تاریخ نظریه: 1400/02/07
شماره نظریه: 7/1400/37
شماره پرونده: 1400-168-37
استعلام:
وفق ماده 432 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال 1392 هرگاه تقاضای تجدیدنظر یا فرجام خارج از مهلت تقدیم شود و درخواست کننده عذر موجهی عنوان کند دادگاه صادر کننده رای ابتدا به عذر او رسیدگی مینماید و در صورت موجه شناختن آن قرار قبولی درخواست و در غیر این صورت قرار رد آن را صادر میکند لذا صریحاً اظهارنظر فرمایید در فرضی که رای قطعی میگردد و حتی ابلاغ هم به طور واقعی به محکوم صورت پذیرفته است و موعد تجدیدنظرخواهی و فرجامخواهی هم به اتمام رسیده و پرونده به اجرای احکام کیفری ارسال و قاضی اجرای احکام دستورات لازم جهت جلب یا اجرای مجازات در خصوص محکوم را صادر کرده است، بر فرض مثال محکومی که حبس و جزای نقدی و شلاق دارد حال اگر محکومعلیهی که مجلوب میباشد و قاضی اجرای احکام میخواهد وی را به زندان معرفی کند و یا اصلا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک و یا حتی وکیل دادگستری و. .. مبادرت به تقدیم درخواست تجدید نظرخواهی با فرجامخواهی به شعبه اجرای احکام یا به دادگاه صادرکننده رای میکند و مدعی است که عذر موجهی دارد:
1- آیا با توجه به قطعیت رای و ماده 494 قانون آیین دادرسی کیفری که صریحاً اعلام کرده است عملیات اجرای رای با دستور قاضی اجرای احکام کیفری شروع میشود و به هیچ وجه متوقف نمیشود مگر در مواردی که قانون مقرر نماید؛ و همچنین لحاظ ماده 490 همین قانون، قاضی اجرای احکام باید رای را متوقف و محکوم را بلاقید آزاد کند؟
2- در فرضی که محکوم متواری است، آیا دستورات اجرایی در خصوص دسترسی به محکوم و اجرای رای باید متوقف شود و در این موارد تکلیف قاضی اجرای احکام چیست؟
3- سوالات فوق را در خصوص درخواست واخواهی که به طور واقعی ابلاغ شده است تشریح کنید.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1 و 3) اولاً، در فرض سوال، مستفاد از ماده 406 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و با توجه به ملاک مواد 432 و 440 همین قانون، مرجع بررسی و اتخاذ تصمیم در خصوص موجه یا غیر موجه بودن اعتراض نسبت به رای غیابی، دادگاه صادرکننده رای است و با توجه به صریح ماده 432 قانون یادشده، آنچه بیان شد در خصوص تجدید نظر و فرجامخواهی نیز حاکم است و چون دادگاه صادرکننده رای مرجع رسیدگی به اصل اعتراض است، تشخیص طرح آن در مهلت قانونی نیز بر عهده همان مرجع است؛ لذا چنانچه پس از مهلت مقرر قانونی، محکوم در مرحله اجرای حکم از رای غیابی واخواهی یا به آن اعتراض یا فرجامخواهی کند، قاضی اجرای احکام کیفری بدون اینکه نفیاً یا اثباتاً اظهار نظر کند، اعتراض را اخذ و ضمیمه پرونده به دادگاه صادرکننده رای ارسال میدارد و دادگاه مذکور نیز با ملاحظه پرونده و احراز موجه یا غیر موجه بودن یا داخل یا خارج از مهلت بودن واخواهی یا فرجامخواهی، حسب مورد تصمیم مقتضی مبنی بر قبول یا رد اتخاذ میکند.
ثانیاً، هر چند در ماده 406 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 به جهات عذر موجه به عنوان یکی از دلایل پذیرش واخواهی خارج از مهلت مقرر اشاره نشده است، ولی با لحاظ حکم کلی ماده 432 قانون پیشگفته درباره پذیرش عذر موجه در طرق عادی اعتراض به آرا، این قاعده درباره واخواهی که همانند تجدید نظرخواهی و فرجامخواهی دارای مهلت اعتراض است نیز صدق میکند و نحوه رسیدگی به ادعای عذر موجه نیز برابر ماده اخیرالذکر است.
2- مفروض عبارت«در این صورت اجرای رای متوقف و متهم تحت الحفظ به همراه پرونده به دادگاه صادرکننده حکم اعزام میشود» مذکور در تبصره 2 ماده 406 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 مواردی است که اجرای رای کیفری آغاز شده است و مسبوق به حضور یا جلب محکومعلیه است و چنانچه محکومعلیه پیش از جلب و بدون حضور در اجرای احکام، طی لایحهای یا از طریق وکیل نسبت به رای اعتراض کرده باشد نیز با احراز صحت انتساب اعتراض به عمل آمده به محکومعلیه یا وکیل وی، واخواهی یا فرجامخواهی قابل رسیدگی است.