شماره پرونده: ه- ع؍ 9900371 و 9900370 و 9900372 و 9900863
شکات: 1- علیرضا مفتخری مظاهری فرزند محمد 2- رامین قربانپور فرزند الهویردی 3- احمد طبق چی فرزند محمد 4- علیرضا کلاگر فرزند ابوتراب
طرف شکایت: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال شیوه نامه تخصیص یارانه مطبوعات در سال 98 به شماره 277496 مورخ 11؍11؍1398 مصوب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی
شکات دادخواستی به طرفیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به خواسته ابطال شیوه نامه تخصیص یارانه مطبوعات در سال 98 به شماره 277496 مورخ 11؍11؍1398 مصوب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده اند که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
نامه شماره 277496 مورخ 1؍11؍1398 مصوب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی
شیوه نامه تخصیص یارانه مطبوعات در سال 98
برای اجرای آییننامه «نحوه پرداخت یارانه در حوزه نشر و مطبوعات» مصوب جلسه 13؍8؍88 هیات وزیران، شیوه نامه زیر، مبنای حمایت از نشریات دارای مجوز از هیات نظارت مطبوعات خواهد بود.
ماده 1) شرایط برخورداری از حمایت
الف) مطبوعات، به شرطی مشمول دریافت یارانه میشوند که مطابق جدول زیر از حداقل شرایط برخوردار باشند.
ردیف
ترتیب انتشار
نظم در انتشار
ضریب کیفی
تعداد صفحات
1
روزنامه سراسری
80
40
8
2
روزنامه استانی؍ منطقه ای
80
35
14
3
هفته نامه یا دو هفته نامه سراسری
80
60
12
4
هفته نامه یا دو هفته نامه غیر سراسری
80
60
8
5
ماهنامه و دو ماهنامه سراسری
80
60
24
6
ماهنامه و دو ماهنامه استانی؍منطقه ای
80
60
16
7
فصلنامه و دو فصلنامه (به جز سالنامه)
100
80
64
1-ارقام مربوط به ضریب کیفی، تا زمان رتبه بندی جدید اعتبار دارد و پس از آن به منظور ارتقاء کیفی و محتوایی نشریات حد نصاب آن افزایش خواهد یافت.
تبصره 1: رتبه بندی جدید، تا سه ماهه اول سال 98 انجام خواهد شد.
تبصره 2: بر اساس آییننامه مصوبات هیات وزیران چنانچه حجم آگهی ها و گزارش آگهی ها (رپرتاژ آگهی) مندرج در نشریات بیش از 30 درصد صفحات نشریات باشد از میزان صفحات مورد حمایت به نسبت هر 10 درصد آگهی مازاد، یک صفحه کاسته خواهد شد.
2- روزنامه سراسری به روزنامه ای اطلاق میشود که در تمام استان ها توزیع شود.
سایر روزنامه های دارای مجوز سراسری به شرح جدول زیر دسته بندی شده و مورد حمایت قرار می گیرند:
ردیف
تعداد استان های محل توزیع
ضریب حمایت
1
31
1
2
30-17
8؍0
3
16-5
4؍0
3- نشریات در صورت اعلام شمارگان در سامانه جامع رسانه های کشور (موضوع ماده 20) و اعلام وصول به موقع (20 روز بعد از تاریخ چاپ) مشمول حمایت قرار می گیرند.
4- نشریاتی که به صورت دیجیتال چاپ میشوند، از شمول دریافت یارانه خارج اند.
ب) بودجه حمایتی به رسانه هایی تعلق میگیرد که با تولید و انتشار محتوا و فرآورده های خبری، تحلیلی و تصویری، در چارچوب موضوعات ماده 6 این شیوه نامه، عمل کرده و برای اقدامات خود گزارش های مستند لازم را ارائه کرده باشند. تعیین میزان حمایت و ارزیابی گزارش های دریافتی با کارگروهی متشکل از صاحب نظران شامل مدیران و نمایندگان صنوف رسانه ای خواهد بود.
ماده 2) فرمول حمایت
حمایت از نشریات، تابع مولفه هایی است که به صورت های شکلی و محتوایی مشخص و محاسبه میشوند. در این فرمول حاصلضرب مولفه های «شمارگان حمایتی، قطع، دفعات انتشار، ضریب کیفی، تعداد صفحات، نظم در انتشار و ضریب ریالی کاغذ» نقش دارند.
ردیف
مولفه های حمایت
تعریف
1
شمارگان حمایتی
برآورد شمارگان حمایتی بر اساس کارشناسی اداره کل مطبوعات و خبرگزاری های داخلی و مبتنی بر چهار عامل زیر صورت میگیرد:
1- خود اظهاری صاحب امتیاز در سامانه جامع رسانه های کشور
2- خوداظهاری مدیران مسئول به همراه ارائه مستندات نحوه توزیع
3- آمار ارائه شده توسط چاپخانه ها
4- نتایج بازرسی های ادواری از چاپخانه ها
5- اطلاعات دریافتی از مراکز توزیع (سراسری، استان ها و دکه های مطبوعاتی) اطلاعات ارائه شده توسط ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ها و خانه های مطبوعات
2
قطع
طول و عرض تایید شده نشریه در سامانه جامع رسانه ها (مساحت نشریه)
3
دفعات انتشار
تعداد شماره هایی از نشریه که در دوره های حمایت، منتشر و اعلام وصول آن ها تا 20 روز پس از پایان دوره، تایید شده است، مورد حمایت قرار میگیرد. شماره هایی که پس از این تاریخ، اعلام وصولشان تایید شود، مشمول حمایت نخواهند شد.
4
ضریب کیفی
امتیازی که نشریات بر اساس محاسبه شاخص های کیفی کسب می کنند. عدد ضریب کیفی به عنوان ضریب عمل می کند.
5
تعداد صفحات
تعداد صفحات منتشره در بازه زمانی حمایت، پس از کسر تعداد صفحات آگهی
6
نظم در انتشار
میزان انتشار و اعلام وصول منظم نشریه، مطابق محاسبه سامانه جامع. تاثیر نظم در انتشار مطابق جدول مندرج در ماده یک است.
7
ضریب ریالی کاغذ
عدد قیمت حمایتی کاغذ روزنامه که در هر دوره تعیین و مبنای محاسبه قرار میگیرد.
ماده 3) سقف تعداد نشریات مورد حمایت برای موسسات حقوقی و افراد حقیقی
میزان حمایت از نشریات متعدد دارای صاحب امتیاز حقیقی یا حقوقی واحد تا زمان تعیین تکلیف این گروه از نشریات توسط هیات نظارت بر مطبوعات، مطابق جدول زیر تعیین میشود.
ردیف
تعداد نشریات
میزان حمایت
1
3-1
100 درصد
2
5-4
75 درصد
3
10-6
50 درصد
4
بالای 10
صفر درصد
تبصره: برای ردیف چهار، به ترتیب از بالاترین ضریب کیفی انتخاب و در فهرست حمایت قرار می گیرند.
ماده 4) موارد زیر به عنوان ضرائب افزاینده و کاهنده عمل می کند:
1- یارانه نشریات متعلق به استان های کم برخوردار، حداکثر با ضریب 2 محاسبه میشود. اسامی این استان ها مطابق اعلام سازمان برنامه و بودجه، به شرح زیر است: آذربایجان غربی، ایلام، چهارمحال و بختیاری، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان، کردستان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویر احمد، گلستان و لرستان.
2- تذکرات مکتوب هیات نظارت 10 درصد و تذکرات اداره کل مطبوعات و خبرگزارهای داخلی 5 درصد تاثیر کاهنده در یارانه پرداختی دارد.
3- تشویق های مکتوب هیات نظارت 10 درصد و تشویق های اداره کل مطبوعات و خبرگزاری های داخلی 5 درصد تاثیر افزاینده در یارانه پرداختی دارد.
ماده 5) محدودیت های حمایتی
1- نشریات از ابتدای صدور مجوز تا پایان سال سوم از هیچگونه حمایتی برخوردار نمی شوند.
2- برای نشریاتی که به روزنامه تبدیل شده اند، سابقه قبلی لحاظ نشده و مطابق بند یک همین ماده عمل میشود.
3- نشریاتی که گستره توزیع آنها به سراسری تبدیل شده، مشمول بند یک این ماده خواهند بود.
4- چنانچه شمارگان اعلام شده توسط نشریات مغایر با شمارگان تایید شده در بازرسی ها باشد، میزان حمایت آنها میتواند تا یک سوم کاهش یابد.
تبصره: تکرار تخلف، موجب محرومیت از یارانه و عندالزوم بررسی مجدد مجوز در هیات نظارت خواهد بود.
ماده 6) موضوعات تشویقی در محاسبه یارانه مطبوعات
الف) اقتصاد و توسعه ملی
1) پرداختن به محورهای 24 گانه اقتصاد مقاومتی
2) فرهنگ سازی در موضوع رونق تولید به عنوان شعار سال و حمایت از کالای ایرانی
3) توسعه گردشگری و ایرانگردی
4) فرهنگ سازی در حوزه اصلاح الگوی مصرف
5) ترویج فرهنگ حفاظت از محیط زیست و مدیریت مصرف آب و انرژی
ب) فرهنگی- اجتماعی
1) ترویج سبک زندگی اسلامی- ایرانی
2) ترویج زبان فارسی (یا اهتمام به فعالیت در کشورهای فارسی زبان)
3) ترویج فرهنگ کتاب خوانی
4) فعالیت در حوزه کودک و نوجوان
5) آسیب شناسی معضلات اجتماعی از جمله اعتیاد، طلاق و... با رویکرد اصلاح و افزایش سرمایه اجتماعی
ج) سیاست خارجی و امنیت ملی
1) پرداخت به سیاست های کلان نظام در موضوع دیپلماسی و سیاست خارجی بویژه به زبان های مختلف
2) تحکیم همبستگی ملی، تمامیت ارضی و پرهیز از واگرایی بویژه در استان های جدار مرزی
3) تحکیم پایه های امنیت ملی و مصالح کشور در چارچوب سیاست های نظام
د) فرهنگ و معارف اسلامی و دفاع مقدس
1) قرآن، نماز، معارف و احکام اسلامی
2) فرهنگ ایثار، شهادت و دفاع مقدس و محور مقاومت
تبصره 1: رسانه هایی که حداقل 60 درصد مطالب آن ها (به طور کامل یا ترکیبی) در یکی از چهار گروه موضوعی فوق باشند، مشمول دریافت یارانه خواهند بود.
تبصره 2: استفاده از ظرفیت حمایتی بندهای فوق، مستلزم ارائه مستندات بوده و تایید درخواست، پس از بررسی کارشناسی در کارگروه مربوطه صورت میگیرد. ساختار کارگروه و میزان تشویق، به تایید معاونت مطبوعاتی خواهد رسید.
تبصره 3: نشریات دارای موضوعات ویژه، در صورت تایید، مصداق بند یک ماده 5 این شیوه نامه قرار نمی گیرد.
سید عباس صالحی
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
1- شیوه نامه در بهمن 98 تصویب شده ولی از اول شهریور 98 اجرایی و عطف بماسبق شده است (عدم رعایت مواد 2، 3 و 4 قانون مدنی و نقض قاعده عطف به ماسبق نشدن)
2- به جهت عدم اطلاع رسانی در زمان قبل از اجرای قانون، مشمول قبح عقاب بلابیان میباشد.
3- نقض اصل تفکیک قوا با ایجاد محدودیت برای مطبوعات و خلق قانون خارج از حدود اختیارات
4- تخلف از اصل آزادی مطبوعات با اشتباه در تفسیر قانون و تحدید مطبوعات با اضافه کردن نظارت نهادی به تاریخ اداره کل مطبوعات و خبرگزاری ها (نقض اصل 24 قانون اساسی)
5- نقض اصول 3، 40، 57 و 138 قانون اساسی با ایجاد تبعیض ناروا میان نشریات چاپی و دیجیتالی و ایجاد سقف برای تعداد نشریات
6- نقض تبصره 1 ماده 7 آییننامه نحوه پرداخت یارانه در حوزه نشر و مطبوعات به موجب بند 1 ماده 5 شیوه نامه با افزایش شروع حمایت از 6 ماه به 3 سال
7- در تبصره بند 4 ماده 5 شیوه نامه، برخلاف ماده 13 آییننامه نحوه پرداخت یارانه در حوه نشر و مطبوعات، مجازات را از کاهش یک سوم حمایت به (محرومیت) تغییر و افزایش داده است.
8- تبصره 1 ماده 6 شیوه نامه فقط برخی رسانه ها را مورد حمایت بودجه ای قرار داده است در حالی که با آییننامه مذکور تمام نشریات که مجوز نشر دریافت می دارند پس از 6 ماه انتشار میتوانند تحت حمایت قرار گیرند.
9- تبصره ماده 5 شیوه نامه با مواد 13 و 11 آییننامه، بندهای 2 و 3 ماده 5 شیوه نامه با اصل قانونی بودن تصمیمات قوه مجریه مغایرت دارد. و...
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
1- شیوه نامه مورد شکایت برای سال 98 بوده و مهلت اعتبار آن منقضی شده است.
2- طبق بند 5 ماده 2 قانون اهداف و وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اجرای قوانین مربوط به مطبوعات و نشریات و تعیین ضوابط و مقررات مربوطه از وظایف این وزارت است.
3- بر اساس ماده 45 قانون مطبوعات، نظارت دقیق بر عملکرد جراید و انجام رسالت مطبوعاتی آنان بر عهده این وزارت خانه است.
4- مطابق ماده 36 آییننامه اجرایی قانون مطبوعات مصوب 1395، این وزارت موظف است بر عملکرد رسانه ها نظارت دقیق داشته باشد.
5- با انقضای سال و تصویب شیوه نامه جدید، جایی برای اعتراض رسانه هایی که مشمول هستند باقی نمینماید.
در خصوص ادعای مغایرت مصوبه با شرع، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه 27279؍102 مورخ 2؍6؍1400 اعلام کرده است که:
موضوع کل شیوه نامه مورد شکایت خلاف شرع شناخته نشده است.
پرونده شماره ه- ع / 9900370، 9900371، 9900372 و 9900863 مبنی بر ابطال شیوهنامه تخصیص یارانه مطبوعات در سال 1398 به شماره 277496 مورخ 01؍11؍1398 وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در جلسه مورخ 13؍11؍1400 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و درخواست ابطال مقرره مورد اعتراض از حیث قانونی با اتفاق نظر اعضاء، مشمول ماده (85) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 تشخیص شد و از بُعد شرعی، اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
نظر به اینکه بر مبنای نامه قائم مقام دبیر شورای نگهبان به شماره 27279؍102 - 02؍06؍1400 شیوهنامه تخصیص یارانه مطبوعات در سال 1398 به شماره 277496 مورخ 01؍11؍1398 وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، توسط فقهای شورای نگهبان مغایر با شرع مقدس اسلام تشخیص نشده است، بنابراین در اجرای تبصره (2) ماده (84) و ماده (87) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 و تبعیت از نظر فقهای شورای نگهبان، موجبی برای ابطال مصوبه معترض عنه از بُعد شرعی وجود ندارد. این رای مطابق ماده (33) آییننامه اداره جلسات هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1393 مشمول اعتراض موضوع بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 نخواهد بود.
محمد کریمی
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری