شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه 459 مورخ 24 /12 /78 به پیشنهاد وزارت فرهنگ و آموزش عالی (نامه شماره 8776 /و مورخ 6 /7 /78) سیاستهای راهبردی اسلامی شدن مراکز آموزشی را به این شرح تصویب کرد:
مقدمه
شورای اسلامی شدن مراکز آموزشی بر اساس آیین نامه مصوب جلسه 424 مورخ 13 /5 /77 شورای عالی انقلاب فرهنگی، طی جلساتی«اصول حاکم بر دانشگاه اسلامی» و «سیاستهای راهبردی اسلامی شدن مراکز آموزشی» را ذیل شش مولفه استاد، دانشجو، نظام برنامه ریزی فرهنگی، متون و برنامه ریزی درسی، نظام برنامه ریزی آموزشی و پژوهشی و مدیریت تصویب کرده است. (اصول حاکم بر دانشگاه اسلامی در جلسه 433 مورخ 17 /9 /77 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است). ملاحظه اصلی و عمده شورای اسلامی شدن در تدوین سیاستهای راهبردی آن بوده است که سیاستها به گونه ای طراحی و تنظیم گردند که زمینه های تحقق دانشگاه اسلامی به شرحی که در متن «اصول حاکم بر دانشگاه اسلامی» آمده، فراهم آید. کارآیی و اثربخشی سیاستهای مذکور، که به اهم مصادیق آنها در بخش "خاتمه" مجموعه حاضر اشاره شده است، علاوه بر آنکه مقتضی طراحی و تدوین سیاستها و برنامه های اجرایی دقیق و واقع بینانه است، مستلزم توجه جدی به مجموعه ای از عوامل محیطی است که به نحو مستقیم و غیرمستقیم و به اشکال گوناگون می توانند بر تمامی یا بخشی از عملکرد یا اثر بخشی راهبردها و برنامه هایی که در فرآیند اسلامی شدن در حال اجرا هستند اثر گذاشته و آنها را از مسیر و مقصود اصلی منحرف ساخته یا کارآیی و اثربخشی آنها را افزایش دهند. رسانه ها، حوزه های علمیه، فضای عمومی جامعه در تمامی ابعاد آن، مسایل اقتصادی، روابط و مناسبات بین المللی و تاثیر متقابل با مسائل داخلی، هماهنگی راهبردی در سطوح مدیریت کلان نظام در مورد آموزش عالی و اسلامی شدن و آموزش و پرورش (از آن حیث که تربیت کننده ورودیهای دانشگاههاست)، از جمله عواملی هستند که اقتضائات محیطی خود را بر فضای دانشگاه وارد می آورند. به همین جهت لازم است در تمامی مراحل سیاستگذاری و برنامه نویسی به ارتباط قطعی و متقابل دانشگاه ها و عوامل مذکور توجه گردد.
سیاستهای راهبردی اسلامی شدن مراکز آموزشی
1: استاد
1. فراهم آوردن زمینه های مساعد قانونی و اجرایی برای جذب و گزینش استادان شایسته از نظر علم، ایمان، تقوا، تعهد و آگاهی و پایبندی به مبانی و آرمانهای نظام جمهوری اسلامی ایران.
2. جذب و گزینش استادان و مدرسان دروس معارف اسلامی به منظور گزینش استادان و مدرسانی با تواناییها و شایستگی های بالای علمی و معنوی و اخلاقی.
3. فراهم کردن زمینه های مناسب مادی و معنوی برای شناسایی و تبیین و تکریم مقام استادان در دانشگاه و جامعه از دیدگاه اسلام به منظور تشویق و ترغیب آنان و افزایش نشاط و تحرک علمی و اجتماعی.
4. برنامه ریزی به منظور توام ساختن فعالیتهای آموزشی و پژوهشی اعضای هیات علمی با نقش تربیتی و اخلاقی آنان در مراکز آموزشی و سطح جامعه.
5. ارتقای سطح دانش و معرفت دینی، سیاسی و اجتماعی استادان متناسب با رشته تخصصی، علائق و تجارب آنان.
6. قانونمند کردن فعالیتهای سیاسی و فرهنگی استادان به منظور فراهم آوردن محیطی سالم و آزاد و مطمئن برای بحث و گفتگو و ارتقای اندیشه دینی و ایفای نقش موثر آنان.
7. نظارت و ارزیابی مستمر علمی، اخلاقی و اجتماعی اعضای هیات علمی.
2: دانشجو
1. ارتقای سطح بینش اسلامی و اعتقادی دانش آموزان برای ورود به آموزش عالی با توجه به پیوستگی و تلازم میان نظام آموزش عالی با نظام آموزش و پرورش.
2. گسترش و تقویت ایمان و اعتقاد اسلامی، تهذیب و تزکیه نفس و اعتلای عقلانی و علمی دانشجویان.
3. تقویت روحیه آرمان گرایی، کمال جویی، نقادی، آزادگی، ایثارگری، مشارکت جویی، حقیقت جویی و تشویق و تقویت احساس مسئولیت اجتماعی دانشجویان.
4. ارتقای سطح دانش و بینش سیاسی و اجتماعی دانشجویان و تجهیز آنان با تواناییها و قابلیتهای مورد نیاز برای تحلیل مسائل جامعه و جهان در جهت تحقق آرمانهای اسلامی.
5. تشویق و زمینه سازی به منظور مادام العمر تلقی کردن تحصیل علم به عنوان یک ارزش و فریضه اسلامی.
6. قانونمند کردن فعالیتهای فرهنگی و سیاسی دانشجویان به منظور فراهم آوردن محیطی سالم و آزاد و مطمئن برای بحث و گفتگو و تحرک و فعالیت و ارتقای اندیشه دینی.
7. حل مشکلات اجتماعی و معیشتی دانشجویان به منظور فراهم آوردن بستر لازم برای فعالیتهای علمی، فرهنگی و دینی آنان.
8. نظارت و ارزیابی هدفمند و مستمر علمی و اخلاقی دانشجویان و توصیه و تاکید بر خود ارزیابی آنها.
3: نظام برنامه ریزی فرهنگی
1. احیا و حفظ و ترویج فرهنگ اصیل اسلام در محیطهای علمی با استفاده از روشهای کارآمد و هماهنگ با شئون محیطهای علمی.
2. توجه به مبانی اسلامی در تدوین نظام برنامه ریزی فرهنگی به منظور تحقق آرمانها و ارزشهای انقلاب اسلامی.
3. توجه و تاکید بر توام بودن نظام برنامه ریزی فرهنگی با نظام برنامه ریزی درسی، آموزشی، پژوهشی و مدیریت.
4. توجه به ملازمات و پیوستگی نظام آموزش و پرورش با نظام آموزش عالی در برنامه ریزی های فرهنگی.
5. زمینه سازی به منظور ایجاد توانایی بحث و گفتگو و نقد و ارزیابی سایر فرهنگها و تمدنها.
6. توجه به مقتضیات زمان و نیازها و علائق و رشته های تحصیلی دانشجویان در برنامه ریزی های فرهنگی و ارائه چهره ای متین و جذاب از آرمانها و ارزشهای اسلامی.
7. رعایت ویژگیهای معماری اسلامی و ملی در طراحی فضاهای کالبدی دانشگاه.
8. توجه و اهتمام ویژه به احداث مساجد و نمازخانه ها در مراکز آموزشی و اختصاص امکانات و تسهیلات در خور شان به آن.
9. توجه به حفظ عفاف در مراکز آموزشی بویژه روابط بین دانشجویان دختر و پسر و تلاش در جهت فراهم کردن زمینه های مناسب برای این منظور از قبیل تفکیک کلاسهای دختران و پسران و کاهش اختلاط آنها.
10. هماهنگی در سیاستگذاری فرهنگی مراکز علمی با رعایت مقتضیات اجرایی.
11. نظارت و ارزیابی هدفمند و مستمر برنامه ریزی فرهنگی.
4: متون و برنامه ریزی درسی
1. طراحی نظام آموزشی، تدوین متون و برنامه های درسی در تمامی شاخه های علوم بر اساس جهان بینی الهی و پژوهش در پدیده های هستی به منظور شناخت و شناساندن آیات الهی در جهان.
2. توجه به هماهنگی و همسویی علم و دین در طراحی و تدوین برنامه ها و متون درسی.
3. بازنگری نظام برنامه ریزی درسی و اصلاح و تدوین متون درسی با استفاده از روشهای نوین و کارآمد علمی و مفاهیم و ارزشهای اسلامی.
4. طراحی و تدوین متون و برنامه های درسی بر اساس مبانی اسلامی بویژه در رشته های علوم انسانی.
5. هدایت نظام برنامه ریزی درسی به سمت تقویت فضایل اخلاقی و اجتماعی، پرورش قدرت ابداع و ابتکار و اعتماد به نفس و ایجاد باور به مبانی دینی و التزام به مسئولیتهای اجتماعی.
6. توجه و تاکید بر هماهنگی و تناسب متون اخلاق و معارف اسلامی با نیازهای جدید و رشته های تحصیلی.
7. بازشناسی و معرفی مواریث و مفاخر علمی، فرهنگی، تاریخی و معاصر و بهره گیری از آنها در تدوین برنامه ها و متون درسی برای تقویت روحیه خودباوری و استقلال خواهی.
8. تدوین نظام جامع نظارت و ارزیابی هدفمند و مستمر متون و برنامه های آموزشی و درسی.
5: نظام برنامه ریزی آموزشی و پژوهشی
1. اصلاح و تدوین نظام برنامه ریزی آموزشی و پژوهشی با توجه به نیازهای جامعه و تحولات روزافزون علوم، با تاکید بر گسترش مرزهای دانش و بر اساس مبانی اسلامی.
2. توجه ویژه به اهمیت رشته های علوم انسانی در تربیت و انسان سازی و تاثیرات مثبت و منفی آنها در تحولات فرهنگی با عنایت به وجود قابلیت ها و ظرفیت های فراوان در کشور.
3. ایجاد هماهنگی و تناسب بین نظام آموزشی و پژوهشیِ آموزش و پرورش و آموزش عالی با توجه به ملازمت و پیوستگی آنها.
4. افزایش انعطاف پذیری به منظور پاسخگویی به نیازها و تحولات علمی و اجتماعی.
5. بهره گیری از تجارب علمی در سطوح ملی و بین المللی بویژه تجارب حوزه های علوم دینی.
6. توجه به هماهنگی و همسویی علم و دین در بینش اسلامی در طراحی و تدوین برنامه های آموزشی و پژوهشی.
7. تقویت روحیه تحقیق و تتبع، آموزش تفکر منتقدانه، استفاده از فن آوریهای نوین آموزشی و ارائه الگوهای جدید به منظور ایجاد تحول و اصلاح در روشهای تدریس و پژوهش.
8. برنامه ریزی آموزشی و پژوهشی بر اساس پژوهشهای علمی و ایجاد تعادل و تناسب میان آموزش و پژوهش در برنامه ها و متون.
9. نظارت و ارزیابی هدفمند برنامه ریزی آموزشی و پژوهشی.
6: مدیریت
1. توجه و تاکید بر تقویت ارزشهای اسلامی و انقلابی، تعهد اجتماعی، زمان شناسی، قانونمندی، تفاهم و احتراز از خودمحوری در طراحی و هدایت نظام مدیریتی.
2. اصلاح و طراحی نظام جامع و هماهنگ مدیریت بر اساس ایجاد تعادل در فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و اجتماعی با توجه و تاکید بر حذف مراکز موازی تصمیم گیری، رایزنی و مشورت با مسئولان و دست اندرکاران و جلب مشارکت دانشگاهیان.
3. اعتماد به مدیران و ایجاد زمینه های ضروری استقلال عمل در حوزه های مدیریتی برای افزایش توان رقابت سالم و رشد پیشرفت.
4. تربیت و انتخاب مدیرانی متعهد و متخصص با تاکید بر شایسته سالاری.
5. توجه به نقش الگویی استادان در رفتارسازی دانشجویان و الگوسازی بر اساس آن نقش از طریق شناسایی و معرفی و تشویق مدیران، استادان، دانشجویان و کارمندان شایسته بر اساس شاخصه های مدیریت در نظام اسلامی.
6. تقویت زمینه های نظری و عملی برای اصلاح مداوم روشهای مدیریتی و افزایش کارآمدی آنها به منظور تحقق ارزشهای اسلامی و معیارهای انقلابی.
7. نظارت و ارزیابی هدفمند و مستمر به منظور تقویت ابعاد علمی و اسلامی مدیریت مراکز آموزشی و علمی.
خاتمه
رعایت اصول حاکم بر دانشگاه ها و سیاستهای راهبردی مربوط به هر یک از مولفه ها، آثار و نتایجی را به بار می آورد که به صورت شاخصهایی قابل بررسی و اندازه گیری است. مهمترین شاخصهای مربوط به اصول و سیاستهای عمومی دانشگاه ها عبارت است از:
1. افزایش سهم کشور در ابداعات و اختراعات و اکتشافات علمی.
2. کاهش وابستگی کشور به بیگانگان بویژه در زمینه علوم و صنایع و فن آوری.
3. ارتقای سطح فرهنگ عمومی جامعه و افزایش التزام عملی به مقررات و قوانین.
4. گسترش زمینه های بحث و گفت و گوی سازنده و آمادگی برای پذیرش آرای صحیح دیگران.
5. افزایش دانش آموختگان متعهد، متقی، فاضل، شجاع و حساس به سرنوشت کشور. همچنین رعایت اصول و ارزشهای اسلامی در سیاستهای مربوط به مولفه های مختلف دانشگاه ها و سایر مراکز آموزشی نتایجی را به بار می آورد که به صورت شاخصهایی قابل بررسی و اندازه گیری می توان ارائه کرد و مهمترین آنها از این قرار است:
1. افزایش باور عمومی نسبت به عقاید اسلامی و اعتلای روح معنویت و مکارم و فضائل اخلاقی.
2. افزایش میزان تعهد عملی نسبت به احکام و ارزشهای اسلامی و آرمانهای انقلاب.
3. فراهم شدن زمینه های مشارکت هر چه بیشتر در انجام برنامه های دینی و اخلاقی.
4. بالا رفتن توان فکری و روحی برای دفاع موثر و معقول از دستاوردهای انقلاب و مبارزه با تهاجم فرهنگی.
رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی - سیدمحمد خاتمی