رای شماره 1626 مورخ 1397/07/17 هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: 1626

تاریخ دادنامه: 1397/07/17

شماره پرونده: 96/913

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای بهروزان قارویی

موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه شماره 106/39544-1396/06/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران و ابطال مصوبه هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/02/01 موضوع «آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس» ابلاغی به شماره 16845/120-1388/05/18 مصوب شورای عالی آموزش و پرورش

گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال نامه شماره 106/39544-1396/06/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران و ابطال مصوبه هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/02/01 موضوع «آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس» ابلاغی به شماره 16845/120-1388/05/18 مصوب شورای عالی آموزش و پرورش را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

" رئیس محترم دیوان عدالت اداری

با سلام و احترام، ضمن جلب توجه آن مقام ارجمند به تصویر درخواست مورخ 1391/09/11 (با عنوان رئیس کمیسیون اصل 90 مجلس شورای اسلامی) و تقاضای مورخ 1391/09/25 (خطاب به استاندار مازندران) به استحضار می رساند: از آنجا که توضیحات ذکر شده در نامه شماره106/39544-1392/06/25 مدیرکل آموزش و پرورش استان مازندران با بند 3 اصل 3 و اصل 30 قانون اساسی مغایرت دارد، بنابراین تقاضای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر ابطال نامه شماره 106/39544-1392/06/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران و ابطال دستورالعمل شماره 16845/120-1388/05/18 شورای عالی آموزش و پرورش مربوط به تبدیل مدارس دولتی به مدارس هیات امنایی و الزام وزارت آموزش و پرورش به رعایت بند 3 اصل 3 و اصل 30 قانون اساسی را از آن قسمت دارم. ضمناً تصویر درخواست مورخ 1396/05/15 اینجانب خطاب به مدیرکل بازرسی مدیریت عملکرد و امور حقوقی استانداری مازندران جهت ملاحظه آن مقام ضمیمه می‌باشد. از بذل عنایت شما پیشاپیش کمال سپاسگزاری می‌شود، البته از آنجا که طرف شکایت دستورالعمل مورد اشاره را در اختیار بنده قرار نمی دهد خواهشمند است نسبت به استعلام آن مطابق تبصره ماده 20 دیوان عدالت اداری اقدام نمایید. "

در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره 2736-1397/04/05 ثبت دفتر اداره کل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری شده اعلام کرده است که:

" رئیس و اعضای محترم هیات تخصصی، پژوهشی و فرهنگی دیوان عدالت اداری

با اهداء سلام و عرض دعای خیر موضوع پرونده شماره 9609980905800799 (شماره بایگانی 961147) اینجانب بهروزان قارویی به استحضار عالی می رساند:

منظور و هدف بنده ابطال کل بخشنامه مورد بحث، مربوط به وزارت آموزش و پرورش کشور نبوده بلکه ابطال آن قسمت، بند، ماده یا تبصره ای از بخشنامه وزارت آموزش و پرورش کشور است که اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران با استناد به آن قسمت، بند، تبصره یا ماده، دبیرستانهای دولتی را تبدیل به دبیرستانهای هیات امنایی کرده و بدین وسیله از والدین دانش آموزان (از جمله خود بنده) شهریه اخذ می کنند و متاسفانه برخلاف قانون اساسی این شیوه مدیریت را کاملاً قانونی اعلام می دارند. بنا به مراتب معروض، با عنایت به مفاد دادخواست تقدیمی و توضیح داده شده خواهشمند است اتخاذ تصمیم شایسته مبذول گردد."

متن نامه و دستورالعمل مورد اعتراض به قرار زیر است:

الف) نامه شماره 106/39544-1392/06/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران:

" به: استانداری محترم استان مازندران

از: اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران

موضوع: آقای بهروزان قارویی، دبیرستان هیات امنایی امیرکبیر شهرستان بابل

سلام علیکم

با احترام و آرزوی توفیق، عطف به نامه شماره 104686/12/86-1391/09/29 موضوع درخواست آقای بهروزان قارویی در خصوص تبدیل دبیرستان دولتی امیرکبیر شهرستان بابل به دبیرستان هیات امنایی به استحضار می رساند:

به استناد دستورالعمل شماره 16845/120-1388/05/18 شورای عالی آموزش و پرورش مصوبه جلسه 788-1388/02/01 با عنوان آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس، در راستای کمک به اجرای ماده 13 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 144 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش در استانها و شهرستانها (مصوب مجلس شورای اسلامی) و سیاست مدرسه محوری و به منظور ارتقای کیفیت برنامه های آموزشی و تربیتی، جلب و توسعه مشارکتهای مردمی و خیّرین و تقویت نظام مدیریتی، مالی و اجرایی، تعدادی از مدارس پس از تصویب شورای آموزش و پرورش شهرستانها، به صورت هیات امنایی اداره می‌شوند و دبیرستان هیات امنایی امیرکبیر شهرستان بابل نیز با این فرآیند کاملاً قانونی تشکیل شده است. ضمناً بسیاری از دبیرستانهای دولتی دیگر در شهرستان بابل غیر هیات امنایی هستند، لذا متقاضی می‌تواند در صورت علاقمندی به یکی از این دبیرستانها جهت ثبت نام مراجعه نمایند.- مدیرکل آموزش و پرورش استان مازندران "

ب) دستورالعمل شماره 16845/120-1388/05/18 شورای عالی آموزش و پرورش:

" مصوبه هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/02/01موضوع: آیین‌نامه توسعه مشارکت های مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس

مقدمه: شورای عالی آموزش و پرورش در راستای کمک به اجرای ماده 13 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 144 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش در استانها و شهرستانها و سیاست مدرسه محوری و به منظور ارتقای کیفیت برنامه های آموزشی و تربیتی مدارس، جلب و توسعه مشارکت های مردمی و خیّرین در احداث و اداره امور مدارس، تقویت نظام مدیریتی، مالی و اجرایی مدارس مبتنی بر گسترش عدالت آموزشی و پیمان سپاری مدیریت مدارس، آیین‌نامه توسعه مشارکت های مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس را به شرح زیر تصویب می‌نماید:

ماده1 - مدارس دولتی و خیرساز واجد شرایط به درخواست شورای مدرسه و تایید شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه به صورت هیات امنایی اداره می‌شوند.

تبصره1 - مجوز هیات امنایی شدن مدارس، به صورت موافقت اصولی موقت و برای مدت یک سال صادر می‌شود و در صورت احراز استانداردهای لازم، به موافقت قطعی تبدیل می‌شود.

تبصره2 - در مرکز استانهایی که بیش از یک منطقه یا ناحیه آموزشی وجود دارد، شورای آموزش و پرورش شهرستان در چارچوب این آیین‌نامه و بر اساس سیاستهای راهبردی خود می‌تواند تصمیم هیات امنایی شدن مدارس را به ادارات آموزش و پرورش مناطق یا نواحی ذیربط واگذار نماید.

تبصره3 - در مدارسی که به صورت مجتمع آموزشی (شامل دوره های مختلف تحصیلی) اداره می‌شوند، صرفاً یک هیات امنا به عنوان « هیات امنای مجتمع» تشکیل می‌شود. از آنجا که برنامه ها و فعالیت های آموزشی و تربیتی در دراز مدت اثربخشی بیشتری خواهد داشت و مجتمع های آموزشی سنوات بیشتری را برای ارائه خدمات تربیتی و آموزشی در اختیار دارند، لذا شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه می‌تواند، اختیارات بیشتری را به هیات امنای مجتمع تفویض نماید.

تبصره4 - مدرسه خیّرساز، مدرسه ای است که حداقل نیمی از هزینه های احداث و تجهیز آن توسط خیّر یا خیّرین تامین شده باشد و خیّر یا خیّرین تمایل به مشارکت در اداره امور مدرسه و استمرار حمایت مالی را داشته باشند. این مدرسه به پیشنهاد کتبی خیّر و تصویب شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه زیر نظر هیات امنا اداره می‌شود. خیّرینی که با تامین حداقل معادل نیمی از قیمت مدرسه دولتی موجود، تمایل به مشارکت در بازسازی، توسعه، تجهیز و اداره مدرسه را دارند، نیز مشمول این آیین‌نامه می‌شوند.

تبصره5 - در صورتی که عملکرد مدرسه هیات امنایی از نظر شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه اثربخش باشد، اداره مدرسه به صورت غیردولتی با رعایت مقررات واگذاری مدارس و حفظ حقوق دولت جمهوری اسلامی ایران بلامانع است.

ماده 2- اعضای هیات امنای مدرسه

1- مدیر مدرسه (دبیر هیات امنا)

2- یکی از معاونان آموزشی مدرسه به انتخاب مدیر مدرسه

3- یک نفر از کارکنان آموزشی و یک نفر از کارکنان پرورشی مدرسه به انتخاب شورای معلمان

4- رئیس انجمن اولیا و مربیان مدرسه

5- یک نفر از اولیای دانش آموزان به انتخاب انجمن اولیا و مربیان مدرسه

6- دو نفر از صاحب نظران و کارشناسان آموزشی یا فرهنگی ترجیحاً از استادان حوزه، دانشگاه یا مدرسان مراکز تربیت معلم و آموزشکده های فنی و حرفه ای (در مدارس خیّرساز، یک نفر به پیشنهاد خیّر و یک نفر با معرفی مدیر و تائید سایر اعضای هیات امنا)

7- یک نفر از خیّرین و یا معتمدان محل (در مدارس خیّرساز، خیّر یا نماینده خیّر

8- یک نفر از اعضای شورایاری محله یا موسسات و مراکز فرهنگی، ورزشی و مذهبی محل (مانند مسجد)

9- یک نفراز مدیران یا اعضای هیات مدیره مراکز و موسسات تولیدی و خدماتی

تبصره1- در هنرستان های فنی و حرفه ای و کاردانش، فرد مذکور در بند 9 متناسب با رشته و فعالیت هنرستان حتی الامکان از بین صاحبان حرف و شاغل مرتبط انتخاب می‌شود.

تبصره2- افراد مندرج در بندهای 6 و 7 و 8 و 9 به پیشنهاد حداقل یک نفر و تائید اکثریت نسبی اعضای هیات امنا انتخاب می‌شوند.

تبصره3- در مجتمع های آموزشی، مدیر مجتمع جایگزین مدیر مدرسه مندرج در بندهای 1 و 2 می‌شود و اعضای بندهای 3 و 4 و 5 متناظر با واحدهای مشابه در مجتمع تعیین می‌شوند.

تبصره4- رئیس هیات امنا از بین اعضا (به استثنای مدیر مدرسه) و با رای اکثریت نسبی برای مدت 2 سال انتخاب و با ابلاغ رئیس اداره آموزش و پرورش منصوب می‌شود.

تبصره5 - ابلاغ اعضای هیات امنا (به استثنای بندهای 4 و 5 که یک ساله صادر می‌شود) توسط رئیس آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه برای مدت سه سال صادر می‌شود و تمدید آن با رعایت ضوابط این آیین‌نامه بلامانع است. در صورت انصراف، فوت و یا تغییر و اتمام مدت عضویت هر یک از اعضا، عضو جدید با رعایت مفاد این آیین‌نامه جایگزین می‌شود.

تبصره6 - هرگونه عزل یا تغییر اعضا (به استثنا مدیر مدرسه و اعضای حقوقی) با تصویب حداقل دو سوم اعضای هیات امنا و تائید رئیس اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه صورت می‌گیرد.

تبصره7- مدارس شاهد و ایثارگران براساس این آیین‌نامه می‌توانند به صورت هیات امنایی اداره شوند. در ترکیب هیات امنا چهار نفر با معرفی بنیاد شهید استان یا شهرستان جایگزین ردیف های 6 و 7 و 8 ماده 2 می‌شوند. دستورالعمل اجرایی این مدارس با همکاری بنیاد شهید و سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکت های مردمی (ظرف مدت دو ماه) تدوین و پس از تایید شورای طرح و برنامه شاهد مطابق بند 3 ماده 15 این آیین‌نامه ابلاغ و اجرا می‌شود.

تبصره8 - موسسات و بنیادهای خیریه و نیکوکاری که در احداث مدرسه مشارکت داشته و یا تمایل به اداره مدارس دارند می‌توانند براساس مفاد این آیین‌نامه در هیات امنای مدارس شرکت نمایند، در این صورت 3 نفر موضوع بندهای 7 و 8 و 9 ماده 2 با معرفی موسسات مذکور تعیین می‌شوند.

ماده 3- وظایف و اختیارات هیات امنا:

هیات امنای این مدارس در چارچوب ضوابط و مقررات و برمبنای سیاستها و برنامه های کلان آموزش و پرورش، وظایف و اختیارات زیر را عهده دار است:

1- بررسی و تصویب برنامه سالانه مدرسه (از قبیل فعالیت های مربوط به بهبود کیفیت برنامه های رسمی مدرسه، فعالیت های آموزشی و تربیتی و فوق برنامه، برگزاری دوره های آموزشی مناسب برای کارکنان، امور رفاهی و بهداشتی کارکنان و دانش آموزان مدرسه، خدمات راهنمایی و مشاوره به اولیا و دانش آموزان، استفاده از فرصتها و فضای مدرسه) به پیشنهاد مدیر مدرسه.

تبصره - برنامه های آموزشی و پرورشی مصوب هیات امنا باید به نحو مقتضی به اطلاع اولیای دانش آموزان، اداره و شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه مربوط برسد.

2- بررسی و تصویب بودجه و اعتبارات سالانه (به پیشنهاد مدیر مدرسه) و تامین منابع و اعتبارات مورد نیاز مدرسه. 3- بررسی مسائل پرورشی مدرسه و پیش بینی راهبردها و راهکارهای فرهنگی و تربیتی لازم برای تحقق اهداف تربیتی در ساحت های مختلف و ارتقای آداب و مهارت های زندگی دانش آموزان.

4- بررسی و تصویب پیشنهادها، طرح ها و برنامه های شوراها و انجمن های مرتبط با مدرسه.

5-- بررسی و تصویب برنامه توسعه، تجهیز، تعمیر، نگهداری و تامین اعتبارات مورد نیاز مدرسه.

6- فراهم آوردن زمینه تعامل نهادهای فرهنگی و اجتماعی پیرامون مدرسه، موثر در فرایند تربیتی دانش آموزان.

7-بررسی و صدور مجوز تشکیل انجمن ها و کارگروه های مورد نیاز مدرسه.

8- تولید کتاب و مواد آموزشی و کمک آموزشی مبتنی بر راهنمای برنامه درسی مصوب آموزش و پرورش و براساس سیاست ها و ضوابط وزارت متبوع و استفاده از آنها در مدرسه پس از تایید سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی.

9- پیشنهاد انتصاب مدیر مدرسه مطابق ماده 4 این آیین‌نامه.

10- درخواست تامین معلمان موظف مورد نیاز مدرسه براساس ساختار رسمی ابلاغ شده از سوی اداره آموزش و پرورش متناسب با درجه مدرسه.

11- تصمیم گیری درباره چگونگی استفاده از همکاری منابع انسانی غیررسمی با رعایت قوانین و ضوابط مربوط به صورت پاره وقت یا تمام وقت، بدون ایجاد هرگونه تعهد استخدامی برای دولت.

تبصره - منابع انسانی مورد نیاز این بند پس از عقد قرارداد همکاری با هیات امنا (تا یک ساله و قابل تمدید) به کارگرفته خواهند شد. این افراد صرفاً از بین داوطلبان صلاحیت داری انتخاب می‌شوند که وضعیت بیمه و بازنشستگی آنها از طریق یکی از صندوق های بیمه و بازنشستگی قبلاً مشخص شده باشد.

12- بررسی و تصویب ضوابط پرداخت کارانه، پاداش و حق الزحمه کارکنان و عوامل مدرسه (به ویژه عوامل کارآمد) جهت ارتقای کیفیت خدمات آنها در چارچوب ضوابط شورای آموزش و پرورش.

تبصره - هیات امنا می‌تواند از محل مابه التفاوت درآمدهای مدرسه با هزینه های جاری، برای پرداخت های فوق ونیز تجهیزات مدرسه استفاده نماید.

13- جذب و قبول کمک ها و هدایا از اشخاص حقیقی و حقوقی به صورت نقدی و غیرنقدی.

14- نظارت بر نحوه هزینه ها و تصویب تراز مالی مدرسه.

تبصره - هیات امنا در قبال تصمیمات خود مسئول بوده و در بررسی و تصویب برنامه ها و اعتبارات باید تدابیری اتخاذ نماید که مدرسه با کسری اعتبار روبرو نشود. در هر صورت، تامین کسری اعتبارات مذکور از محل اعتبارات دولتی مجاز نمی‌باشد.

15- انجام وظایف واگذار شده از سوی وزارت آموزش و پرورش یا شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه براساس اختیارات قانونی خود به هیات امنا.

16- نظارت بر اجرای مصوبات هیات امنا و ارزیابی عملکرد سالانه مدرسه.

تبصره - گزارش عملکرد هیات امنا توسط دبیر به اولیای دانش آموزان و آموزش و پرورش شهرستان، منطقه یا ناحیه ارائه می‌شود.

ماده 4- برای انتصاب مدیر مدرسه هیات امنایی، سه نفر از افراد واجد شرایط احراز مدیریت مدارس (مصوب شورای عالی آموزش و پرورش) توسط کمیته ای مرکب از نماینده رئیس آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه، نماینده معلمان مدرسه و رئیس هیات امنای مدرسه به اداره آموزش و پرورش محل پیشنهاد و یک نفر از آنها توسط مدیر آموزش و پرورش انتخاب و منصوب می‌شود.

تبصره1- در مدارس خیّرساز، فرد خیّر یا نماینده وی جایگزین نماینده معلمان در این کمیته می‌شود.

تبصره2- اداره آموزش و پرورش موظف است در اولین فرصت نسبت به تشکیل کمیته فوق اقدام نماید. در صورتی که کمیته مذکور حداکثر ظرف مدت یک ماه نسبت به معرفی افراد واجد شرایط مدیریت اقدام ننماید، اداره آموزش و پرورش راساً نسبت به استمرار فعالیت مدیر فعلی و یا انتصاب مدیر واجد شرایط تصمیم گیری می‌نماید. ماده 5 - مدیر مدرسه علاوه بر شرح وظایف مصوب، در چارچوب قرارداد پیمان مدیریت با آموزش و پرورش، مسئول اجرای مصوبات هیات امنا می‌باشد و در برابر هیات امنا و آموزش و پرورش پاسخگو است.

ماده 6- مدیر مدرسه موظف است در تابستان هر سال برنامه سال تحصیلی آینده (شامل رئوس برنامه و دلایل توجیهی، برآورد اعتبارات، محل تامین اعتبارات) را تهیه و جهت تصویب به هیات امنای مدرسه ارائه دهد و پس از تامین منابع مورد نیاز آن را اجرا کند و ضمن همکاری و هماهنگی مستمر با هیات امنا در پایان سال تحصیلی گزارش عملکرد مدرسه را به تائید هیات امنا برساند.

ماده 7- ارکان مدرسه (مندرج در آیین‌نامه اجرایی مدارس) در چارچوب وظایف خود با هیات امنا همکاری خواهندکرد و از توانمندی و ظرفیت هیات امنا برای بهبود و ارتقای کیفیت فعالیت های آموزشی و تربیتی استفاده مطلوب را به عمل خواهند آورد.

ماده 8 - در صورت بروز ناهماهنگی در اجرای مصوبات هیات امنا و همچنین اختلاف نظر میان اعضای هیات امنا که منجر به اختلال در انجام فعالیت های آموزشی و تربیتی مدرسه شود، موضوع در اولین فرصت توسط اداره آموزش و پرورش محل، بررسی و اتخاذ تصمیم خواهد شد و در صورت نیاز، موضوع به شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه ارجاع می‌شود.

ماده 9- تخصیص نیروی انسانی مدارس هیات امنایی براساس درخواست هیات امنا و مقدورات اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه با تاکید بر حفظ کیفیت و عدالت آموزشی در سایر مدارس انجام می‌شود.

تبصره1- تخصیص نیروی انسانی به این مدارس سالیانه و حداقل برای مدت 3 سال خواهد بود و قابل تمدید نیز می‌باشد. در صورت ضرورت، اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه با تامین نظر هیات امنا برای تغییر یا جایگزینی نیروی انسانی، اقدام لازم را به عمل خواهد آورد. در صورت واگذاری این مدارس به هیات امنا، تخصیص نیروی انسانی شاغل دولتی به صورت انتقال یا مرخصی بدون حقوق یا بازخریدی یا بازنشستگی انجام می‌شود. تبصره2- واگذاری مدارس خیّرساز به هیات امناء و یا بخش غیردولتی صرفاً با رضایت خیّر سازنده مدرسه و برابر ضوابط انجام می‌شود.

ماده 10- منابع مالی مدارس هیات امنایی عبارتند از:

1- اعتبارات دولت که در قالب بخشی از سرانه هزینه تمام شده با توجه به مقررات آموزش و پرورش و در قالب قرارداد فیمابین پرداخت می‌شود. این اعتبارات مطابق تبصره2 ماده 14 قانون شوراهای آموزش و پرورش مصوب مجلس شورای اسلامی، به صورت کمک تلقی می‌شود.

2- هدایا و کمک های مردمی داوطلبانه که در خارج از فصل (موعد) ثبت نام دانش آموزان در چارچوب مقررات ابلاغی آموزش و پرورش دریافت می‌شود.

3- وجوهی که از طریق شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه با توجه به عملکرد موفق مدرسه به صورت تشویقی در اختیار مدرسه قرار می‌گیرد.

4- وجوهی که از ارائه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه (اضافه بر برنامه های رسمی آموزش و پرورش) دریافت می‌شود.

5- هدایا و کمک های نقدی و غیرنقدی که از خیّر یا خیّرین دریافت می‌شود.

6- سایر درآمدهای قانونی

تبصره1- تمامی وجوه فوق پس از واریز به حساب مدرسه در چارچوب سیاست ها و ضوابط ابلاغی وزارت آموزش و پرورش به مصرف خواهد رسید (کمک های بند 3 با رعایت ضوابط مصوب شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه هزینه می‌شود).

تبصره2- حق التدریس، حق الزحمه و اعطای پاداش به کارکنان و سایر پرداخت ها و هزینه های این گونه مدارس که از محل های مذکور در بندهای 2 تا 6 تامین اعتبار خواهد شد، در چارچوب ضوابط خاص ابلاغی آموزش و پرورش به پیشنهاد مدیر و تصویب هیات امنا تعیین می‌شود.

ماده 11- مدارس هیات امنایی با توجه به ظرفیت خود موظف به ثبت نام از دانش آموزان واجد شرایط با اولویت محدوده جغرافیائی خود می‌باشند و برگزاری آزمون ورودی و تعیین شرط معدل برای گزینش و ثبت نام دانش آموزان غیرمحلی در مدارس مشمول این آیین‌نامه مجاز می‌باشد.

تبصره - در مواردی که ظرفیت مدارس با تعداد متقاضیان متناسب نباشد، اداره آموزش و پرورش شهرستان، منطقه یا ناحیه ضمن تلاش برای گسترش مدارس واجد شرایط، محدوده جغرافیائی ثبت نام دانش آموزان را تعیین می کند.

ماده 12- عملکرد هیات امنا، توسط اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه بررسی، ارزیابی و به شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه مربوط گزارش می‌شود. چنانچه نتایج این ارزیابی برای شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه رضایت بخش بود، اقدامات لازم برای تشویق و تداوم فعالیت آن معمول می‌دارد و در صورت رضایت بخش نبودن، شورای مذکور می‌تواند نسبت به انحلال آن اقدام کند، در این صورت وظایف هیات امنا تا پایان سال تحصیلی به شورای مدرسه واگذار می‌شود.

تبصره1- تشکیل هیات امنای جدید با رعایت مفاد این آیین‌نامه صورت می‌گیرد.

تبصره2- در مدارس خیرساز تصمیم گیری در این زمینه با هماهنگی و توافق خیّر انجام می‌شود.

ماده 13- اختیارات و مسئولیت های هیات امنا در چارچوب این آیین‌نامه است و هیچ یک از مصوبات آن نباید مغایر با مقررات عمومی آموزش و پرورش باشد.

ماده 14- مسئولیت سیاست گذاری برای اجرا، مدیریت و نظارت کلان بر مدارس هیات امنایی با سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکت های مردمی می‌باشد که با همکاری سایر معاونت ها و واحدهای ستادی آموزش و پرورش و جامعه خیّرین مدرسه ساز و از طریق سازمان آموزش و پرورش استانها و ادارات آموزش و پرورش شهرستانها یا مناطق و نواحی ایفای مسئولیت خواهد کرد. سازمان مذکور موظف به ارائه گزارش مستند و پژوهشی از عملکرد دوسالانه این مدارس، در چارچوب ضوابط دبیرخانه شورای عالی، به شورای عالی آموزش و پرورش خواهد بود.

ماده 15- وزارت آموزش و پرورش موظف است ضمن فراهم نمودن زمینه های لازم برای اجرای مطلوب این آیین‌نامه:

1- دوره های آموزشی و تربیتی موردنیاز برای ارتقای صلاحیت حرفه ای مدیران، معلمان و مربیان پرورشی این مدارس را برنامه ریزی و اجرا نماید. در اجرای این برنامه ها باید از مشارکت هیات امنا برای نیازسنجی و تامین هزینه های آموزشی حداکثر استفاده به عمل آید.

2- اختیارات لازم برای ایفای وظایف هیات امنا و مدیران این مدارس در زمینه های برنامه ریزی مالی، اداری و منابع انسانی را در چارچوب قرارداد فی مابین مدرسه و آموزش و پرورش تفویض نماید.

3- سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکت های مردمی دستورالعمل های اجرایی یا مالی یا اداری و شرایط و استانداردهای مورد نیاز تبدیل مدارس عادی به هیات امنایی و همچنین شاخص های نظارت، ارزشیابی، آموزشی، پرورشی، پذیرش دانش آموز و سیاستها و برنامه های اجرایی و ساختار تشکیلاتی اداری توسعه این مدارس را حداکثر ظرف مدت دو ماه با امضای وزیر ابلاغ نماید.

تبصره - دستورالعمل نحوه تشکیل، چگونگی تصمیم گیری، پیگیری مصوبات، آیین‌نامه داخلی و همچنین شرح وظایف دبیر هیات امنا به تصویب هیات امنای مدرسه خواهد رسید. یک نسخه از دستورالعمل مذکور جهت اطلاع به اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه ارسال می‌شود. سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکتهای مردمی جهت تسهیل تصمیم گیری و ایجاد هماهنگی، نمونه دستورالعمل ها، آیین‌نامه ها و شرح وظایف را در اختیار اعضای هیات امنای مدارس قرار خواهد داد.

4- اصلاح ساختارها و تشکیلات اداری توسط سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکت های مردمی، سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس و جامعه خیّرین مدرسه ساز و نیز تدوین قوانین و مقررات لازم برای افزایش کارایی و اثربخشی این مدارس انجام خواهد شد.

ماده 17- با تصویب این آیین‌نامه، کلیه مصوبات مغایر لغو و مفاد این آیین‌نامه جایگزین آنها خواهد شد.

موضوع: آیین‌نامه توسعه مشارکت های مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس در هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/02/01 به تصویب رسید."

در پاسخ به شکایت مذکور، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش به موجب لایحه شماره 84617/120-1396/07/27 توضیح داده است که:

" دفتر محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

با سلام و احترام

بدین وسیله لایحه دفاعیه شورای عالی آموزش و پرورش در خصوص رد شکایت خواهان آقای بهروزان قارویی به شماره کلاسه 96/913 و پرونده شماره 9609980905800799-1396/07/26 که در تاریخ 1396/08/09 به این دبیرخانه واصل شده است به شرح زیر تقدیم می‌شود:

1- با استناد به ماده 1 قانون تشکیل شورای عالی آموزش‌ و پرورش مصوب مجلس شورای اسلامی، شورای عالی آموزش و پرورش مرجع سیاست‌گذاری در حوزه وظایف آموزش عمومی و متوسطه کشور در چارچوب سیاست‌های کلی نظام و قوانین و مقررات موضوعه است.

2- به استناد ماده 11 قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش در استانها، شهرستانها و مناطق کشور، مدیران مدارس موظفند مدارس تحت مدیریت خود را بر اساس بودجه تخصیص یافته از محل منابع زیر و در چارچوب ضوابط آموزش و پرورش و خط مشی‌ها و سیاست های شوراهای مناطق و با همکاری انجمن اولیا و مربیان با کیفیت مناسب اداره نمایند.

- اعتبارات دولت که به صورت سرانه دانش آموزی پرداخت می‌شود

- کمک های مردمی

- سهمی که از طریق شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه از عوارض اخذ شده در اختیار مدرسه قرار می‌گیرد.

- وجوه حاصل از ارائه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه

3- آیین‌نامه توسعه مشارکت های مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس به منظور ارتقای کیفیت برنامه‌های آموزشی و تربیتی، جلب و توسعه مشارکت‌های مردمی و تقویت نظام مدیریتی مدارس، به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسید.

4- بر اساس این آیین‌نامه، مدارس دولتی واجد شرایط به درخواست شورای مدرسه (که نماینده انجمن اولیا و مربیان مدرسه نیز عضو آن می‌باشد) و تایید شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه به صورت هیات امنایی اداره می‌شوند.

در تبدیل مدارس عادی به هیات امنایی، شرایطی به شرح زیر لحاظ می‌شود:

- مدرسه به صورت مستقل و یک نوبته دایر باشد.

- مدرسه در فعالیت های تربیتی و آموزشی فعال باشد.

- امکان تامین نیروی انسانی متخصص، مجرب و واجد شرایط برای اجرای فعالیت های رسمی و فوق برنامه داشته باشد.

- مدیر مدرسه، انجمن اولیا و مربیان و شورای مدرسه از روحیه و باور مشارکت پذیری برخوردار باشند.

- ساکنان منطقه از نظر اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی یذیرای راه اندازی مدرسه هیات امنایی باشند.

- مدرسه دارای تجهیزات آموزشی و کمک آموزشی در حد مناسب برای اجرای برنامه های آموزشی و پرورشی باشد.

- مدرسه دارای فضای فیزیکی مناسب باشد.

در تبدیل مدارس عادی به هیات امنایی، هیچگونه تغییری که مخالف با بند 3 از اصل 3 و اصل30 قانون اساسی باشد مشاهده نمی‌شود.

5- یکی از وظایف هیات امنای مدارس، بررسی و تصویب برنامه سالانه پیشنهادی مدیر مدرسه (از قبیل فعالیتهای مربوط به بهبود کیفیت برنامه های رسمی، فعالیتهای آموزشی و پرورشی فوق برنامه و...) است. بر اساس ماده 6 این آیین‌نامه، مدیر مدرسه موظف است در تابستان، برنامه سال تحصیلی آینده را شامل رئوس برنامه و دلایل توجیهی، برآورد اعتبارات و محل تامین اعتبارات را تهیه و جهت تصویب به هیات امنای مدرسه ارائه کند. در تهیه و تصویب برنامه سالانه مدرسه، توجه به مفاد ماده 10 آیین‌نامه مذکور که مستند به قانون شوراهای آموزش و پرورش می‌باشد ضروری است. بر این اساس، برنامه های رسمی مدرسه از محل اعتبارات دولتی (بندهای 1 و 3) ماده 11 قانون شوراها و ماده10 آیین‌نامه موصوف و مطابق اصل 30 قانون اساسی تنظیم و اجرا می‌شود.

6- بر اساس آیین‌نامه نحوه ارایه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه در مدارس، مصوب جلسه 620 شورای عالی آموزش و پرورش خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه به مجموعه فعالیت هایی اطلاق می‌شود که علاوه بر برنامه‌ها و ساعات مصوب هفتگی، در مدارس طراحی و اجرا می‌شود. این خدمات برای اداره مناسب تر مدارس و افزایش کیفیت فعالیت‌های آن ارائه می‌شود و هزینه‌های آن از محل کمک‌های مردمی و وجوه حاصل از ارائه خدمات فوق، تامین می‌شود. ضمنا مدیر مدرسه اجازه دارد که 30/0 دانش‌آموزان بی بضاعت را از پرداخت هزینه معاف کند.

7- خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه شامل: دروس جبرانی‌، تکمیلی و تقویتی و فعالیت‌های ‌فرهنگی‌، هنری‌، ورزشی‌، بهداشتی و بازدیدهای علمی‌، گروهی دانش‌آموزی‌ و اردوها و سایر برنامه‌های اضافی و مکمل می‌باشد. مدیر مدرسه و هیات امنا می‌توانند به استناد بندهای 2 و 4 قانون شوراها و بندهای 5، 4، 2 و 6 این آیین‌نامه، برنامه‌ریزی‌های لازم را انجام دهند. بدیهی است برای ارائه خدمات فوق برنامه آموزشی و پرورشی، اضافه بر برنامه های رسمی، تامین هزینه ها به عهده اولیای دانش آموزان خواهد بود که دریافت آن از اولیای دانش آموزان مطابق قوانین و مقررات بوده و با اصل30 قانون اساسی نیز مغایرتی ندارد.

8- با توجه به موارد مطروحه، وزارت آموزش و پرورش به هیچ عنوان از تامین هزینه‌های آموزش و پرورش رسمی سلب مسئولیت نکرده بلکه برابر ماده 30 قانون اساسی موظف به تامین هزینه‌های آموزش و پرورش عمومی بوده و هست، ضمنا در بند 4 ماده 10 (منابع مالی مدرسه) آیین‌نامه مذکور، قید شده وجوهی که از ارائه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه (اضافه بر برنامه‌های رسمی آموزش و پرورش)دریافت می‌شود.

همانطور که ملاحظه می فرمایید این برنامه ها، کاملا خارج از برنامه رسمی مدرسه بوده و تامین هزینه‌های آن توسط اولیا هیچ ربطی به رایگان بودن آموزش و پرورش وفق اصل 30 قانون اساسی ندارد. لذا با عنایت به جمیع مطالب مطروحه، رد دادخواست فوق‌الذکر مورد استدعا می‌باشد."

مدیرکل آموزش و پرورش استان مازندران نیز به موجب لایحه شماره 1042/59635/2000-1396/09/05 توضیح داده است که:

" به: مدیریت محترم دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری

موضوع: لایحه دفاعیه

سلام علیکم

احتراماً عطف به ابلاغیه شماره 96/913 در خصوص دادخواست آقای بهروزان قارویی پرونده شماره 9609980905800799 به خواسته ابطال نامه، ضمن ابلاغ آمادگی کامل در رعایت مقررات قانونی در قالب بخشنامه ها و دستورالعمل های ابلاغی، توجه ریاست و اعضای آن شعبه را به دلایل ذیل معطوف و در جهت تامین منافع و حقوق حقه دستگاه، تقاضای رسیدگی صائبانه و استدعای صدور حکم بر بی حقی خواهان دارد.

طبق مصوبه 788 جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/02/01 با موضوع آیین‌نامه توسعه مشارکت مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس شماره 16845/120-1388/05/18، مدارس هیات امنایی دارای همان شرایط و ویژگیهای مدارس دولتی می‌باشد، فقط اداره مدرسه به صورت هیات امنایی می‌باشد تا از خرد جمعی افراد صاحب نظر در تعلیم و تربیت استفاده گردد. لذا مدارس هیات امنایی هم دولتی هستند. طبق ماده 11 آیین‌نامه مذکور این مدارس موظف به ثبت نام از دانش آموزان واجد شرایط با اولویت محدوده جغرافیایی خود می‌باشند.

مشارکت دانش آموزان یا والدین در هزینه اداره مدرسه اختیاری بوده و هیچ گونه اجباری در کار نمی‌باشد. دریافت هرگونه مشارکت بر اساس تصویب هیات امنا تحت عنوان خدمات آموزش و پرورش فوق برنامه برای ساعات غیر رسمی مدرسه می‌باشد که به صورت داوطلبانه و اجازه والدین صورت می پذیرد. با عنایت به مراتب فوق الذکر از آنجایی که دستگاه وفق قوانین و مقررات اقدام نموده و هیچ گونه تخلفی مرتکب نشده است از محضر ریاست شعبه رد شکایت خواهان مورد استدعاست."

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1397/07/17 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

الف- نظر به اینکه نامه شماره 106/39544-1392/06/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران به استانداری مازندران در پاسخ به نامه استانداری تنظیم شده و در آن شرح وضعیتی گزارش شده است و از مصادیق مقررات بند 1 ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری محسوب نمی شود، بنابراین قابل طرح و اتخاذ تصمیم در هیات عمومی دیوان عدالت اداری تشخیص نشد.

ب- مفاد آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس مصوب هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه مورخ 1388/02/01 شورای عالی آموزش و پرورش در حدی که با تغییر اداره مدارس دولتی به هیات امنایی شائبه غیر دولتی بودن مدارس را ایجاد می کند و منجر به این می‌شود که در عمل هیات امناء مدارس، اولیاء دانش آموزان را به پرداخت شهریه برای غیر خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه ملزم می کند، مغایر اصل 30 قانون اساسی است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود.

محمدکاظم بهرامیرئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری

منبع