شماره پرونده: ه- ع/0004190 شماره دادنامه: 140109970906000226 تاریخ: 25/04/1401
شاکی: آقای پرویز اکبری
طرف شکایت: وزارت راه و شهرسازی
موضوع شکایت و خواسته: حذف و ابطال رشته کارشناسی عمران از متن بخشنامه شماره 400/27527 مورخه 06/06/1396 و ابطال بند40 (رشته کارشناسی عمراننقشه برداری)بخشنامه شماره 430/149726 مورخه 29/10/1397 دفتر توسعه مهندسی ساختمان، وزات راه و شهرسازی از مصوبات کمیسیون ماده 7 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مبنی بر اخذ پروانه اشتغال مهندسی رشته شهرسازی و شهرسازی - برنامه ریزی شهری
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت راه و شهرسازی به خواسته حذف و ابطال رشته کارشناسی عمران از متن بخشنامه شماره 400/27527 مورخه 06/06/1396 و ابطال بند40 (رشته کارشناسی عمراننقشه برداری) بخشنامه شماره 430/149726 مورخه 29/10/1397 دفتر توسعه مهندسی ساختمان، وزات راه و شهرسازی از مصوبات کمیسیون ماده 7 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مبنی بر اخذ پروانه اشتغال مهندسی رشته شهرسازی و شهرسازی - برنامه ریزی شهری به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
بخشنامه شماره 400/27527 مورخه 06/06/1396
به استناد آخرین مصوبات کمیسیون موضوع تبصره 2 ماده 7 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب 1374، موارد زیر برای آگاهی و اجرا ابلاغ میشود:
1- در اجرای رای هیات عمومی محترم دیوان عدالت اداری در دادنامه شماره 594 الی 663 مورخ 2/9/1395، صدور پروانه اشتغال به کار رشته شهرسازی برای دارندگان مدارک تحصیلی کارشناسی مهندسی عمران، معماری و شهرسازی با کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری با رعایت سایر ضوابط و مقررات مربوط در قانون یاد شده و آییننامه اجرایی آن، بلامانع است. این مصوبه جایگزین بند 26 مصوبه کمیسیون مذکور ابلاغی به شماره 430/68693 مورخ 4/11/1391 شده است.
2- عناوین مندرج در رشته های مدارک تحصیلی کارشناسی پیوسته یا کارشناسی ارشد پیوسته (بدون گرایش) که با عناوین رشته های مندرج در ماده 6 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب سال 1374 منطبق میباشد، جزء رشته های اصلی ساختمان محسوب میشود.
3- رشته کارشناسی فن آوری معماری و اماکن ورزشی، مرتبط با مهندسی معماری میباشد.
4- به دارندگان مدارک تحصیلی کارشناسی ناپیوسته دبیری فنی در رشته های اصلی موضوع ماده 6 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب سال 1374 که دارای مدرک کاردانی در سایر رشته های هفتگانه ساختمان باشند در صورت اخذ مدرک کارشناسی ارشد ناپیوسته در رشته اصلی یکسان با عنوان مدارک کارشناسی، پروانه اشتغال به کار مرتبط با مهندسی فقط با صلاحیت نظارت تعلق میگیرد.
حامد مظاهریان- معاون وزیر
بخشنامه شماره 430/149726 مورخه 29/10/1397 دفتر توسعه مهندسی ساختمان، وزات راه و شهرسازی
38- صدور پروانه اشتغال به کار رشته شهرسازی برای دارندگان مدارک تحصیلی کارشناسی در زمینه رشته های عمران، معماری و شهرسازی با کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری با رعایت سایر ضوابط و مقررات مربوط در قانون یاد شده و آییننامه اجرایی آن، بلامانع است.
40- صدور پروانه اشتغال به کار شهرسازی- برنامه ریزی شهری برای دارندگان مدرک تحصیلی عمران- نقشه برداری با کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری بلامانع میباشد.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
مطابق تبصره 1 ماده 7 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب سال 1374، رشته هایی که عنوان آنها با رشته های اصلی موضوع ماده 6 قانون مذکور متفاوت باشد ولی محتوای علمی و آموزشی آنها با رشته های اصلی بیش از 70 درصد در ارتباط باشد رشته مرتبط با مهندسی تلقی میشود و فارغ التحصیلان این گونه رشته ها خدمات فنی معینی را در زمینه های طراحی، محاسبه، اجرا، نگهداری، کنترل، آموزش، تحقیق و نظایر آنها به بخشهای ساختمان و شهرسازی عرضه می کنند. اما این خدمات از حیث حجم، اهمیت و میزان تاثیر عرفاً همطرازخدمات رشته های اصلی در مجموعه رشته های هفتگانه مهندسی ساختمان نیست. با توجه به محتوای علمی و سرفصل دروس ابلاغی وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری رشته دانشگاهی کارشناسی پیوسته عمران و عمران - نقشه برداری با توجه به اینکته که جزء رشته های اصلی و هفتگانه نظام مهندسی میباشد ولی پوشش محتوایی و آموزشی لازم و کافی با گذراندن 32 واحد کارشناسی ارشد شهرسازی - برنامه ریزی شهری را در زمینه تخصصی رشته اصلی و تخصصی شهرسازی را ندارند. و این موضوع فی نفسه و درعمل با توجه به سرفصل های آموزشی رشته عمران و عمران- نقشه برداری دارای کمترین میزان تخصص در رشته شهرسازی خواهند بود.
حدود صلاحیت حرفه ای دارندگان مدارک تحصیلی دانشگاهی کارشناسی پیوسته عمران و عمران - نقشه برداری با مهندسی شهرسازی بسیار متفاوت ودارای کمترین سطح پوشش محتوای میباشند. با توجه به مراتب و با لحاظ قاعده تبادر وقتی از مهندس رشته اصلی یاد میشود، آنچه که به ذهن متبادر میشود این است که کسی دوره کارشناسی پیوسته را در رشته اصلی فارغ التحصیل شده است و یا کاردانی و کارشناسی ناپیوسته را با لحاظ ترتب در رشته های اصلی فارغ التحصیل شده است و کسانی که صرفاً دارای مدرک کارشناسی ارشد ناپیوسته رشته اصلی هستند را نمی توان بدون بررسی وضعیت کاردانی، کارشناسی پیوسته و ناپیوسته آنها که آیا در رشته های اصلی یا مرتبط با مهندسی ساختمان تحصیل کرده اند دارای صلاحیت علمی کافی و مرتبط با رشته اصلی و تخصصی میباشند.
هر چند در ماده 6 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب سال 1374، رشته های اصلی احصاء شده است ولی چون این عناوین اطلاق دارد و مدرک دانشگاهی با عناوین مختلف زیر شاخه رشته های اصلی صادر میشود که از نظر محتوای علمی آموزشی 100 درصد منطبق با این رشته های اصلی است و کمیسیون تبصره 2 ماده 7 قانون مذکور وظیفه تعیین حدود صلاحیت حرفه ای دارندگان مدارک تحصیلی رشته های مرتبط با مهندسی ساختمان را دارد و مادامی که مصادیق این رشته مشخص نباشد امکان تعیین حدود صلاحیت رشته های مرتبط با رشته های اصلی وجود ندارد، بنابراین اخذ پروانه اشتغال مهندسی شهرسازی و شهرسازی -برنامه ریزی شهری برای دارندگان رشته دانشگاهی کارشناسی پیوسته عمران و عمران - نقشه برداری با کارشناسی ارشد شهرسازی- برنامه ریزی شهری با قانون مغایرت دارد.
دارندگان مدارک کارشناسی ارشد ناپیوسته رشته شهرسازی- برنامه ریزی شهری در فرض داشتن مدرک کارشناسی ارشد شهرسازی- برنامه ریزی شهری به عنوان مصداق رشته اصلی تلقی شده اند و این در حالی است که لازمه اطلاق عنوان مهندسی اصلی این است که یا کارشناسی پیوسته در رشته اصلی مهندسی و یا کاردانی و کارشناسی ناپیوسته با لحاظ ترتب در رشته های اصلی در شخص وجود داشته و کسانی که صرفاً مدرک کارشناسی ارشد یا ناپیوسته اصلی دارند بدون اینکه مدرک کاردانی و کارشناسی آنها مرتبط باشد، نمی توانند به عنوان مهندسی اصلی تلقی شوند و به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 دارای مغایرت میباشد.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر توسعه مهندسی ساختمان به موجب لایحه شماره 430/9226 مورخ 27/1/1401 به طور خلاصه توضیح داده است که:
1- بخشنامه مورد شکایت صرفاً ابلاغ مصوبه کمیسیون موضوع تبصره 2 ماده 7 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان بوده که طی آن به استان ها ابلاغ شده است. بر این اساس، بخشنامه مذکور که توسط معاونت وقت وزارت متبوع ابلاغ شده، فاقد شان تصمیم گیری و تعیین شرایط برای مشمولان آن میباشد.
2- مطابق ماده 6 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، رشته های اصلی مهندسی ساختمان شامل معماری، عمران، تاسیسات مکانیکی، تاسیسات برقی، شهرسازی، نقشه برداری و ترافیک میباشد و مطابق تبصره 1 ماده 7 قانون مذکور رشته های مرتبط با مهندسی ساختمان به رشته هایی اطلاق میشود که عنوان آنها با رشته های اصلی یاد شده در ماده 6 متفاوت بوده ولی محتوای علمی و آموزشی آنها با رشته های اصلی بیش از 70 % در ارتباط باشد.
3- ماده 7 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب 1374 و تبصره های ذیل آن، تشخیص رشته های اصلی و مرتبط مهندسی ساختمان و محتوای علمی و آموزشی آنها و تعیین حدود صلاحیت حرفه ای دارندگان مدارک تحصیلی دانشگاهی را بر عهده کمیسیون متشکل از نمایندگان وزیر راه و شهرسازی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان قرار داده است و بخشنامه های مورد اشاره شکات با نظر این کمیسیون و تایید وزیر راه و شهرسازی (مسکن و شهرسازی وقت) و با رعایت ترتیبات و تشریفات قانونی صادر و ابلاغ شده است.
4- با توجه به قسمت اخیر بند (ج) و (د) دادنامه شماره 594 الی 663 هیات عمومی محترم دیوان عدالت اداری به تاریخ 2/10/1395، هیات محترم مذکور صرفاً صدور پروانه اشتغال در رشته شهرسازی برای دارندگان مدارک کارشناسی جغرافیا، جامعه شناسی و اقتصاد را که جزء رشته های 7 گانه مندرج در ماده 6 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب 1374 یعنی رشته های اصلی معماری، عمران، تاسیسات مکانیکی، تاسیسات برقی، شهرسازی، نقشه برداری و ترافیک نمیباشد، از صدور پروانه اشتغال خارج و منع نموده و خلاف قانون تشخیص داده است.
5- خواسته شکات خلاف صریح بخش (ج) و (د) دادنامه هیات عمومی محترم دیوان عدالت اداری مورخ 2/10/1395 میباشد و شکات هیچ گونه ادله و استدلالی مبنی بر مغایرت قانونی موضوع یا خارج بودن آن از حدود وظایف و اختیارات کمیسیون موضوع تبصره 2 ماده 7 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان ارائه نداده اند.
پرونده شماره ه- ع 0004190 مبنی بر درخواست ابطال رشته کارشناسی عمران از متن بخشنامه شماره 400/27527 مورخه 06/06/1396 و ابطال بند40 (رشته کارشناسی عمراننقشه برداری)بخشنامه شماره 430/149726 مورخه 29/10/1397 دفتر توسعه مهندسی ساختمان، وزات راه و شهرسازی از مصوبات کمیسیون ماده 7 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مبنی بر اخذ پروانه اشتغال مهندسی رشته شهرسازی و شهرسازی - برنامه ریزی شهری، در جلسه مورخ 12/4/1401 هیات تخصصی اراضی، شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرار گرفت و اکثریت اعضاء به شرح ذیل به صدور رای مبادرت نمودند:
رای هیات تخصصی اراضی، شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
بر اساس ماده (6) قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب سال 1374 رشته های اصلی مهندسی شامل معماری، عمران، تاسیسات مکانیکی، تاسیسات برقی، شهرسازی، نقشه برداری و ترافیک میباشد و طبق ماده (7) قانون مذکور و تبصره (1) آن عضویت اشخاص حقوقی شاغل به کار مهندسی در رشته های اصلی و اشخاص حقیقی در رشته های مرتبط با مهندسی ساختمان در سازمان استان بلامانع است. رشته های مرتبط با مهندسی ساختمان به کلیه رشته هایی اطلاق می شود که عنوان آنها با رشته های اصلی یاد شده در ماده (6) متفاوت بوده ولی محتوای علمی و آموزشی آن ها با رشته های اصلی بیش از 70% در ارتباط باشد و فارغ التحصیلان اینگونه رشته ها خدمات فنی معینی را در زمینه های طراحی، محاسبه، اجراء، نگهداری، کنترل، آموزش، تحقیق و نظایر آن به بخشهای ساختمان و شهرسازی عرضه میکنند اما این خدمات از حیث حجم، اهمیت و میزان تاثیر عرفاً همطراز خدمات رشته های اصلی مهندسی ساختمان نباشد. همچنین رای شماره 594 الی 663 مورخ 2/10/1395 هیات عمومی دیوان عدالت اداری صرفاً صدور پروانه اشتغال در رشته شهرسازی برای دارندگان مدارک کارشناسی جغرافیا، جامعه شناسی و اقتصاد که جزء رشته های اصلی ذکر شده در ماده (6) قانون صدرالاشاره نیستند را ابطال نموده و شامل رشتههای مذکور در مصوبه مورد شکایت نمیباشد. بنا به مراتب فوق و با عنایت به اینکه در مصوبه مورد اعتراض، رشته کارشناسی جزء رشته های اصلی بوده و رشته کارشناسی ارشد نیز جزء رشته های مرتبط قلمداد شده است لذا مغایر با قانون نبوده و قابل ابطال نمیباشد و مستند به بند (ب) ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 رای به رد شکایت صادر میشود. این رای ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رئیس دیوان یا ده نفر از قضات دیوان قابل اعتراض است.
حمیدرضا شریعتفر
رئیس هیات تخصصی اراضی، شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
دیوان عدالت اداری