هیات وزیران در جلسه مورخ 1354/12/3 بنا به پیشنهاد شماره 2135 - 223 - 14 /ق مورخ 1354/7/12 سازمان اوقاف و به استناد ماده 22 قانون اوقاف آیین نامه طرز تحقیق و رسیدگی در شعب تحقیق اوقاف را به شرح زیر تصویب نمودند:
فصل اول - در تشکیل شعب تحقیق
ماده 1- هر شعبه حقوقی یا شعب حسابرسی تحقیق مرکب از یک رئیس و دو محقق خواهد بود در هر حوزه تحقیق رئیس شعبه اول ریاست هیات تحقیق آنحوزه را خواهد داشت جز در تهران که اداره امور هیئتهای تحقیق به ترتیب مقرر در تشکیلات سازمان اوقاف خواهد بود.
تبصره - شرکت هر یک از محققین در رسیدگی با تصمیم رئیس شعبه خواهد بود.
ماده 2- شعبه صالح برای رسیدگی به حساب هزینه های موقوفات شعبه حوزه محل مصرف است و چنانچه محل مصرف در حوزه های مختلف باشد حوزه ای که قسمت بیشتر درآمد در آن بمصارف عمومی میرسد صلاحیت رسیدگی دارد و در صورت لزوم میتواند برای رسیدگی به حساب قسمتهای دیگر بشعب حسابرسی حوزه هائی که صرف در آنها صورت میگیرد نیابت دهد. شعب حقوقی بامور مربوط بحوزه هر یک از آنها رسیدگی خواهد نمود.
ماده 3- روسای شعب حقوقی از بین مستخدمین لیسانسیه حقوق یا الهیات که سابقه خدمات اوقافی یا قضایی آنها کمتر از پنجسال نباشد انتخاب میشوند مشروط بر اینکه محکومیت اداری یا انتظامی از درجه انفصال موقت ببالا نداشته باشند. محققین شعب حقوقی نیز باید واجد شرایط مذکور باشند مگر شرط مدت خدمات اوقافی یا قضایی که حداقل سه سال سابقه خدمت کافی خواهد بود.
ماده 4- روسای شعب حسابرسی از بین مستخدمین لیسانسیه مطلع در امر حسابرسی با داشتن حداقل پنجسال سابقه خدمت انتخاب خواهند شد مشروط بر اینکه محکومیت اداری از درجه انفصال موقت ببالا نداشته باشند محققین شعب حسابرسی باید دارای شرایط مذکور باشند ولی داشتن حداقل سه سال سابقه خدمت کافی خواهد بود.
ماده 5- رئیس دبیرخانه تحقیق و مسئولان دفاتر ادارات تحقیق استانها از بین مستخدمین واجد شرایط با حداقل سه سال سابقه خدمت انتخاب خواهند شد.
ماده 6- هیات تجدیدنظر تحقیق مرکب از سه عضو ثابت و دائمیخواهد بود که از بین لیسانسیه های حقوق یا الهیات و یا حسابداری با داشتن حداقل پنجسال سابق خدمات اوقافی یا قضایی یا مالی انتخاب میشوند مشروط بر اینکه محکومیت اداری یا انتظامی از درجه انفصال موقت ببالا نداشته باشند.
تبصره 1- رئیس هیات تجدیدنظر از بین اعضای هیات انتخاب میشود و باید دارای درجه لیسانس در رشته قضایی یا الهیات باشد:
تبصره 2- مدلول مواد مذکور در فوق در مورد شاغلین فعلی، ادارات و شعب تحقیق لازم الرعایه نمیباشد.
تبصره 3- سازمان اوقاف میتواند درصورت لزوم بتعداد مورد نیاز هیئتهای تجدیدنظر دیگر تشکیل دهد.
تبصره 4- هیات تجدیدنظر دارای یک عضو علی البدل میباشد که عملا بکارهای ارجاعی از طرف رئیس هیات رسیدگی و در غیاب هر یک از سه عضو دیگر به جای او در رسیدگی و صدور رای شرکت مینماید.
تبصره 5- ادارات تحقیق در صورت لزوم میتوانند با کسب اجازه از سازمان اوقاف از وجود محققین یک شعبه در شعب دیگر استفاده نمایند.
فصل دوم - در وظایف ادارات و شعب تحقیق
ماده 7- وظایف ادارات و شعب تحقیق به قرار زیر است:
الف - رسیدگی به درخواست اشخاص در مورد تصدیق تولیت و نظارت موقوفات عامه و تشخیص موقوف علیهم و صدور احکام تولیت و نظارت موقوفات مذکور.
ب - رسیدگی و تحقیق و اعلام نظر در مورد موقوفه بودن املاک و تشخیص موقوفات عام از خاص.
پ - تشخیص موقوفات مجهول التولیه یا بدون متولی.
ت - تطبیق مصارف درآمد موقوفات با مفاد وقفنامه یا سایر اسناد مربوط به ترتیب مصرف درآمد موقوفه در صورت بروز اختلاف.
ث - رسیدگی باستنکاف متولیان و نظار از اجرای مقررات اوقافی و اعلام نظر در موارد خیانت آنان و صدور رای بر منع مداخله موقت آنها در امور موقوفه و الغاء رای منع مداخله درصورت رفع موجبات آن.
ج - رسیدگی باختلاف بین متولیان و نظار و موقوف علیهم و امناء منضم در امور موقوفه.
چ - رسیدگی بدرآمد و هزینه موقوفات و بقاع واماکن متبرکه اسلامی.
ح - رسیدگی به اعتبار مدارک و اسنادیکه از طریق ادارات اوقاف فرستاه میشود.
خ - رسیدگی و اظهارنظر در مورد مصرف درآمد موقوفات متعذرالمصرف و موقوفاتیکه عواید آنها به علت قلت برای اجرای نظر واقف کافی نیست یا به علت کثرت عواید زاید بر مصارف متعارف باشد بر طبق تبصره ماده 8 قانون اوقاف.
تبصره 1- رسیدگی بموارد مندرج در این ماده باستثناء بند الف و ج به تقاضای ادارات اوقاف انجام خواهد شد.
تبصره 2- شعب حسابرسی تحقیق مکلفند ظرف یکماه پس از تکمیل صورتحساب نسبت باسناد قابل قبول اظهارنظر نمایند و نسبت بآنچه قابل قبول نباشد بر طبق ماده 36 این آیین نامه عمل خواهد شد.
ماده 8- صدور مفاصاحسابی که به موجب آن موقوفه بدهکار شود ممنوع است مگر در مواردی که بر طبق نظر کارشناس و تایید قبلی سازمان اوقاف به منظور صیانت موقوفه مصارفی زائد بر درآمد موقوفه ضرورت یابد.
ماده 9- اداره کل تحقیق باموریکه از طرف سازمان اوقاف ارجاع شود در هیاتی مرکب از مدیرکل تحقیق یا معاون وی و رئیس شعبه تجدیدنظر و یک نفر از روسای شعب مرکزی رسیدگی کرده نظریه مشورتی خواهد داد.
ماده 10- درخواست متقاضیان از ادارات تحقیق باید بزبان فارسی نوشته شود و دارای تاریخ روز و ماه و سال شمسی باشد و در قبال اخذ رسید باداره اوقاف محل و یا باداره تحقیق مربوط تسلیم شود.
تبصره - حوزه عملیات شعب تحقیق محدود به مناطقی است که از طرف سازمان اوقاف تعیین خواهد شد.
ماده 11- درخواست متقاضی باید حاوی نکات زیر باشد:
الف - نام و نام خانوادگی و نام پدر و نشانی کامل محل اقامت با ذکر شهر و بخش و خیابان، کوچه و شماره خانه.
ب - سمت تقاضاکننده و وکیل او در صورت داشتن وکیل، نام و مشخصات و نشانی وکیل به شرح مذکور در فوق.
ج - نام و نام خانوادگی و سمت و نشانی کامل و محل اقامت شخص یا اشخاصیکه درخواست تحقیق به طرفیت آنان داده شده است.
د - تعیین موضوع درخواست به طور صریح و روشن با ذکر جهات آن.
ه- - ذکر تمام ادله که تقاضا کننده برای اثبات و احراز صحت درخواست خود دارد از قبیل اسناد و نوشته ها و اطلاع گواهان با قید اینکه دلایل منحصر به آنهاست.
و - نام و نام خانوادگی و شغل و نشانی محل اقامت گواهان باید بصراحت در درخواست با مدارک آن قید شود.
ز - رونوشت یا فتوکپی مصدق مدارک مورد استناد و همچنین رونوشت مصدق وکالتنامه در صورتی که وکیل داشته باشد باید ضمیمه درخواست باشد.
ماده 12- درخواست و تمام پیوستهای آن باید بتعداد کسانی که درخواست به طرفیت آنان داده شده باضافه یک نسخه تهیه و تسلیم شود.
ماده 13- دفتر اداره اوقاف یا اداره تحقیق بلافاصله پس از وصول درخواست باید آن را ثبت نماید و رسید چاپی با ذکر نام تقاضاکننده و طرف او و تاریخ تسلیم و شماره ثبت به تسلیم کننده آن بدهد و روی اوراق درخواست شماره ثبت و تاریخ تسلیم را قید کند.
ماده 14- اداره اوقات باید ظرف دو روز از تاریخ وصول، درخواست و ضمائم آن را باداره تحقیق مربوطه بفرستند.
ماده 15- اگر تقاضانامه از لحاظ طرز تنظیم و یا ضمائم آن ناقص باشد مراتب ظرف سه روز پس از وصول به دفتر تحقیق به وسیله آندفتر جهت رفع نقص به تقاضاکننده یا وکیل او اخطار خواهد شد که ظرف مدت ده روز از تاریخ ابلاغ اخطاریه با رعایت مسافت رفع نقص کند والا تا رفع نقص پرونده از نوبت رسیدگی خارج خواهد شد.
تبصره 1- در موارد اضطراری به تشخیص شعبه تحقیق مدت رفع نقص حداکثر تا 15 روز قابل افزایش است.
تبصره 2- اگر به علت معین نبودن نشانی محل اقامت و متقاضی و یا بهر علت ابلاغ اخطاریه رفع نقص مقدور نباشد پرونده از نوبت رسیدگی خارج خواهد شد.
ماده 16- مسئول دفتر اداره تحقیق پس از آنکه درخواست را کامل دانست نسخه ای از آن را با ضمائم در پرونده مخصوص که به وسیله بایگانی برای تحقیق ترتیب میدهد بایگانی و نسخه های دیگر را با پیوستها بطرف ابلاغ مینماید که ظرف مدت ده روز از تاریخ دریافت با رعایت مسافت طبق قانون پاسخ کتبی خود را با مدارک مربوطه بتعداد تقاضاکنندگان و با یک نسخه اضافی باداره تحقیق ارسال دارند.
ماده 17- شعب تحقیق در صورتی که رسیدگی به درخواست را خارج از وظایف خود بدانند قرار عدم صلاحیت صادر خواهند نمود.
ماده 18- در صورتی که احتیاج به اخذ توضیح از طرفین باشد شعبه تحقیق روز و ساعت رسیدگی را معین و به آنان ابلاغ میکند. فاصله بین ابلاغ وقت بطرفین و روز جلسه نباید کمتر از ده روز باشد و در صورتی که شعبه تحقیق در استان دیگر باشد روز جلسه نباید کمتر از ده روز باشد و در صورتی که شعبه تحقیق در استان دیگر باشد روز جلسه باید با رعایت مسافت و مدتیکه قانوناً برای ابلاغ و حضور در شعبه لازمست تعیین شود. در صورت عدم نیاز باحضار طرفین شعبه تحقیق به درخواست رسیدگی و رای مقتضی صادر میکند. عدم حضور طرفین مانع از رسیدگی نخواهد بود.
ماده 19- اخطاریه یا دعوتنامه با ضمائم آنها باید ظرف ده روز ابلاغ و در نسخه دیگر با قید تاریخ رسید گرفته شود. هرگاه ابلاغ درخواست و ضمائم بخود شخص مقدور نباشد باید بیکی از بستگان یا خادمین او ابلاغ شود. مشروط به اینکه به نظر مامور ابلاغ سن ظاهری این اشخاص برای تمیز اهمیت برگ درخواست کافی باشد و نام و نام خانوادگی و سمت و نسبت و امضا یا اثر انگشت رویت کنند ه را با قید تاریخ روز و ماه و سال گواهی کند.
ماده 20- اگر محل اقامت کسی که شعب تحقیق برای او اخطاریه و دعوتنامه میفرستند معلوم نباشد و یا بهر صورت ابلاغ مقدور نشود در صورت لزوم شعب تحقیق میتوانند به تقاضا و بهزینه متقاضی موضوع و اوقات رسیدگی را یکبار به وسیله نشر آگهی در روزنامه رسمی و یکی از روزنامه های کثیرالانتشار محلی بطرف ابلاغ نمایند. هرگاه اخطار شونده در مهلت مقرر پاسخ ندهد یا در جلسه رسیدگی حاضر نشود شعب تحقیق بر طبق وظیفه قانونی به موضوع رسیدگی و رای مقتضی صادر مینمایند.
تبصره - در صورت تجدید جلسه نیازی به تجدید آگهی نخواهد بود.
ماده 21- در مواردی که اداره اوقاف خوانده دعوی قرارداده نشده شعب تحقیق موظفند که درخواست و ضمائم آن و وقت رسیدگی و پاسخ را به نحو مقرر در مواد 16 و 18 باداره اوقاف مربوط ابلاغ کنند تا نماینده خود را به شعبه تحقیق اعزام دارد و یا نظر مشروح و مستدل خود را به صورت لایحه ارسال دارد.
ماده 22- اشخاص ذینفع در موضوع تا موقعیکه رسیدگی خاتمه نیافته و منجر به صدور رای قطعی نشده باشد میتوانند به عنوان ثالث وارد دعوی شوند.
ماده 23- دعاوی که دارای یک منشاء باشند در شعبه ای از تحقیق رسیدگی خواهد شد که اولین درخواست بدان ارجاع گردیده است.
ماده 24- عدم حضور یکطرف مانع توضیحات طرف دیگر و یا رسیدگی به موضوع نمیباشد در این صورت شعب تحقیق میتوانند به تقاضای طرف حاضر و یا به تصمیم خود به موضوع رسیدگی کرده رای مقتضی صادر کنند.
ماده 25- شعب تحقیق میتوانند به تقاضای طرفین قرار استماع شهادت شهود و تحقیقات محلی و ارجاع امر بکارشناس و هر نوع تحقیقات دیگری را که برای روشن شدن موضوع لازم بدانند صادر و اجرای نمایند مخارج اجرای قرار به عهده متقاضی است و در صورتی که شعبه تحقیق استماع شهادت شهود و تحقیقات محلی و ارجاع بکارشناس و هر نوع تحقیقات دیگری را لازم بداند مخارج به عهده طرفین است.
تبصره 1- عدم تودیع دستمزد کارشناس و یا عدم تهیه و سایل اجرای قرار موجب خروج اینمورد از عداد دلایل متقاضی خواهد شد.
تبصره 2- تعیین مدت تودیع دستمزد کارشناس برحسب مورد به عهده شعب تحقیق خواهد بود.
ماده 26- شعب تحقیق میتوانند تحقیق در هر امری را که لازم بدانند نیابتاً به شعب تحقیق حوزه دیگر و در صورت نبودن شعبه تحقیق باداره اوقاف محل محول کنند در این صورت شعب و ادارات مزبور مکلفند مورد نیابت را انجام و نتیجه را با مدارک و مستندات مربوط بشعبه ارجاع کننده اعاده دهند.
ماده 27- شعب تحقیق پس از آماده بودن پرونده برای اظهارنظر ظرف ده روز به صدور رای مبادرت میکنند رای شعب تحقیق در کلیه موارد باید موجه و مدلل باشد و ظرف پنج روز بطرفین ابلاغ شود.
تبصره 1- رسیدگی در شعب تحقیق به وسیله رئیس و یکی از محققان خواهد بود و رای آندو در صورت توافق مناط اعتبار میباشد. در هر مورد که اختلاف نظر حاصل شود محقق دیگر همان شعبه برای مشاوره و رای در موضوع اختلاف ضمیمه خواهد شد و رای اکثریت ملاک عمل خواهد بود در صورت غیبت رئیس شعبه رسیدگی به موضوع به عهده محققین خواهد بود و عضو ارشد به جای رئیس شعبه انجام وظیفه خواهد کرد.
تبصره 2- در آراء ممنوعیت متولیان شعب تحقیق موظفند نسبت بکلیه موارد تخلفات اعلام شده رسیدگی و اظهارنظر نمایند.
ماده 28- رای شعب تحقیق ظرف ده روز پس از ابلاغ با رعایت مسافت قابل رسیدگی در هیات تجدیدنظر است در صورتی که درخواست تجدیدنظر بدون ذکر دلایل اعتراض تسلیم شده باشد دفتر اداره کل تحقیق ظرف ده روز به متقاضی اخطار مینماید که لایحه اعتراضیه خود را در مدت 5 روز پس از ابلاغ به دفتر مزبور تسلیم نماید والا پس از انقضای مدت مذکور اعم از تکمیل و عدم تکمیل هیات تجدیدنظر تصمیم خود را اعلام خواهد نمود.
ماده 29- هرگاه در تنظیم رای یا مفاصا حساب سهو قلم و یا اشتباهات دیگری رخ دهد شعب صادرکننده رای یا مفاصا حساب راساً و یا به درخواست طرفین میتوانند رای و یا مفاصاحساب را تصحیح و اصلاحیه صادر کنند. اصلاحیه در زیر و یا پشت نسخه اصلی رای و یا در برگ دیگری که ضمیمه آنها میشود نوشته و امضا خواهد شد. بهر صورت صدور اصلاحیه در حواشی کلیه نسخ موجود در پرونده و دفتر آراء و قرارها باید توسط مسئول دبیرخانه تحقیق قید و امضا شود که رونوشت رای اصلاحی بطرفین ابلاغ میشود و تابع مقررات اصل حکم میباشد. دادن رونوشت رای بدون قید وجود اصلاحیه و ضمیمه بودن آن ممنوع است.
ماده 30- قرار تحقیق محلی و استماع شهادت شهود و تعیین خبره و اعطای نیابت بشعب تحقیق یا ادارات حوزه دیگری قابل اعتراض نیست و متولیان و نظار و اشخاص ذینفع باید تسهیلات لازم را برای اجرای قرار فراهم کنند.
ماده 31- فرمهای چاپی درخواست تحقیق مجاناً در اختیار متقاضیان گذاشته خواهد شد رسیدگی شعب تحقیق نیز مجانی خواهد بود.
ماده 32- ادارات تحقیق موظفند برنامه منظمی برای رسیدگی بامور حسابرسی شهرستانهای تابع حوزه ماموریت خود تنظیم و بادارات اوقاف شهرستانها ابلاغ نمایند بر طبق این برنامه شعب حسابرسی در مدت معینی از سال متناسب با حجم کار هر یک از شهرستانها در همان شهرستان تشکیل خواهد شد و شعبه مربوط به حساب موقوفات متصرفی و یا غیر متصرفی آن شهرستان مطابق مقررات رسیدگی خواهد نمود ادارات اوقاف موظفند تاریخ تشکیل شعب مذکور را کتباً و لااقل یکماه قبل بکلیه متولیان آن حوزه ابلاغ نمایند. در صورتی که متولیان در مدت مقرر برای رسیدگی نسبت برفع نقص و ارائه مدارک و اخذ مفاصا حساب اقدام ننمایند بمدارک آنها در مرکز استان رسیدگی خواهد شد.
ماده 33- به صورتحساب موقوفات متصرفی که درآمد آنها تا یکصد هزار ریال است به وسیله شعب تحقیق محل رسیدگی خواهد شد و بیشتر از مبلغ مزبور در شعبه حسابرسی مرکز مورد رسیدگی قرار میگیرد.
ماده 34- شعب حسابرسی تحقیق مکلفند با رعایت آیین نامه قانون اوقاف به صورت حسابهای واصله رسیدگی و در صورت داشتن نقص ظرف ده روز بمتولیان و امناء و ادارات اوقاف اخطار کنند که در مهلت مناسب مقرر رفع نقص نمایند.
ماده 35- هرگاه متولیان و امناء موقوفات غیرمتصرفی و ادارات اوقاف در مورد موقوفات متصرفی ظرف مهلت مقرر اقدام برفع نقص نکنند شعب حسابرسی تحقیق نسبت بقسمتی از صورتحساب که متکی باسناد و مدارک قابل قبول باشد رسیدگی و مفاصاحساب و قرار لازم صادر خواهند کرد و نسبت به بقیه قرار رد صادر و جزو موجودی موقوفه منظور مینمایند.
تبصره - در مورد موقوفات متصرفی شعب تحقیق موظفند کتباً استرداد وجوهی را که قرار رد در مورد آنها صادر شده است باداره اوقاف محل و متصدی مربوطه ابلاغ نمایند و در صورتی که وجوه مذکور تا یکماه پس از قطعیت رای تحقیق مسترد نشود مراتب از طریق اداره کل تحقیق جهت تعقیب قانونی به سازمان اوقاف اعلام خواهد شد.
ماده 36- پس از رسیدگی به صورتحساب و صدور مفاصاحساب کلیه اسنادیکه به حساب پذیرفته شده با مهر «رسیدگی و به حساب پذیرفته شده» توسط شعبه مربوطه مشخص شده در پرونده ضبط میشود. مفاصاحساب و قرار شعب حسابرسی باید ظرف ده روز توسط دفتر تحقیق بمتولیان و نظار و ادارات اوقاف مربوط ابلاغ شود.
تبصره - در صورتی که متولیان و امناء استرداد اصول اسناد را تقاضا کنند پس از مهر کردن آنها به شرح این ماده فتوکپی تهیه و بایگانی و اصول اسناد در قبال اخذ رسید مسترد میشود.
ماده 37- ادارات تحقیق مکلفند دفاتر مخصوصی برای ثبت موقوفات حوزه مورد عمل خود تنظیم نمایند و بر مبنای آن صورتحساب هائی را که ظرف مهلت مقرر در آیین نامه اوقاف نرسیده باشد با صدور اخطار ده روزه از متولیان و ادارات اوقاف مطالبه کنند و در صورت عدم وصول صورتحساب در مهلت مقرر مراتب را در مورد موقوفات غیر متصرفی باداره اوقاف مربوطه و در مورد موقوفات متصرفی به سازمان اوقاف اعلام دارند.
ماده 38- در مواردی که درخواست ادارات اوقاف با توجه به ماده 7 قانون اوقاف دایر بر ممنوعیت متولی به جهت خیانت و تفریط در مال وقف باشد شعب تحقیق موظفند خارج از نوبت رسیدگی و با رعایت ماده 15 قانون اوقاف رای مقتضی صادر نمایند و مدت مقرر در ماده 27 این آیین نامه در اینمورد مراعی نخواهد بود.
ماده 39- به درخواست تجدیدنظر از آراء شعب تحقیق در هیات تجدیدنظر درمرکز رسیدگی خواهد شد. در صورتی که آراء شعب بدوی بلااشکال باشد آن را تایید والا با نقض رای مرحله بدوی و رعایت مفاد این آیین نامه مکلف به رسیدگی خواهد بود و همچنین درصورت فسخ قرار عدم صلاحیت صادره از شعب بدوی مجدداً پرونده را بشعبه صادرکننده قرار ارجاع خواهد کرد و در صورت تایید قرار دستور ارسال پرونده را بشعبه صلاحیتدار دیگری خواهد داد.
ماده 40- مواردیکه در این آیین نامه پیش بینی نشده و یا ابهام و اجمالی به نظر برسد در حدود صلاحیت قانونی شعب تحقیق بر طبق مقررات قانون آیین دادرسی مدنی عمل خواهد شد.
فصل سوم - در اجرای تصمیمات شعب تحقیق:
ماده 41- در صورتی که در تصمیمات شعبه تحقیق یا هیات تجدیدنظر دستور اجراء داده شده باشد پس از ابلاغ آن طبق مقررات قانونی برگ لازم الاجراء صادر و مفاد آن بر اساس قوانین اجراء دادگاههای دادگستری به موقع اجراء گذارده خواهد شد.
ماده 42- برگ لازم الاجراء که در مورد تصمیمات شعب حقوقی یا هیات تجدیدنظر از طرف آنان صادر میشود به وسیله مامورین اجرای اوقاف یا مامورین انتظامی ابلاغ و اجراء خواهد شد.
ماده 43- در صورتی که نسبت باجراء تصمیمات شعب حقوقی دستور موقت مبنی بر جلوگیری از اجراء از طرف مراجع قضایی یا هیات تجدیدنظر صادر شود عملیات اجرایی نسبت به آن تا صدور حکم قطعی یا تصمیم نهایی توسط هیات تجدیدنظر متوقف خواهد شد.
وزیر مشاور و معاون اجرایی نخست وزیر -هادی هدایتی