صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1398/05/03
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر رامسر
موضوع
شرط شبیه سازی در تحقق بزه جعل
پرسش
در پرونده ای الف با سوءنیت بجای ب ذیل مبایعه نامه را امضاء مینماید و ج بعنوان خریدار از الف و ب به اتهام جعل امضاء و معاونت در آن شکایت مینماید. الف با حضور در دادسرا در مقام دفاع اظهار می دارد که امضای ذیل مبایعه نامه هیچ شباهتی با امضای ب ندارد. آیا اساساً شبیه سازی در تحقق بزه جعل شرط لازم است؟
نظر هیئت عالی
نظریه اکثریت قضات محترم دادگستری شهرستان رامسر موجه و مورد تأیید است ضمناً نظریه مشورتی شماره7/7681 - 74/11/5 - اداره کل حقوقی به شرح زیر موید این استنتاج است.
1- درست است که جعل عبارت است از ساختن نوشته یا امضاء یا مهر دیگری بر خلاف حقیقت ولی شباهت تام سند مجعول با خطوط و امضاء و مهر اصلی در هیچ یک از مواد مربوط به جعل شرط و رکن اساسی جعل شناخته نشده است و جزئی شباهت چیزهای ساختگی با اصول آن در بادی امر کافی است و نیز اضرار آنی شرط تحقق جعل نیست بلکه اگر عمل جعل در آتیه و حتی بالقوه متضمن ضرر دیگری باشد مورد با مواد مربوط به جعل منطبق است» بنابراین در مورد سئوال، جعل تحقق یافته و مرتکب آن در حدود مواد مربوطه قابل تعقیب کیفری است.
نظر اکثریت
هرچند در این خصوص میان حقوق دانان و رویه قضایی اتفاق نظر وجود ندارد. (به عنوان مثال در نظریه 816/7 مورخ 20 /1372/2 اداره حقوقی، به وجود شبیه سازی در تحقق جعل اشاره کرده است و در نظریه 7682/7 مورخ 1373/11/15 آن اداره به نوعی برخلاف دیدگاه پیشین نظر داده است.) باید بر آن بود که در جعل و تزویر نوعی فریب نهفته شده است و لذا شبیه سازی جزئی از فریبکاری است اما منطقی آن است بین اسناد معروف و غیر آن تفاوت قائل شد. در اسنادی چون کارت ملی و اسکناس که از معروفیت خاصی برخوردارند، شبیه سازی و تقلید از شرایط تحقق جعل باشد و در سایر موارد مانند مثال پرونده که خریدار از امضاء مالک اطلاعی نداشته است (و فی الواقع از معروفیت برخوردار نیست) بدون شبیه سازی هم عمل فریبکاری و به اشتباه انداختن امکانپذیر است.
نظر اقلیت
وجود شباهت و شبیه سازی از شروط لازم تحقق جرم جعل نیست، چراکه قانون گذار بدان تصریح نکرده است و قانون گذار حکیم است و شرط فوق را در تقلب در مسکوکات لازم انگاشته است و در غیر آن که صراحتی نداریم باید گفت که چنین شرطی از شروط لازم تحقق بزه جعل نیست؛ حال چه در اسناد معروف چه غیر معروف.