شماره دادنامه: 140531390000547215
تاریخ دادنامه:1405/03/05
شماره پرونده: 0302044-0302643- 0301420-0301639 -0301647 -0301495-0301480 -0301493- 0302466
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکیان: آقایان و خانم ها فرهاد محمدی، ربیع فلاحی، حمیدرضا خلعتی، محمد قدیری فرد، شفق رادفر، آیدا محمدی، فاطمه درویش نیا با وکالت آقای حامد درویش نیا
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره 500/3061/د مورخ 1403/05/03 معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
گردش کار: آقای فرهاد محمدی ابطال بخشنامه شماره 500/3061/د مورخ 1403/05/03 معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و ابطال نامه های شماره 107/3540/د مورخ 1403/04/31 مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و 521/1992/د مورخ 1403/04/23 رییس مرکز خدمات آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی،آقای حامد درویش نیا به وکالت از خانم فاطمه درویش نیا به غیر از ابطال بخشنامه شماره 500/3061/د مورخ 1403/05/03 معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی وتخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ابطال نامه شماره 107/3540/د مورخ 1403/04/31 مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر شاکیان فقط ابطال بخشنامه شماره 500/3061/د مورخ 1403/05/03 معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را به موجب دادخواست های جداگانه ای خواستار شده‌اند و در جهت تبیین خواسته اجمالاً به طور خلاصه اعلام کرده اند که:
" معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، مطابق پاراگراف آخربند 3 بخشنامه شماره 500/3061/د - 1403/05/03؛ صدور اجازه امکان خرید کل تعهّدات آموزش رایگان یا قسمتی از آن را، ممنوع اعلام نموده است. قبلاً، مشاور معاون آموزشی وزارت مشتکی عنه، به موجب بخشنامه شماره 7231/500/د مورخ 1398/12/13 ناظر به بند (یک) تصمیم مورخ 1398/12/09 کمیسیون عالی تعهّدات؛ با استنباط اشتباه و برخلاف قانون، تعهّدات آموزش رایگان اشخاص مشمول سهمیه مناطق 2 و 3 و سهمیه استانی را، مشروط به گذراندن تعهّدات، یک برابر در استان محل تعهّد و یک برابر دیگر آن در هر جای کشور، مقرّر نموده بود که به موجب دادنامه شماره 140331390000563705- 1403/03/08 هیات عمومی دیوان عدالت اداری صلاحیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی محدود به تصمیم در خصوص اخذ تعهّد و لغو تعهّد بوده و تغییر کیفیّت نحوه انجام تعهّد و اعمال محدودیت یا ممنوعیت در تبدیل آن خارج از اختیار و صلاحیت وزارت مذکور، تشخیص داده شده است.
مطابق نص رای شماره 140231390002524039 - 1402/09/28 هیات عمومی دیوان عدالت اداری انجام و ایفای تعهّد در قبال تحصیل رایگان است؛ مگر با امتناع متعهّد و نتیجتاً تبدیل تعهّد به پرداخت هزینه، بدل از تعهّد می‌باشد. به موجب ماده 7 لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب 1358/07/26 دانشجویانی که بخواهند از آموزش رایگان در دانشگاه ها و موسّسات آموزش عالی داخل کشور استفاده نمایند مکلّفند برابر مدتی که از تحصیل رایگان استفاده کرده اند در ایران خدمت نمایند. درصورت استنکاف از انجام تمام یا قسمتی از خدمت مذکور، باید هزینه تحصیلات رایگان را تمام یا به تناسب مدّتی که خدمت نکرده اند به دولت بپردازند. دانشجویانی که مایل به استفاده از تحصیلات رایگان نیستند، مکلّف به پرداخت شهریه و هزینه تحصیلی می‌باشند. همچنین به موجب مفاد ماده 4 آیین‌نامه اجرایی، موضوع تبصره ماده 7 مصوّب 1359/03/12 قانون مذکور؛ اشخاص مذکور اگر تمام یا قسمتی از خدمت مذکور را انجام ندهند باید هزینه تحصیلات خود را اعم از شهریه و کمک های دریافتی به طور کامل یا به تناسب عدم انجام خدمت، نقداً از طریق وزارت فرهنگ وآموزش عالی (وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) با رعایت تبصره ذیل ماده مرقوم، به دولت بپردازند. با وحدت ملاک از آرای اخیرالذکر هیات عمومی دیوان عدالت اداری (مخصوصاً دادنامه شماره 140331390000563705- 1403/03/08) مفاد لایحه قانونی شورای انقلاب و آیین‌نامه اجرایی آن؛ ممنوعیت مندرج در بخشنامه معترضٌ عنه، خارج از صلاحیت و اختیار وزارت مشتکیٌ عنه و مخالف اصول 20 و 36 و 138 قانون اساسی، فاقد وجاهت اداری و مردود است. وزارت مشتکیٌ عنه با تنظیم بخشنامه ثانویه شماره 3061-1403/05/03 و با برداشت ناصحیح و مصادره به مطلوب از دادنامه شماره 140331390000563705-1403/03/08 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، اقدام به تصویب و ابلاغ بخشنامه جدیدی مغایر دادنامه اخیرالذکر نموده و مقرّر داشته: امکان خرید کل تعهّدات یا قسمتی از آن وجود ندارد و تحویل دانشنامه و ریز نمرات، منوط به اجرای تعهّدات مبحوث عنه شده است. شورای عالی انقلاب فرهنگی، در جلسه هشتاد و هفتم مطابق مصوبه شماره 3092- 1365/07/21؛ در مقام اصلاح قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب 1358/07/26 (موضوع: تعیین میزان تعهّد و محل انجام آن براساس سهمیه مناطق جدید) اصولاً هیچ گاه متعرض امکان خرید تعهّدات مطابق ماده 7 قانون صدرالذکر و ماده 4 آیین‌نامه اجرایی آن، نبوده و تاکنون پرداخت هزینه آموزش رایگان و جبران هزینه های دولت، یکی از روش های تبدیل تعهّد ناشی از بهره‌مندی از مزایای آموزش رایگان، بوده است.
بنا به مراتب فوق ابطال مقرره های درخواستی را خواستاریم."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" بخشنامه شماره 500/3061/د مورخ 1403/05/03 معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
رییس/ سرپرست دانشگاه / دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی.....
رییس دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی
رییس دانشگاه علوم پزشکی ارتش
رییس دانشگاه شاهد
رییس دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا...(عج)
مدیرعامل سازمان انتقال خون
رییس موسّسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی
رییس انستیتو پاستور ایران
رییس مرکز آموزشی، درمانی و تحقیقاتی قلب و عروق شهید رجایی
رییس دانشگاه تربیت مدرس
سلام علیکم؛
با عنایت به دادنامه شماره 140331390000563705 مورخ 1403/03/08هیات عمومی دیوان عدالت اداری و با توجه به نظریه اداره کل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات طی نامه شماره 107/3540/د مورخ 1403/04/31 در خصوص تعهّدات دانش آموختگان علوم پزشکی به استحضار می رساند تغییر در مدّت زمان و چگونگی ایفای تعهّد از سوی متعهّدین، صرفاً در صلاحیت مرجع تصویب کننده مقرره فوق الذکر بوده و کمیسیون عالی تعهّدات وزارت بهداشت، فاقد صلاحیت برای اتخاذ تصمیم در کاهش یا افزایش میزان تعهّدات است، لذا مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص تعهّدات مشمولین آموزش رایگان با شماره مصوبه 159 به شماره ابلاغ 3092 / دش (هشتاد و هفتمین جلسه شورا) به قوّت خود باقی و بر آن تاکید شده است. بنابراین به موجب استنادات اعلام شده، در خصوص تعهّدات پذیرفته شدگان علوم پزشکی مشمول آموزش رایگان موارد زیر را تصریح و اعلام می دارد:
1- پذیرفته شدگان رشته های مختلف علوم پزشکی که با استفاده از سهمیه مناطق (به جز سهمیه 1) و عشایر در دانشگاه ها و موسّسات آموزش عالی پذیرفته می‌شوند، به دلیل امتیازاتی که در پذیرش سهمیه‌ای از آن برخوردار شده اند متعهّد هستند که در همان منطقه یا منطقه محروم تر به مدّت حداقل دو برابر دوره تحصیل دانشگاهی مطابق ضوابط رشته های تحصیلی خدمت نمایند.
2- پذیرفته شدگان رشته های مختلف علوم پزشکی با استفاده از سهمیه منطقه یک و سایر سهمیه ها (به غیر از موارد مذکور در بند یک) در دانشگاه ها و موسّسات آموزش عالی پذیرفته می‌شوند، متعهّد هستند که به مدت یک برابر طول دوره تحصیل دانشگاهی، در کشور خدمت کنند.
3 - شایان ذکر است مطابق ماده 6 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوّب 1375 مجلس شورای اسلامی، تحویل مدرک تحصیلی و ریز نمرات و صدور هرگونه تاییدیه تحصیلی و گواهینامه برای مشمولانی که خدمت موضوع این قانون را انجام نداده یا معافیت دریافت ننموده باشند، ممنوع است.
به استناد موارد فوق، وزارت بهداشت مجاز به اتّخاذ تصمیم در کاهش یا افزایش میزان تعهّدات موضوع مصوبه 3092 شورای عالی انقلاب فرهنگی (یا صدور اجازه امکان خرید کل تعهّدات یا قسمتی از آن) نبوده و بر این اساس آزادسازی مدارک تحصیلی دانش آموختگان علوم پزشکی، صرفاً بر اساس مصوبات مذکور و منوط به اجرای کامل تعهّدات آنان می‌باشد.
بدیهی است مسولیّت اجرای صحیح این بخشنامه بر عهده رییس دانشگاه / دانشکده می‌باشد.
- دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی".
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/829 مورخ 1404/03/10 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است:
" وفق قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوّب سال 1367 تدوین و ارایه سیاست ها، تعیین خط مشی ها و نیز برنامه ریزی برای فعالیت های مربوط به تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی و تامین بهداشت عمومی و ارتقاء سطح آن از طریق اجرای برنامه های بهداشتی و برنامه‌ریزی به منظور توزیع متناسب و عادلانه نیروی انسانی و سایر امکانات کشور با تاکید اولویت برنامه های بهداشتی و رفع نیاز مناطق محروم و نیازمند، برعهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشد. همچنین برابر بند 7-1 سیاست های کلّی سلامت نیز تولیت نظام سلامت بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرارگرفته است. به موجب ماده 7 لایحه قانونی اصلاح مواد 7و8 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب سال 1358 «دانشجویان و هنرجویانی که بخواهند از آموزش رایگان در دانشگاه ها و موسّسات آموزش عالی داخل کشور استفاده نمایند مکلّفند برابر مدّتی که از تحصیل رایگان استفاده کرده‌اند در ایران خدمت نمایند. درصورت استنکاف از انجام تمام یا قسمتی از خدمت مذکور باید هزینه تحصیلات رایگان را تمام یا به تناسب مدّتی که خدمت نکرده اند به دولت بپردازند. دانشجویان و هنر جویانی که مایل به استفاده از تحصیلات رایگان نیستند مکلّف به پرداخت شهریه و هزینه تحصیلی می‌باشند.» همچنین مطابق تبصره ماده یاد شده «آیین‌نامه مربوط به احتساب هزینه تحصیلات عالی و نحوه خروج از کشور افراد مذکور و نیز نحوه اشتغال آنان از طرف وزارت فرهنگ و آموزش عالی تهیه و پس از تصویب هیات وزیران اجرا خواهد شد». مطابق ماده یک آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده 7 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی، دانشجویان دانشگاه ها و موسّسات آموزش عالی و هنرجویان موسّسات آموزش عالی هنری که از تحصیلات رایگان موضوع قانون اصلاح ماده هفت قانون تامین وسایل و امکانات تحصیلی اطفال و جوانان ایرانی استفاده می کنند مکلّفند برابر مدّت تحصیل رایگان خود درایران خدمت نمایند. مطابق تبصره یک ماده فوق، دانشجویان و هنر جویان مذکور دراین ماده که مایل به استفاده از تحصیلات رایگان نیستند باید شهریه و هزینه تحصیلی اعلام شده از طرف وزارت فرهنگ و آموزش عالی را هنگام ثبت نام به محل تحصیل خود بپردازند. همچنین به موجب تبصره 2 ماده یاد شده شهریه دانشجویان و هنرجویان مشمول تحصیلات رایگان در هر دانشگاه یا موسّسه آموزش عالی پس از بررسی وزارت فرهنگ و آموزش عالی تعیین و پرداخت خواهد شد و افزایش یا کاهش آن نیز با وزارت مذکور خواهد بود. متعاقباً براساس مصوبه شماره 3092/دش مورخ 1365/07/21 شورای عالی انقلاب فرهنگی، اعلام می‌گردد پذیرفته شدگان رشته های مختلف تحصیلی امتحان گزینش سال تحصیلی 1355و 1366 و سال های بعد از آن که با استفاده از سهمیه مناطق (به جز سهمیه منطقه یک) و عشایر در موسّسات آموزش عالی پذیرفته می‌شوند، به دلیل امتیازات سهمیه ای که از آن برخوردار شده اند متعهّد می‌شوند که در همان منطقه یا منطقه محروم تر به مدّت دو برابر مدّت تحصیل دانشگاهی مطابق ضوابط رشته های تحصیلی خدمت نمایند. متعهّدین بهره مند از سهمیه مناطق موظّف می‌باشند به میزان یک برابر مدّت تحصیل در مناطق مورد تعهّد خدمت نموده و مابقی تعهّدات خدمتی را براساس قانون تامین امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی به اتمام رسانند. طبق بند دو مصوبه مزبور پذیرفته شدگان رشته های مختلف تحصیلی امتحان گزینش سال تحصیلی 1366-1365 و بعد از آن که با استفاده از سهمیه منطقه یک و سایر سهمیه (به غیر از موارد مذکور در بند یک) در موسّسات آموزش عالی پذیرفته می‌شوند به مدّت یک برابر طول دوره تحصیلی دانشگاهی در مناطقی که هریک از ارگانهای ذی ربط تعیین می نمایند خدمت کنند. بنابراین از تاریخ مذکور پذیرش در دانشگاه ها و تعهّدات پذیرفته شدگان براساس مصوبه یاد شده بوده است و با توجه به این که براساس ضوابط آموزشی وزارت بهداشت شرکت کنندگان در آزمون سراسری بر اساس محل اخذ مدرک تحصیلی سه سال آخر دوره متوسطه به جز سهمیه عام (منطقه یک) به منظور تامین پزشک کشور امتیازاتی با عنوان سهمیه مناطق 2 و 3 برای این دسته از پذیرفته شدگان قایل شده است که طبق مصوبه 3092 مورخ 1365/07/08 شورای عالی انقلاب فرهنگی به اشخاصی که با استفاده از سهمیه منطقه 2 و 3 در کنکور سراسری شرکت می نمایند (براساس ضوابط مربوط به تقسیم بندی سهمیه ها) علاوه بر تعهّدات شرعی و اخلاقی که برعهده دارند به دلیل امتیازاتی که در پذیرش سهمیه ای که از آن برخوردار شده اند طبق بند یک مصوبه فوق، متعهّد می‌شوند که پس از گذراندن دوره تحصیلی در مقطع و رشته ای که پذیرفته شده اند به مدّت دو برابر مدّت تحصیل در هر یک از نقاط ایران (به تشخیص سازمان های ذی ربط) نسبت به ایفای تعهّد خود اقدام نمایند. از آنجا که نظرمقنّن در برقراری سهمیه مناطق، خدمت در مناطقی است که از سهمیه آن استفاده کرده اند و استخدام و یا جذب ایشان در واحدهای تابعه دانشگاه/ دانشکده های علوم پزشکی مورد نظر نبوده، لذا این پذیرفته شدگان مکلّف به انجام تعهّدات به شرح فوق اعم از دولتی، عمومی غیردولتی، خصوصی و خیریه می‌باشند، فلذا اعلام عدم نیاز به متعهّدین یاد شده امکان پذیر نبوده و متعهّدین قانوناً مکلّف به ایفای تعهّدات به میزان دو برابر در استان مورد تعهّد یا منطقه محروم تر می‌باشند. مشاور و معاون آموزشی وزارت بهداشت براساس سیاست ها و تصمیم مورخ 1398/09/12 کمیسیون عالی تعهّدات این وزارتخانه اقدام به ابلاغ بخشنامه شماره 500/7231 /د مورخ 1398/12/13 نموده که به موجب آن اعلام شده دانش آموختگان دانشگاه های علوم پزشکی که از سهمیه منطقه 2 و 3 استفاده نموده‌اند موظّف می‌باشند یک برابر مدت تحصیل را در منطقه قبول شده یا محروم تر خدمت نمایند و یک برابر بعدی را براساس قانون مرتبط با آموزش رایگان (مواد 7و8 لایحه قانونی اصلاح مواد 7و8 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی) در هرکجای کشور خدمت نمایند و یا نسبت به پرداخت هزینه استنکاف از خدمت خود اقدام تا نسبت به آزاد سازی مدرک تحصیلی آنان اقدام گردد.
با طرح شکایت از مصوبه یاد شده در دیوان عدالت اداری، آن هیات در تاریخ 1403/03/08 به موجب دادنامه شماره 140331390000563705 اعلام می نماید، بخشنامه شماره 500/7231 /د مورخ 1398/12/13 مشاور معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ناظر بر بند یک تصمیم مورخ 1398/09/12 کمیسیون عالی تعهّدات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خارج از حدود اختیار و صلاحیت مرجع وضع کننده آن و خلاف قانون بوده و ابطال می‌گردد. لذا از آنجایی که مصوبه 3092 شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوّب 1365/07/21 موخّر بر ماده 7 لایحه قانونی اصلاح مواد 7و8 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب سال 1358 بوده و در آن هیچ گونه تصریحی در خصوص خرید یا تبدیل تعهّد بیان نگردیده و صرفاً در بند 2 آن به تعهّدات آموزش رایگان اشاره شده است و هدف مرجع تصویب کننده، انجام تعهّد به میزان 2 برابر مدّت تحصیل برای دانش آموختگانی است که از سهمیه منطقه 2 و 3 می‌باشد و انجام یک برابر تحصیل برای دانش آموختگان سهمیه منطقه یک می‌باشند و دانش آموختگان این سهمیه ها به منظور آزاد سازی مدرک تحصیلی و ریز نمرات ملزم به انجام تعهّد یاد شده در منطقه پذیرفته شده یا محروم تر می‌باشند و با عنایت به این که هر گونه اتّخاذ تصمیم در خصوص خرید تعهّدات یاد شده برعهده مرجع مصوّب یعنی شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌باشد، لذا بخشنامه مورد اعتراض ابلاغ گردید. بنابراین از آنجا که این وزارتخانه مجاز به اتّخاد تصمیم در کاهش یا افزاش میزان تعهّدات موضوع مصوبه 3092 شورای عالی انقلاب فرهنگی (خرید کل تعهّدات یا قسمتی از آن) نبوده و بر این اساس آزاد سازی مدارک منوط به اجرای کامل آن می‌باشد. ضمناً هدف قانونگذار از برقراری سهمیه های مختلف در آزمون سراسری پذیرش دانشجویان و تحصیل به صورت بهره مندی از آموزش رایگان و ارایه کمک های حمایتی دولت جهت تحصیل در رشته های علوم پزشکی، تربیت نیروی انسانی مورد نیاز کشور، توزیع عادلانه نیروی انسانی و بهره مندی همه آحاد جامعه خصوصاً مناطق کم برخوردار از خدمات دانش آموختگان علوم پزشکی بوده است.
با عنایت به این که بخشنامه مورد شکایت برخلاف ضوابط و مقرّرات صادر نگردیده است، صدور رای به رد شکایت مورد تقاضا است. "
در خصوص خواسته دو نفر ازشاکیان (آقای فرهاد محمدی، خانم فاطمه درویش نیا با وکالت آقای حامد درویش نیا) مبنی بر ابطال نامه های شماره 107/3540 /د مورخ 1403/04/31 مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات و 521/1992 /د مورخ 1403/04/23 رییس مرکز خدمات آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، معاون قضایی در امور هیات عمومی و هیات های تخصصی دیوان عدالت اداری و در اجرای ماده 85 قانون دیوان عدالت اداری با توجه به این که نامه شماره 521/1992 /د مورخ 1403/04/23 رییس مرکز خدمات آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مقام اخذ استعلام از اداره کل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات معاونت حقوقی و امور مجلس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در خصوص نحوه اجرای دادنامه شماره 140331390000563705 مورخ 1403/03/08 هیات عمومی دیوان عدالت اداری بوده و نامه شماره 107/3540 /د مورخ 1403/04/31 مدیر کل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات معاونت حقوقی و امور مجلس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز در مقام پاسخ به استعلام موضوع نامه صدرالذکرصادر شده و با این وصف نامه های مورد اعتراض متضمّن هیچ گونه حکم الزام آور حقوقی و از مصادیق آیین‌نامه ها و سایر نظامات و مقرّرات مندرج در بند یک ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوّب 1402 نمی‌باشد، لذا به موجب دادنامه شماره 140531390000300975 مورخ 1405/02/14 قرار رد شکایت صادرکرد.
رسیدگی به بخشنامه شماره 500/3061 /د مورخ 1403/05/03 معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در دستورکار جلسه هیات عمومی قرارگرفت.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/03/05 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با توجّه به مجوّز قانونی مندرج در ماده 7 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب سال 1358 که مقرّر می‌دارد: «دانشجویان و هنرجویانی که بخواهند از آموزش رایگان در دانشگاه ها و موسّسات آموزش عالی داخل کشور استفاده نمایند مکلّفند برابر مدتی که از تحصیل رایگان استفاده کرده‌اند در ایران خدمت نمایند. در صورت استنکاف از انجام تمام یا قسمتی از خدمت مذکور باید هزینه تحصیلات رایگان خود را اعم از شهریه و کمک های دریافتی به طور کامل یا به تناسب مدتی که خدمت نکرده‌اند به دولت بپردازند. دانشجویانی که مایل به استفاده از تحصیلات رایگان نیستند مکلّف به پرداخت شهریه و هزینه تحصیلی می‌باشند»، بنابراین اعلام ممنوعیت آزادسازی مدارک تحصیلی دانش آموختگان علوم پزشکی بدون اجرای کامل تعهّدات آنان برخلاف تصریح قانونگذار بوده و مصوبه شماره 3092 مصوّب سال 1365 شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز حکمی در خصوص امکان یا عدم امکان خرید تعهدات خدمت صادر نکرده و صرفاً به افزایش میزان تعهّد پرداخته است. با توجه به مراتب فوق، بخشنامه شماره 500/3061/د مورخ 1403/05/03 معاونت آموزشی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی با موضوع نحوه ایفای تعهّدات پذیرفته‌شدگان علوم پزشکی مشمول آموزش رایگان خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری