هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه- ع/0004023 شماره سیلور: ه- ت/ 0200049
شماره دادنامه: 1402313900000087222 تاریخ: 19/1/1402
شاکی: خانم مژگان حدادزاده با وکالت آقای نادر جعفری
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال دستورالعمل دریافت ریزنمرات و مدارک تحصیلی متقاضیان ادامه تحصیل در خارج از کشور به شماره 500/3722/ د مورخ 1/8/1400 وزارت بهداشت
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به خواسته ابطال دستورالعمل دریافت ریزنمرات و مدارک تحصیلی متقاضیان ادامه تحصیل در خارج از کشور به شماره 500/3722/ د مورخ 1/8/1400 وزارت بهداشت به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
فصل 2:شرایط و الزامات
ماده 6- معاونت آموزشی (مرکز خدمات آموزشی) درخواست آن دسته از مشمولان قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان را که متقاضی استفاده از تسهیلات تبصره ماده 6 میباشند بررسی و براساس مفاد این دستورالعمل اقدام لازم معمول خواهد نمود.
ماده7- متقاضیان استفاده از تسهیلات باید دارای حداقل مدرک دانشگاهی در یکی از رشته های گروه پزشکی و پیراپزشکی باشند.
ماده 8- مشخص بودن وضعیت نظام وظیفه برای متقاضیان ذکور مطابق آییننامه اجرایی ماده 58 قانون نظام وظیفه عمومی (کارت پایان خدمت، معافیت موقت/دائم از خدمت دوره ضرورت، معافیت پزشکی، برگه آماده به خدمت بدون غیبت دارای اعتبار و...) الزامی است.
ماده9- متقاضیانی که مطابق ماده 7 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان، بیش از 3 ماه از زمان فارغ التحصیلی شان گذشته و طی این مدت برای شروع خاتمه قانونی خود اقدام ننموده باشند. مجاز به استفاده از تسهیلات این دستورالعمل نمیباشند.
ماده 10- متقاضیان باید در رشته های مورد نیاز وزارت بهداشت در دانشگاههای مورد تایید خارج از کشور، تحصیل نمایند. لیست رشته های مورد نیاز از سوی معاونت آموزشی و معاونت درمان وزارت بهداشت، اعلام میگردد.
ماده 11- متقاضیان ملزم میباشند پس از سپردن تضمین در رشته مورد نظر تحصیل نموده و بلافاصله پس از پایان مدت مجاز تعیین شده، با اخذ مدرک بالاتر به کشور مراجعت و نسبت به انجام تعهدات قانونی خود در داخل کشور و در مناطق مورد نیاز اقدام نمایند.
ماده 12- مدت مجاز تحصیل در خارج از کشور، مطابق با طول دوره آموزشی رشته مورد نظر در دانشگاه مقصد میباشد.
تبصره: در صورت نیاز به طی دوره های آموزشی و با دریافت مهلت جهت اخذ پذیرش، مهلت یاد شده حداکثر به مدت دو سال با نظر معاونت آموزشی قابل تمدید میباشد.
ماده 13 - متقاضیان ملزم به ادامه تحصیل در رشته های مرتبط با رشته فعلی خود میباشند.
ماده 14- متقاضیان مجاز به ادامه تحصیل بیش از 1 مقطع بالاتر از مقطع قبلی خود نمیباشند.
تبصره 1- افرادی که پس از اتمام یک مقطع تقاضای ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر را داشته باشند مشروط به احراز موارد زیر میتوانند برای ادامه تحصیل اقدام به گواهی های لازم را دریافت نمایند.
1-نیاز به آن رشته در داخل کشور
2-مرتبط بودن دوره جدید با مقطع قبلی
3-شروع دوره جدید بلافاصله پس از اتمام دوره قبلی
تبصره 2-احراز موارد فوق به عهده معاونت آموزشی ستاد وزارتخانه میباشد.
ماده 15-متقاضیان موظفند حداکثر ظرف مدت دو سال پس از سپردن تضمین، نسبت به شروع تحصیل در خارج از کشور اقدام نموده و گواهی شروع به دوره مربوطه را به معاونت آموزشی (مرکز خدمات آموزشی) ارسال نمایند. در غیر این صورت باید گواهی شروع به انجام تعهدات موضوع قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان در داخل کشور یا معافیت از انجام آن را ارائه نمایند.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
1.مستند به اصل 51 قانون اساسی هیچ نوع مالیات وضع نمی شود مگر به موجب قانون. موارد معافیت و بخشودگی مالیاتی به موجب قانون مشخص میگردد و اقدام وزارت بهداشت بر خلاف اصل 51 قانون اساسی و ماده 16 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان است چرا که وضع مصوبه در این خصوص در صلاحیت هیات وزیران است.
2.ماده 8 دستورالعمل معترض عنه با الزامی کردن تعیین تکلیف وضعیت نظام وظیفه افراد ذکور جهت ارائه ریز نمرات، اقدام به سلب حق افراد نموده است این در حالی است که مطابق ماده 10 قانون خدمت نظام وظیفه موارد الزامی بودن وضعیت نظام وظیفه به صورت حصری احصاء شده است.
3.در ماده 8 نیز متقاضیانی که بیش از سه ماه از زمان فارغ التحصیلی شان گذشته را بدون هیچ قیدی از استفاده از تسهیلات دستور العمل یاد شده محروم نموده است.
4.در نهایت تصویب دستورالعمل مورد نظر خارج از چهارچوب صلاحیت قانونی وزارت بهداشت میباشد.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
1.بر اساس ماده واحده خروج تصمیمات و آرای صادره از هیات ها و کمیته های تخصصی وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی در خصوص امور شئون علمی، آموزشی و پژوهشی از شمول صلاحیت دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی آن دسته از تصمیمات و آرای نهایی و قطعی صادره در هیات ها و کمیته های تخصصی فعال در وزارتین مزبور، از حمله تصمیمات و آرای نهایی هیات های امناء، ممیزه و انتظامی اساتید، کمیته انضباطی دانشجویان، بورس دانشجویان، فرصت مطالعاتی و... قابل شکایت و رسیدگی در دیوان عدالت اداری نیست.
2.با توجه به ماه 1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت ارائه سیاست ها، تعیین خط مشی ها و نیز برنامه ریزی برای تربیت نیروی انسانی در صلاحیت این وزارتخانه است.
3.در بند 7-1 سیاستهای کلی سلامت، تولیت نظام سلامت شامل سیاست گذاری های اجرایی، برنامه ریزی های راهبردی، ارزشیابی و نظارت بر عهده وزارت بهداشت قرار دارد.
4.به موجب ماده 1 قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان، تعهد خدمت این اشخاص مورد تصریح قرار گرفته است.
5.با توجه به ماده 6 قانون مزبور، دستورالعمل مورد شکایت از سوی این وزارتخانه تنظیم و ابلاغ شده است و آییننامه اجرایی قانون نیز در جلسه هیات محترم وزیران به تصویب رسیده است و دستور العمل مورد شکایت صرفا مربوط به مشمولین ماده 6 قانون خدمت پزشکان و... است که اجرای آن برعهده وزارتخانه قرار دارد.
6. دستور العمل مورد نظر هیچ ارتباطی با وضع مالیات نداشته و استناد شاکی بلاوجه است.
7. در خصوص وضعیت خدمت نظام وظیفه نیز مقرره مورد نظر در راستای بند د ماده 10 قانون خدمت وظیفه عمومی و نیز ماده 58 مکرر قانون مورد نظر است.
8. در خصوص عطف بماسبق شدن ماده 9 دستور العمل مورد اشاره نیز این امر با توجه به لزوم رعایت عدالت بین متقاضیان ادامه تحصیل در داخل و خارج از کشور و همچنین نیاز نیروهای درمانی در شرایط کنونی و جلوگیری از سوق دادن افراد به خروج از کشور در بازنگری دستورالعمل سال 1400 مورد توجه قرار گرفته است.
پرونده شماره ه- ع / 0004023 مبنی بر درخواست ابطال کل دستورالعمل دریافت ریزنمرات و مدارک تحصیلی متقاضیان ادامه تحصیل در خارج از کشور (مشمولین ماده 6 قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان) مصوب 08/08/1400 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در جلسه مورخ 07/12/1401 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
اولاً: بر مبنای فراز ابتدایی اصل 138 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مقرر شده است که: «علاوه بر مواردی که هیات وزیران یا وزیری مامور تدوین آییننامههای اجرایی قوانین میشود، هیات وزیران حق دارد برای انجام وظایف اداری و تامین اجرای قوانین و تنظیم سازمانهای اداری به وضع تصویبنامه و آییننامه بپردازد. هر یک از وزیران نیز در حدود وظایف خویش و مصوبات هیات وزیران حق وضع آییننامه و صدور بخشنامه را دارد، ولی مفاد این مقررات نباید با متن و روح قوانین مخالف باشد...». مستفاد از اصل مذکور این است که تجویز تدوین آییننامه اجرایی توسط هیات وزیران در قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوب سال 1375 نافی صلاحیت وزیر مربوطه جهت تدوین دستورالعمل اجرایی با رعایت ضوابط مقرر در قانون و آییننامه اجرایی نمیباشد. ثانیاً: صدور بخشنامه، دستورالعمل و شیوهنامه به عنوان یکی از لوازم اعمال مدیریت و به منظور انتظام امور داخلی و نیل به هماهنگی مطلوب و رفع نواقص احتمالی در حین اجرای قوانین و مقررات از سوی وزراء، معاونین آنها و روسای سازمانهای اجرایی در چارچوب شرح وظایف و اختیاراتِ تفویض شده به آنان مورد پذیرش قرار گرفته است. نظر به اینکه دستورالعمل دریافت ریزنمرات و مدارک تحصیلی متقاضیان ادامه تحصیل در خارج از کشور مصوب 08/08/1400 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در راستای بیان جزئیات و چگونگی اجرای تبصره (1) ماده (6) قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوب سال 1375 به تصویب رسیده و با عنایت به اینکه این دستورالعمل در جهت تنظیم و تنسیق امور و در چارچوب قانون به جهت بیان نحوه اجرای حکم قانونی مزبور خطاب به مجریان، مشمولین و ذینفعان آن اصدار یافته است، لهذا در حدود اختیارات مقام صادر کننده بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
مهدی فرد محمدیان
رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری