پیرو ابلاغ شماره 189 /34 مورخ 1372/2/18 به پیوست خط مشی های مشروحه ذیل که در جلسات فروردین و اردیبهشت 1372 شورای اقتصاد مورد تائید قرار گرفته است جهت تهیه برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ایفاد میگردد:
1- انرژی
2- مسکن
3- حمل و نقل
4- ارتباطات
مسعود روغنی زنجانی
معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه
خط مشی های اساسی بخش انرژی طی برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- ایجاد تنوع در منابع تامین انرژی اولیه، کاهش سهم نفت خام در کل انرژی مصرفی کشور و حفظ بازار جهانی فروش نفت از طریق افزایش سهم گاز در مصرف داخلی و استفاده از انرژی هسته ای و انرژیهای تجدید پذیر (با تاکید بر انرژی برق آبی) در کنار منابع انرژی نفت و گاز و بررسی استفاده از ذغال سنگ.
2- برقراری وحدت مدیریت تصمیم گیری و ایجاد هماهنگی در امور انرژی.
3- بهینه کردن و صرفه جوئی در مصرف انرژی از طریق:
1- 3- تشکیل صندوق صرفه جوئی با واریز درصدی از درآمد فروش حاملهای انرژی به عنوان عوارض جهت اجرای طرحها و پروژه های مصوب در زمینه صرفه جوئی مصرف انواع انرژی (نظیر تعدیل مصرف انرژی در وسائط نقلیه، وسایل برقی، وسائل حرارتی و عایق بندی ساختانها) و مدیریت تقاضا.
2- 3- اعمال دستورالعملها و نظام قیمت گذاری مناسب به منظور کاهش شدت انرژی (نسبت مصرف انرژی به ارزش افزوده) در بخشهای اقتصادی.
4- تعدیل مصرف انرژی به نحویکه متوسط رشد آن در طول برنامه از متوسط رشد تولید ناخالص داخلی تجاوز ننماید (میانگین کشش انرژی در طول برنامه حداکثر برابر یک گردد) از طریق اصلاح نظام قیمت گذاری در بخش انرژی با توجه به ملاحظات زیر:
1- 4- تعیین قیمت انرژی با توجه به قیمت سایر عوامل تولید از قبیل سرمایه، مواد اولیه، نیروی انسانی، و سایر نهاده ها و نیز با ملحوظ داشتن قیمت نفت خام، گاز و هزینه های واقعی تولید و انتقال و توزیع براساس خط مشی تعیین شده در ارتباط با این قبیل کالاهای همگانی در خط مشی های کلان.
2- 4- تنظیم قیمت انواع انرژی فرآورده های نفتی، گاز و برق با توجه به مسائلی چون عدالت اجتماعی، آثار محیط زیستی، ارزش حرارتی و امکان جایگزینی هر یک از آنها.
3- 4- اعمال نرخها و تعرفه های فروش به صورت تصاعدی، فصلی، منطقه ای و اوقات پیک مصرف به منظور تنظیم مصرف و ضریب بار و در نتیجه صرفه جوئی در سرمایه گذاری تاسیسات بار پیک (بخصوص در گاز و برق).
4- 4- ایجاد تعادل مالی در منابع و مصارف تا پایان برنامه (بدیهی است تا نیل به این مرحله، کسری منابع ناشی از عدم تعادل قیمتهای تمام شده تا قیمتهای مصوب فروش، به صورت سوبسید از طرف دولت تامین خواهد گردید)
5- صیانت از ذخائر نفت خام و گاز طبیعی کشور از طریق اجرای طرحهای تزریق به میادین نفتی، عدم استفاده از گاز کلاهک و منابعی که دچار هرز روی هستند و جلوگیری از سوزاندن گازهای همراه.
6- حداکثر بهره برداری از میادین فلات قاره، میادین دارای شبکه جمع آوری گاز، میادین مشترک و مخازنی که شبکه آبده مشترک دارند.
7- ایجاد پالایشگاههای میعانات گازی و همچنین اصلاح الگوی پالایش، جلوگیری از ضایعات پالایشگاهی و ارتقاء کیفیت تولید پالایشگاههای موجود با استفاده از تکنولوژی جدید.
8- رعایت استانداردهای زیست محیطی در تولید و مصرف انواع انرژی.
9- تاکید بر توسعه منابع گازی جدید و اولویت دادن به اجرای طرحهای گازرسانی به نیروگاهها، قطبهای صنعتی، مناطق سردسیر و حاشیه جنگلها و مراکز عمده و پر مصرف (با تاکید برمصرف گاز در بخشهای غیرخانگی در سه فصل غیر سرد سال).
10- گسترش فعالیتهای اکتشافی (با اولویت تکمیل فعالیتهای اکتشافی مخازن گازی) به صورتی که روند کاهش ذخائر شناخته شده نفت خام مخازن را تعدیل نماید.
11- مطالعه و برنامه ریزی در جهت ورود به بازارهای صادراتی و بین المللی گاز طبیعی به منظور تنوع بخشی منابع ارزی کشور با حفظ اصول بهره برداری و توجیه اقتصاد ی و مصرف بهینه منابع گاز کشور، پس از تامین مصارف داخلی.
12- تاکید بر ایجاد نیروگاههای آبی و نیروگاههای سیکل ترکیبی و تبدیل نیروگاههای گازی موجود به نیروگاههای سیکل ترکیبی.
13- تاکید بر اجرای طرحهای انتقال برق به منظور پایداری شبکه و همچنین بررسی و استفاده اقتصادی اتصال شبکه برق کشور به کشورهای همسایه.
14- استمرار سیاستهای واگذاری، اصلاح ساختار و خصوصی سازی بخشهای توزیع و بخشهایی که امکان واگذاری آنها به بخش غیردولتی و شهرداریها موجود باشد به منظور بهبود بهره برداری، کاهش بار مالی و وظایف تصدی دولت و استفاده از منابع و امکانات بخش غیر دولتی نظیر:
1- 14- واگذاری شعبات، فروشندگیها و جایگاههای فروش و نیز حمل و نقل جاده ای فرآورده های نفتی به بخش غیردولتی.
2- 14- واگذاری تاسیسات سیلندر پرکنی و نمایندگیهای عرضه گاز مایع به بخش غیردولتی.
3- 14- واگذاری اداره، بهره برداری و نگهداری از شبکه های توزیع برق و گاز طبیعی به شهرداریها با مشارکت بخش غیردولتی.
15- فعالیتهائی که مالکیت و یا اداره آن ها در عهده دولت باقی می ماند (نظیر نیروگاهها، اکتشاف و تولید و پالایش نفت و گاز) به صورت شرکتها یا واحدهای اقتصادی خود گردان (ضمن کاستن از متوسط هزینه تمام شده به قیمتهای ثابت همراه با افزایش تولید) اداره خواهند شد.
16- انجام تحقیقات لازم در زمینه های تولید، مصرف و صرفه جوئی انرژی به منظور کسب و انتقال تکنولوژی مربوطه و تقویت بنیان مهندسی فرآیند.
خط مشی های اساسی بخش مسکن طی برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- استفاده بهینه از زمین از طریق اصلاح بافت فرسوده، تجمیع قطعات، تنظیم سطح اشغال متناسب با شرایط منطقه ای، توجیه فنی- اقتصادی و ظرفیتهای خدمات عمومی موجود و جدید الاحداث.
2- اولویت دادن به تکمیل آن دسته از شهرهای جدید در دست احداث که دارای توجیه مالی باشند با توجه به توان اجرایی و اقتصادی کشور به منظور عرضه سریعتر مسکن در طول برنامه پنجساله دوم.
3- در مواردی که با تشخیص مراجع مربوط، ضرورت ایجاد شهرهای جدید براساس کمکهای دولت وجود داشته باشد، کمک دولت به منظور تقلیل هزینه تمام شده تاسیسات زیربنائی در طرحهای آماده سازی ارائه خواهد شد.
4- افزایش ظرفیتهای طراحی، تولید، نگهداری، مرمت و بهسازی ساختمان و مسکن در کشور از طریق حمایت، سازماندهی، تجهیز و ایجاد تشکلهای صنفی و تخصصی لازم در بخشهای خصوصی و تعاونی.
5- به منظور افزایش تولید مسکن احداثی، حمایت دولت از انبوه سازان و تولیدکنندگان مسکن با استفاده از روشهای زیر عملی خواهد شد: ایجاد تسهیلات اداری، حقوقی و اعتباری لازم، تقسیط عوارض زیربنا پس از ساخت و اصلاح قوانین مالیاتی.
6- کمک به احداث مسکن برای متقاضیان کم درآمد جامعه و آسیب دیدگان از سوانح طبیعی از طریق حمایت دولت از سازندگان واحدهای مسکونی با زیربنای کم در چارچوب مصوبات شورای عالی الگوی مصرف و افزایش توان خرید اقشار مذکور از طریق پرداخت بخشی از سود تسهیلات اعتباری سیستم بانکی توسط دولت.
7- استمرار سیاستهای جاری دولت در جهت رفع محدودیت ها و مشکلات اجرایی آیین نامه اجرایی قانون اراضی شهری به منظور حمایت و واگذاری سهم بیشتر به تولیدکنندگان واحدهای مسکونی.
8- استمرار سیاست عرضه متناسب زمین آماده سازی شده به صورت متصل و منفصل توسط بخش خصوصی، تعاونیها، شهرداریها و دولت با تقدم واگذاری اراضی فوق به انبوه سازان.
9- تقلیل متوسط سطح زیربنای واحدهای مسکونی احداثی از طریق اعمال نرخهای مالیاتی تصاعد، تجدید نظر در ارزش معاملاتی و عوارض نوسازی ساختمان و مسکن توسط دولت.
10- ایجاد تشکلهای بهره برداری و نگهداری خصوصی و تعاونی در مجتمع های مسکونی توسط مردم و ضابطه مند کردن آن به منظور بهره برداری صحیح از مجتمع های مسکونی از طریق تدوین قوانین لازم.
11- افزایش سهم استیجار در مسکن موجود و احداثی از طریق اصلاح قوانین بگونه ای که انگیزه لازم برای سرمایه گذاری در ساخت و ساز مسکن استیجاری فراهم آید.
12- اصلاح و نوسازی محلات قدیمی شهرها توسط شهرداریها در چارچوب ضوابط شورای عالی شهرسازی.
13- ایجاد تسهیلات لازم جهت مشارکت شهرداریها و ارگانهای غیردولتی محلی در ساخت و ساز و اجاره مسکن.
14- ارتقاء کیفی مسکن در جهت افزایش عمر ساختمان و تقلیل هزینه احداث، کاهش جرم و حجم ساختمان و استاندارد نمودن اجزاء بنا.
15- آموزش فنون ساخت و ساز نوین به منظور اشاعه تکنولوژی جدید، نگهداری صحیح ساختانهای موجود شهری، تبدیل ساختانهای کم دوام به بادوام از طریق ایجاد شرکتهای تعمیر و مرمت ساختانها توسط بخش خصوصی.
16- بهبود کیفیت مسکن و بافت موجود روستائی از طریق اصلاح و بهسازی و نوسازی بافت روستائی و سطوح مسکونی موجود به وسیله تهیه و اجرای طرحهای لازم در جهت افزایش ظرفیتهای اسکان جمعیت در روستا.
17- تقویت منابع مالی بانک مسکن و اعطای تسهیلات براساس هماهنگی های لازم بین سیاستهای اعتباری با سیاستهای تعیین شده در بخش مسکن.
18- تدوین و اعمال دستورالعملهای لازم در طراحی و ساخت مسکن و ساختمان به منظور صرفه جوئی در مصرف انرژی.
خط مشی های اساسی بخش حمل و نقل طی برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- تاکید بر نگهداری، بهسازی و بازسازی تاسیسات موجود (راه، راه آهن، بنادر و فرودگاهها) و تسهیلات حمل و نقل (ناوگان حمل و نقل جاده ای، راه آهن، حمل و نقل هوایی و دریائی) در حد استانداردهای مطلوب و اشاعه فرهنگ نگهداری.
2- اولویت دادن به اتمام پروژه های در دست اجرا و شروع پروژه های جدید در حد توان اجرایی و مالی کشور (شروع کارهای جدید متناسب با کارهای تحویلی و همراه با توجیهات فنی- اقتصادی خواهد بود).
3- ایجاد و تقویت تسهیلات لازم به منظور تشکیل شرکتها و موسسات صنفی- تخصصی و جلوگیری از بروز انحصار همراه با بهره گیری از افراد متخصص و تحصیل کرده در واحدهای حمل و نقل.
4- ایجاد زمینه های واگذاری فعالیتها و امور اجرایی تا حد امکان و مصلحت به بخش غیردولتی.
5- تشویق و ترغیب بخش غیردولتی به ایجاد شرکتهای مکانیک خاک به منظور واگذاری تدریجی کارهای آزمایشگاهی موردی به بخش غیردولتی.
6- واگذاری سهام پایانه های بار و مسافر استانها و شهرستانها به بخش غیردولتی پس از اصلاح ساختار تشکیلات شرکت پایانه به طوریکه پایانه های فوق به صورت شرکتهای مستقل زیر نظر شرکت پایانه بار و شرکت پایانه مسافرفعالیت کنند.
7- فراهم کردن زمینه های لازم جهت خود گرانی و تامین هزینه های مربوط به نگهداری و بهره برداری از تاسیسات راه آهن، بنادر و فرودگاههای کشور از طریق اداره موسسات مذکور به صورت بازرگانی.
8- ادامه سیاست واگذاری مرحله ای فعالیتهای اجرایی راه آهن به بخش غیردولتی در قالب ایجاد شرکتهای اقماری و غیره.
9- اصلاح تدریجی نرخ تعرفه حمل کالا و مسافر در راه آهن، هواپیما، خدمات بندری و فرودگاهی و حمل و نقل جاده ای.
10- تقویت سیاست توسعه فعالیت موسسات و شرکتهای تجاری غیردولتی در امر بهره برداری از اسکله ها و محوطه های بنادر و امکانات تخلیه و بارگیری تحت نظارت سازمان بنادر و کشتیرانی.
11- تداوم سیاست سرمایه گذاری بخش غیردولتی در تشکیل شرکتهای حمل و نقل و حذف انحصارات موجود.
12- تداوم سیاست استفاده از سرمایه ها و منابع غیردولتی در احداث و بهره برداری از تاسیسات زیربنائی و تسهیلات بخش حمل و نقل.
13- افزایش سهم راه آهن در حمل و نقل کشور و تخصیص منابع مورد نیاز توسعه و بهسازی شبکه راه آهن کشور.
14- ترغیب شرکتهای حمل و نقل هوایی بین المللی به استفاده و بهره برداری از فرودگاهها و راه های هوایی کشور و ایجاد زمینه های برقراری عبور ترانزیت زمینی و هوایی از کشور با توجه به موقعیت استراتژیک کشور در ترانزیت کالا.
15- اشاعه فرهنگ هوانوردی و دریانوردی در جامعه به عنوان پشتوانه صنعت حمل و نقل هوایی و دریائی به صورت غیرانتفاعی و از طریق مشارکت بخش غیردولتی.
16- ایجاد زمینه ها و امکانات لازم در شبکه حمل و نقل و ناوگان آن به نحویکه میزان مصرف انرژی در این بخش در پایان آخرین سال برنامه دوم معادل سال شروع آن گردد.
خط مشی های اساسی بخش ارتباطات طی برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
در برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی سیاستگذاری، تدوین ضوابط و چارچوب نظارت و کنترل و تعیین استانداردها در بخش ارتباطات براساس خط مشی های زیر خواهد شد:
1- ایجاد شرکتهای منطقه ای و مستقل مخابراتی و شرکتهای منطقه ای پستی.
2- لغو محدودیتهای ورود کالاها و تجهیزات مخابراتی و ارتباطی با رعایت استانداردهای ارائه شده توسط پست و تلگراف و تلفن به گمرک.
3- اجازه ایجاد سرویسهای جدید مخابراتی توسط بخش غیردولتی بالاخص در زمینه های:
- داده
- موبایل
- ارتباط دهی به نقاط خاص.
4- واگذاری ارائه خدمات مخابراتی شهری در محدوده شهرها به بخش غیردولتی به منظور اقتصادی کردن ارائه خدمات به مشترکین.
5- ایجاد ظرفیتهای لازم ارتباط مخابراتی در جهت تحقق طرح آموزش از راه دور توسط دستگاههای مسئول به منظور کاهش هزینه های آموزش.
6- ارائه سرویسهای مخابراتی و پستی همگانی در کلیه اماکن عمومی (شهری و روستائی)، در جهت دسترسی سریع به این خدمات و کاهش هزینه های حمل و نقل.
7- توجه به توسعه ظرفیتهای ارتباطی مخابراتی در راستای توسعه پوشش صدا و سیمای کل کشور.
8- ایجاد پست های موازی توسط بخش غیردولتی.
9- استفاده از امکانات و توانائیهای بخش غیردولتی در طراحی، نصب، راه اندازی، تعمیرات و نیز فعالیتهای تخصصی و غیرتخصصی، تحت ضوابط و مقررات تعیین شده و نظارت بر آنها توسط وزارت پست و تلگراف و تلفن.
10- ایجاد واحدهای پستی در اماکن عمومی، تجاری، اداری، شهری و روستائی.
11- تاکید بر حمایت از سرویسهای جدید پستی و گسترش آنها در سطح کشور توسط بخش دولتی وغیردولتی، با ضوابط و نظارت وزارت پست و تلگراف و تلفن، بویژه در زمینه های پست مالی، پست الکترونیک، پست داده ها و پست پیشتاز.
12- تدوین و اعمال استانداردهای کمی و کیفی شبکه و تجهیزات مخابراتی توسط وزارت پست و تلگراف و تلفن.
13- استفاده بهینه از فضای فرکانسی کشور با تحقیق در زمینه انتشار امواج و سازگاری امواج الکترومغناطیسی و تعریف و تدوین استانداردهای لازم و اعمال مقررات مربوطه به منظور حفظ فضای فرکانسی کشور و اصلاح ساختار تشکیلاتی فرکانس به منظور تحقق اهداف برنامه.
14- ایجاد زمینه های لازم برای توسعه، تکمیل و تجهیز مراکز سنجش از دور جهت ارائه خدمات و فراگیری فن سنجش از دور و تشویق و تاکید بر استفاده از اطلاعات آن توسط دستگاههای اجرایی بخش غیردولتی در استانهای کشور.
15- ایجاد شرایط لازم برای انجام تحقیقات مناسب در زمینه های ارتباطی (پست، مخابرات، فرکانس سنجش از دور و اطلاع رسانی) به منظور بالا بردن توان تولید محصولات مورد نیاز در شبکه های ارتباطی و افزایش قدرت رقابت صنایع داخلی و ارتقاء مدیریت تکنولوژی ارتباطات.
16- ایجاد شبکه انتقال اطلاعات به منظور دسترسی عمومی به شبکه های بین المللی و بانکهای اطلاعاتی و ارائه خدمات مربوط جهت استفاده بهینه از سرمایه های ملی با بکارگیری به موقع اطلاعات.
17- پوشش مخابراتی کلیه کارگاههای فعال و شبکه راههای کشور با استفاده از امکانات بخش دولتی وغیردولتی با روشهای مناسب اقتصادی.
18- تاکید بر ایجاد رادیوآماتور تحت نظر وزارت پست و تلگراف و تلفن در جهت گسترش ارتباطات کشور.
19- ایجاد شرایط قانونی لازم به منظور ایجاد شورای عالی ارتباطات کشور، جهت سیاستگذاری و هماهنگی در امور ارتباطات بخشهای مختلف.
20- جایگزینی شیوه مکاتبه به جای مراجعه مردم به دستگاههای دولتی.
21- استفاده از ماهواره به موازات سایر سیستمهای انتقال در صورت داشتن توجیه فنی- اقتصادی.
22- ترغیب صنایع داخلی تولید تجهیزات مخابراتی براساس استانداردهای تعیین شده توسط وزارت پست و تلگراف و تلفن و استفاده بهینه از توانائیها و امکانات موجود و بالقوه بخش غیردولتی.
23- وزارت پست و تلگراف و تلفن در قالب استانداردهای تعریف شده، اولویت تولیدات مربوط به صنایع مخابراتی را با توجه به استفاده مطلوب از ظرفیتهای کارخانجات مخابراتی و ایجاد شرایط رقابت اقتصادی تعیین و اعلام دارد.