صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1397/08/14
برگزار شده توسط: استان مرکزی/ شهر اراک
موضوع
معافیت از هزینه دادرسی مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم نیروهای مسلح
پرسش
آیا با توجه به ماده 575 ق.آ.د.ک اگر نیروهای مسلح در محاکم حقوقی خواسته ای مبنی بر محکومیت خوانده به پرداخت خسارات وارد شده در اثر وقوع جرم و زیان های مادی ناشی از آن را مطرح نمایند معاف از هزینه دادرسی میباشند یا خیر؟
نظر هیئت عالی
اگرچه اصل بر این است که طرح دعوای حقوقی مالی در دادگاه ها مستلزم پرداخت هزینه دادرسی و خلاف آن منوط به وجود نص قانونی است و قانونگذار در ماده 575 ق.آ.د.ک مصوب سال 92 نیروهای مسلح را از پرداخت هزینه دادرسی ضرر و زیان ناشی از جرم اگر ضمن دعوای کیفری طرح گردد، معاف نموده؛ لیکن این امر استثنایی قابل تسری به دعوای مطالبه ضرر و زیانی که مستقلاً در محاکم حقوقی طرح میشود، نیست؛ چه موارد استثنایی نیاز به نص دارد و مقررات ماده مذکور در حد منطوق خود قابل اعمال است.
نظر اکثریت
اگرچه اصل بر مالی بودن دعاوی و پرداخت هزینه دادرسی است؛ ولی در موارد استثنائی قانونگذار بعضی از دعاوی و خواهان های دعاوی مالی را از هزینه دادرسی معاف می کند که در ماده 575 نیز اگر در نتیجه وقوع جرمی خسارتی به نیروهای مسلح وارد شود اگر یگان مربوط دادخواست ضرر و زیان خسارات وارده را تقدیم نماید (چه به دادگاه کیفری؛ چه مستقلاً به محاکم حقوقی) از پرداخت هزینه دادرسی معاف شده است، بنابراین نباید به ظاهر ماده اکتفا کرد و بر این اعتقاد بود که صرفاً اگر ضم تعقیب کیفری تقاضای خسارت کردند از پرداخت هزینه دادرسی معاف هستند؛ چون اولاً خصوصیتی در مطالبه خسارت از طریق دادگاه کیفری یا حقوقی وجود ندارد و ثانیاً قانونگذار در این ماده اصلی را ایجادکرده است که موید معافیت یگان های مسلح برای طرح دعوای ضرر و زیان از هزینه دادرسی است و اگر شک کنیم که آیا این معافیت فقط شامل طرح دعوای مطالبه خسارت ضمن دادرسی کیفری است یا شامل طرح دعوای مستقل حقوقی هم میشود، عموم و اطلاق اصل این مورد را نیز در برمی گیرد؛ لذا از هزینه دادرسی طرح دعوای مستقل حقوقی هم در محاکم حقوقی معاف هستند؛ اگر چه چون قانونگذار نخواسته از ارگان دولتی هزینه ای بابت طرح دعوا ضرر و زیان بگیرد، همانطور که دادستان را در فرض مشابه در تبصره یک بند د ماده 2 قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور معاف کرده اینجا نیز نیروهای مسلح را مطلقاً از پرداخت هزینه دادرسی ضرر و زیان ناشی از جرم معاف نموده است.
نظر اقلیت
اصل بر این است که طرح دعوای حقوقی مالی مستلزم پرداخت هزینه دادرسی است؛ جز در موارد استثنا که قانونگذار تصریح مینماید و اکنون با وجود نص ماده 575 ق.ا.د.ک از نص و منطوق ماده درمی یابیم که نیروهای مسلح از پرداخت هزینه دادرسی ضرر و زیان ناشی از جرم اگر ضمن دعوای کیفری مطرح گردد معاف هستند، شک می کنیم آیا این معافیت در مواردی که مستقلاً نیز در دادگاه های حقوقی طرح دعوا می کنند معاف هستند یا خیر، که اصل بر عدم معافیت و تفسیر مضیق مقررات استثنایی است؛ از طرفی اطلاق و عموم حکم قانونگذار در قسمت آخر ماده مبنی بر معافیت از هزینه دادرسی به قرینه تکلیف مقرر در این ماده برای یگان مربوطه جهت لزوم طرح دعوای خسارت ضمن دادرسی کیفری مقید میگردد به صرف تقدیم دادخواست ضرر و زیان در جریان دادرسی کیفری و تعقیب متهم؛ لذا عموم و اطلاقی برای کلام قانونگذار نمی توان قائل بود، صرفنظر از اینکه معافیت دولت و یا نیروهای مسلح نوعی ترجیح بلامرجح است، اگرچه قانونگذار در ماده 559 ق.ا.د.ک نیز اصل را به پرداخت هزینه دادرسی قرارداده است و از طرفی با توجه به استثنایی بودن حکم باید دقت شود این معافیت حتی برای موارد کیفری (طرح دادخواست به محاکم کیفری) خاص موردی است که یگان اقدام به تقدیم دادخواست نماید نه مثلاً ماموری اگر ساعتش، لباسش یا گوشی وی و... درنتیجه وقوع جرم خسارت دید شخصاً بتواند در جریان دادرسی کیفری دادخواست ضرر و زیان بدهد و از هزینه دادرسی معاف باشد.
نظریه ابرازی: اصولاً یگان نمی تواند بیاید دادگاه حقوقی دادخواست حقوقی بدهد چون در ماده 575 به خلاف مواد 15و 16 ق.ا.د.ک قانونگذار یگان را مکلف به طرح دعوای ضرر و زیان ضمن تعقیب کیفری نموده است؛ لذا اگر دادخواست حقوقی داد قرار عدم استماع صادر میگردد.