تاریخ نظریه: 1405/07/18
شماره نظریه: 7/1405/205
شماره پرونده: 1405-168-205ک
استعلام:
همانگونه که مستحضرید در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 مقررات ویژه‌ای در خصوص رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان که از نوآوری‌های مقنن در خصوص چنین رسیدگی‌هایی بوده است، پیش‌بینی شده است؛ بدین شرح که فصل دهم قانون مجازات اسلامی به مجازات‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی اطفال و نوجوانان و فصل نهم قانون آیین دادرسی کیفری به تحقیقات مقدماتی جرایم اطفال و نوجوانان و فصل ششم به رسیدگی در دادگاه‌های اطفال و نوجوانان در دو مبحث تشکیلات و ترتیب رسیدگی اختصاص یافته است؛ از مواد 408 و 409 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 چنین مستفاد است که رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان نیازمند تعیین قضات توسط ریاست محترم قوه قضاییه و صدور ابلاغ ویژه برای آنان با احراز شریط مندرج در ماده 409 قانون است و امر رسیدگی باید با حضور مشاوران صورت پذیرد؛ ماده 408 قانون یاد شده به نحوی تقنین شده است که رئیس دادگستری (ناظر به ریاست دادگستری شهرستان‌های استان) و رئیس کل دادگاه‌های شهرستان مرکز استان از طرف قانونگذار دارای ابلاغ فرض شده و نیازی به صدور ابلاغ ویژه از سوی رئیس محترم قوه قضاییه ندارند.
با بررسی صورت گرفته مشخص شد برخی قضات علاوه بر رسیدگی به وظایف محوله با داشتن ابلاغ در دادگاه‌های بدوی و تجدیدنظر و با حفظ سمت به جرایم اطفال و نوجوانان رسیدگی می‌نمایند؛ اما از آنجا که در دادسرا و دادگاه‌های نظامی رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان مبتلا‌به نمی‌باشد، رویه متفاوت است و برخی به صدور ابلاغ ویژه در خصوص دادگاه اطفال و نوجوانان اعتقادی ندارند.
با توجه به اینکه وفق ماده 599 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 به جرایم نظامیان کمتر از هجده سال تمام شمسی که در صلاحیت سازمان قضایی نیروهای مسلح است، با رعایت مقررات مربوط به رسیدگی جرایم اطفال و نوجوانان در دادسرا و دادگاه‌های نظامی رسیدگی می‌شود؛ از آنجا که قانون آیین دادرسی کیفری از قوانین شکلی و قواعد آمره و ناظر به نظم عمومی است و رعایت مقررات مربوطه آن است و عدم رعایت این مقررات موجب بی‌اعتباری اقدامات قضایی است، خواهشمند است اعلام فرمایید که آیا در دادگاه‌های نظامی نیز رسیدگی به جرایم اطفال توسط قضات، مستلزم صدور ابلاغ ویژه از سوی رئیس محترم قوه قضاییه است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
با عنایت به عنوان مبحث و صراحت صدر ماده 409 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، شرایط و اوصاف ذکر شده برای قضات دادسرا و دادگاه اطفال و نوجوانان در این ماده ناظر به تشکیلات و ساختار و سازمان همین مراجع قضایی است و به قضات دادسرا و دادگاه‌های نظامی که در اجرای ماده 599 این قانون به جرایم نظامیان کمتر از هجده سال تمام شمسی داخل در صلاحیت سازمان قضایی نیروهای مسلح رسیدگی می‌کنند، قابل تسری نمی‌باشد. در نتیجه، عبارت «با رعایت مقررات مربوط به رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان» مذکور در قسمت اخیر ماده 599 این قانون آیین دادرسی کیفری، ناظر به نحوه رسیدگی به جرائم این افراد است و نه تشکیلات و ویژگی‌های مربوط به مراجع رسیدگی به آنها؛ بر این اساس، در مورد قضات دادسرا و دادگاه نظامی که در اجرای ماده 599 این قانون به جرایم نظامیان کمتر از هجده سال تمام شمسی رسیدگی می‌کنند، نیازی به ابلاغ ویژه نیست.
شایسته ذکر است مقررات مربوط به دادسرا و دادگاه اطفال و نوجوانان و امتیازاتی که برای متهمان این مراجع قضایی پیش‌بینی شده است، در دادسرا و دادگاه نظامی نیز لازم‌الرعایه است.