور