شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه مورخ5/ 5 /1366 ضوابط احداث پناهگاه و ایمن سازی نسبی سازه ها را به شرح زیر به تصویب رساند:
این ضوابط برای ایمن سازی نسبی تمام و یا قسمتی از ساختمان ها و به منظور حفظ جان اشخاص در مقابل اثرات ناشی از انواع حملات دشمن تدوین گشته است.
استفاده از این دستورالعمل برای احداث پناهگاه های خاص (نظیر بیمارستان های شهری و صحرائی، مراکز پزشکی، مراکز صدا و تصویر، مراکز استراتژیک، مراکز اسناد و مدارک و...) مستلزم به کارگیری ضوابط خاص محاسباتی و تاسیساتی است.
حملات دشمن به مناطق مسکونی و صنعتی با توجه به فاصله محل تا خطوط درگیر با انواع سلاح های زیر صورت میگیرد:
- پرتابه1: انواع سلاح هائی نظیر توپ، خمپاره، تانک و...
- پرانه ها2: نظیر موشک زمین به زمین، موشک های هوا به زمین، آر.پی، جی و...
- بمباران هوایی
اثرات پرتابه ها و پرانه های فوق شامل موارد زیر میباشد:
1- ترکش های حاصل از انفجار سلاح.
2 - ترکش های حاصل از برخورد سلاح به مصالح سازه.
3 - ترکش های حاصل از انفجار مصالح زمینی.
4- حرارت.
5 - موج انفجار ناشی از ترکانش سلاح.
6 - نفوذ و تخریب.
هر یک از موارد فوق دارای تاثیرات خاصی است. رعایت ضوابط این دستورالعمل متضمن حفاظت کامل از اثرات بندهای 1 تا 4 و قسمتی از اثرات بند 5 و 6 میباشد. حفاظت کامل دربرابر اثرات بندهای 5 و 6 به کارگیری تمهیدات خاصی را الزام آور می سازد.
1- به گلوله هایی که توسط ایجاد فشار گاز منبسط شده در مخزن سلاح ها از لوله آنها پرتاب میشود پرتابه اطلاق میگردد.
2- به کلیه سلاح هایی که بر اثر نیروی عکس العمل حاصل از سوخت مایع و جامد به حرکت درآمده و پرتاب میشوند پرانه اطلاق میگردد.
1- محل احداث سازه امن (پناهگاه)
- محل احداث با توجه به فاصله مناسب برای پناه گیرندگان انتخاب میگردد، این فاصله تابعی ازنوع خطرات احتمالی و مسافت از منطقه حمله دشمن میباشد. (که حداکثر آن 300 متر خواهد بود).
- برای ساختمان هائی مانند خانه سالمندان، مهد کودک و کودکستان ها پناهگاه حتماً باید در داخل محدوده ساختمان احداث شود.
- پناهگاه باید حتی الامکان در زیر ساختمان های بلند و بتن مسلح قرار گرفته و تحتانی ترین طبقه ساختمان باشد.
- در صورتی که آب زیرزمینی و تحت الارضی اجازه دهد، پناهگاه در سطحی پائین تر از سطح زمین طبیعی قرار گیرد.
- در صورتی که پناهگاه در زیر ساختمانی قرار نگرفته و در فضای باز طراحی میگردد پوشاندن آن با خاک مناسب (با حداقل ارتفاع 2 متر) و استفاده از سپر انفجاری1 و یا سپر حفاظتی2 مناسب الزامی است.
- دور بودن پناهگاه از مخازن سوخت (نظیر بنزین، گاز، نفت و. ..) و مخازن تحت فشار آب، چاههای آب و فاضلاب، انبارهای مواد شیمیائی و... الزامی است.
- در صورت عدم امکان رعایت مورد فوق و اجبار به احداث سازه امن در مجاورت مخازن سوخت و آتشزا، لازم است دیوار باربر خارجی توسط یک دیوار بتنی جداگانه یکپارچه ای به ضخامت 40 سانتی متر و به ارتفاع مناسب، از منابع فوق الذکر جدا گشته و پیش بینی های لازم برای زمان انهدام احتمالی منابع مذکور و بوجود آمدن خطر آتش سوزی و جلوگیری از سرایت آن ها به پناهگاه صورت گیرد.
- تعیین محل پناهگاه باید با طرح ورودی ها و خروجی ها هماهنگ گردد تا آوار ناشی ازساختمان های مجاور آنها را مسدود نکند.
1 - سپر انفجاری به صفحه بتن مسلح اطلاق میگردد که علاوه بر کاراندازی ماسوره پرتابه یا پرانه، مقداری از نیروی جنبشی سلاح را مستهلک و نیرو را توزیع می نماید. میزان این استهلاک و توزیع نیرو بستگی به مبانی طراحی و مشخصات سپر انفجاری (ضخامت و نوع بتن و وضعیت میلگرد گذاری) دارد.
2- سپر حفاظتی ترکیبی از سپر انفجاری، سنگ چینی و صفحه بتنی توزیع نیرو (به ترتیب از بالا به پایین) میباشد که سازه ها را تا حد مطلوب میتواند در مقابل اصابت مستقیم پرانه ها و پرتابه ها حفاظت نماید.
1-1 پناهگاه خانگی
- پناهگاه خانگی در هنگام طراحی و احداث بنا و به صورت مرکب با سازه ساختمان اصلی در نظر گرفته شود.
- لازم است پناهگاه در زیر ساختمان اصلی و در تحتانی ترین طبقه قرار گیرد.
- در زیر پناهگاه هیچگونه فضای خالی (نظیر اطاق تاسیسات، مخازن سوخت کوره چاه های فاضلاب و...) وجود نداشته باشد.
- پناهگاه باید دور از مخازن سوخت و اطاق تاسیسات باشد.
- محل پناهگاه در نقطه ای انتخاب شود که بیشترین تعداد سقف بالای آن بوده و بیشترین فاصله ممکن را از وجه آزاد ساختمان دارا باشد.
2-1 - علاوه بر در نظر گرفتن شرایط خاص فوق موارد زیر نیز باید در تعیین محل پناهگاه ها، مطمح نظر قرار گیرد:
- احداث سازه پناهگاه در آبهای تحت الارضی مجاز نمیباشد.
- سطح زیرین شالوده پناهگاه می باید حداقل 50 سانتی متر از بالاترین سطح آب زیرزمینی1 فاصله داشته و در سطح فوقانی آن قرار گیرد.
- مدفون بودن سازه در زیر زمین الزامی بوده و در صورت عدم امکان (به علت بالا بودن سطح آب زیرزمینی یا وجود آبهای تحت الارضی) به صورت نیمه مدفون یا سطحی احداث خواهد شد.
- در مواردی که سازه به صورت نیمه مدفون و یا در سطح زمین احداث میگردد خاک مناسب2 به ارتفاع 2متر برای پوشش و استتار سازه در نظر گرفته میشود.
- بر حسب اهمیت سازه و درجه حفاظت مورد نیاز، از سپرهای انفجاری و حفاظتی استفاده میگردد. این سپرها در سطوح مایل خاکریز روی سازه نیز اجرا میگردد.
- ضرورت دارد کلیه پناهگاه های عمومی الزاماً چند منظور طرح گردند.
- منظور ثانویه از احداث پناهگاه می باید در طرح، مکان یابی پناهگاه، و موقعیت آن مدنظر قرار گیرد.
- در حالتی که بنابر ضرورت استفاده ثانویه، قسمت ا ز پناهگاه توسط اجناس و لوازم غیرپناهگاهی اشغال گردد لازم است این اجناس قابلیت جابجائی سریع و تخلیه را (حداکثر به مدت 24 ساعت) داشته باشد.
- استفاده های ثانویه نمیتواند شامل طرح هایی باشد که باعث وجود مواد آتشزا، شیمیائی، انبارمواد خطرناک و یا سمی و... در پناهگاه گردد.
- استتار پناهگاه های مدفون، نیمه مدفون و سطحی با همگون نمودن خاکریز روی پناهگاه با محیط اطراف و یا به کار گیری تمهید مناسب الزامی است.
1- بالاترین سطح آب زیرزمینی سطحی از آب زیرزمینی است که در طول فصول سال نزدیک ترین فاصله را به سطح زمین دارا باشد.
2- خاک مناسب خاکی است که اثرات فشاری انفجار را به میزان حداکثر قبل از رسیدن به سازه مستهلک نماید.
2- مشخصات و ابعاد در سازه امن (پناهگاه)
2-1 - ابعاد
- مشخصات و ابعاد مطروحه در این بخش مربوط به پناهگاه های خانگی و عمومی (اعم ازاماکن عمومی، ادارات و...) بوده و برای پناهگاه های خاص، می باید از دستورالعمل ها و ضوابط مربوطه استفاده گردد.
- در نقشه، پلان پناهگاه باید ساده بوده و از ایجاد زوایا و پیش آمدگی های اضافی خودداری گردد.
- در نقشه پلان پناهگاه، نسبت طول به عرض نباید از 2 تجاوز نماید.
- حداقل ظرفیت پناهگاههای خانگی 7 نفر میباشد.
- در پناهگاه های عمومی باید فضای پناهگاه را توسط دیوارهای مقاوم به مساحت های حداقل 25 نفره و حداکثر 50 نفره تقسیم نمود.
- احداث چند پناهگاه کوچک به یک پناهگاه بزرگ ارجحیت دارد و در صورت امکان باید پناهگاه ها را دور از یکدیگر بنا نمود.
- قسمت نشیمن پناهگاه برای کمتر از 8 نفر، باید حداقل دارای 6 متر مربع زیربنا، 14 مترمکعب فضا و هر نفراضافی تا 25 نفر، 2m 5 /0 زیر بنا، و 15 /1 متر مکعب فضا و برای بیش از 25 نفر، 6 /0 متر مربع زیر بنا و 40 /1 متر مکعب فضا منظور گردد.
- قسمت نشیمن باید به نحوی طراحی شود که جای کافی برای نشستن و خوابیدن و تردد داشته و برای اقامت طولانی مجهز باشد، بدین منظور باید برای حداقل 3 /1 افراد جای خواب و برای بقیه جای نشستن پیش بینی نمود.
- حداقل ارتفاع مفید در پناهگاه خانگی 20 /2 متر و در پناهگاه عمومی 40 /2 متر میباشد.
- حداقل عرض مفید قسمت های نشیمن در پناهگا ه های عمومی 0 /3 متر و در پناهگاه های خانگی 10 /2 متر میباشد.
- حداقل عرض راهروهای ارتباطی 20 /1 متر میباشد.
- به منظور استفاده از پناهگاه به عنوان پناهگاه «هسته ای، شیمیایی و میکربی» لازم است که بین ورودی و فضای اصلی پناهگاه، هوابند1 به مساحت حداقل پنج متر مربع در نظر گرفته شود.
- برای تاسیسات تهویه حداقل 3 /1 متر مربع در پناهگاه تا 25 نفر و بیش از آن 7 /1 متر مربعلازم میباشد، ضمناً برای تاسیسات تهویه (و تصفیه هوا) ساختن اتاقک فیلتر ضروری است.
- پناهگاه باید حداقل یک توالت داشته باشد.
- برای پناهگاه های با ظرفیت بیش از 25 نفر، حداقل دو دستگاه توالت ضروری است.
- حداقل ابعاد توالت 90 /0 × 0 /1 میباشد.
- ابعاد و تعداد دوش های پاکسازی ش.م ه بنا بر طرح و مدنظر قرار گرفتن نوع حملات احتمالی تعیین خواهد شد.
- در پناهگاه های بزرگ پیش بینی امکانات پاکسازی ش.م.ه و تصفیه هوای آلوده الزامی است.
- پیش بینی و تعبیه دربهای ضدفشار و ضدگاز برای پناهگاه های عمومی الزامی میباشد.
2-2 - ورودی
- تعداد ورودی های پناهگاه بنابر موقعیت پناهگاه و نحوه دسترس پناه گیرندگان تعیین میگردد.
- حداقل عرض راهروهای ورودی به مدخل پناهگاه در پناهگاه های عمومی 5 /1 متر میباشد.
- کلیه ورودی ها باید دارای حداقل دو خم 90 درجه و تله های انفجاری به عمق نصف عرض ورودی باشد.
مبادی ورودی پناهگاه غیرمستقر در زیر ساختمان ها باید خارج از محدوده آوار ساختمان های اطراف واقع گردد.
- محدوده آوار به سطحی اطلاق میگردد که آوار ناشی از تخریب ساختمان آن را می پوشاند. این محدوده برای ساختمان های اسکلت فلزی و بتنی معادل ربع ارتفاع ساختمان و برای ساختمان های با دیوار باربر معادل نصف ارتفاع ساختمان خواهد بود.
- ابتدا ورودی ها حداقل 20 سانتیمتر بالاتر از سطح زمین طبیعی قرار میگیرد تا از ورود آب های سطحی به داخل جلوگیری شود.
- پله ها (اجرا شده) در قسمت ورودی به ارتفاع حداکثر 20 سانتیمتر و کف پله حداقل 30 سانتی متر اجرا میشود.
- استفاده از سطح شیب دار برای رفاه حال معلولین بلامانع است.
- در انتهای شیب یا پله های ورودی، اجرای کف شوی و پوشاندن روی آن با شبکه های آهنی محکم به منظور هدایت آبهای سطحی و یا سیلاب های وارد به ورودی ها ضروری است.
- مدخل اصلی پناهگاه نباید مستقیماً به فضای اصلی و یا روبروی کریدور پناهگاه باز شود.
- ورودی ها باید سرپوشیده باشند.
1- فضای مابین پناهگاه و راهروی ورودی را که به وسیله یک درب ضدفشار (در طرف ورودی) و یک درب ضدگاز (در طرف پناهگاه) محدود میگردد هوابند گویند.
3-2 - خروج اضطراری
- تعبیه خروج اضطراری در کلیه سازه های امن الزامی است.
- پیش بینی یک خروج اضطراری به ازای هر 50 نفر (یا کسری از آن) الزامی است.
- چنانچه خروجی های اضطراری متعدد باشند باید آن ها را در جهات مختلف پناهگاه و حتی الامکان دور از یکدیگر قرار داد.
- خروج اضطراری به صورت یک گذرگاه افقی که در انتهای آن گذرگاه عمودی قرار داردمی باشد.
- گذرگاه افقی دارای حداقل ارتفاع 100 سانتی متر و حداقل عرض 90 سانتیمتر میباشد حداقل ابعاد گذرگاه قائم 90×80 میباشد.
- در صورتی که مقطع گذرگاه های افقی و قائم دایر باشد حداقل قطر آن 100 سانتیمتر در نظرگرفته میشود.
- طول گذرگاه افقی متغیر بوده و بنا به نیاز طرح تعیین میگردد.
- کف گذرگاه عمودی حدود 50 سانتی متر پائین تر از کف در قسمت افقی خواهد بود این قسمت که چالاب نامیده میشود به عنوان تله انفجاری، محل جمع آوری و دفع آب های زائد و محل ریختن آوار احتمالی میباشد.
- کف چالاب دارای کف شوی برای دفع آبهای زائد میباشد.
- ارتباط بین گذرگاه افقی و پناهگاه با یک دریچه ضد فشار فلزی یا بتنی مسلح که به طرف داخل پناهگاه باز میگردد تامین میشود.
کف گذرگاه افقی باید دارای شیب 5 /1 درصد به سمت چالاب باشد.
- حداقل ابعاد دهانه دریچه ضد فشار 62×62 (سانتی متر) میباشد.
- دریچه فوق 90 سانتیمتر بالاتر از کف پناهگاه در نظر گرفته میشود و توسط نردبان فلزی تعبیه شده در داخل دیوار پناهگاه ارتباط برقرار میگردد.
- گذرگاه عمودی توسط دریچه فلزی، مشبک و مقاوم برای تامین هوارسانی نیازهای زمان صلح پوشانده میشوند. این دریچه باید از داخل و خارج گذرگاه قابل باز و بسته شدن بوده و به طرف داخل گذرگاه قائم باز شود.
- حداقل ابعاد دریچه خروج از گذرگاه عمودی 85×65 سانتیمتر میباشد.
- پیش بینی نردبان فلزی ثابت و تعبیه شده در داخل دیوار گذرگاه عمودی ضروری میباشد، حداکثر فاصله پله های از هم 30 سانتی متر در نظر گرفته میشود.
- گذرگاه های عمودی حداقل 50 سانتیمتر بالاتر از سطح تمام شده اطراف ادامه می یابد تا از ورود آبهای سطحی، فزونی آوار وارده به آن جلوگیری به عمل آید.
- دهانه خروج گذرگاه عمودی می باید خارج از محدوده آوار ساختمان یا ساختمان های مجاور قرار گیرد.
- سطوح داخلی گذرگاه افقی و عمودی باید کاملاً صاف و فاقد هر گونه زائده و برآمدگی باشد.
4-2 - ظرفیت پناهگاه
بر اساس نوع بهره برداری از ساختمان فوقانی پناهگاه حداقل گنجایش انواع پناهگاه ها به شرح زیر تعیین میگردد:
- ساختمان های مسکونی به میزان افراد ساکن.
- ساختمان های اداری به میزان دو ثلث کارکنان دائم.
- اماکن عمومی و تفریحی به میزان دو ثلث ظرفیت.
- مراکز آموزشی به تعداد دانش آموزان و دو ثلث کارکنان.
- مراکز مذهبی به میزان نصف ظرفیت کامل.
- مهمان پذیرها (هتل ها و نظائر) به میزان ظرفیت کامل و دو ثلث کارکنان.
3- بارگذاری ساده
- سازه پناهگاه از بتن مسلح میباشد.
- میزان بارگذاری برای طراحی اعضاء در پناهگاه های عمومی 30 تن بر متر مربع (3جو) در نظر گرفته میشود.
- میزان بارگذاری پناهگاه های خانگی، 10 تن بر متر مربع (1جو) میباشد.
- ورودی پناهگاه های عمومی برای حداقل فشار اضافی 10 تن بر متر مربع طراحی میگردد.
- ورودی پناهگاه های خانگی برای فشار اضافی 5 /3 تن بر متر مربع طراحی میگردد.
میزان بارگذاری گذرگاه های افقی و عمودی در خروج اضطراری معادل بارگذاری اعمال شده بر سازه اصلی پناهگاه خواهد بود.
- دربها و دریچه های ضدفشار در پناهگاه های عمومی باید در برابر فشار 90 تن بر متر مربع مقاوم باشد.
- دربها و دریچه های ضد فشار در پناهگاه های خانگی باید در برابر فشار 30 تن بر متر مربع مقاوم باشد.
- در بارگذاری سازه فشارهای فوق به عنوان بارهای استاتیکی معادل فشار دینامیکی ناشی ازانفجار در نظر گرفته میشود.
بدیهی است بارهای مرده نیز علاوه بر فشارهای فوق در بارگذاری سازه در نظر گرفته میشود.
- سقف پناهگاه ترجیحاً مسطح میباشد.
4- تاسیسات سازه
4-1 - تاسیسات برقی و هوارسانی
- تاسیسات برقی و هوارسانی به صورت روکار اجرا خواهد شد.
- سیم کشی توسط کابل و به صورت روکار بر روی دیوارهای پناهگاه و در ارتفاع حداقل 2 متر اجرا و به وسیله بست های کائوچوئی بر روی دیوار نصب خواهد شد.
- پیش بینی تابلو برق و کلید ایمنی خودکار برای قطع برق هنگام بروز خطر در پناهگاه های عمومی ضروری است.
- پیش بینی مولد برق اضطراری برای پناهگاه های بزرگ و باطری های قابل شارژ یا دستگاه های تولید برق دستی 24 ولت مستقیم در زمان قطع برق شبکه برای تامین روشنائی اضطراری، ضروری است.
- روشنائی پناهگاه توسط چراغ های تونلی دارای حفاظ و فلوئورسنت با رویه پلاستیکی قفلی که با برق شبکه کار می کند تامین میگردد.
- حداقل میزان روشنائی قسمت نشیمن 880 لوکس میباشد.
- حداقل میزان روشنائی ورودیها 50 لوکس میباشد.
- در پناهگاه های عمومی لازم است محلی امن در خارج از پناهگاه برای استقرار ژنراتور دستگاه تولید برق اضطراری پیش بینی گردد.
- تاسیسات هوارسانی بر حسب نوع پناهگاه و درجه حفاظت آن پیش بینی و استفاده میگردد.
- تجهیزات هوارسانی برای تامین هوای مصرفی پناه گیرندگان ضرورت دارد.
- در پناهگاه های کمتر از 25 نفره دستگاه تهویه بایستی در حالت عادی 75 /3 متر مکعب و در حالت اضطراری 75 /0 متر مکعب در دقیقه هوا را تهویه نماید و در پناهگاه های از 26 تا 50 نفره دستگاه تهویه می بایستی در حالت عادی 5 /7 متر مکعب و در حالت اضطراری 5 /1 متر مکعب دردقیقه هوا را تهویه نماید.
مجاری هوارسانی و تهویه در ارتفاع حداقل 5 /1 متری از کف پناهگاه به فضای داخل باز شده و وجود یک خم 90 درجه و یک تله انفجاری (یا چالاب) در کف آن ها الزامی است از مجرای خروج اضطراری نیز برای هوا رسانی می توان استفاده نمود.
- پیش بینی اطاق تاسیسات هوادهی برای پناهگاه های بزرگ الزامی است.
- تجهیز مجاری ورود و خروج هوا به سوپاپ های ضد فشار و ضد گاز و سوپاپ های خودکاردر صورت امکان ضروری است.
- راه اندازی دستگاه تهویه با برق شبکه و در صورت قطع برق با نیروی دست خواهد بود.
- مجاری هوارسانی باید تا ارتفاع حداقل 50 سانتیمتر بالای سطح زمین ادامه داشته و به کلاهک پازانویی 180 درجه مجهز گردیده و پیش بینی درپوش لازم را برای بستن آن در زمان عدم استفاده از پناهگاه ضروری است.
4-2 - تاسیسات آب و فاضلاب
- جنس کلیه لوله های آبرسانی و اتصالات به کار رفته شامل سه راهی، درپوش، زانوئی و... بایداز آهن گالوانیزه باشد.
- عبور لوله های آب از داخل پناهگاه به شرطی که ورودی لوله به پناهگاه و خروجی آن ازپناهگاه قابل مسدود شدن باشد مجاز است. برای این کار لازم است کلیه لوله های عبوری از داخل سازه امن در محل ورود و خروج مجهز به شیر فلکه باشند.
- پیش بینی مخازن متحرک یا ثابت آب مصرفی در کلیه پناهگاه ها ضروری است.
- جنس لوله های فاضلاب در اولویت اول پی.وی.سی یا پلی اتیلن فشار قوی میباشد.
- در محوطه های باز استفاده از لوله های فارسیت فشار قوی به شرط ایجاد حفاظ مطمئن بااستفاده از بتن بلامانع است.
- لوله های هواکش فاضلاب باید از جنس پی.وی.سی یا گالوانیزه و مجهز به درپوش باشد.
- کلیه ادوات بهداشتی باید دارای سیفون (شتر گلو) باشند.
- نصب کفشوی در کلیه قسمتهایی که احتیاج به شستشو دارند الزامی است.
- اجرای عایق رطوبتی در داخل سرویسها الزامی است.
5- متفرقه
- اجرای عایق رطوبتی به طول کامل الزامی است.
- حفاظت عایق رطوبتی در هنگام خاکریزی و پوشش پناهگاه ضرورت دارد.
- پناهگاه ها تحت هیچ شرایطی نباید پایین تر از سطح آبهای زیرزمینی احداث شوند.
- سطح زیرین شالوده پناهگاه الزاماً باید حداقل 50 سانتیمتر بالاتر از حداکثر سطح آب های زیرزمینی قرار گیرد.
آببندی نقاط ورود و خروج کلیه لوله های آب، فاضلاب و... و کابلها به پناهگاه به طور کامل ضرورت دارد.
- لوله های گاز، شوفاژ و سایر لوله هائی که میتواند ایجاد خطر نماید نباید از داخل پناهگاه عبور نماید مگر در حالت استثنایی که هیچگونه امکان دیگری وجود نداشته باشد. مشروط براینکه ورودی و خروجی لوله ها قابل بسته شدن باشد.
- احداث هرگونه دیوار آجری، بلوکی، گچی و... در داخل سازه مجاز نمیباشند.
- انجام نازک کاری و کف سازی پوشش های اضافی (از قبیل کاشی، سرامیک، موزائیک، گچ و خاک، ملات، ماسه، سیمان و...) بر روی سطوح بتنی داخل پناهگاه مجاز نمیباشد.
- برای احداث دیوارهای جداکننده می توان از مصالح سبک مانند ورق، چوب، آلومینیوم، پلاستیک و... استفاده نمود.
- لازم است روش های مناسب زهکشی جهت دفع آب های سطحی نفوذ یافته به زیر و اطراف سازه مورد استفاده قرار گیرد.
- پیش بینی و قرار دادن وسایل خود رهایی در داخل پناهگاه الزامی است