صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1398/03/09
برگزار شده توسط: استان اردبیل/ شهر اردبیل
موضوع
نحوه جبران خسارت در قراردادها و ضمان قهری
پرسش
در موردی که معاملات معوض مثل بیع که مبیع دارای وصف خاصی مورد معامله قرار میگیرد؛ مثل اینکه در معامله حیوان؛ حامل بودن حیوان، در معامله سیبزمینی؛ بذری بودن آن وصف معامله باشد؛ در این موارد چنانچه مبیع فاقد وصف مذکور باشد، مثلاً حیوان فاقد حامل بودن و سیبزمینی به جای بذری بودن، خوراکی باشد، مسئله این است که:
آیا خریدار میتواند از باب مطالبه خسارت در قالب مسئولیت مدنی مربوط به قانون مسئولیت مدنی یا ضمان قهری در قانون مدنی، اقدام به احقاق حق نماید؟ یا حق وی صرفاً در حیطهی روابط قراردادی (اعم از کتبی و شفاهی) و از باب بطلان بیع یا اعمال خیارات در آن در صورت درج خیارات در مبیع و امثالهم خواهد بود و مطالبه خسارات وجهه قانونی نخواهد داشت؟ و در این صورت، در موردی که خیارات ساقط شده، آیا حقی برای خریدار متصور میباشد؟
نظر هیات عالی
مبنای جبران خسارت در عقود و قراردادها با ضمان قهری متفاوت است؛ بنابراین نحوه جبران خسارت در قراردادها از طریق فسخ و بطلان یا ارش تدارک مییابد و در مورد ضمان قهری جبران خسارت مادی و یا معنوی مثل و قیمت (از طریق وجه رایج یا...) است؛ استفاده از مبانی حقوقی هر یک در قانون مدنی تصریح شده است. در نتیجه پاسخ اکثریت منطبق با قانون است و مورد تائید میباشد.
نظر اکثریت
در الزامات ناشی از قرارداد قانونگذار طریق جبران خسارت را مشخص کرده است. در عقود طریق جبران خسارت به فسخ یا ارش محدود شده است باید توجه داشت در نفس معاملات ضرر وجود دارد به صرف وجود ضرر با استناد به قانون مسئولیت مدنی مطالبه خسارت را تجویز نمو.د باید توجه داشت اوصاف مورد معامله گاه وصف ذاتی و جوهری است و گاه وصف معمولی فقدان وصف معمولی ایجاد حق فسخ مینماید؛ درحالیکه با فقدان وصف ذاتی و جوهری عقد باطل بوده و مطالبه خسارت تابع مقررات عمومی خواهد بود.
نظر اقلیت
در الزامات ناشی از قرارداد طریق جبران خسارت محدود به فسخ و ارش نیست؛ ذینفع میتواند با رعایت شرایط تحقق مسئولیت مدنی بیآنکه نیازی به استفاده از اختیارات ناشی از قرارداد در فسخ یا اخذ ارش باشد با استناد به قانون مسئولیت مدنی مطالبه خسارت نماید. در فرض سوال مطروحه بایستی قائل به تفکیک شد در مسئله حیوان حامل برای خریدار در صورت فقدان وصف حامل بودن برای خریدار غیر از اعمال فسخ، حق دیگری وجود ندارد درحالیکه در خصوص سیبزمینی بذری خریدار میتواند با استناد به قانون مسئولیت مدنی مطالبه خسارت نماید.