سیاست تحقیقاتی کشور

مقدمه سیاست علمی و سیاست تحقیقاتی
تمدن عظیم و شکوهمندی که در طی چهارده قرن در سرزمینهای اسلامی، به خصوص کشور ایران، پدید آمده است حاصل اهتمامی است که مسلمانان همواره به تحصیل علوم و معارف گوناگون داشته اند مسلمانان به حکم تاکیدی که کتاب آسمانی در حق علم و تفکر نموده و عزت و شرفی که برای علم و معرفت قائل شده و همچنین توصیه هایی که پیامبر اکرم و ائمه هدی - علیهم الصلوه و السلام - در فرا گرفتن علوم کرده اند، بنای تمدن اسلامی را بر پایه یک سیاست کلی نهاده اند، سیاستی که خود دارای سه رکن بوده است. رکن اول این سیاست تحقیق و تحصیل علم است در هر جا که باشد، حتی در ثریا. انبوه ترجمه هایی که از قرن دوم هجری به بعد از زبانهای غیراسلام به زبانهای عربی و فارسی شده است و همچنین کتابهای جدید که دانشمندان مسلمان در رشته گوناگون تالیف کرده اند، نشانه بارزی است از همین شوق و علاقه ای که مسلمین به تحقیق و فراگرفتن علوم داشته اند. رکن دوم این سیاست کلی تعمیم علم و آموزش همگانی علوم بوده است. علوم و معارف در تمدن اسلامی اختصاص به گروه خاصی از دانشمندان نداشته است، بلکه همه آحاد امت می‌توانستند از آنها بهره مند شوند. تاسیس مدارس و حوزه های متعدد علمی در سرتاسر تمدن اسلامی نشانه‌ای است از همین اهتمام برای تعمیم علم و آموزش آن به همگان و بالاخره رکن سوم سیاست مزبور نزدیک کردن علم به عمل و استفاده از نور علم در راه اعمال فردی و جمعی در جامعه اسلامی بوده است. همچنان که علم بی عمل را در تمدن اسلامی بی حاصل می دانستند، عمل بدون علم را نیز دور از خردمندی به شمار می آورند.
براساس همین سیاست کلی و ارگان سه گانه است که جمهوری اسلامی ایران سیاست جدید علمی و همچنین سیاست تحقیقاتی خود را تدوین می کند. سیاست تحقیقاتی خود جلوه و تفصیلی از رکن اول سیاست علمی کشور، یعنی تحقیق و تحصل علوم است. برنامه هایی را که دولت جمهوری اسلامی ایران به منظور نیل به این هدف در پیش خواهد گرفت، شورای عالی انقلاب فرهنگی در هفت ماده و دو تبصره به شرح ذیل در یکصد و شصت و پنجمین جلسه خود به تاریخ سه شنبه 67/07/12 تدوین و تصویب کرده است:

ماده 1 - در جمهوری اسلامی ایران نفس تحقیق و کوشش برای کشف مطالب جدید و وجود محققان برای کشور محترم و ضروری محسوب میشود و لذا دولت مکلف است از راههای زیر به تقویت و توسعه تحقیقات و تشویق و ترغیب محققان اهتمام ورزد.
الف - رفع موانع تحقیق در همه زمینه های علمی و فرهنگی و فنی.
ب - تشویق و ترغیب محققان و حمایت مادی و معنوی از محققانی که تحقیقات ایشان برای تحقق اهداف جمهوری اسلامی ایران مفید و موثر تشخیص داده میشود.
ج - موظف نمودن سازمانها و مراکز تحقیقاتی کشور، مانند فرهنگستانها و سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی، به حمایت مستمر از محققان و انجمنهای علمی و تحقیقاتی در کشور. دولت در این راه اعتباراتی را بدین منظور در نظر گرفته است که از طریق سازمانها و مراکز یاد شده صرف خواهد کرد و در صورت لزوم به تاسیس مراکزی دیگر نیز مبادرت خواهد ورزید.
د - دانشگاهها و مراکز آموزش عالی نیز موظفند علاوه بر برنامه های جاری تحقیقاتی خود، هر ساله اعتباراتی را به منظور حمایت از تحقیقات آزاد استادان خود در نظر گیرند.

ماده 2 - به منظور تحقق اهداف جمهوری اسلامی ایران و بهره گیری از علوم و فنون و تجارب پیشرفته بشری و استغنای کشور در علوم و فنون و صنایع و تولیدات کشاورزی و امور فرهنگی و نظامی و نظایر آن، دولت موظف است بر طبق برنامه مشخص از طریق زیر نسبت به انجام تحقیقات گروهی و سازمان یافته اقدام نماید. بدیهی است که تاسیس و توسعه و حمایت از مراکز تحقیقاتی برحسب اولویتی که در برنامه های کشور برای آنها قائل میشوند انجام خواهد گرفت.

1- طریق اول: دانشگاهها و مراکز آموزش عالی
تحقیق همانا از وظایف اصلی دانشگاههاست و تحقیقات دانشگاهی عمدتاً مشتمل است بر تحقیقات بنیادی و کاربردی اساسی که توسط دانشکده ها و مراکز تحقیقاتی وابسته به دانشگاهها انجام میگیرد.

2- طریق دوم: مراکز تحقیقاتی وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی و صنعتی وابسته به دولت
به منظور انجام تحقیقاتی که اطلاق عملی دارند و به آنها تحقیقات کاربردی (Applied) گفته میشود و همچنین تحقیقاتی که مفید توسعه است (Development)، وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی و صنعتی وابسته به دولت مکلفند در زمینه های اصلی فعالیت خویش هر یک به تاسیس مرکز تحقیقات کاربردی اقدام نمایند.

3- طریق سوم: مراکز تحقیقاتی غیردولتی
تقویت بنیه تحقیقاتی کشور و توسعه فعالیتهای تحقیقاتی و تقرب بیشتر به اهداف جمهوری اسلامی ایران مستلزم تاسیس و توسعه مراکز تحقیقاتی غیردولتی است و لذا دولت موظف است از تاسیس اینگونه مراکز و موسسات و استمرار آنها حمایت کند.

تبصره- ضوابط کلی تاسیس مراکز و موسسات تحقیقاتی را شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب خواهد کرد.

ماده 3 - دولت مکلف است جایگاه مناسب «محقق» را در تشکیلات دولت و مراکز تحقیقاتی و دانشگاهها تعریف نماید و بر طبق برنامه مشخصی نسبت به تربیت محقق از طریق دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی و اعزام دانشجو به خارج و هم چنین برگزاری دوره های کوتاه مدت در داخل و خارج اقدام نماید.

ماده 4 - به منظور حمایت مالی از محققان و مراکز تحقیقاتی و تامین اعتبارات لازم جهت تحقیقات ضروری همه ساله درصد مناسبی از تولید ناخالص ملی کشور در نظر گرفته خواهد شد. میزان و نحوه هزینه این اعتبارات و کمکها را شورای پژوهشهای علمی کشور تعیین خواهد نمود.

ماده 5 - نظر به اهمیتی که کسب «اطلاعات علمی» در توسعه تحقیقات دارد، دولت موظف است نسبت به تاسیس شبکه اطلاعات علمی در کشور اقدام عاجل به عمل آورد و از برای تامین اعتبارات سالیانه ریالی و ارزی برنامه ریزی کند و در حق آن اولویت قائل شود.

ماده 6 - در سیاست تحقیقاتی کشور به تاسیس و تقویت فرهنگستان علوم اولویت داده میشود تا فرهنگستان بتواند هر چه زودتر و شایسته تر به تدوین سیاستهای آموزشی و پژوهشی و ارتقاء سطح دانش در کشور مبادرت ورزد.

ماده 7 - شورای پژوهشهای علمی موظف است که روشهای استفاده از نتایج تحقیقات را تعیین کند و برنامه‌های اجرایی خاصی را به منظور تبیین سیاستهای تحقیقاتی تدوین نماید.

تبصره- وزارت فرهنگ و آموزش عالی موظف است با عنایت تام به این مصوبه در حق وظایف و اختیارات و ترکیب شورای پژوهشهای علمی کشور تجدید نظر کند و آییننامه جدیدی را تدوین و به جهت تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی تقدیم نماید.

دریافت فایل پی‌دی‌اف