هیات وزیران در جلسه مورخ 1380/12/22 بنا به پیشنهاد مشترک شماره 129026 مورخ 1380/12/19 وزارتخانه های کار و امور اجتماعی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان تامین اجتماعی و به استناد بند (5) جزء (ب) ماده واحده قانون اصلاح تبصره (2) الحاقی ماده (76) قانون اصلاح مواد (72) و (77) و تبصره ماده (76) قانون تامین اجتماعی مصوب 1354 و الحاق دو تبصره به ماده (76) مصوب 1371 - مصوب 1380 - آیین نامه اجرایی بند یاد شده را به شرح زیر تصویب نمود:
ماده 1- کارهای سخت و زیان آور کارهایی است که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیائی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار غیر استاندارد بوده و در اثر اشتغال بیمه شده تنشی به مراتب بالاتر از ظرفیتهای طبیعی (جسمی و روانی) در وی ایجاد میشود که نتیجه آن بروز بیماری شغلی و عوارض ناشی از آن میباشد. مشاغل سخت و زیان آور موضوع این ماده به دو گروه تقسیم میشوند:
الف - مشاغلی که صفت سخت و زیان آوری با ماهیت شغلی وابستگی داشته اما می توان با بکارگیری تمهیدات بهداشتی، ایمنی و تدابیر فنی مناسب توسط کارفرما سختی و زیان آوری آنها را حذف نمود.
ب - مشاغلی که ماهیتاً سخت و زیان آوربوده و با بکارگیری تمهیدات بهداشتی، ایمنی و تدابیر فنی توسط کارفرما، صفت سخت و زیان آوری آنها کاهش یافته ولی کماکان سخت و زیان آوری آنها حفظ میگردد.
ماده 2- تعیین سخت و زیان آور بودن مشاغل موضوع ماده (1) و نوع آن (گروه ‹‹الف›› و گروه ‹‹ب››) در هر کارگاه با بررسی سوابق، انجام بازدید و بررسی شرایط کار توسط کار شناسان بهداشت حرفه ای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و بازرسان وزارت کار و امور اجتماعی و با تایید آن توسط کمیته استانی موضوع این آییننامه انجام میگیرد.
تبصره کارفرمایان کارگاهها مکلفند با کارشناسان و بازرسان موضوع این ماده همکاری و مدارک مورد نیاز را در اختیار آنان قرار دهند.
ماده 3- کارفرمایان کلیه کارهای سخت و زیان آور که تمامی یا برخی از کارهای آنها سخت و زیان آور میباشند مکلفند اقدامات زیر را انجام دهند:
1- کارفرمایان کارگاههای تاسیس شده، تا تاریخ قانون یاد شده مکلفند حداکثر ظرف 2 سال از تاریخ مزبور، نسبت به ایمن سازی عوامل و شرایط محیط کار مطابق حد مجاز و استاندارهای مشخص شده در قانون کار و آیین نامه های مربوط (مصوب شورای عالی حفاظت فنی) و سایر قوانین موضوعه در این زمینه اقدام نمایند.
در مورد کارگاههایی که پس از تصویب قانون یاد شده ایجاد میگردد کارفرمایان مربوط مکلفند گواهی لازم را از وزارتخانه های کار و امور اجتماعی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مبنی بر رعایت ایمنی بهداشت و استاندارد بودن آنها طبق قانون کار اخذ نمایند. اجازه فعالیت این قبیل کارگاهها مشروط به ارایه گواهی مزبور میباشد.
2 -کارفرمایان مکلفند شاغلین در کارهای سخت و زیان آور را حداقل سالی یکبار به منظور آگاهی از روند سلامتی و تشخیص به هنگام بیماری و پیشگیری از فرسایش جسمی و روحی آنان توسط مراکز بهداشتی و درمانی مورد معاینه قرار داده و نتیجه را در پرونده های مربوط ضبط و یک نسخه از آن را به سازمان تامین اجتماعی ارایه نمایند. 3- تغییر شغل بیمه شده که در معرض فرسایش جسمی و روحی ناشی از اشتغال در کارهای سخت و زیان آور باشد بر اساس مقررات پیش بینی شده در قانون کار صورت میگیرد.
3-معاینات قبل از استخدام طبق ماده (90) قانون تامین اجتماعی - مصوب 1354 - انجام میگردد.
ماده 4- به استناد تبصره (1) ماده (96) قانون کار مقررات و ضوابط انجام معاینات پزشکی موضوع ماده (3) این آییننامه اعم از قبلاز استخدام و ادواری اختصاصی و هرگونه معاینات پزشکی دیگر در این ارتباط مطابق با دستورالعمل ها و آییننامه های جاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خواهد بود.
تبصره - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است تمهیدات لازم برای اعلام نتایج معاینات موضوع این ماده متناسب با شرح وظایف سازمان های ذی ربط به عمل آورد.
ماده 5- حذف صفت سخت و زیان آوری کار در اثر بکارگیری تمهیدات بهداشتی، ایمنی و تدابیر فنی توسط کارفرما بعد از گذشت ‹‹2›› سال از تاریخ تصویب قانون در هر کارگاه و خروج شغل از شمول این آییننامه و یا استمرار سخت و زیان آوری کار، پس از اعلام نتایج بازدید و بررسی شرایط کار توسط کارشناسان موضوع ماده (2) این آییننامه و تایید کمیته استانی کارهای سخت و زیان آور انجام میگیرد.
تبصره- وزارتخانه های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و کار و امور اجتماعی مکلفند گزارش بازدید خود از کلیه کارگاههایی که تمام یا برخی از مشاغل آنها سخت و زیان آور تشخیص داده شده است را به کمیته استانی مربوط ارایه نمایند.
ماده 6- در صورتی که گزارش کارشناسان موضوع ماده (5) این آییننامه پس از تایید کمیته استانی حاکی از عدم کاهش یا حذف عوامل زیان آور و بیماری زای محیط کار ظرف مهلت مقرر در قانون باشد اقدامات لازم بر حسب مورد مطابق قانون کار از سوی وزارتخانه های کار و امور اجتماعی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عمل خواهد آمد.
ماده 7- سیاستگذاری کشوری کارهای سخت و زیان آور موضوع این آییننامه، ارزیابی مجدد مشاغلی که بدواً سخت و زیان آور تعیین شده اند ولی بر اساس اطلاعات بعدی نیاز به بازنگری دارند، ایجاد هماهنگی و نظارت بر عملکرد و رسیدگی به درخواست کمیته های استانی موضوع ماده (8) این آییننامه و تعیین مشاغل سخت و زیان آور در تاسیسات ملی و مهم مانند نیروگاه ها و پالایشگاه ها و. .. به عهده شورای عالی حفاظت فنی خواهد بود.
تبصره(منسوخ 1382/01/24)- مدیر عامل سازمان تامین اجتماعی و نماینده وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با حق رای در زمینه کارهای سخت و زیان آور به استثنای تدوین آییننامه های مربوط به حفاظت فنی که مسئولیت آن به عهده شورای عالی حفاظت فنی میباشد عضو شورای عالی حفاظت فنی از تاریخ تصویب این آییننامه خواهند شد.
ماده 8(منسوخ 1381/04/12)- به منظور تشخیص و تطبیق مشاغل سخت و زیان آور کمیته استانی متشکل از اعضای زیر در هر استان تشکیل میگردد:
مدیر کل کار و امور اجتماعی استان به عنوان رئیس کمیته.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی دانشگاه.
مدیر کل تامین اجتماعی استان.
یک نفر بازرس کار با معرفی اداره کل کار و امور اجتماعی استان.
دو نفر کارشناس مسئول بهداشت حرفه ای که یک نفر از آنها از زنان خواهد بود با معرفی مدیریت درمان تامین اجتماعی استان.
یک نفر کارشناس مسوول بهداشت حرفهای با معرفی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی.
نماینده سازمان صنایع و معادن
تبصره 1- حضور نماینده بیمه شده و کارفرما در جلسات بدون حق رای بلامانع میباشد.
تبصره 2(منسوخ 1382/09/09)- جلسات کمیتههای استانی در اداره کل کار و امور اجتماعی تشکیل و با حضور پنج نفر از اعضاﺀ رسمیت مییابد و تصمیمات جلسه با اکثریت آراء حاضرین و حداقل چهارنفر معتبر و لازم الاجراء میباشد.
تبصره 3- در استانهایی که دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مستقل وجود دارد در صورت طرح پرونده های مرتبط با منطقه تحت پوشش، کارشناس مسئول بهداشت حرفه ای معاونت بهداشتی دانشکده مزبور، جایگزین کارشناس مسئول بهداشت حرفه ای معاونت بهداشتی دانشگاه خواهد بود.
تبصره 4- با تصویب کمیته استانی دعوت از افراد صاحب نظر و اساتید مربوط جهت شرکت در جلسات بدون حق رای بلامانع میباشد.
ماده 9- وظایف کمیته های استانی به شرح زیر میباشد:
1- تعیین و تطبیق مشاغل سخت و زیان آور با مواد این آییننامه و اعلام به مراجع ذیربط و توجه ویژه به بانوان شاغل مشمول مشاغل سخت و زیان آور به خصوص در دوران بارداری و شیردهی.
2-بررسی و تشخیص مشاغل موضوع ماده (1) این آییننامه که توسط بیمه شده، کارفرما یا سایر مراجع به عنوان مشاغل سخت و زیان آور معرفی شده و اعلام نتیجه به متقاضی و سازمانهای ذیربط.
3-بررسی مواردی که با اتخاذ تدابیر لازم حالت سخت و زیان آوری شغل یا مشاغل از بین رفته و در زمره مشاغل عادی درآمده اند و اعلام آن به مراجع ذیربط به منظور حذف مزایا و امتیازات و. .. که به کار سخت و زیان آور تعلق گرفته است.
4-بررسی و ارائه پیشنهاد مشاغل جدید برای طرح در شورای عالی حفاظت فنی برای تعیین سخت و زیان آور بودن و یا نبودن آن.
5-اجرای سیاستها و مصوبات شورای عالی حفاظت فنی.
تبصره کارفرمایان کارگاهها مکلفند با کمیته موضوع ماده (9) این آییننامه همکاری و مدارک مورد نیاز را در اختیار آنان قرار دهند.
ماده 10- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است هر ساله حدود تماس شغلی عوامل بیماری زا را به شورای عالی حفاظت فنی اعلام نماید شورای عالی مذکور موظف است مراتب را به کمیته های استانی کارهای سخت و زیان آور جهت اجرا اعلام نماید.
ماده 11- در صورت تشخیص کمیته استانی مبنی بر قرار گرفتن کار در عداد گروه (الف)و(ب) ماده (1) این آییننامه، کارفرما موظف است نسبت به حذف یا کاهش عوامل سختی و زیان آوری کار تا حد مجاز و تامین استاندارهای لازم مورد تایید مراجع ذی ربط در مهلت مقرر اقدام نماید. در غیر این صورت هر گونه عارضه، حادثه و غرامتهای ناشی از بیماری، از کارافتادگی و غیره به عهده کارفرما خواهد بود.
ماده 12- علاوه بر کارهای سخت وزیان آور مشخص شده طبق مصوبات شورای عالی حفاظت فنی، موارد تایید شده توسط کمیته استانی و موارد زیر نیز سخت و زیان آور شناخته میشوند.
کار در ندامتگاه ها و زندان ها.
مشاغلی که مستقیماً در مراکز روان درمانی با بیماران روانی مرتبط هستند.
خبرنگاری
تبصره (منسوخ 1383/09/01)- مصادیق خبرنگاری به شرح زیر است:
الف - گزارشگر و مصاحبه کننده
ب - خبرنگار عکاس یا عکاس خبرنگار، دبیر سرویس، معاون و دستیار دبیر سرویس.
ماده 13- نحوه توالی و تناوب اشتغال در مشاغل سخت و زیان آور:
1-ایام زیر چنانچه در فواصل اشتغال به کارهای سخت و زیان آور واقع شود، به عنوان سابقه اشتغال در کارهای سخت و زیان آور محسوب میگردد.
الف - تعطیلات هفتگی
ب- تعطیلات رسمی
ج - ایام استفاده از مرخصی استحقاقی.
د- ایام استفاده از مرخصی بابت ازدواج یا فوت همسر، پدر، مادر و فرزندان به مدت 3 روز با دریافت دستمزد در مورد مشمولان قانون کار.
ه- - ایام استفاده از مرخصی استعلاجی یا استراحت پزشکی اعم از اینکه حقوق ایام مزبور توسط کارفرما پرداخت شود و یا اینکه بیمه شده از غرامت دستمزد ایام بیماری استفاده کرده باشد.
2-ایام و موارد زیر چنانچه در فواصل اشتغال بیمه شده به کارهای سخت و زیان آور واقع شود موجب زایل شدن توالی اشتغال وی در کارهای سخت و زیان آور نمی گردد.
الف - ایام خدمت وظیفه سربازی (دوران ضرورت و احتیاط) مشروط بر اینکه بیمه شده حداکثر تا دو ماه پس از پایان خدمت به کار سابق خود برگشته و یا اینکه در کار دیگری که سخت و زیان آور شناخته شده مشغول به کار شده باشد و همچنین ایام آماده به خدمت.
ب- دوران توقیف بینه شده در صورتی که منتهی به محکومیت وی نگردد و یا اینکه کارفرما بر اساس تکلیف قانونی حقوق دوران مزبور را به بیمه شده پرداخت نماید.
ج- ایام حالت تعلیق که به واسطه عوامل قهریه طبیعی و یا حوادث و مخاطرات اجتماعی (مانند سیل، زلزله، جنگ و آتش سوزی که خارج از اراده کارفرما و بیمه شده بوده و در نتیجه آن کارگاه به طورموقت تعطیل میگردد.
د- ایام استفاده از مقرری بیمه بیکاری مشروط بر اینکه بیمه شده قبل از اتمام دوره مزبور در مشاغلی که سخت و زیان آور شناخته شده مشغول به کار شده یا طبق این آییننامه بتواند بازنشسته شود.
ه- - ایام خدمت در جبهه که به تایید مراجع ذی صلاح رسیده باشد.
و- دوران اسارت یا محکومیت سیاسی که بیمه شده بر اساس آن به عنوان آزاده شناخته شده باشد.
ز- ایام بلاتکلیفی بیمه شده که مستند به آرای صادره از سوی هیاتهای حل اختلاف و یا سایر مراجع قانونی منجر به پرداخت حقوق ایام مزبور شده باشد.
ح- ایام استفاده از غرامت دستمزد ایام بیماری که در فاصله زمانی 1354/5/10 تا 1359/4/1 واقع شده باشد.
ط - غیبت غیر موجه حداکثر به مدت 10 روز در سال در مورد کارگاههای مشمول قانون کار یا بر اساس مقررات انضباطی، تخلفاتی و یا استخدامی مربوط در کار گاههای غیر مشمول قانون کار که منجر به اخراج، انفصال موقت و یا دایم نشده باشد.
3- ایام و موارد ذیل چنانچه در فواصل اشتغال بیمه شده به کارهای سخت و زیان آور واقع شود توالی اشتغال اورا از بین برده و موجب تناوب اشتغال وی میگردد.
الف - استفاده از مرخصی بدون حقوق به هر منظور و تحت هر عنوان.
ب- اخراج، استعفا، انفصال و بازخریدی
ج- غیبت غیر موجه بیش از (10) روز در هر سال در کارگاههای مشمول قانون کار یا بر اساس مقررات انضباطی، تخلفاتی و یا استخدامی مربوط در کارگاههای غیر مشمول قانون کار که منجر به اخراج، انفصال موقت و یا دایم نشده باشد.
د- اشتغال در کارها و مشاغل عادی.
ه- - اشتغال در حرف و مشاغل آزاد.
و- بیمه اختیاری.
ز- بیکاری بدون دریافت مقرری بیکاری.
ح- سایر موارد مشابه.
ماده 14- شرایط بازنشستگی در کارهای سخت و زیان آور:
1-بیمه شدگانی که حداقل 20 سال سابقه کار متوالی یا 25 سال سابقه کار متناوب و پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان آور را دارا باشند، بدون شرط سنی میتوانند درخواست بازنشستگی از سازمان تامین اجتماعی نمایند.
2-چنانچه کمیسیونهای پزشکی موضوع ماده (91) قانون تامین اجتماعی قبل از رسیدن بیمه شده شاغل در کارهای سخت و زیان آور به سابقه مقرر در بند (1) فوق، فرسایش جسمی و روحی وی را ناشی از اشتغال به کارهای سخت و زیان آور تشخیص و تایید نمایند.
3(منسوخ 1384/05/05)-این قبیل بیمه شدگان به صرف ارایه درخواست بازنشستگی مجاز به ترک کار نبوده و می باید احراز شرایط و استحقاق آنها جهت بازنشستگی پیش از موعد در کارهای سخت و زیان آور رسماً از سوی سازمان تامین اجتماعی به آنها ابلاغ شود و سپس ترک کار نمایند.
4-چنانچه بیمه شده شرایط استفاده از بازنشستگی پیش از موعد در کارهای سخت و زیان آوررا طبق این آییننامه احراز کند سازمان تامین اجتماعی مکلف است نسبت به برقراری مستمری وی از تاریخ ترک کار اقدام نماید.
5(منسوخ 1384/05/05)-بیمه شدگان شاغل که حداقل 20 سال متوالی یا 25 سال متناوب سابقه پرداخت حق بیمه در مشاغل سخت و زیان آور مربوط به قبل از تاریخ تصویب قانون را داشته باشند و یا درآینده شرایط مذکور را احراز نمایند میتوانند درخواست بازنشستگی خود را با رعایت بند (3) این ماده به سازمان تامین اجتماعی تسلیم نمایند.
ماده 15- چنانچه فرسایش جسمی و روحی ناشی از اشتغال در کارهای سخت و زیان آور در اثر عدم رعایت بندهای (1)و(2) جزء (الف) ماده واحده قانون یاد شده تشخیص داده شود، سازمان تامین اجتماعی ضمن انجام تعهدات قانونی نسبت به بیمه شده، زمان و خسارات وارده را با توجه به ماده (66) قانون تامین اجتماعی از کارفرمای مربوط مطالبه و وصول خواهد نمود.
ماده 16- کارفرما مکلف است پس از احراز شرایط بازنشستگی بیمه شده شاغل در کارگاه وی، طبق این آییننامه معادل چهاردرصد میزان مستمری برقراری بیمه شده نسبت به سنوات اشتغال او در مشاغل سخت و زیان آور را که توسط سازمان تامین اجتماعی محاسبه و مطالبه میگردد به طور یکجا به سازمان مزبور پرداخت نماید.
ماده 17- آثار محدودیتها و مزایای مندرج در قانون برای مواردی که بازنشستگی به موجب این آییننامه ایجاد میشود منحصر به همان شغل در همان کارگاه خاص بوده و قابل تسری و تعمیم در دیگر شغلهای مشابه در سایر کارگاهها نمی گردد.
18(منسوخ 1384/08/04)- اجرای مقررات این آییننامه تا پایان شهریور سال 1385می باشد.
معاون اول رئیس جمهور - محمد رضا عارف