تاریخ نظریه: 1403/12/12
شماره نظریه: 7/1403/935
شماره پرونده: 1403-3/1-935ح
استعلام:
1- در پروندههای مهریه که تقسیط شده است، با عنایت به ماده 160 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356، چه زمانی نیمعشر اجرایی وصول میشود؟
الف- آیا با پرداخت هر قسط میتوان به همان میزان نیمعشر آن را وصول کرد و یا آنکه این اقدام باید پس از پرداخت تمامی اقساط صورت گیرد؟
ب- آیا رقم پرداخت نیمعشر اجرایی در خصوص محکومعلیهی که اقساط را به صورت مسکوکات طلا میپردازد با محکومعلیه دیگر که به صورت وجه نقد میپردازد، متفاوت است؟ روش محاسبه و مبنای محاسبه چگونه است؟
2- در مواردی که مطابق اجراییه، هزینه دادرسی باید ابتدا از محل محکومبه محاسبه و وصول شود؛ اما محکومبه توسط دادگاه تقسیط شده است، گاهی میزان هزینه دادرسی مبلغ گزافی است و محاسبه و تسویه کامل آن باعث میشود تا چندین سال اقساط پرداختی بابت هزینه دادرسی وصول شود؛ در چنین مواردی آیا میتوان هزینه دادرسی را متناسب با اقساط دریافتی محاسبه و وصول کرد؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1- الف) از بند یک ماده 158 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356 چنین مستفاد است که حق اجرای حکم باید پس از اجرا وصول شود و عبارت اجرای حکم در این بند، منصرف به اجرای کامل حکم است؛ بر این اساس، در مواردی که پرداخت محکومبه تقسیط شده است، نیمعشر اجرایی باید در پایان اجرا وصول شود.
ب) به موجب ماده 158 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356، حق اجرای حکم (نیمعشر اجرایی) عبارت است از پنج درصد مبلغ محکومبه؛ در صورتی که خواسته وجه نقد باشد و در صورتی که دعوا مالی باشد؛ اما خواسته آن وجه نقد نباشد، حق اجرا به ماخذ بهای خواسته که در دادخواست معین میشود، وصول میشود؛ مگر آنکه دادگاه قیمت دیگری برای خواسته معین کرده باشد؛ بنابراین در فرض سوال که محکومبه از نوع مسکوکات طلا است، از آنجا که خواسته وجه نقد نیست، ماخذ حق اجرا، مبلغ بهای خواسته است که در دادخواست ذکر شده و موردی برای تقویم مسکوکات طلا برای تشخیص مبلغ حق اجرا نیست.
2- اولاً، در فرض سوال که حکم اعسار از پرداخت هزینه دادرسی صادر شده است و پس از آن محکومبه تقسیط شده است، با عنایت به مواد 511 و 514 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379، چنانچه با تشخیص دادگاه با پرداخت هر قسط از محکومبه، محکومله نسبت به تادیه تمام یا قسمتی از هزینه دادرسی متمکن شود، به همان نسبت هزینه دادرسی وصول خواهد شد. توضیح آنکه، هرگاه پرداخت قسط یا اقساط تعیین شده موجب خروج محکومله از اعسار نشود، با توجه به مقررات مذکور، موجبی برای وصول هزینه دادرسی از قسط یا اقساط پرداختی وجود ندارد.
ثانیاً، معافیت از پرداخت هزینه دادرسی یا موکول کردن پرداخت آن به زمان اجرای حکم موضوع ماده 5 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 به تجویز قانون و به تشخیص و دستور قاضی رسیدگیکننده و منصرف از حکم اعسار از پرداخت هزینه دادرسی است که پس از اقامه دعوای اعسار و رسیدگی به آن صادر میشود؛ بر این اساس، از آنجا که در اجرای حکم این ماده قاضی مبسوطالید است و حتی میتواند فرد را از پرداخت هزینه دادرسی معاف کند، در فرض صدور حکم بر تقسیط محکومبه موضوع دعاوی خانوادگی، در خصوص وصول هزینه دادرسی باید از دادگاه کسب تکلیف و بر اساس نظر دادگاه هزینه دادرسی وصول شود.