وزیران عضو کمیسیون امور اجتماعی و دولت الکترونیک در جلسه مورخ 2/ 4/ 1391 بنا به پیشنهاد وزارتخانه های دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و کشور و سازمان وظیفه عمومی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و تایید ستاد کل نیروهای مسلح و به استناد ماده (51) قانون اصلاح موادی از قانون خدمت وظیفه عمومی - مصوب 1390- و با رعایت تصویب نامه شماره 164082/ت373ه- مورخ 10/ 10/ 1386 آییننامه اجرایی مواد (44)، (44) مکرر و (45) قانون خدمت وظیفه عمومی - مصوب 1363- و اصلاحات بعدی آن را به شرح زیر تصویب نمودند:
ماده 1- در این آییننامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند:
الف - قانون: قانون خدمت وظیفه عمومی - مصوب 1363- و اصلاحات بعدی آن
ب - ستاد کل: ستاد کل نیروهای مسلح
پ - نیروهای مسلح: ستاد کل نیروهای مسلح، ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و سازمانهای وابسته و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمانهای تابعه
ت - سازمان: سازمان وظیفه عمومی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
ث - شورای پزشکی: شورای پزشکی وظیفه عمومی
ج - هیات رسیدگی: هیات رسیدگی موضوع ماده (24) قانون
چ - هیات رسیدگی تجدیدنظر: هیات رسیدگی موضوع ماده (26) قانون
ح - مشمول: کسی که در شمول قانون قرار میگیرد.
خ - مکفول: کسی که تحت تکفل مشمول قرار میگیرد.
د - نیازمند مراقبت: کسی که به علت کبر سن، صغیر یا اناث بودن به تشخیص هیات های رسیدگی براساس اسناد، مدارک و ضوابط مربوط و یا به تشخیص شورای پزشکی به علت بیماری یا محجور بودن (غیر صغیر) یا نقص عضو به مراقب و نگهدارنده یا سرپرست نیازمند است.
تبصره - رای شورای پزشکی برای هیات های رسیدگی موضوع بندهای «ج» و «چ» لازم الاجراست.
ذ (اصلاحی 1403/04/10)- مادر فاقد شوهر: مادری که همسرش فوت کرده و یا طلاق گرفته باشد و در زمان رسیدگی فاقد همسر باشد.
ر - برادر تنی: برادری که با مشمول از یک پدر و مادر (ابوینی) باشند.
ز - خواهر فاقد همسر: خواهر مشمول که صغیر، مجرد، همسر فوت کرده یا مطلقه باشد.
ژ - کارکنان وظیفه: افسران، درجه داران و سربازان عادی وظیفه
س - یگانه مراقب یا نگهدارنده (سرپرست): تنها فرزند ذکور یا برادر یا نوه بالای هجده سال تمام که مراقبت یا سرپرستی از هر یک از بستگان موضوع ماده (44) قانون را به دلیل نیازمندی به مراقبت یا سرپرستی به عهده دارد.
ش - فاقد شغل: کسی که منبع درآمد ثابت برای امرار معاش و اداره زندگی خود ندارد.
ص - مددجو: کسی که تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور و یا کمیته امداد امام خمینی (ره) میباشد.
ماده 2- مشمولان زیر حسب مورد از انجام خدمت دوره ضرورت معاف میباشند:
الف - یگانه فرزند ذکور مراقب یا نگهدارنده پدر نیازمند مراقبت که قادر به اداره امور خود نباشد.
تبصره - نیازمندی پدر به مراقبت به دلیل کبر سن برابر دستورالعمل ابلاغی ستاد کل خواهد بود.
ب - یگانه فرزند ذکور مراقب یا نگهدارنده مادر فاقد شوهر
تبصره - افراد موضوع این بند تا سی ماه متوالی میتوانند از معافیت کفالت موقت استفاده کنند و در پایان مدت مذکور در صورت دارا بودن شرایط کفالت از معافیت دایم بهره مند خواهند شد. مبنای محاسبه معافیت موقت، تاریخ فوت همسر یا تاریخ ثبت طلاق میباشد.
پ - تنها برادر تنی سرپرست خواهر فاقد پدر و همسر و فرزند ذکور غیر محجور
تبصره 1- وجود برادر ناتنی مشمول یا مکفول مانع معافیت برادر تنی نمیباشد.
تبصره 2- چنانچه خواهر مشمول دارای فرزند پسر بالای هجده سال باشد و به تشخیص شورای پزشکی مطابق آییننامه مربوط قادر به نگهداری از مادر نباشد، مشمول میتواند از معافیت استفاده نماید.
ت - تنها برادر سرپرست برادر کبیر فاقد پدر و همسر و فرزند ذکور غیرمحجور و فاقد شغل که به تشخیص شورای پزشکی نیازمند مراقبت باشد.
تبصره 1- چنانچه مکفول دارای فرزند ذکور بالای هجده سال باشد و به تشخیص شورای پزشکی مطابق آییننامه مربوط قادر به نگهداری از پدر نباشد، مشمول میتواند از معافیت استفاده نماید.
تبصره 2- وجود برادر ناتنی مشمول یا مکفول مانع از معافیت برادر تنی خواهد بود.
ث - یگانه برادر سرپرست برادر کمتر از هجده سال تمام فاقد پدر
تبصره - وجود برادر ناتنی مشمول یا مکفول مانع از معافیت برادر تنی خواهد بود.
ج - یگانه نوه ذکور مراقب یا نگهدارنده جد فاقد فرزند (دختر و پسر).
تبصره - نیازمندی پدر بزرگ به مراقبت به لحاظ کبر سن برابر ضوابط ابلاغی ستاد کل خواهد بود.
چ - یگانه نوه ذکور مراقب یا نگهدارنده جده فاقد شوهر و فرزند (دختر و پسر).
ح - مشمولی که همسر وی فوت نموده و از او دارای فرزند صغیر میباشد چنانچه در زمان صدور رای از سوی هیات های رسیدگی فاقد همسر باشد از معافیت برخوردار میگردد.
خ - مشمولی که همسر وی بعد از ازدواج بنا به تایید سازمان بهزیستی کشور معلول شده و بنا به تشخیص شورای پزشکی نیازمند مراقبت باشد.
د - یکی از فرزندان ذکور سربازی که در حین خدمت فوت نموده و در صورت نداشتن فرزند ذکور، یکی از برادران وی.
تبصره 1- منظور از فوت حین خدمت موضوع این بند فوت در طول مدت خدمت سربازی است که به تایید نیروی مسلح مربوط رسیده باشد.
تبصره 2- فوت در زمان غیبت، فرار از خدمت، بر اثر خود کشی و یا بر اثر ارتکاب جرایم مانند نزاع مشمول مقررات این بند نمیباشد.
ذ - یکی از فرزندان ذکور مادران فاقد شوهر تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و یا سازمان بهزیستی کشور.
ر - مشمولانی که حداقل یک فرزند معلول مدد جو داشته باشند.
ز - تنها پسر خانواده های مدد جو که دارای سه فرزند اناث یا بیشتر باشند.
ژ - مشمولانی که با بانوان معلول جسمی - حرکتی ازدواج می کنند تا مدت پنج سال متوالی از معافیت موقت استفاده نموده و پس از گذشت پنج سال از استمرار ازدواج، از معافیت دائم برخوردار می گردند.
ماده 3- چنانچه مشمول دارای پدر یا برادران بالای هجده سال باشد که برابر مواد (1019) تا (1024) و ماده (1029) قانون مدنی حکم موت فرضی و یا غایب مفقود الاثر برای آنان از سوی مراجع صالح قضایی صادر شده باشد و یا دارای گواهی بنیاد شهید و امور ایثارگران براساس قانون اعتبار گواهی بنیاد شهید انقلاب اسلامی در خصوص صدور حکم موت فرضی غایبان مفقود الاثر انقلاب اسلامی و دفاع مقدس در محاکم صالح - مصوب 1376- باشد، به عنوان یگانه مراقب و یا یگانه سرپرست شناخته میشود.
ماده 4- چنانچه مشمول دارای پدر یا برادر بالای هجده سال باشد که براساس احکام صادره از مراجع صالح قضایی به مجازات حبس بیش از ده سال محکوم گردیده باشد به مدت پنج سال از معافیت موقت استفاده نموده و پس از آن چنانچه حداقل سه سال تمام از مدت حبس باقی مانده باشد به عنوان یگانه مراقب و یا یگانه سرپرست محسوب میشود.
ماده 5 - وجود برادری که از معافیت تحصیلی برخوردار است مانع از معافیت کفالت موقت مشمولی که در شهر محل سکونت مکفول اقامت داشته و سرپرستی خانواده را بر عهده دارد نخواهد بود، مشروط بر آنکه برادر مشمول خارج از شهرستان محل سکونت مکفول به تحصیل اشتغال داشته باشد.
ماده 6 - از دو یا چند برادر واجد شرایط اعزام به خدمت دوره ضرورت، در صورت اعزام یکی از برادران به خدمت، یکی از آنان که فاقد غیبت باشد میتواند تا اتمام خدمت برادر، از تعویق اعزام استفاده نماید. حق تقدم با برادری است که سن او از دیگران کمتر است.
ماده 7- در معافیت های مقرر در ماده (44) و ماده (44) مکرر قانون، یک نفر نمیتواند سبب معافیت دو نفر مشمول شود مگر آنکه معافیت فرد معاف شده به دلایلی مانند فوت یا معلولیت منتفی شده باشد.
تبصره 1- اعطای معافیت به فرزند معلولان اناث مانع از معافیت مشمولینی که برابر بند (4) ماده (44) مکرر قانون با معلولان موضوع این ماده ازدواج می کنند نیست.
تبصره 2- معافیت موضوع بند (1) ماده (44) مکرر قانون فقط برای یک فرزند صادر میشود. در صورت فوت یا معلولیت فرد معاف شده، این معافیت به فرزند دیگر خانواده اعطا نمی شود.
ماده 8 - مشمولانی که از هر یک از معافیت های موقت مقرر در قانون بهره مند شده اند در صورت عدم استمرار شرایط تعیین شده، معافیت موقت صادره باطل و به وضعیت جدید آنان رسیدگی خواهد شد.
ماده 9- در صورتی که در حین انجام خدمت دوره ضرورت، مشمول یا یکی از افراد تحت تکفل او ادعای کفالت کند فرماندهان و روسای مربوط مکلفند مراتب را ظرف یک هفته به حوزه وظیفه عمومی محل سکونت بستگان مشمول (مکفول) اعلام نمایند و حوزه رسیدگی کننده موظف است تقاضای مشمولین حین خدمت را ظرف چهل و پنج روز رسیدگی و نتیجه را به یگان خدمتی آنان اعلام نماید.
ماده 10- کارکنان وظیفه ای که در حین خدمت دوره ضرورت مرتکب فرار از خدمت گردیده و در حین فرار شرایط معافیت کفالت را احراز نمایند پس از معرفی به یگان خدمتی و رسیدگی توسط مراجع قضایی ذیصلاح، چنانچه مدت فرار بیشتر از مدت خدمت باقیمانده باشد در شمول معافیت قرار نمی گیرند.
ماده 11- مشمولینی که احراز یگانه مراقب بودن آنان و یا نیازمندی بستگانشان به مراقبت منوط به تشخیص شورای پزشکی میباشد، توسط حوزه وظیفه عمومی رسیدگی کننده به شورای پزشکی معرفی و پس از اخذ نظریه شورا، پرونده آنان حسب مورد در هیات های رسیدگی مطرح خواهد شد و نظر شورا برای هیات های یادشده لازم الاجراست.
ماده 12- سازمان موظف است رسیدگی های اولیه را در خصوص درخواست معافیت مشمولان انجام و در صورت تکمیل مدارک، پرونده های مربوط به معافیت کفالت مندرج در مواد (44) و (44) مکرر قانون را حسب مورد جهت طرح در هیات رسیدگی، به هیات مذکور ارجاع و در سایر موارد در صورت احراز شرایط، راساً نسبت به صدور معافیت اقدام نماید.
تبصره - نحوه بکارگیری اعضای هیئتهای رسیدگی، نحوه رسیدگی و صدور رای از سوی آنان برابر ضوابطی است که از سوی سازمان تعیین میشود.
ماده 13- هیات های رسیدگی با حضور اعضا تشکیل و رای اکثریت آنان معتبر میباشد، ولی چنانچه در موارد استثنا جلسه با حضور سه نفر از اعضاء تشکیل گردد، اتفاق آراء ملاک عمل خواهد بود.
تبصره - در صورت تشکیل جلسات هیات با حضور چهار نفر از اعضاء چنانچه نتیجه آرا مساوی باشد، موضوع به جلسه آتی موکول میشود و در صورت تساوی مجدد آرا به منزله عدم احراز معافیت کفالت (رای منفی) تلقی میشود.
ماده 14- اعضای هیات رسیدگی بدوی مجاز به عضویت در هیات رسیدگی تجدید نظر نخواهند بود.
ماده 15- مشمولانی که در مراحل رسیدگی به معافیت پزشکی قرار دارند، چنانچه قبل از صدور رای معافیت توسط شورای پزشکی، واجد شرایط سایر معافیت های مندرج در قانون شناخته شوند، میتوانند از معافیت های مورد نظر استفاده نمایند.
ماده 16- حضور بستگان مشمول (مکفول) در هیات های رسیدگی، در مواردی که اکثریت اعضای هیات حضور آنان را ضروری تشخیص دهند، الزامی است.
تبصره - در صورتی که حضور مکفول در هیات به دلایل موجهی مانند بیماری و یا زندانی بودن، امکان پذیر نباشد، پس از رویت وی توسط نماینده وظیفه عمومی عضو هیات رسیدگی و یا کلانتری محل و تایید موضوع از سوی مراکز ذیصلاح درمانی مانند بیمارستان و یا مراجع قضایی، رسیدگی بلا مانع است.
ماده 17- چنانچه مشمولین یا کسانی که به واسطه آنان معافیت به مشمول تعلق میگیرد، در خارج از کشور اقامت داشته باشند موظفند به نمایندگی سیاسی یا کنسولی دولت جمهوری اسلامی ایران و در صورت نبودن نمایندگی سیاسی در محل اقامت به نزدیکترین نمایندگی سیاسی مراجعه و تقاضای خود را ارائه نمایند و نمایندگی موظف است متناسب با تقاضای مشمولین یا بستگان ذینفع، اقدامات زیر را به عمل آورد:
الف - در صورتی که مشمول در خارج و بستگان ذینفع در داخل کشور حضور داشته باشند برگ تقاضای مشمول را که نوع معافیت درخواستی در آن قید گردیده، تایید و به وزارت امور خارجه ارسال تا برای رسیدگی به سازمان ارائه گردد.
ب - چنانچه مشمول در داخل و بستگان ذینفع در خارج از کشور حضور داشته باشند، پس از رویت بستگان ذینفع، مدارک مورد نظر را متناسب با نوع معافیت تکمیل و پس از تایید به وزارت امور خارجه ارسال تا جهت رسیدگی به سازمان ارائه گردد.
پ - چنانچه مشمول و بستگان ذینفع در خارج از کشور سکونت داشته باشند پس از رویت افراد ذینفع، مدارک لازم را متناسب با نوع معافیت تکمیل و پس از تایید به وزارت امور خارجه ارسال تا جهت رسیدگی به سازمان ارائه گردد.
تبصره - اعلام نظر در خصوص معلولیت، بیماری یا محجوریت بستگان مقیم خارج از کشور مشمول، با پزشک معتمد نمایندگی بوده و تایید نهایی آن با شورای پزشکی تهران بزرگ میباشد.
ماده 18- مدارک لازم برای رسیدگی به تقاضای معافیت مشمولان متناسب با نوع معافیت به شرح زیر میباشد:
الف - استشهاد محضری امضا شده توسط سه نفر از بستگان سببی یا نسبی مشمول و در صورت عدم دسترسی به بستگان، سه نفر از معتمدین محل که به تایید کلانتری یا پاسگاه محل رسیده باشند.
ب - برگ اعلام تغییرات سجلی و گواهی فوت که توسط سازمان ثبت احوال کشور صادر شده باشد.
پ - حکم مفقودیت و یا حبس که توسط مراجع صالح قضایی صادر شده باشد.
ت - گواهی مددجویی صادره از سازمان بهزیستی کشور یا کمیته امداد امام خمینی (ره)
ث - گواهی معلولیت صادره از سازمان بهزیستی کشور
ج - گواهی فوت حین خدمت صادره از نیروهای مسلح
چ - گواهی صادره از نیروهای مسلح در خصوص مدت حضور در جبهه
ح - گواهی صادره از سازمان بسیج مستضعفین در خصوص سابقه فعالیت مشمولین در بسیج
خ - گواهی صادره از بنیاد شهید و امور ایثارگران در خصوص شهادت، جاوید الاثری و آزادگی
د- گواهی صادره در مورد درصد جانبازی از سوی مراجع ذیصلاح
ذ- سایر مدارکی که بنا به تشخیص سازمان تعیین میگردد
تبصره - احراز اصالت مدارک موضوع این ماده بر عهده سازمان خواهد بود.
ماده 19- رسیدگی به تقاضای معافیت مشمولینی که به تحصیل اشتغال داشته و از معافیت تحصیلی استفاده می نمایند، بلا مانع است.
تبصره - رسیدگی به تقاضای معافیت پزشکی مشمولان طبق آییننامه مربوط خواهد بود.
ماده 20- اعطای معافیت به فرزند ایثارگر موضوع بند (2) ماده (45) قانون که قبلاً فاقد فرزند ذکور بوده و بعد از استفاده یکی از برادران وی از معافیت مقرر در این بند صاحب فرزند شده، بلا مانع است.
ماده 21- چنانچه درصد جانبازی یا مدت حضور در جبهه و یا مدت دوران اسارت ایثارگران موضوع بند (3) ماده (45) قانون در حد معافیت یک فرزند آنان برابر حد نصاب تعیین شده در ماده یاد شده نباشد، لیکن یک فرد همزمان از دو یا سه امتیاز مذکور برخوردار باشد، این امتیازات قابل جمع است و به ازای هر یک درصد جانبازی یا هر یک ماه حضور درجبهه و یا هر یک ماه اسارت یک امتیاز به وی تعلق میگیرد و در صورتی که جمع این امتیازات به عدد سی و بالاتر برسد، به ازای هر سی امتیاز یک فرزند آنان از معافیت موضوع این ماده استفاده خواهد کرد.
ماده 22- ایثارگرانی که فرزندان آنان برابر مصوبه مقام معظم فرماندهی کل قوا در سالهای گذشته و با مقررات زمان رسیدگی، از معافیت های مربوط به ایثارگران (جانبازان، آزادگان و رزمندگان) استفاده نموده اند، در صورت دارا بودن سوابق بیشتر از امتیازات استفاده شده میتوانند برابر ماده (45) قانون برای فرزند یا فرزندان دیگر خود تقاضای معافیت نمایند.
ماده 23- فصل چهارم آییننامه اجرایی قانون خدمت وظیفه عمومی، موضوع تصویب نامه شماره 31940 مورخ 15/ 5/ 1364 و اصلاحات بعدی آن لغو میشود.
این تصویب نامه در تاریخ 6/ 5/ 1392 به تایید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده است.
معاون اول رئیس جمهور - محمدرضا رحیمی