صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1401/07/07
برگزار شده توسط: استان قم/ شهر قم
موضوع
قابلیت استماع اعتراض متهم پس از دستگیری در صورت تائید رای بدوی در دادگاه تجدیدنظر
پرسش
در صورتی که متهم به کلاهبرداری توسط دادگاه بدوی غیاباً محکوم شود و شاکی، تجدیدنظرخواهی کرده و تقاضای اصلاح رد مال را داشته باشد و دادگاه تجدیدنظر استان هم ضمن اصلاح آن، رای بدوی را تایید نماید در وضعیت یاد شده که احکام صادره غیابی هستند:
1- چنانچه متهم پس از دستگیری نسبت به رای بدوی واخواهی کند، اصولاً اعتراض وی قابلیت استماع دارد؟
2- آیا دادگاه بدوی در مقام رسیدگی به واخواهی مذکور میتواند رای سابق خود را (با وصف تایید آن توسط دادگاه تجدیدنظر استان) نقض و متهم را تبرئه نماید؟
3- در صورتی که متهم نسبت به رای دادگاه تجدیدنظر استان واخواهی کند، آیا دادگاه تجدیدنظر استان تکلیفی جهت اظهارنظر قضایی نسبت به رای غیابی از حیث نقض یا تایید آن دارد؟
نظر هیات عالی
با توجه به اینکه دادگاه تجدیدنظر از نظر قانونی حق ورود به پرونده را نداشته معالوصف از حیث حفظ حقوق دفاعی متهم که از جمله حقوق بنیادین حقوق کیفری است در فرض سوال اقدام دادگاه تجدید نظر را به عنوان اصلاح میزان مبلغ کلاهبرداری تلقی و از حیث واخواهی متهم منعی جهت ورود دادگاه بدوی نتیجتاً وجود ندارد.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه رای صادره از دادگاه بدوی غیابی بوده است و برای متهم هم تقاضای واخواهی و هم حق تجدیدنظرخواهی وجود دارد؛ از طرفی دادگاه تجدیدنظر استان نیز فقط در مورد اصلاح میزان رد مال اظهار نظر نموده است؛ پس اولاً: چنانچه متهم پس از رسیدگی نسبت به رای دادگاه بدوی تقاضای واخواهی نماید اعتراض وی قابلیت استماع دارد.
ثانیاً: با توجه به مراتب فوق، دادگاه بدوی در مقام رسیدگی به واخواهی میتواند رای سابق خویش را علیرغم تایید آن توسط دادگاه تجدیدنظر (که شرح آن در بالا گذشت) نقض و متهم را تبرئه نماید. بدیهی است چنانچه شاکی از رای صادره، تجدیدنظرخواهی نماید پرونده جهت رسیدگی به دادگاه تجدیدنظر ارسال خواهد شد. همچنین چنانچه دادگاه، واخواهی را رد نماید و محکومعلیه تقاضای تجدیدنظرخواهی نماید پرونده در شعبه تجدیدنظر مطرح خواهد شد. ثالثاً: چنانچه متهم نسبت به رای دادگاه تجدیدنظر استان تقاضای واخواهی نماید دادگاه تجدیدنظر استان با وجود رای غیابی در دادگاه بدوی در این خصوص تکلیفی نخواهد داشت.
نظر اقلیت
با توجه به اینکه دادگاه تجدیدنظر در مقام رسیدگی به مسئله اصلاح ردّ مال، پرونده را مورد ملاحظه قرار داده و به این نتیجه رسیده است که کلاهبرداری ثابت شده تا رد مال اصلاح شود؛ لذا چون حکم دادگاه تجدیدنظر نیز غیابی است (نظریه مشورتی 374/1409/7 مورخ 1401/4/27 موید همین نظر است.) اولاً: واخواهی در دادگاه بدوی قابلیت استماع ندارد؛ چراکه دادگاه عالی (تجدیدنظر) اقدام به صدور رای نموده است. ثانیاً: با توجه به مراتب فوق دادگاه بدوی با توجه به رای دادگاه تجدیدنظر نمیتواند رای سابق خود را نقض و متهم را تبرئه نماید. ثالثاً: چنانچه متهم از رای دادگاه تجدیدنظر تقاضای واخواهی نماید دادگاه تجدیدنظر در خصوص مورد، رسیدگی و اظهارنظر مینماید.