با سلام؛
احتراماً همانگونه که استحضار دارند؛ «دستورالعمل انجام عملیات بازار باز و اعطای اعتبار در قبال وثیقه توسط بانک مرکزی» در یکهزار و دویست و شصت و هشتمین جلسه مورخ 1398/1/27 به تصویب شورای پول و اعتبار رسید. به استناد مقررات یاد شده، اوراق موضوع عملیات بازار باز شامل انواع اوراق بهادار منتشره توسط خزانه داری کل کشور میباشد و بانک مرکزی در اجرای عملیات بازار باز اقدام به خرید و فروش اوراق بهادار مذکور خواهد نمود. این در حالی است که در «دستورالعمل سرمایه گذاری در اوراق بهادار» که در چارچوب مواد (16)و (17) «قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور» اصلاح و پس از تصویب در یکهزار و دویست و سی و یکمین جلسه مورخ 1396/2/12 شورای پول و اعتبار طی بخشنامه شماره 61277 /96 مورخ 1396/3/1 به شبکه بانکی کشور ابلاغ گردید، صرفاً سرمایه گذاری در اوراق مشارکت منتشره و یا تضمین شده از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران و بانک مرکزی توسط بانک ها از شمول حدود دستورالعمل سرمایه گذاری مستثنی بوده و تابع سیاست های ابلاغی بانک مرکزی است و لذا سرمایه گذاری در سایر اوراق بهادار باید با رعایت حدود دستورالعمل مورد اشاره صورت پذیرد. از آنجایی که بانک ها در اجرای عملیات بازار باز باید تمامی انواع اوراق بهادار دولتی (و نه فقط اوراق مشارکت) را در سبد دارایی های خود داشته باشند، اصلاح ماده (10) دستورالعمل سرمایه گذاری در اوراق بهادار مصوب 1396، ضروری می نمود. بر این اساس، شورای محترم پول و اعتبار در یکهزار و دویست و هفتاد و هفتمین جلسه مورخ 1398/6/12 مواد (1) و (10) «دستورالعمل سرمایه گذاری در اوراق بهادار» را به شرح زیر اصلاح نمود:
اصلاح بند (1-6) ماده (1) به شرح زیر:
اوراق بهادار: سهام، اوراق مشارکت، اسناد خزانه اسلامی، صکوک، گواهی سپرده و سایر موارد مشابه به تشخیص بانک مرکزی که متضمن حقوق مالی قابل معامله برای دارنده آن باشد؛
حذف بند (1-7-2) با توجه به اصلاح تعریف اوراق بهادار؛
اصلاح ماده 10 به شرح زیر:
ماده 10 - سرمایه گذاری در اوراق بهادار (به استثنای سهام) منتشره و یا تضمین شده توسط دولت یا بانک مرکزی از شمول حدود این دستورالعمل مستثنی بوده و تابع سیاست های بانک مرکزی است.
در پایان، ضمن ایفاد نسخه اصلاحی «دستورالعمل سرمایه گذاری در اوراق بهادار»، خواهشمند است دستور فرمایند مراتب به قید تسریع به تمامی واحدهای آن بانک /موسسه اعتباری غیربانکی ابلاغ و بر حسن اجرای آن نظارت دقیق به عمل آید.
مدیریت کل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی
اداره مطالعات و مقررات بانکی
حمیدرضا غنی آبادی
محمد خدایاری
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
مدیریت کل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی
اداره مطالعات و مقررات بانکی
«بسمه تعالی»
شورای پول و اعتبار به استناد بند «3» از ماده (34) قانون پولی و بانکی کشور، بند «ب» ماده (16 (قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور و مواد (23) الی (27) آییننامه فصل سوم قانون عملیات بانکی بدون ربا (بهره) و به منظور کنترل گستره بنگاه داری موسسات اعتباری و هدایت آن ها به ایفای نقش واسطه گری وجوه به عنوان کارکرد اصلی آن موسسات، «دستورالعمل سرمایه گذاری در اوراق بهادار» که از این پس به اختصار دستورالعمل نامیده میشود را به شرح ذیل تصویب نمود.
اول: تعاریف و کلیات
ماده 1 - در این دستورالعمل عناوین ذیل به جای عبارت های مربوط به کار می روند:
1-1 -بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛
1-2 -موسسه اعتباری: بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی که به موجب قانون و یا با مجوز بانک مرکزی تاسیس شده و تحت نظارت بانک مرکزی قرار دارد؛
1-3 -فعالیت بانکی: تمامی فعالیت هایی که به منظور پشتیبانی و سهولت در انجام عملیات بانکی و گسترش و تنوع آن و همچنین حفظ اسرار حرفه ای موسسه اعتباری انجام میشود نظیر عملیات قرض الحسنه، عملیات فروش اموال مازاد بانک ها، اعتبارسنجی، صدور، پذیرش و پردازش انواع کارت های الکترونیکی (کارت های خرید، کارت اعتباری کیف پول الکترونیکی و غیره)، انجام عملیات صرافی، عملیات لیزینگ، فن آوری اطلاعات، امور چاپ و سایر فعالیت های مشابه به تشخیص بانک مرکزی؛
1-4 - شرکت تابعه: شخص حقوقی که بیش از 50 درصد سهام آن به طور مستقیم و یا غیرمستقیم تا دو سطح متعلق به موسسه اعتباری است یا اکثریت اعضای هیات مدیره آن را موسسه اعتباری تعیین می نماید؛
1-5 -موسسه اعتباری خارجی: بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی که در خارج از ایران تاسیس شده و تحت نظارت مرجع نظارت بانکی کشور متبوع خویش به عملیات بانکی اشتغال دارد؛
1-6 -اوراق بهادار: سهام، اوراق مشارکت، اسناد خزانه اسلامی، صکوک، گواهی سپرده و سایر موارد مشابه به تشخیص بانک مرکزی که متضمن حقوق مالی قابل معامله برای دارنده آن باشد؛
1-7 -سرمایه گذاری: عبارت است از:
1-7-1. مشارکت حقوقی موسسه اعتباری در تاسیس شرکت های جدید و خرید سهام شرکت های موجود؛
1-7-2. تحصیل سایر اوراق بهادار (ارزی و ریالی) توسط موسسه اعتباری؛
1-8 -سرمایه پایه: موضوع مصوبه شماره یکهزار و سیزدهمین جلسه مورخ 1382/10/27 شورای پول و اعتبار و اصلاحات بعدی آن
ماده 2 - موسسه اعتباری و شرکت های تابعه آن در چارچوب مفاد این دستورالعمل، مجاز به مشارکت حقوقی در تاسیس شرکت های جدید و خرید سهام شرکت ها ی موجودی هستند که صرفاً فعالیت بانکی انجام می دهند.
تبصره - تحصیل اوراق بهادار قابل تبدیل به سهام توسط موسسه اعتباری و شرکت های تابعه آن نیز، مشمول مفاد این ماده میگردد.
تبصره (الحاقی 1399/09/25)- تملک واحدهای سرمایه گذاری یک صندوق سرمایه گذاری «اختصاصی بازارگردانی» و همچنین تملک سهام یک شرکت تامین سرمایه توسط بانک ها و موسسات اعتباری غیربانکی در چارچوب قوانین و مقررات موضوعه و با رعایت حدود مقرر این دستورالعمل و ر چارچوب ضوابط اجرایی این تبصره که توسط هیات عامل بانک مرکزی تعیین میگردد، خواهد بود.
ماده 3 - موسسه اعتباری موظف است حداکثر ظرف مدت سه سال از زمان لازم الاجرا شدن قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور، سهام تحت تملک خود و شرکت های تابعه در بنگاه هایی که فعالیت های غیربانکی انجام می دهند را واگذار نماید.
تبصره 1- طرح های نیمه تمام غیربانکی تحت تملک شرکت های تابعه موسسه اعتباری از شمول مفاد این ماده مستثنی بوده و باید حداکثر ظرف مدت سه سال از زمان بهره برداری واگذار گردد.
تبصره 2- در مواردی که موسسه اعتباری اقدامات لازم برای واگذاری بنگاه های موضوع این ماده را به انجام رساند ولی بنا به دلایلی خارج از اراده، واگذاری آن ممکن نشده باشد منوط به تایید مراتب توسط بانک مرکزی، از مجازات های مقرر در ماده (17) قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور و همچنین مفاد ماده (15) این دستورالعمل مستثنی میباشد.
ماده 4 - موسسه اعتباری صرفاً مجاز به مشارکت حقوقی در شرکت های سهامی موضوع ماده (2(می باشد.
ماده 5 - موسسه اعتباری در صورتی میتواند در تاسیس شرکت های جدید و خرید سهام شرکت های موجود مشارکت حقوقی نماید که بررسی و ارزیابی به عمل آمده حاکی از سودآور بودن موضوع مشارکت باشد.
ماده 6 - مشارکت حقوقی چند موسسه اعتباری با یکدیگر در تحصیل سهام شرکت های موضوع این دستورالعمل با رعایت حدود مقرر بلامانع است.
دوم : حدود سرمایه گذاری
ماده 7 - مجموع سرمایه گذاری های موسسه اعتباری نباید از 20 درصد سرمایه پایه موسسه اعتباری تجاوز نماید.
ماده 8 - سرمایه گذاری موسسه اعتباری در هر شخص حقوقی حداکثر 5 درصد سرمایه پایه موسسه اعتباری میباشد.
ماده 9 - موسسه اعتباری مجاز نیست در هیچ زمان بیش از یک درصد سهام موسسه اعتباری دیگر را به طور مستقیم و یا غیرمستقیم تا دو سطح دارا باشد.
تبصره - سرمایه گذاری موسسه اعتباری در موسسات اعتباری ثبت شده در مناطق آزاد تجاری صنعتی جمهوری اسلامی ایران و موسسات اعتباری خارجی از شمول مفاد این ماده مستثنی است.
ماده 10 - سرمایه گذاری در اوراق بهادار (به استثنای سهام) منتشره و یا تضمین شده توسط دولت یا بانک مرکزی از شمول حدود این دستورالعمل مستثنی بوده و تابع سیاست های 1 بانک مرکزی است.
سوم : سایر موارد
ماده 11 - نحوه حسابداری سرمایه گذاریهای موسسه اعتباری طبق مفاد استانداردهای حسابداری مصوب سازمان حسابرسی و الزامات بانک مرکزی انجام میشود.
ماده 12 - هیات مدیره موسسه اعتباری موظف است به منظور حسن اجرای این دستورالعمل، نسبت به تدوین و تصویب رویه های اجرایی داخلی مشتمل بر واحد سازمانی مسئول انجام کار، شرح وظایف آن، روش های انجام کار، نحوه ارتباط، تبادل و گردش اطلاعات مابین واحدهای سازمانی و غیره اقدام نماید.
ماده 13 - سرمایه گذاری های موضوع این دستورالعمل باید به تصویب هیات مدیره موسسه اعتباری برسد.
ماده 14 - مشارکت حقوقی موسسه اعتباری در شرکت ها و موسسات اعتباری خارجی و مشارکت حقوقی در بیش از 50 درصد سهام شرکت های ایرانی، پس از کسب مجوز از بانک مرکزی، در چارچوب حدود مقرر در مواد (7) و (8) این دستورالعمل بلامانع است.
تبصره - مشارکت حقوقی موسسه اعتباری در شرکت هایی که فعالیت آن ها صدور، پذیرش و پردازش انواع کارت های الکترونیکی (کارت های خرید، کارت اعتباری کیف پول الکترونیکی و غیره) است، در چارچوب حدود مقرر در مواد (7) و (8) این دستورالعمل، تابع مقررات خاص ناظر بر آنها میباشد.
ماده 15 - در صورت تخطی موسسه اعتباری از حدود فردی و یا جمعی مقرر در این دستورالعمل، مجموع مازاد سرمایه گذاری تا زمان واگذاری آن، از سرمایه پایه موسسه اعتباری جهت محاسبه سایر نسبت های احتیاطی کسر میشود.
ماده 16 - در مواردی که به دلیل عوامل قهری و یا به منظور استیفای حقوق و مطالبات، موسسه اعتباری و یا شرکت های تابعه آن، سهام و اوراق بهادار قابل تبدیل به سهام اشخاص حقوقی دارای فعالیت غیربانکی را تملیک نمایند و یا موسسات اعتباری از حدود مقرر در این دستورالعمل را نقض کنند، موظفند ظرف مدت یک سال از تاریخ نقض حدود وضعیت خود را با مفاد این دستورالعمل منطبق نمایند. موسسه اعتباری موظف است ظرف مدت یک ماه، مراتب فوق را طی گزارشی با ذکر دلایل به بانک مرکزی اطلاع دهد.
تبصره - تمدید مهلت مذکور در این ماده در خصوص انطباق با حدود مقرر، با ارایه دلایل مستند و تایید بانک مرکزی حداکثر تا یک سال دیگر امکان پذیر میباشد.
ماده 17 - موسسه اعتباری مکلف است فهرست سرمایه گذاری های موضوع این دستورالعمل را در مقاطع زمانی ماهانه و حداکثر ظرف مدت یک هفته پس از پایان هر ماه، در چارچوبی که بانک مرکزی تعیین می نماید، به این بانک گزارش کند.
ماده 18 - تخطی از مفاد این دستورالعمل موجب اعمال مجازات های مقرر در ماده (44) قانون پولی و بانکی کشور و سایر قوانین و مقررات ذی ربط میشود.
«دستورالعمل سرمایه گذاری در اوراق بهادار» در (18) ماده و (6) تبصره در یکهزار و دویست و سی و یکمین جلسه مورخ 1396/02/12 شورای پول و اعتبار به تصویب رسید و یک ماه پس از ابلاغ لازم الاجرا میباشد. از تاریخ لازم الاجرا شدن این دستورالعمل تمامی ضوابط مغایر با آن، از جمله مصوبات جلسات پانصد و بیست و پنجمین جلسه شورای پول و اعتبار مورخ 1363/1/19 در خصوص «دستورالعمل اجرایی مشارکت حقوقی» و یک هزار و هشتاد و یکمین جلسه شورای پول و اعتبار مورخ 1386/1/18 در خصوص «دستورالعمل سرمایه گذاری موسسات اعتباری»، ملغی میگردد.