تاریخ دادنامه قطعی: 1394/12/24
شماره دادنامه قطعی: ---
پیام: خسارت تاخیر تادیه وجه چک از شمول مقررات قانون آیین دادرسی مدنی دراین زمینه خارج بوده و طبق قانون خاص، مبدا زمانی آن تاریخ سررسید چک است.
شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- تاریخ: 1394/12/24
خلاصه جریان پرونده
در تاریخ 1394/02/29 آقای س. خ. فرزند ح. دادخواستی به طرفیت آقای د.م.ب. به خواسته مطالبه مبلغ 110/000/0000 ریال بابت یکفقره چک به شماره 549964 / 398 عهده بانک صادرات ایران به شرح دادخواست با احتساب خسارت تاخیر تادیه از تاریخ چک لغایت یوم الاداء برابر شاخص اعلامی بانک مرکزی و تمامی هزینه های دادرسی و صدور قرار تامین خواسته فوری و قبل از ابلاغ به استناد روگرفت دو طرف چک و گواهی عدم پرداخت تسلیم دادگستری دامغان نموده که به شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی ارجاع و چنین توضیح داده است که خوانده برابر چک مرقوم مبلغ خواسته را بدهکار است با مراجعه مکرر از پرداخت آن خودداری نموده لذا صدور حکم به شرح خواسته را استدعا نموده است دادگاه پس از صدور قرار تامین خواسته به شماره 00607 - 94/3/4 وقت رسیدگی برای روز 94/3/26 تعیین و طرفین را به دادرسی دعوت کرده است آقای م. ب. وکیل پایه یک دادگستری خود را به وکالت از خواهان معرفی نموده خوانده لایحه ای به شماره 00441 - 94/3/26 برای جلسه مرقوم نوشته است وکیل خواهان پس از استحضار از لایحه خوانده و پرسش دادگاه مهلت خواسته تا با تماس با موکل خود مراتب را به دادگاه اعلام دارد و دادگاه هم پس از برگزاری جلسه مرقوم مقرر داشته با توجه به درخواست مهلت وکیل خواهان پرونده در وقت نظارت به نظر دادگاه برسد سپس لایحه شماره 00457 - 94/3/31 از وکیل خواهان واصل شده در صفحه دوم پس از ذکر توضیحات خوانده به شرح تصویر لایحه خود(برگ 22 پرونده) صریحا اقرار نموده که در فروردین ماه مبلغ چک را با پشت نویسی از 800/000/000 ریال به 110/000/0000 ریال تغییر داده است و امضا خود در طرفین چک و اصلاح مبلغ را قبول کرده است و پذیرفته که تا فروردین 94 مبلغ 110/000/0000 ریال به موکل بدهکار است و در پایان افزوده است« 000 به نظر میرسد حاجتی به سوگند نباشد اما عند اللزوم و حسب امر دادگاه محترم موکل حاضر است سوگند یاد نماید که این مبالغ جهت سود وی از مشارکت بوده و ارتباطی با اصل سرمایه و طلب وی ندارد 0000 »; سپس دادگاه در تاریخ 94/3/31 اخذ توضیح از وکیل خواهان را در خصوص میزان سرمایه اولیه و میزان سود دوران مشارکت ضروری دانسته و دستور داده مراتب را ظرف یک هفته به دادگاه اعلام دارد و نامبرده در لایحه شماره 00488 - 94/4/7 اعلام نموده که ابراز دفاتر تجاری خوانده ضروری است و ضمنا درخواست سوگند خوانده را با صدور قرار اتیان سوگند خواستار شده است دادگاه در تاریخ 94/4/8 به استناد ماده 270 قانون آیین دادرسی مدنی قرار اتیان سوگند خوانده را صادر و اعلام داشته وقت برای 1394/04/22 تعیین شده و در جلسه مذکور حاضرین اظهارات خود را گفته اند خوانده گفته است که دفاتر تجارتی ندارد و چک یکصد و ده میلیون تومانی را در اردیبهشت امسال ( 1394 ) جهت ضمانت بازپرداخت صادر نموده اگر از خواهان این مبالغ را دریافت نکرده چگونه خودش اقرار به دریافت نموده است سپس دادگاه به شرح دادنامه شماره --- - 1394/04/24 چنین رای صادر و اعلام کرده است « در خصوص دادخواست آقای س. خ. فرزند ح. با وکالت آقای م. ب. به طرفیت آقای م.ح. د.م.ب. فرزند غ. به خواسته مبلغ 100/000/000 / 1 ریال بابت یکفقره چک به شماره 549964 / 398 عهده بانک صادرات ایران به علاوه خسارات تاخیر تادیه از تاریخ چک ( 93/3/3 ) لغایت یوم الاجراء و خسارات دادرسی به شرح دادخواست تقدیمی خوانده دعوی در دفاع بیان داشته اند خواهان در طی سه مرحله بمبلغ 600000 / 100 تومان به بنده وجه نقد جهت مشارکت مدنی پرداخت نموده و سود حاصل از مشارکت سرمایه ایشان مبلغ 000 / 21900 تومان شده است و از این مبلغ برابر لیست های پیوست لایحه تاکنون مبلغ 236000 / 51 تومان پرداخت نموده و مبلغ 71164000 تومان دیگر بدهکار می باشم ولی خواهان که چک را در اردیبهشت سال 94 از بنده دریافت نموده است بدون احتساب مبالغ دریافتی اقدام به مطالبه کل وجه نموده و چنانچه خواهان لیست مبالغ پرداختی مرا قبول ندارد سوگند یاد نماید بنده حرفی ندارم خواهان با حضور در جلسه دادرسی اعلام داشته است از مبلغ اعلام شده خوانده مبلغ 000 / 17250 تومان را دریافت نکرده ام ولی الباقی آن را قبول دارم دریافت نموده ام دادگاه با بررسی اوراق و محتویات پرونده اولا خواهان دلیلی ارائه ننموده است که سود سرمایه ایشان حاصل از مشارکت مدنی بیشتر از 000 / 21900 تومان شده بنابراین جمع مبلغ اصل و سود خواهان معادل مبلغ 122/500/000 تومان میباشد ثانیا استناد وکیل خواهان مبنی بر اتیان سوگند موکل خود جهت اثبات این موضوع که مبالغ دریافتی صرفا از بابت سود حاصل از مشارکت میباشد وجاهت قانونی نداشته چرا که بر اساس قاعده فقهی البینه علی المدعی خود خواهان میبایست دلیل ارائه نماید ثالثا از جمع مبالغ اعلام شده توسط خوانده ( 51/236/000 تومان) خواهان اعلام داشته است مبلغ 17/250/000 تومان را دریافت نکرده و با توجه به استناد خوانده به اتیان سوگند خواهان و با لفظ جلاله و الله بالله تالله مدیونیت خوانده به پرداخت مبلغ 88/414/000 تومان ( 71164000 تومان اقرار شخص خوانده و مبلغ 17/250/000 تومان به موجب اتیان سوگند خواهان) محرز و مسلم میباشد لذا دادگاه دعوی خواهان را وارد و ثابت تشخیص و مستندا به مواد 1 و 2 و 198 و 270 و 271 و 272 و 519 و 522 قانون آیین دادرسی مدنی حکم بر محکومیت خوانده بپرداخت مبلغ 884/140/000 ریال بابت اصل خواسته و مبلغ 22179360 ریال بابت حق الوکاله وکیل و مبلغ 26525000 ریال بابت هزینه دادرسی و خسارت دادرسی از تاریخ 94/2/28 لغایت پرداخت وجه صادر و اعلام مینماید و نسبت به مازاد خواسته با توجه به اقرار خواهان به دریافت وجه و عدم ارائه دلیل مبنی بر اینکه مبالغ دریافتی صرفا بابت سود حاصله از قرار داد مشارکت مدنی بوده و همچنین در خصوص خواسته خسارت تاخیر از تاریخ 93/3/3 (چک) لغایت 1394/04/28 (گواهی عدم پرداخت) با توجه به اینکه یکی از شرایط استحقاق خسارت تاخیر مطالبه داین میباشد و خواهان در محدوده زمانی موصوف مطالبه ای نداشته و زمان مراجعه به بانک و صدور گواهی عدم پرداخت ( 94/2/28 ) میباشد دعوی خواهان را وارد ندانسته و مستندا به مواد 1257 و 1258 قانون مدنی و 522 قانون آیین دادرسی مدنی حکم بر بیحقی خواهان صادر و اعلام مینماید رای صادره حضوری و ظرف 20 روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظر در دادگاه استان سمنان میباشد 0 »; این دادنامه در تاریخ 1394/05/03 به وکیل فرجام خواه ابلاغ شده و سپس در تاریخ 1394/05/26 شخصا با انقضاء فرجه تجدیدنظرخواهی مبادرت به فرجام خواهی کرده است ما حصل فرجام خواهی اینستکه فرجام خواه نسبت به قسمتی از دادنامه --- - 94/4/24 که مورد فرجام خواهی قرار گرفته معترض است 1 - اصل خواسته 110/000/0000 ریال بوده که مستند آن چک پیوست دادخواست است و خوانده تنها بپرداخت مبلغ ( 884140000 ریال محکوم گردیده در حالی که با توجه به اصل تجریدی بودن اسناد تجاری خوانده مکلف بپرداخت تمام وجه چک مورد دعوی بوده و استناد وی به اما و اگرها مانع استیفای وجه سند تجاری نیست و طبق قاعده اقدام و پذیرش امضا چک عذر بعدی وی قابل استماع نیست خوانده اقرار به مشارکت دارد ادعا دارد مبالغی بابت اصل سرمایه پرداخته حال اگر مبالغ پرداختی را بابت اصل سرمایه پرداخته پس سود مشارکت چگونه پرداخت شده است ؟ وکیل اینجانب در لوایح تقدیمی درخواست سوگند فرجام خوانده را نموده که مورد عنایت قرار نگرفته است و استدلال شده که دلیل بر عهده مدعی است چرا دادگاه محترم توجه ننموده که خوانده منکر است و به تقاضای خواهان قرار اتیان سوگند خوانده صادر شده لکن سوگند داده نشده بنابراین با نقص رسیدگی نقض رای و درخواست سوگند خوانده را استدعا دارم - عدم ارائه دفاتر تجاری نیز دلیل صدق ادعای اینجانب است - در مورد خسارت تاخیر تادیه نیز استدلال دادگاه مبنی بر عدم مطالبه در محدوده زمانی تاریخ چک تا زمان صدور گواهی عدم پرداخت و صدور حکم به بیحقی صحیح نیست زیرا به موجب قانون استفساریه تبصره الحاقی به ماده 2 قانون اصلاح موادی از قانون صدور چک مصوب 1377/09/20 مجمع تشخیص مصلحت نظام خسارت تاخیر تادیه بر مبنای نرخ تورم و از تاریخ سر رسید چک تا زمان پرداخت وجه آن باید پرداخت گردد لذا عدم مطالبه وجه چک موجب بیحقی خواهان نسبت به خسارت تاخیر از تاریخ چک نیست و قانون مزبور در این خصوص صراحت دارد لذا دادنامه صادره در اینمورد را نیز مورد اعتراض قرار داده و استدعای نقض نموده است - دفتر دادگاه فرجام خواهی آقای س. خ. را برای طرف دعوی ارسال داشته و با وصول پاسخ کتبی وی به شماره 00775 - 94/6/7 مبنی بر امانی بودن چک بمبلغ 100/000/000 / 1 ریال و پذیرفتن مبالغ دریافتی از اصل سرمایه الباقی طلب نامبرده را دادگاه بابت چک مذکور حکم داده است سود دوران مشارکت نیز منظور شده است مبالغ دریافتی بابت اصل سرمایه ایشان بوده که در دادگاه هم پذیرفته است سرمایه ایشان بابت مشارکت نزد اینجانب بیشتر از 26 ماه نبوده است در تاریخ 1394/06/09 دفتر دادگاه صادر کننده دادنامه فرجام خواسته پرونده را به دفتر کل دیوان عالی کشور ارسال داشته رسیدگی در دستور کار این شعبه قرار گرفته است 0 هیات شعبه به شرح دادنامه شماره --- - 1394/07/15 چنین رای صادر و اعلام کرده است:«با توجه به اینکه فرجامخواه مدعی است فرجامخوانده تاجر است و دارای دفاتر تجاری است و به ملاحظه آنها و کارشناسی استناد نموده است لذا با توجه به ماده 210 قانون آیین دادرسی مدنی ابراز آن و کارشناسی در مورد مطالبات ضروری بوده و اقتضاء داشته دادگاه در خصوص مورد تصمیم لازم اتخاذ مینمود و پس از آن در صورت لزوم با توجه به درخواست اتیان سوگند فرجام خوانده و صدور قرار مورخ 94/4/8 (برگ 35 ) پرونده نسبت به اجرای قرار مرقوم اقدام به عمل آید بنا به مراتب مستندا به بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی با رعایت شقوق الف مواد 401 و 405 همان قانون بانقض دادنامه فرجام خواسته به لحاظ نقص تحقیقات پرونده برای رسیدگی مجدد به دادگاه صادر کننده آن ارجاع میشود 0 »; در تاریخ 1394/07/26 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان دامغان به خوانده دعوی اخطار نموده تا ظرف ده روز پس از ابلاغ دفاتر تجاری خود را در جلسه دادگاه حاضر و ارائه نماید دفتر دادگاه اخطار لازم صادر نموده این اخطاریه در تاریخ بیست آبان به مخاطب ابلاغ شده و در 1394/08/24 قبل از انقضاء مهلت داده شده در وقت نظارت دادگاه صورتجلسه تنظیم نموده مبنی بر اینکه خوانده دفاتر تجاری مورد ادعای خواهان را ارائه ننموده و در پایان اشاره نموده قرار اتیان سوگند نیز در تاریخ 94/4/22 اجرا گردیده که خواهان بر اساس درخواست خوانده سوگند نیز یاد نموده است و سپس دستور تعیین وقت رسیدگی جهت بررسی موارد مندرج در دادخواست فرجام خواهی و دعوت طرفین به دادرسی صادر نموده و روز رسیدگی 1394/09/22 معین و ابلاغ گردیده است در این جلسه وکیل س. خ. و خوانده حضور یافته و وکیل مزبور مجددا اظهار داشته که چک سند تجاری با امضا خوانده ضمیمه دادخواست است بنا بر اصل تجریدی بودن اسناد تجاری و قاعده اقدام و حکم ماده 1301 قانون مدنی دلیل بر اشتغال ذمه خوانده نسبت بکل مبلغ چک است و دلیل دیگر از جمله سوگند لازم نیست با توجه به اینکه خوانده اعلام داشته مبالغی بموکل پرداخته و این مبالغ بابت اصل خواسته بوده ولی موکل دریافت 172500000 ریال آن را قبول ندارد و با صدور قرار اتیان سوگند موکل سوگند یاد نموده است باقیمانده وجوهی هم که خوانده اعلام داشته بابت سود مشارکت بوده نه اصل سرمایه لذا چنانچه خوانده مدعی است بابت اصل سرمایه بوده چنانچه دفاتر تجاری ندارد دلیل اینکه وجوه پرداختی بابت سود مشارکت نبوده و بابت اصل سرمایه بوده را ارائه نماید و چنانچه هیچ دلیلی در این خصوص ندارد میتواند درخواست اتیان سوگند موکل را در این مورد بنماید در خصوص خسارت تاخیر تادیه نیز با توجه به قانون استفساریه مجمع تشخیص مصلحت نظام صدور حکم از تاریخ چک لغایت یوم الاداء مورد استدعاست خوانده دعوی اظهار نموده یکصد میلیون تومان بابت قرار داد مشارکت دریافت نموده که سود آن یعنی سود مشارکت سهم خواهان شد بیست و یک میلیون و نهصد هزار تومان که از جمع بدهی خودم مبلغ 000 / 51236 تومان را پرداخت و باقیمانده را بدهکار هستم و نسبت به 17250000 تومان از پرداختی که خواهان منکر شدند تقاضای سوگند ویرا کرده ام و ایشان نیز سوگند خورد در ضمن من تاجر نیستم و دفتر هم ندارم و چون خواهان قسم خورد منهم به خدا واگذارش کردم سپس دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه فرجام خواسته پس از ذکر مقدمات و شرح جریان دادرسی چنین رای صادر و اعلام کرده است « 000 اولا نظر به اینکه خواهان دلیلی بر تاجر بودن ارائه ننموده و دفاتر تجاری مورد ادعا را ارائه نکرده است ثانیا:درخواست اتیان سوگند وکیل خواهان در صفحه 34 و 33 پرونده برای اتیان سوگند موکل خود جهت اثبات اینکه مبالغ دریافتی صرفا بابت سود مشارکت بوده نه اصل سرمایه بر خلاف اصول فقهی حقوق بوده چرا که مدعی میتواند دلیل ارائه نماید یا درخواست اتیان سوگند منکر را نماید نه اینکه بدون ارائه دلیل خود درخواست اتیان سوگند نماید بهمین جهت موجبی برای اتیان سوگند شخص خواهان نمیباشد ثالثا در صفحه 35 پرونده با توجه به ادعای پرداخت دین توسط خوانده بمبلغ 512360000 ریال قرار اتیان سوگند خواهان صادر گردیده که این قرار اجرا شده لذا دادگاه دعوی خواهان را تا مبلغ 140000 / 884 ریال بابت اصل خواسته و مبلغ 22179360 ریال بابت حق الوکاله وکیل و مبلغ 26560000 ریال بابت هزینه دادرسی و خسارت تاخیر در تادیه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت ( 94/2/28 ) لغایت پرداخت که در زمان اجرای حکم محاسبه و وصول خواهد شد وارد دانسته و مستندا به مواد 188 و 519 و 522 حکم بر محکومیت خوانده تا مبالغ وارد دانسته شده صادر مینماید و نسبت بمازاد اصل خواسته با توجه به اقرار خواهان به دریافت وجه (ص 48 پرونده) و عدم ارائه دلیل مبنی بر اینکه مبالغ دریافتی صرفا بابت سود حاصله از شرکت است حکم بر بیحقی خواهان صادر و اعلام مینماید و در خصوص خسارت تاخیر در تادیه از تاریخ سر رسید چک لغایت 94/2/28 زمان صدور گواهی عدم پرداخت نظر به اینکه خواهان با علم به سر رسید چک ببانک محال علیه جهت وصول چک مراجعه ننموده و این به منزله اعطای مهلت به خوانده جهت پرداخت دین میباشد و یکی از شرایط استحقاق خسارت تاخیر در تادیه (ماده 522 ق 0 آ 0 د 0 م) مطالبه داین میباشد که در این فرجه زمانی مطالبه ای صورت نگرفته تا خواهان استحقاق خسارت تاخیر داشته باشد لذا دادگاه دعوی خواهان را در این قسمت نیز وارد ندانسته و مستندا به ماده 1257 قانون مدنی حکم به بیحقی خواهان صادر و اعلام مینماید رای حضوری و 000 »; با ابلاغ این دادنامه و انقضاء موعد تجدیدنظرخواهی و قطعیت دادنامه آقای س. خ. از دادنامه مرقوم فرجامخواهی به عمل آورده است ما حصل فرجام خواهی اینستکه نسبت بقسمتی از دادنامه --- - 94/9/22 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان دامغان معترض است و درخواست نقض آن را در همان قسمت دارد 1 - مطالبه یکصد و ده میلیون تومان بانضمام خسارات از جمله تاخیر تادیه نموده در حالی که دادگاه تنها طرف را بپرداخت مبلغ هشتاد و هشت میلیون و چهار صد و چهارده هزار تومان محکوم نموده در مورد تاخیر تادیه هم مبدا پرداخت را تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت در نظر گرفته است و نقایصی را که در رای قبلی دیوان عالی کشور ذکر گردیده بر طرف ننموده است لذا درخواست نقض حکم در قسمت خسارت تاخیر تادیه و صدور حکم در این قسمت از تاریخ سر رسید چک لغایت یوم الاداء مورد استدعاست 2 - سود مشارکت چگونه پرداخت شده است ؟ مدرکی ارائه نماید که نشان دهد سود مشارکت را پرداخت کرده است 3 - خوانده تا جر بوده و وفق ماده 6 قانون تجارت مکلف به داشتن دفاتر تجاری است و آن را ارائه نکرده است دلیل تاجر بودن وی هم این بوده است که وی به کار تجاری اشتغال داشته و دفاتر تجاری قاعدتا در ید تاجر (خوانده) است و در اختیار اینجانب نمیباشد هر بازرگانی که به دفاتر او استناد شود و امتناع از ابراز نماید قرینه مثبت بودن ادعای طرف است مضافا به اینکه به درخواست سوگند نیز عنایتی به عمل نیامده در نتیجه نقض دادنامه فرجام خواسته در موارد اعتراض مورد استدعاست دفتر دادگاه تبادل لوایح را انجام داده و با وصول پاسخ فرجام خوانده پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال داشته رسیدگی با توجه به سابقه در دستور کار این شعبه قرار گرفته و پرونده بکلاسه بالا ثبت شده است اوراق لازم از سوابق ارسالی و لایحه فرجام خواهی فرجام خواه و پاسخ طرف هنگام شور قرائت میشود 0 هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای رسول شاملو عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای میدهد:
دادنامه فرجامخواسته کماکان دارای اشکال است زیرا 1 - فرجام خوانده منکر ادعای فرجام خواه شده دادگاه قرار ارائه ادله سود مشارکت صادر کرده ولی وکیل فرجام خواه طی لایحه شماره 6400488 - 94/4/7 (برگ 33 ) درخواست ملاحظه دفاتر تجاری و بالاخره اتیان سوگند منکر را کرده است وسپس دادگاه قرار اتیان سوگند صادر (برگ 35 ) ولی آن را اجرا نکرده است با توجه به فقدان دلایل طبق مواد 272 و 273 قانون آیین دادرسی مدنی و دادنامه قبلی دیوان کشور دادگاه رفع نقص نکرده و استدلال دادگاه در مورد اتیان سوگند فرجام خواه ارتباطی به موضوع ندارد 2 - اگر مطالبه خسارت تاخیر تادیه به استناد چک باشد موضوع از شمول ماده 522 خارج و طبق دستور ماده 2 قانون چک و تبصره الحاقی و استفساریه تبصره الحاقی به ماده مرقوم از تاریخ سر رسید باید عمل شود مستندا به بند 5 ماده 371 با رعایت شقوق الف مواد 401 و 405 قانون فوق الاشعار با نقض دادنامه فرجام خواسته به لحاظ نقص تحقیقات رسیدگی مجدد به دادگاه صادر کننده آن ارجاع میشود.
شعبه --- دیوانعالی کشور - رئیس و عضو معاون
حسن غفارپور - رسول شاملو