قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع (مصوب 1367/6/29) مجلس شورای اسلامی ایران
ماده واحده - زارعین صاحب اراضی نسقی و مالکین و صاحبان باغات و تاسیسات در خارج از محدوده قانونی شهرها و حریم روستاها، سازمانها و موسسات دولتی که بهاجرای ماده 56 قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع کشور مصوب 1346 و اصلاحیههای بعدی آن اعتراض داشته باشند میتوانند به هیات مرکب از:
1- مسئول اداره کشاورزی ******** مدیر جهاد کشاورزی
2- مسئول اداره جنگلداری ******** رئیس اداره منابع طبیعی
3- عضو جهاد سازندگی ******** کارشناس جنگل و مرتع
4- عضو هیات واگذاری زمین ******** نماینده امور اراضی
5 - یک نفر قاضی دادگستری ******** قاضی عضو کمیسیون
6 - برحسب مورد دو نفر از اعضای شورای اسلامی روستا یا عشایر محل مربوطه، مراجعه نمایند.
این هیات در هر شهرستان زیر نظر وزارت کشاورزی و با حضور حداقل 5 نفر از هفت نفر رسمیت یافته و پس از اعلام نظر کارشناسی هیات رای قاضی لازمالاجرا خواهد بود.
مگر در موارد سهگانه شرعی مذکور در مواد 284 و 284 مکرر (آیین دادرسی کیفری).
تبصره1- ادارات ثبت اسناد شهرستانها مکلفند که اسناد مربوطه را مطابق رای نهایی صادر اصلاح نمایند.
تبصره2- دیوان عدالت اداری مکلف است کلیه پروندههای موجود در مورد ماده 56 قانون جنگلها و مراتع و اصلاحیههای بعدی آن را که مختومه نشده است به کمیسیون موضوع این قانون ارجاع نمایند.
تبصره3- چنانچه سازمانها و موسسات دولتی به اجرای ماده 56 معترض بوده و این اعتراض از سوی هیات مذکور در ماده واحده بجا تشخیص داده شود با توجه بهموقعیت و شرایط زمین نسبت به خلع ید از متصرفین اقدام به عمل آید.
تبصره4- دولت موظف است توسط دستگاههای ذیربط نسبت به خلع ید از اراضی متصرفی بعد از اعلام مورخ 1365/12/16 دولت جمهوری اسلامی اقدام لازم به عمل آورد.
تبصره5 - از تاریخ تصویب این ماده واحده کلیه قوانین و مقررات و آییننامههای مغایر با این قانون لغو و تنها مرجع رسیدگی به شکایات مربوط به اجرای ماده 56 قانون جنگلها و مراتع و اصلاحیههای آن هیات موضوع این قانون خواهد بود.
تبصره6 - وزارت کشاورزی مکلف است آییننامه اجرایی این قانون را حداکثر ظرف دو ماه تهیه و تصویب و جهت اجرا ابلاغ نماید.
قانون اصلاح قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون حفاظت و بهرهبرداری مصوب (1387/3/5) مجلس شورای اسلامی ایران
ماده واحده - عبارت (لازمالاجراء خواهد بود مگر در موارد سهگانه شرعی مذکور در مواد 284 و 284 مکرر آییننامه دادرسی کیفری) از متن قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجراء ماده 56 قانون جنگلها و مراتع مصوب 1367/6/22 حذف و عبارت (... رای قاضی هیات قابلاعتراض در شعب دادگاه بدوی و تجدید نظر میباشد، هیات میتواند از خبرگان محلی و غیررسمی به عنوان کارشناس استفاده نماید) جایگزین آن میگردد.
آییننامه اصلاحی آییننامه اجرایی قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع کشور
ماده 1- تعاریف و اصطلاحاتی که در این آییننامه به کار برده میشود از لحاظ اجرای قانون تعیینتکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده56 قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع کشور به شرح زیر میباشد:
1- زارعین صاحب اراضی نسقی: زارعین صاحب اراضی نسقی به افرادی اطلاق میگردد که براساس مراحل سهگانه قوانین و مقررات اصلاحات ارضی نسق زراعی به آنها واگذار گردیده و یا در آمارهای مربوط به عنوان زارع صاحب نسق زراعی قید شده باشد.
2- مالکین و صاحبان باغات و تاسیسات: به اشخاص حقیقی یا حقوقی اطلاق میگردد که مطابق مراحل سهگانه قوانین و مقررات اصلاحات ارضی، قانون خالصجات، قانون کشت موقت یا گواهی اداره ثبت اسناد و املاک مشعر بر مالکیت، قوانین ثبتی، آیین دادرسی مدنی، و یا احکام قطعی قضایی به عنوان مالک شناخته شده باشند.
3- باغ: مطابق تعاریف مندرج در قانون اصلاحات ارضی و قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع میباشد.
4- قانون: عبارت است از قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع (مصوب 1367/6/22 مجلس شورای اسلامی).
5 - هیاتهای تعیین تکلیف اراضی اختلافی: که در این آییننامه به اختصار هیات نامیده میشوند مرکب از: 1- مدیر جهاد کشاورزی 2- رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری 3- عضو جهاد کشاورزی (کارشناس جنگل و مرتع) با پیشنهاد مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری و تایید و ابلاغ رئیس سازمان جهاد کشاورزی 4- عضو هیات واگذاری زمین با معرفی مدیر امور اراضی استان (هیات واگذاری زمین) 5 - قاضی با معرفی رئیس کل دادگستری استان 6 - برحسب مورد دو نفر از اعضاء شورای اسلامی و یا عشایر محل مربوطه (با معرفی دستگاه ذیربط).
6 - شعب ویژه: شعبی که در اجرای تبصره 1 ماده 9 قانون افزایش بهرهوری بخش کشاورزی و منابع طبیعی با تعیین و ابلاغ رئیس قوه قضائیه در مرکز تشکیل میگردد.
ماده 2- هیات در اداره منابع طبیعی و آبخیزداری و یا واحد جایگزین در هر شهرستان تشکیل میشود و مسئولیت اداره جلسات هیات به عهده رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان میباشد.
تبصره 1- دبیرخانه هیات مذکور زیر نظر رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان در محل اداره منابع طبیعی و آبخیزداری یا واحد جایگزین تشکیل میگردد. کلیه امور دبیرخانه تحت نظر رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری انجام خواهد شد.
تبصره 2- به منظور ایجاد هماهنگی بین دبیرخانه هیاتهای شهرستانها و پیگیری امور مربوطه، دبیرخانهای در اداره ممیزی اراضی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تشکیل و مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان موظف است نظارت لازم را بر حسن اجرای قانون و آییننامه معمول نماید.
ماده 3- در اجرای قانون، ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری مکلف میباشند در شهرستانهایی که تاکنون هیاتهای موضوع این آییننامه تشکیل نشده نسبت به تشکیل و استقرار هیاتهای مذکور اقدام و روسای دادگستری و جهاد کشاورزی استانها حداکثر ظرف مدت یک ماه پس از ابلاغ این آییننامه نمایندگان قانونی خود را به دبیرخانه هیات در هر شهرستان معرفی نمایند. ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری مکلفند موضوع را پیگیری نمایند.
تبصره 1- دبیرخانه هیات موظف است از تمامی 7 نفر عضو هیات برای شرکت در جلسات دعوت بهعمل آورد بدیهی است، جلسات هیات با حضور حداقل 5 نفر از 7 نفر اعضاء رسمیت مییابد.
تبصره 2- هیات میتواند از خبرگان محلی غیررسمی به عنوان کارشناس و نیز از معترض یا نماینده قانونی وی برای ادای توضیحات دعوت نماید.
ماده 4- هر هیات بعد از استقرار در هر شهرستان موظف است با صدور یک نوبت آگهی موجودیت خود را با تعیین حوزه عمل و محل استقرار در روزنامه محلی و کثیرالانتشار و ابلاغ به شوراهای اسلامی روستاهای آن حوزه اعلان نماید.
ماده 5 - رسیدگی به اعتراضات اشخاص نسبت به اجرای مقررات قانون ملیشدن جنگلهای کشور، ماده 56 قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع کشور و ماده 2 قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخائر جنگلی در صلاحیت هیات میباشد.
ماده 6 - معترض یا معترضین به تشخیص منابع ملی شده یا نمایندگان قانونی آنها اعتراضیه خود را در فرمهای مخصوص تنظیم و همراه با مدارک و مستندات لازم بهدبیرخانه هیات مستقر در اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان مربوطه تسلیم و شماره و تاریخ ثبت آن را دریافت مینماید. معترض یا معترضین موظفند نشانی دقیق جهت ابلاغ اوراق و دعوتنامه و سایر مکاتبات را در فرم اعتراضیه قید و در صورت تغییر نیز نشانی جدید خود را کتباً به دبیرخانه مذکور اطلاع دهند.
تبصره 1- دبیرخانه هیات مکلف است حداکثر ظرف یک هفته پس از وصول اعتراض مدارک را بررسی و در صورتی که اعتراضنامه و یا مدارک ارائه شده به لحاظ شکلی دارای نواقصی باشد بلافاصله اخطار رفع نقص از سوی مسئول دبیرخانه به معترض ابلاغ و در صورتی که معترض ظرف مهلت 10 روز از تاریخ ابلاغ نسبت به تکمیل مدارک و رفع نقص اقدام ننماید، مسئول دبیرخانه هیات مکلف است در اولین جلسه مراتب اخطار و عدم رفع نقص مدارک را کتباً به هیات گزارش و تصمیم قاضی هیات را به معترض ابلاغ نماید و مسئول دبیرخانه در صورت تکمیل بودن مدارک براساس تاریخ ثبت اعتراض (بهجز مواردی که به تشخیص مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان خارج از نوبت رسیدگی میشود)، نوبت رسیدگی را تعیین مینماید.
تبصره 2- در صورتی که در یک پلاک بیش از یک اعتراض واصل شده باشد در زمان رسیدگی به اولین اعتراض سایر اعتراضات مربوط به آن پلاک خارج از نوبت، مورد رسیدگی قرار میگیرد.
تبصره 3- سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور و ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری نیز میتوانند به منظور اعاده منابع طبیعی ناشی از نحوه اجرای قانون ملیشدن جنگلها و ماده 56 قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع و اصلاحات بعدی آن و ماده 2 قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی که به موجب آن منابع ملی به عنوان مستثنیات قانونی تشخیص داده شده باشد اعتراض خود را به دبیرخانه هیات جهت اقدامات لازم تسلیم نمایند.
تبصره 4- سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور موظف است، دفتر ثبت اعتراض و آراء و همچنین فرمهای مورد نیاز از جمله فرم اعتراض و فرمهای نظریه کارشناسی را به تعداد کافی تهیه نموده و از طریق ادارات منابع طبیعی و آبخیزداری در اختیار هیاتها قرار دهد.
تبصره 5 - اعتراضات وارده در دفتر ثبت اعتراضنامه ثبت میشود این دفتر مجلد، نخکشی و پلمپ و صفحات آن شماره شده و مجموع صفحات در صفحه اول و آخر با تمام حروف قید و توسط مسئول دبیرخانه هیات، امضا و مهر میشود.
تبصره 6 - مدارک مورد نیاز جهت رسیدگی هیات عبارت است از:
1- تکمیل و ارائه فرم مربوط به اعتراض به وسیله معترض یا معترضین
2- ارائه دلیل سمت (اصیل، وکیل، قائممقام یا نماینده قانونی) به وسیله معترض یا معترضین
3- ارائه مدارک و دلایل مثبته مالکیت موضوع ماده یک این آییننامه به وسیله معترض یا معترضین
4- ارائه نقشه دارای مختصات UTM از محل مورد اعتراض با مقیاس مناسب موردنیاز به وسیله معترض یا معترضین
5 - پاسخ استعلامات و سایر مدارک مورد نیاز به تشخیص هیات
بدیهی است دبیرخانه موظف است قبل از رسیدگی هیات از طریق اداره منابع طبیعی و آبخیزداری با تطبیق مدارک ارائهشده از ملی بودن عرصه مورد اعتراض اطمینان حاصل نماید و در هر صورت نتیجه را به همراه سایر مدارک جهت رسیدگی بههیات ارائه نماید.
تبصره 7- در خصوص تطبیق مشخصات نسق زراعی معترض از جمله شماره و مشخصات پلاک، نام و میزان سهم زارع با محل مورد اعتراض، گواهی مدیریت امور اراضی استان که حسب مورد براساس تصمیم شورای اصلاحات ارضی صادر شده باشد ملاک اقدام برای هیات تعیین تکلیف اراضی اختلافی میباشد.
تبصره 8 - در خصوص اعتراضات واصله نسبت به پلاکهایی که قبلاً به صورت کلی و نسبت به کل پلاک اعلام نظر شده باشد، دبیرخانه هیات با اخذ مدارک مربوطه و تشکیل پرونده مراتب را به هیات گزارش نموده، تا هیات و قاضی با بررسی مدارک معترض جدید و نیز با عنایت به رای صادره قبلی هیات، اتخاذ تصمیم نمایند.
ماده 7- در صورتی که عرصه مورد اعتراض در اراضی واقع که نمایندگی دولت از سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری به سازمان مسکن و شهرسازی یا بنیاد مسکن انقلاب اسلامی منتقل شده باشد هیات مکلف است، حسب مورد از نمایندگان ارگانهای مذکور بهعنوان مطلع دعوت به عمل آورد و نظر کارشناسی آنان را اخذ و در پرونده درج نماید.
تبصره - آراء صادره از هیات در خصوص اراضی موضوع این ماده از طریق دبیرخانه هیات جهت اقدامات بعدی (اعم از اعتراض، اجرا و. ..) حسب مورد به ارگانهای مذکور در این ماده و نیز اداره ثبت اسناد و املاک ارسال میگردد.
ماده 8 - هیات به اعتراضات واصله طبق ضوابط و مقررات مرتبط با موضوع از جمله قانون ملی شدن جنگلها، (مصوب 1341/10/27) و قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع کشور (مصوب سال 1346) و اصلاحات بعدی آن و قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون حفاظت و بهرهبرداری (مصوب سال 1367) و اصلاحات بعدی آن و نیز قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی (مصوب سال 1371) و آییننامههای مربوطه حسب مورد رسیدگی مینماید.
ماده 9- هیات با بررسی کلیه مدارک ارائه شده از سوی معترض یا معترضین با اخذ سوابق و مدارک موجود در اداره منابع طبیعی و آبخیزداری، مدیریت جهاد کشاورزی، اداره ثبت اسناد و املاک و سایر مراجع ذیربط، معاینه محل و عنداللزوم تحقیق از مطلعین و معتمدین و ریشسفیدان محلی و ملاحظه نقشهها و عکسهای هوایی تفسیر شده، به موضوع رسیدگی و گردشکار پرونده اجرایی و نظر کارشناسی را با مشخصات معترض و موارد اعتراض بدون اجمال و ابهام به همراه فرمهای اظهارنظر کارشناسی در صورتجلسه نوشته به نحوی که گردشکار پرونده اجرای مقررات ملیشدن و نیز رسیدگی مقدماتی و نظریه کارشناسی اعضاء هیات در فرمهای مربوطه مندرج و منعکس باشد را تنظیم و جهت صدور رای در اختیار قاضی عضو هیات قرار میدهد.
تبصره 1- هیات صرفاً نسبت به تشخیص ملی یا مستثنیات بودن عرصه مورد اعتراض رسیدگی و اتخاذ تصمیم مینماید و از آنجائی که آراء صادره قاضی هیات الزاماً بهمعنای تعیین مالک مستثنیات اعلامی نمیباشد، در صورت صدور رای نهایی و قطعی مبنی بر مستثنیات بودن چنانچه اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی علیه یکدیگر مدعی داشتن حقی باشند مرجع رسیدگی به احقاق حق مراجع ذیصلاح قضایی و اداری ذیربط خواهد بود.
تبصره 2- در صورتی که محل مورد اعتراض براساس ماده 9 قانون افزایش بهرهوری بخش کشاورزی و منابع طبیعی و یا اصلاح نقشه و سوابق برابر مقررات و همچنین تطبیق محل مورد اعتراض با نقشه اجرای مقررات، برابر گواهی اداره منابع طبیعی و آبخیزداری بهعنوان مستثنیات مشخص شده پرونده اعتراضیه مربوطه مختومه، و دبیرخانه هیات مکلف است مراتب را در اسرع وقت به معترض ابلاغ نماید.
ماده 10- قاضی عضو هیات با استماع و دریافت نظرات کارشناسی اعضاء هیات و خبرگان محلی غیررسمی (در صورت استفاده) و بررسی پرونده رای خود را مبنی بر ملی یا مستثنیات بودن عرصه مورد اعتراض اعلام مینماید. رای قاضی هیات پس از ابلاغ قابل اعتراض در مراجع قضایی ذیصلاح میباشد.
تبصره - نقشه ممهور شده به مهر دبیرخانه و امضا اعضاء و قاضی هیات جزء لاینفک رای میباشد و کلیه مراحل رسیدگی به اعتراضات در مراجع بعدی نیز باید براساس رای و موقعیت این نقشه صورت پذیرد.
ماده 11- دبیرخانه هیات مکلف است رای قاضی هیات را بلافاصله با رعایت مقررات قانونی آیین دادرسی مدنی به طرفین ابلاغ نماید.
ماده 12- به منظور نظارت بر حسن اجرای قانون و این آییننامه دبیرخانه مرکزی در دفتر ممیزی اراضی سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور تشکیل خواهد شد این دبیرخانه موظف است هر سه ماه یکبار گزارشات مربوط به چگونگی اجرای قانون و این آییننامه را به معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور ارائه نماید.
تبصره - شرح وظایف دبیرخانه مرکزی و نیز دبیرخانههای استان و شهرستان توسط معاون وزیر و رئیس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور تدوین و ابلاغ خواهد شد.
ماده 13- ادارات ثبت اسناد و املاک در اجرای قانون، همکاریهای لازم را با هیات به عمل آورده و به استعلامات آنان در اسرع وقت پاسخ خواهند داد و پس از صدور رای قطعی نهایی ضمن رعایت تشریفات و مقررات ثبتی و براساس نقشه مورد استناد رای، نسبت به اصلاح و یا صدور اسناد جدید اقدام مینمایند.
ماده 14- هر یک از اعضاء هیات در صورت وجود مواد مصرح در ماده 91 آیین دادرسی مدنی از اظهارنظر و رسیدگی امتناع نموده و هیات براساس نظرات سایر اعضاء رسیدگی و اتخاذ تصمیم مینماید.
ماده 15- مامورین و کسانی که مامور اجرای مقررات قانون و این آییننامه میباشند هرگاه در اجرای وظایف مقرره مرتکب جرم یا تخلفات اداری شوند به مجازاتی که برای آن تخلف یا جرم در قوانین مقرر شده است محکوم خواهند شد.
ماده 16- معاونت برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی بنا به پیشنهاد سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور اعتبارات و امکانات لازم را جهت اجرای این قانون پیشبینی و هر ساله برای منظور کردن در بودجه کل کشور به معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری ارایه مینماید.
ماده 17- سازمانهای جهاد کشاورزی و ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری موظفند از عرصههایی که در اجرای رای نهایی و قطعی هیات به عنوان اراضی منابع ملی تشخیص داده میشود به وسیله مامورین انتظامی یا یگان حفاظت محل نسبت به رفع تجاوز اقدام نمایند.
ماده 18- به هر یک از اعضای هیات و کارکنانی که علاوه بر وظایف خود در اجرای قانون و آییننامه همکاری مینمایند. متناسب با پیشرفت کار بر طبق دستورالعملی که توسط رئیس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور تهیه و ابلاغ میگردد با رعایت سایر قوانین مربوطه حقالزحمه پرداخت خواهد شد.
ماده 19- با عنایت به تبصره 1 ماده 9 قانون افزایش بهرهوری بخش کشاورزی و منابع طبیعی دبیرخانه هیات صرفاً تا تاریخ 1390/6/11 مکلف به پذیرش اعتراض میباشد و پس از این تاریخ شعب ویژه، مرجع پذیرش اعتراض میباشند.
ماده 20- اصلاحات لازم در این آییننامه توسط سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور پیشنهاد و پس از تصویب وزارت جهاد کشاورزی جهت اجرا ابلاغ میگردد.
ماده 21- این آییننامه اصلاحی در 21 ماده و 17 تبصره در تاریخ. .......... به تصویب وزارت جهاد کشاورزی رسیده و جایگزین آییننامه مصوب1373/7/16 وزارت جهاد کشاورزی سابق گردیده، از تاریخ ابلاغ لازمالاجرا میباشد.