بسمه تعالی
هیات تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
شماره پرونده: ه ت/ 0300194 شماره دادنامه سیلور: 14043139000016978 تاریخ: 1404/01/09
شاکی: آقای حسین رستمی هفشجانی
طرف شکایت: نهاد ریاست جمهوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال مصوبه تشکیل بخش کوه یخاب و دهستان ده محمد، دهستان چاه مسافر در استان خراسان جنوبی شامل بندهای ث، ج، چ، ح، خ و د مصوبه هیات وزیران به شماره 60314/ت61987 ه به تاریخ 1403/04/13
شاکی دادخواستی به طرفیت نهاد ریاست جمهوری به خواسته ابطال مصوبه تشکیل بخش کوه یخاب و دهستان ده محمد، دهستان چاه مسافر در استان خراسان جنوبی شامل بندهای ث، ج، چ، ح، خ و د مصوبه هیات وزیران به شماره 60314/ت61987 ه به تاریخ 1403/04/13 به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن بندهای مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
"هیات وزیران در جلسه مورخ 1403/03/16 به پیشنهاد شماره 171795 مورخ 1402/08/17 وزارت کشور و به استناد ماده 13 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری مصوب 1362 تصویب کرد:
......
ث- در بخش دستگردان شهرستان طبس، یک دهستان به نام ده محمد از ترکیب روستاها و مزرعه ها و مکان های واقع در محدوده جغرافیایی موضوع نقشه پیوست، از جمله روستاها، مزرعه ها و مکان های زیر ایجاد میشود:
1-ده محمد 2-ملوند 3- امیرآباد 4-کلشانه 5-همت آباد 6-سیب کوه 7-مبشر آباد 8- محمد آباد 9-فتح آباد 10-نصرت آباد 11-دلکوه 12- حسن آباد اعتماد 13-منصوریه 14-ازبکوه قدیم 15-تلخوری 16-محمدیه 17-حوض عزیز 18-درنجان 19-رباط دهنه 20-معدن چاه سرب 21-فغانی 22-پاشنه دران 23-محمد آباد صاحبکار 24-ایستگاه راه آهن شیرگشت
ج- روستای ده محمد به عنوان مرکز دهستان ده محمد تعیین میشود.
چ- در بخش دستگردان شهرستان طبس، یک دهستان به نام چاه مسافر از ترکیب روستاها و مزرعه ها و مکان های واقع در محدوده جغرافیایی موضوع نقشه پیوست که تایید شده به مهر دفتر هیات دولت است، از جمله روستاها، مزرعه ها و مکان های زیر ایجاد میشود:
1-چاه مسافر 2-هوک 3-کل حوض ها 4-حوض ریزه 5-چاه شور 6-چاه پیاب 7-عبید 8-مشاع عبید 9-رباط زنگیچه 10-کال عبدالغنی 11-حوض کربلایی اسدالله.
ح-روستای چاه مسافر به عنوان مرکز دهستان چاه مسافر تعیین میشود.
خ- در شهرستان طبس یک بخش به نام کوه یخاب از ترکیب دو دهستان کوه یخاب و چاه مسافر ایجاد میشود.
د-روستان تپه طاق به عنوان مرکز بخش کوه یخاب تعیین میشود.
.....-معاون اول رییس جمهور"
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
شاکی به موجب دادخواست تقدیمی اعلام کرده است:
-ماده 3 قانون تقسیمات کشوری مصوب 1362 و اصلاحی 1389 بیان می دارد:
دهستان کوچکترین واحد تقسیمات کشوری است که دارای محدوده جغرافیایی معین بوده و از به هم پیوستن چند روستا، مکان، مزرعههمجوار تشکیل میشود که از لحاظ محیط طبیعی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی همگن بوده و امکان خدماترسانی وبرنامهریزی در سیستم وشبکه واحدی را فراهم مینماید.
تبصره 1- حداقل جمعیت دهستان با در نظر گرفتن وضع پراکندگی و اقلیمی کشور به سه درجه تراکمی به شرح زیر تقسیم میشود: الف - تراکم زیاد 8000 نفر. ب - تراکم متوسط 6000 نفر. ج تراکم کم 4000 نفر.
در بند چ، تشکیل دهستان چاه مسافر از ترکیب توابع مذکور(چاه مسافر، هوک، کل حوض ها، حوض ریز، چاه شور، چاه پیاب، عبید، مشاع عبید، رباط زنگیچه، کال عبدالغنی، حوض کربلایی اسدالله) در سرشماری رسمی 1395، مجموعا 474 نفر بوده و با تبصره 1 ماده 3 کاملا کاملا در تضاد است.
قابل ذکر است مستند تشکیل دهستانها، بخشها و شهرستانها براساس آمار جمعیتی مرکز آمار ایران میباشد. همچنین باید خاطر نشان کرد براساس این ماده قانونی، ملاک تشکیل دهستان جمعیت رسمی ساکن آن است. با این ابطال، تشکیل بخش کوه یخاب در بند خ نیز در این مرحله خود به خود کم لن یکن میشود.
2-همچنین در بند ث، تشکیل دهستان ده محمد از ترکیب توابع مذکور(ده محمد، ملوند، امیراباد، کلشانه، همت آباد، سیب کوه، مبشرآباد، محمدآباد، فتح آباد، نصرت آباد، دلکوه، حسن آباد اعتماد، منصوریه، ازبکوه قدیم، تلخوری، محمدیه، حوض عزیز، درنجان، رباط دهنه، معدن چاه سرب، فغانی، پاشنه دران، محمدآباد صاحبکار، ایستگاه راه آهن شیرگشت) در سرشماری رسمی 1395، مجموعا 1137 نفر بوده و با تبصره 1 ماده 3 کاملا کاملا در تضاد است.
3-ماده 6 قانون تقسیمات کشوری بیان می دارد: بخش واحدی است از تقسیمات کشوری که دارای محدوده جغرافیایی معین بوده و از به هم پیوست چند دهستان همجوار مشتمل برچندین مزرعه، مکان، روستا و احیاناً شهر که در آن عوامل طبیعی و اوضاع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی واحد همگنی را به وجود میآورد به نحوی که با در نظر گرفتن تناسب، وسعت، جمعیت، ارتباطات و دسترسی و سایر موقعیت ها، نیل به اهداف و برنامهریزیهای دولت در جهت احیاءامکانات طبیعی و استعدادهای اجتماعی و توسعه امور رفاهی و اقتصادی آن تسهیل گردد.
تبصره 1 - حداقل جمعیت محدوده هر بخش بدون احتساب نقاط جمعیت شهری با در نظر گرفتن وضع پراکندگی و اقلیمی کشور به دو درجهتراکمی به شرح زیر تقسیم شده است.
الف - مناطق با تراکم زیاد سی هزار نفر.
ب - مناطق با تراکم متوسط 20 هزار نفر.
تبصره 2 در نقاط کم تراکم، دورافتاده، مرزی، جزایری، جنگلی، کویری و نقاط محروم و توسعه نیافته و همچنین جمعیت عشایری که بیش از شش ماه در منطقه حضور دارند با توجه به کلیه شرایط اقلیمی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تا حداقل دههزار نفر جمعیت با تصویب هیات وزیران و درموارد استثنایی با تصویب مجلس، جمعیت بخش میتواند کمتر از میزان فوق باشد. (اصلاحی مصوب 1389/12/04)
در اصلاحی 1389 این قانون: تا حداقل 10 هزار نفر جمعیت نیز تشکیل بخش توسط هیات وزیران نیز مجاز شده است و کمتر از آن به هیچ وجه در صلاحیت هیات وزیران نبوده است.
در بند خ، تشکیل بخش کوه یخاب شامل دهستان کوه یخاب(1061 نفر) و دهستان چاه مسافر(474 نفر) صرف نظر از غیر قانونی بودن تشکیل دهستان چاه مسافر لیکن از آن جهت که براساس سرشماری 1395، اساساً بخش کوه یخاب جمعا 2075 نفر جمعیت داشته و بسیار کمتر از حتی حداقل 10 هزار نفر رسمی برای تشکیل بخش است و با تبصره 1 و 2 ماده 6 کاملا در تضاد است و باید باطل شود.
قابل ذکر است بخش کوه یخاب و منطقه مذکور با فرض کویری بودن و محروم بودن باید حداقل 10 هزار نفر جمعیت رسمی داشته باشد و چون ندارد تشکیل آن کاملاً غیر قانونی است.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
علی رغم ابلاغ دادخواست و ضمایم آن پاسخی از طرف شکایت واصل نشده است.
پرونده شماره ه ت/0300194 مبنی بر درخواست ابطال بندهای (ث)، (ج)، (چ)، (ح)، (خ) و (د) تصویب نامه شماره 60314/ت61987ه مورخ 1403/04/13 هیات وزیران در جلسه مورخ 1403/11/21 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضای محترم هیات به اتفاق آرا به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
1- بر اساس ماده 3 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری مصوب 1362 مقرر گردیده: «دهستان کوچکترین واحد تقسیمات کشوری است که دارای محدوده جغرافیایی معین بوده و از بهم پیوستن چند روستا، مکان، مزرعه همجوار تشکیل میشود که از لحاظ محیط طبیعی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی همگن بوده و امکان خدمات رسانی و برنامه ریزی در سیستم و شبکه واحدی را فراهم می نماید.» بر اساس تبصره 1 این ماده نیز مقرر گردیده: «حداقل جمعیت دهستان با در نظر گرفتن وضع پراکندگی و اقلیمی کشور به سه درجه تراکمی به شرح زیر تقسیم میشود:
الف - تراکم زیاد 8000 نفر.
ب - تراکم متوسط 6000 نفر.
ج - تراکم کم 4000 نفر.»
بر اساس تبصره 2 ماده مذکور نیز مقرر گردیده: «دهستان های موجود که از نظر وسعت، جمعیت و دسترسی دارای تراکم مطلوب بوده در قالب موجود باقی و آن تعداد از دهستان هایی که از این لحاظ نامتناسب میباشند از طریق تقسیم و یا ادغام تعدیل و به دهستان های جدید تبدیل خواهند شد.»
2- بر اساس ماده 6 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری مصوب 1362 مقرر گردیده: «بخش واحدی است از تقسیمات کشوری که دارای محدوده جغرافیایی معین بوده و از بهم پیوستن چند دهستان همجوار مشتمل بر چندین مزرعه، مکان، روستا و احیاناً شهر که در آن عوامل طبیعی و اوضاع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی واحد همگنی را بوجود می آورد به نحوی که با در نظر گرفتن تناسب، وسعت، جمعیت، ارتباطات و دسترسی و سایر موقعیت ها، نیل به اهداف و برنامه ریزی های دولت در جهت احیاء امکانات طبیعی و استعدادهای اجتماعی و توسعه امور رفاهی و اقتصادی آن تسهیل گردد.» بر اساس تبصره 1 این ماده اصلاحی مصوب 1389 نیز مقرر گردیده: «حداقل جمعیت محدوده هر بخش، با در نظر گرفتن وضع پراکندگی و اقلیمی کشور به دو درجه تراکمی به شرح زیر تقسیم شده است:
الف مناطق با تراکم زیاد سی هزار نفر.
ب مناطق با تراکم متوسط بیست هزار نفر.»
بر اساس تبصره 2 ماده مذکور اصلاحی مصوب 1389 نیز مقرر گردیده: «در نقاط کم تراکم، دورافتاده، مرزی، جزایری، جنگلی، کویری و نقاط محروم و توسعه نیافته و همچنین جمعیت عشایری که بیش از شش ماه در منطقه حضور دارند با توجه به کلیه شرایط اقلیمی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تا حداقل ده هزار نفر جمعیت با تصویب هیات وزیران و در موارد استثنایی با تصویب مجلس، جمعیت بخش می تواند کمتر از میزان فوق باشد.»
3- بر اساس تبصره 1 ماده 7 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری اصلاحی مصوب 1389 مقرر گردیده: «حداقل جمعیت شهرستان با در نظرگرفتن وضع پراکندگی و اقلیمی کشور به دو درجه تراکمی به شرح زیر تقسیم میشود.
الف - تراکم زیاد 120000 نفر. ب - تراکم متوسط 80000 نفر.» بر اساس تبصره 2 این ماده نیز مقرر گردیده:«در نقاط کم تراکم، دورافتاده، مرزی، جزایری و کویری و نقاط کمتر توسعه یافته (طبق فهرست سالانه دولت) با توجه به کلیه شرایط اقلیمی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی با تصویب هیات وزیران و در موارد استثنایی با تصویب مجلس شورای اسلامی میتواند کمتر از 50 هزار نفر باشد.»، لذا هیات وزیران با حصول شرایط مذکور در این تبصره صلاحیت ایجاد شهرستان با جمعیت کمتر از 50 هزار نفر را در نقاط کم تراکم، دورافتاده، مرزی، جزایری و کویری و نقاط کمتر توسعه یافته دارد.
4- سابقاً بر اساس آرای شماره 140331390000561376 مورخ 1403/03/08 و 140331390000988627 مورخ 1403/04/30 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست در موارد مشابه رای به رد شکایت صادر شده است.
بنابه مراتب مذکور و با اخذ وحدت ملاک از مفاد آرای مذکور و با عنایت به اینکه بندهای (ث)، (ج)، (چ)، (ح)، (خ) و (د) تصویب نامه شماره 60314/ت61987ه مورخ 1403/04/13 هیات وزیران منتهی به ایجاد شهرستان «عشق آباد» به شرح بند (ذ) این مصوبه گردیده، لذا بندهای (ث)، (ج)، (چ)، (ح)، (خ) و (د) تصویب نامه مذکور با رعایت مفاد تبصره های 1 و 2 ماده 3 و تبصره های 1 و 2 ماده 6 و تبصره 1 ماده 7 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری مصوب 1362 به تصویب رسیده و مغایرتی با قوانین و مقررات مورد استناد شاکی نداشته و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن نبوده و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. همچنین این رای به استناد ماده 93 قانون مذکور پس از قطعیت در رسیدگی و تصمیم گیری های آتی مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل خواهد بود.
شهریار قلعه
رییس هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
دیوان عدالت اداری