بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: 140109970905810744
تاریخ دادنامه: 21؍4؍1401
شماره پرونده: 0004251
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: سازمان بازرسی کل کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای 1، 2 و 3 بخشنامه شماره 451081؍020؍53-30؍1؍1400 سازمان امور اراضی کشور
گردش کار: سرپرست معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب شکایت نامه شماره 367315؍302 مورخ 17؍12؍1400 اعلام کرده است که:
" سازمان امور اراضی کشور به استناد تبصره 6 ماده 1 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها و ماده 5 آییننامه اجرایی قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی، نسبت به صدور بخشنامه شماره 451081؍020؍53-30؍1؍1400 (تحت عنوان شرایط و ضوابط صدور مجوزهای کارگری و نگهبانی برای باغات در حال بهره برداری) اقدام نموده است. در خصوص بندهای 1 و 2 باید اعلام گردد که طبق تبصره 1 ماده 1 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها، تشخیص موارد ضروری تغییر کاربری اراضی زراعی و باغها در هر استان به عهده کمیسیون مرکب از رئیس سازمان جهاد کشاورزی مدیر امور اراضی، رئیس سازمان مسکن و شهرسازی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان و یک نفر نماینده استاندار میباشد که در تبصره قانونی مزبور تشخیص کمیسیون موصوف مقید به شرایط و قواعد خاصی نگردیده است این در حالی است که در بندهای 1 و 2 بخشنامه مورد شکایت ممنوعیت ها و محدودیت هایی به صورت مطلق و الزام آور در اختیارات کمیسیون فوق الذکر ایجاد شده است. شایان ذکر آن که مبنای صدور بخشنامه فوق الذکر تبصره 6 ماده 1 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها و ماده 5 آییننامه اجرایی قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی، اقتصادی ذکر گردیده، حال آن که تبصره اخیرالذکر صرفاً جهت تعیین روش کلی و ایجاد وحدت رویه اجرایی و نظارتی و نظارت و ارزیابی عملکرد کمیسیون های مورد اشاره در استانها بوده و در ماده 5 آییننامه مزبور نیز چنین اختیاری پیش بینی نشده است. لذا جدول مندرج در بند 1 و مفاد بند 2 بخشنامه موصوف خارج از اختیار مرجع صادر کننده میباشد و نیاز به تجویز قانون دارد.
در خصوص بند 3 بخشنامه مزبور که صدور مجوز تغییر کاربری برای باغات دارای متراژ خاص (از 300 مترمربع تا 10000 مترمربع) را از شمول تبصره 1 ماده 1 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغی مستثنی نموده به گونه ای که صدور مجوز بدون نیاز به طرح در کمیسیون مزبور باشد نیز خارج از صلاحیت مرجع صادر کننده بخشنامه موصوف بوده و نیاز به تجویز قانون دارد. بنا به مراتب جدول مندرج در بند 1و بندهای 2 و 3 بخشنامه شماره 451081؍020؍53-20؍1؍1400 سازمان امور اراضی کشور مغایر با قانون یاد شده و خارج از حدود اختیارات سازمان موصوف تشخیص و ابطال آنها در هیات عمومی (به صورت فوق العاده و خارج از نوبت) مورد تقاضا میباشد."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" رئیس محترم سازمان جهاد کشاورزی استان...
احتراماً پیرو بخشنامه های شماره 211618؍020؍53-13؍5؍1393، 323808؍020؍53-5؍12؍1396 و 357552؍020؍53- 24؍11؍1397 در خصوص احداث اتاق کارگری و نگهبانی باغ با توجه به آسیب شناسی ها، رصد سامانه مربوطه و بازدیدهای میدانی صورت گرفته و با توجه به اولویت وزارت متبوع در تولید محصولات استراتژیک و کالاهای اساسی مورد نیاز کشور و به منظور ایجاد وحدت رویه در اجرای تبصره 6 ماده 1 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها و ماده 5 آییننامه اجرایی قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی، شرایط و ضوابط صدور مجوز اتاق های کارگری و نگهبانی برای باغاتی که در حال بهره برداری میباشند به شرح ذیل اصلاح وجهت اجرا ابلاغ میگردد:
1- صدور مجوز اتاق کارگری و نگهبانی برای باغات مشمول این بخشنامه با رعایت قوانین و مقررات مربوطه، پس از اعلام موافقت کتبی و تایید سایت پلان توسط معاونت بهبود تولیدات گیاهی آن سازمان و رعایت نصابهای جدول ذیل (برای کلیه بندها)، در ورودی باغ و با کمترین سطح تخریب و در صورت ارائه اسناد زیر (الف تاج) با تشخیص ضرورت توسط کمیسیون تبصره 1 ماده 1 امکانپذیر خواهد بود.
الف- باغاتی که دارای سند ششدانگ میباشند.
ب- باغاتی که دارای سند رسمی ششدانگ بوده لیکن به صورت مشاعی به اشخاص متعدد منتقل گردیده، در صورت تقاضای کلیه مالکین، در قالب یک باب اتاق کارگری و نگهبانی برای کل ششدانگ پلاک.
ج- در خصوص باغات مشاعی دارای نسق اصلاحات ارضی یا کشت موقت، مشروط به اینکه از میزان نسق اولیه یا سهام اولیه واگذاری، خرد و کوچک تر نشده باشند.
ردیف
مساحت باغ (متر مربع)
مساحت مجوز(متر مربع)
نوع مجوز
1
از 3000 تا 5000
تا 12 متر مربع
کانکس قابل حمل بدون فونداسیون بدون مجوز آب و برق
2
از 5001 تا 10000
از 12 تا 36 متر مربع متناسب با مساحت باغ
3
از 10001 تا 25000
از 24 تا 40 متر مربع متناسب با مساحت باغ
اتاق کارگری و نگهبانی
4
از 25001 تا 50000
از 40 تا 80 متر مربع متناسب با مساحت باغ
5
از 50001 تا 100000
از 80 تا 100 متر مربع متناسب با مساحت باغ
6
بیشتر از 100000
به ازای هر هکتار افزایش مساحت باغ کمیسیون میتواند 5 متر مربع به مساحت ردیف 5 جدول اضافه نماید(حداکثر تا 200 متر مربع)
2- همان گونه که در بخشنامه 357552؍020؍53-24؍11؍1397 مد نظر بوده، حداقل نصاب 5000 متر مربع مورد تاکید می باشد و برای باغات با مساحت کمتر از 3000 متر مربع مجوز صادر نشود.
3- ردیفهای 1 و 2 جدول فوق نیازی به طرح در کمیسیون تبصره 1 ماده 1 نداشته و صرفاً با موافقت رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان و بدون اخذ عوارض ماده 2 قانون و صرفاً از طریق سامانه (ES)صادر میگردد.
.......- رئیس سازمان امور اراضی کشور "
علیرغم ابلاغ دادخواست و ضمائم آن به سازمان امور اراضی کشور تا زمان رسیدگی به پرونده در جلسه هیات عمومی دیوان عدالت اداری پاسخی از طرف آن سازمان واصل نشده است.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 21؍4؍1401 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
براساس تبصره 1 ماده 1 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها مصوب سال 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی، تشخیص موارد ضروری تغییر کاربری اراضی زراعی و باغها در هر استان برعهده کمیسیونی مرکب از رئیس سازمان جهاد کشاورزی، مدیر امور اراضی، رئیس سازمان مسکن و شهرسازی، مدیرکل حفاظت محیط زیست آن استان و یک نفر نماینده استاندار است که به ریاست سازمان جهاد کشاورزی تشکیل میگردد و مطابق تبصره 6 ماده 1 قانون مذکور: «به منظور تعیین روش کلّی و ایجاد وحدت رویه اجرایی و نظارت و ارزیابی عملکرد کمیسیون های موضوع تبصره 1 این ماده، دبیرخانه مرکزی در وزارت جهاد کشاورزی (سازمان امور اراضی) تشکیل میگردد» و برمبنای بند 1 دستورالعمل تعیین مصادیق تغییر کاربری غیرمجاز موضوع ماده 10 قانون اصلاح قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها مصوب 1؍8؍1385 مجلس شورای اسلامی (موضوع ماده 11 تصویبنامه شماره 59879؍ت 37110 ه--19؍4؍1386 هیات وزیران) استقرار کانکس و آلاچیق که مستلزم اخذ مجوز از کمیسیون تبصره 1 ماده 1 و یا موافقت سازمان جهاد کشاورزی در قالب موارد مقرر در تبصره 4 الحاقی به ماده 1 قانون مذکور است، چنانچه بدون مجوز صورت بگیرد تغییر کاربری غیرمجاز محسوب میشود. بنا به مراتب، تغییر کاربری در صلاحیت کمیسیون مزبور بوده و مدیر امور اراضی به عنوان یکی از اعضای این کمیسیون، در خصوص تعیین تکلیف برای کمیسیون یادشده صلاحیتی ندارد و بندهای 1، 2 و 3 بخشنامه شماره 451081؍020؍53 مورخ 30؍1؍1400 سازمان امور اراضی کشور در حدی که استقرار کانکس، آلاچیق، اتاق کارگری و نگهبانی در اراضی موضوع قانون حفظ کاربری اراضی و باغها را بدون اخذ مجوز کمیسیون تبصره 1 ماده 1 قانون یادشده و صرفاً با موافقت رئیس سازمان جهاد کشاورزی تجویز کرده و متضمن دخالت در ایفای صلاحیت کمیسیون موضوع تبصره 1 ماده 1 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها توسط سازمان امور اراضی کشور است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال میشود./
مهدی دربین
هیات عمومی دیوان عدالت اداری
معاون قضایی دیوان عدالت اداری