بسمه تعالی
هیات تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
شماره پرونده: ه ت/ 0300075 شماره دادنامه سیلور: 140431390000536852 تاریخ: 1404/03/03
شاکی: آقای یعقوب محمدی
طرف شکایت: سازمان حفاظت محیط زیست
موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه معاون وقت رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست به شماره 952730 مورخ 1395 / 6 / 16
شاکی دادخواستی به طرفیت سازمان حفاظت محیط زیست به خواسته ابطال نامه معاون وقت رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست به شماره 952730 مورخ 1395 / 6 / 16 به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
جناب آقای دکتر صادقلو
استاندار محترم استان گلستان
موضوع: طرح طبیعت گردی جزیره آشوراده
با سلام و احترام
بازگشت به نامه شماره 1530/3/959 مورخ 1395 / 6 / 1 معاون محترم امور عمرانی استانداری و پیرو نشست اخیر و بازدید صورت گرفته از جزیره آشوراده در راستای اجرایی شدن مصوبه کاروان تدبیر و امید در استان گلستان، ضمن بررسی آخرین نسخه طرح پیشنهادی، استانداری به اطلاع می رساند پیاده سازی طرح گردشگری فوق با ملحوظ نمودن شرایط و توصیه های زیر و رعایت ضوابط و مقررات متعارف مورد تایید میباشد؛
همچنین انتخاب مجری و سرمایه گذار برای انجام فعالیتهای طبیعت گردی در جزیره آشوراده، طبق ابلاغیه شماره 158366 مورخ 1392 / 10 / 9 دفتر معاون اول محترم رییس جمهور پس از نهایی شدن و تصویب مشترک طرح مزبور در سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری صورت خواهد گرفت از این رو با توجه به این که اجرای طرح مذکور نیازمند بهره گیری از اراضی منابع ملی است طبعاً موضوع مستلزم طرح در کمیته ملی طبیعت گردی بر اساس ماده 5 آیین‌نامه طبیعت گردی میباشد.
شایان ذکر است طرح گردشگری جزیره آشوراده مطابق قوانین و مقررات جاری، مشمول ارزیابی اثرات زیست محیطی و تایید در کمیته ماده 2 جهت صدور مجوز برای آغاز فعالیت میباشد علی ایحال ضوابط مد نظر این سازمان که باید در طرح پیشنهادی رعایت شود عبارتند از:
تاییدات: 1- احداث یک مرکز بازدید کنندگان و اقامتگاههای بوم گردی (اکولاژ) بر اساس ظرفیت برد گردشگری پهنه طبیعت گردی جزیره آشوراده
2- احداث موزه و نمایشگاه پرورش خاویار در محدوده تاسیسات، شیلات، با توجه به امکانات موجود و برنامه های اداره شیلات در این خصوص
3- احداث سفره خانه سنتی با ضوابط معین و در حد ظرفیت برد گردشگری پهنه طبیعت گردی جزیره آشوراده
ضوابط 4- کلیه فعالیت ها و اقدامات مورد تایید قابل انجام در جزیره آشوراده صرفاً در محدوده طبیعت گردی تعیین شده در نقشه پیوست امکان پذیر میباشد.
5- ضروری است جانمایی کاربری ها در پهنه و مسیر طبیعت گردی تعیین شده در نقشه پیوست متعاقباً توسط مشاور مربوطه همراه با نقشه سایت پلان و نقشه جزییات تهیه و ارایه گردد..
6- احداث باغ موزه حیات وحش مشروط بر عدم ایجاد باغ وحش و نگهداری نمونه های زنده (به دلیل احتمال شیوع بیماریهای حیات وحش در پناهگاه میانکاله و تداخل گونه ها و...)، صرفاً با نمایش نمونه های تاکسیدرمی گونه های بومی منطقه و کشور و به عنوان بخشی از مرکز بازدیدکنندگان جزیره (با توجه به اهمیت مقوله آموزش در مراکز بازدید کنندگان) قابل احداث بوده و ایجاد اکواریوم نیز با رعایت ضوابط خاص دفتر تخصصی سازمان در مرکز بازدید کنندگان قابل انجام است.
7- فعالیتهای سایت ورزشی صرفاً شامل برخی امکانات ورزشی غیر موتوری بوده و شامل احداث بوده و موکداً شامل مجتمع ورزشگاهی نمی شود، زون تفرجی کودکان نیز شامل فعالیت های سبک بازی کودکان احداث شهربازی نمی گردد.
8- سایت ورزشها و تفریحات آبی شامل پلاژشنا قایقرانی غیر موتوری و ماهیگیری است که بدون احداث هر گونه نهر و دریاچه مصنوعی و منطبق با ضوابط و مقررات خاص و با هماهنگی اداره شیلات اجرا میگردد محدوده غربی این سایت حداکثر در امتداد محدوده غربی پهنه طبیعت گردی مندرج در نقشه بوده و این سایت حداکثر تا 200 متری مجاز به پیشروی به داخل آب های خلیج گرگان میباشد.
9- راه تردد بازدید کنندگان جزیره آشوراده صرفاً از مسیر آبی تردد قایقرانی بندر ترکمن و از طریق اسکله گردشگری جزیره بوده و طراحی یک اسکله جدید به منظور ساماندهی قایق ها و ورود طبیعت گردان در منتهی الیه ضلع غربی محدوده 48هکتاری جزیره در نزدیکی مرکز بازدید کنندگان و با رعایت ضوابط و ملاحظات زیست محیطی امکان پذیر خواهد بود.
10- ورود گردشگران مطابق با ظرفیت برد پهنه طبیعت گردی جزیره آشوراده صورت خواهد گرفت.
11- طراحی سازه ها با استفاده از روشهای نوین اکوتکنیک و متناسب با شرایط محیطی با مصالح بومی و بر اساس اصول معماری منظر و ضوابط احداث اکولاژ مورد تایید سازمان حفاظت محیط زیست صورت می‌گیرد.
12- ضروری است نحوه تامین منابع آبی مورد نیاز و نحوه مدیریت پسماند و پساب به طور دقیق و مشخص اعلام گردد.
13- در مسیر طبیعت گردی گسترده جزیره انجام فعالیتهایی نظیر پیاده روی، عکاسی، پرنده نگری نجوم اسب سواری و دوچرخه سواری امکان پذیر بوده که بدین منظور سازه های موقت قابل نصب در این زون شامل ساییان و آلاچیقهای سبک سکوی، چادر سرویسهای بهداشتی سپتیکی برجک دیدبانی و رصد پرندگان و ستارگان کانکسهای کوچک ارایه دهنده خدمات اولیه گردشگری و مراکز ارایه دهنده خدمات گردشگری نظیر دوچرخه سواری و اسب سواری میباشد.
توصیه ها:
14- با توجه به وجود رستوران موجود در جزیره توصیه میگردد به جای احداث رستوران جدید از فضای رستوران موجود استفاده به عمل آید.
15- عنوان دهکده صنایع دستی حاکی از انجام بارگزاریهای سنگین بوده و در این خصوص صرفاً اینجاد غرفه های ارایه کننده صنایع دستی و محصولات بومی و محلی به طور محدود امکان پذیر میباشد.
16- احداث مرکز پرورش و نمایش فوک خزری با توجه به این که در حال حاضر مرکز امداد فوک غزوی جهت رفع نیازهای پژوهشی و پشتیبانی در مجاورت تاسیسات شیلات وجود دارد، نیازی به احداث آن نبوده لیکن، ساماندهی ارتقاء و پشتیبانی از مرکز فوق در قالب مشارکت در طرح های حفاظتی جزیره آشوراده جهت ارتقاء فعالیتهای حمایتی حفاظتی و تفرجی آن مرکز توصیه میگردد.
17- تامین انرژی مجموعه حتی الامکان از انرژیهای پاک و با بهره گیری از روش های نوین استفاده از انرژی خورشیدی بازیافت آب، باران بازیافت مواد زاید و تهویه طبیعی صورت می‌گیرد.
18- جانمایی کلیه پاسگاهها و کیوسکهای محیط بانی و گشت و کنترل بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست میباشد.
19- در طرح پیشنهادی نحوه همکاری با سازمان حفاظت محیط زیست به جهت مشارکت در برنامه های حفاظتی جزیره آشوراده و نیز چگونگی مشارکت جوامع محلی مطلبی ارایه نشده که لازم است این بخش نیز براساس مفاد مندرج در طرح مدیریت پناهگاه حیات وحش میانکاله، به طرح پیشنهادی اضافه گردد.
مغایرت ها:
20- ایجاد بازار روسها و سایر بازارهای مشابه و نیز انجام فعالیت بالن سواری به دلیل همخوان نبودن ماهیت چنین کاربریهایی با سیستمهای مدیریت زیست بومی و ذخیره گاهی که جایگاه بین المللی نیز دارد امکان پذیر نمیباشد؛ بازار ماهی و میگو نیز به دلیل احتمال بالای آلودگی حاصله و محدودیتهای صیدگاهی در جزیره آشوراده جایگاهی ندارد.
توضیحات: - تایید اجرای طرح به معنای موافقت با واگذاری مالکیت اراضی ملی در پناهگاه حیات وحش میانکاله تلقی نمی شود. - با عنایت به استعلام، اخیر مشخص گردید حدود 12 هکتار از اراضی موسوم به 48 هکتاری واقع در منتهی الیه شرقی جزیره آشوراده نیز در حال حاضر جزء اراضی ملی بوده که به منظور اجرای طرح گردشگری منطبق با زون تفرجی تیپ ال قابل برنامه ریزی است.
- در خاتمه اضافه مینماید به منظور نظارت و پایش بر حسب انجام تعهدات سرمایه گذار آتی در فازهای ساخت و بهره برداری حضور نماینده تام الاختیار معرفی شده از طریق سازمان متبوع در قالب ناظر زیست محیطی ضرورت، دارد بدین منظور ناظر تعیین شده موظف به ارایه گزارش ماهانه به ادارات کل حفاظت محیط زیست گلستان مازندران و دفتر زیستگاهها و امور مناطق بوده و شاخصهای پایش و برنامه ارزیابی عملکرد طرح که متعاقباً توسط سازمان حفاظت محیط زیست اعلام میگردد مبنای نظارت بر عملکرد طرح خواهد بود. - معاون رییس جمهور و رییس سازمان"
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
سرکار خانم ابتکار در نامه ای به استاندار وقت گلستان موافقت غیرقانونی سازمان محیط زیست با طرح طبیعت گردی آشوراده ابلاغ کرده که تایید اجرای طرح به معنای موافقت با واگذاری مالکیت اراضی ملی در پناهگاه حیات وحش میانکاله تلقی نمی شود و برابر استعلام مشخص شد 12 هکتار از اراضی موسوم به 48 هکتاری واقع در منتهی الیه شرقی جزیره آشوراده نیز در حال حاضر جزء اراضی ملی بوده است و مطابق ماده 3 قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب 1390 دستگاه های مشمول بندهای (الف) و (ب) و (ج) ماده 2 این قانون و مدیران و مسیولان آن ها مکلفند کلیه قوانین و مراحل مختلف اخذ مجوزها در دیدارگاه های الکترونیک به اطلاع عمومی برسانند و چون نامه مزبور در دیدارگاه های الکترونیک به اطلاع عموم نرسیده فساد مسلم تلقی میگردد و جزیره آشوراده در سال 1354 جزء نخستین مناطق زیست کره جهان معرفی شد.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
شکایت شاکی از دو منظر 1- عدم شفاف سازی عمومی تصمیمات و مکاتبات و مجوزهای مربوطه و 2- فنی (ادعای واگذاری اراضی ملی و انجام فعالیت طبیعت گردی در پناهگاه حیات وحش و ذخیره گاه زیست کره میانکاله) بوده که ادعای واگذاری اراضی ملی پناهگاه حیات وحش میانکاله در ذیل طرح طبیعت گردی آشوراده مصداق نداشته و علاوه بر ممنوعیت های قانونی در ماده 16 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و تبصره 4 ماده 31 قانون حفاظت و بهره برداری جنگل ها و مراتع به وضوح اولین بند بخش توضیحات نامه سازمانی فوق الذکر نیز اشاره بر این دارد که تایید اجرای طرح مذکور به معنای موافقت با واگذاری مالکیت اراضی ملی در پناهگاه حیات وحش میانکاله تلقی نمی گردد. و به لحاظ قانونی نیز مطابق مفاد ماده 29 قانون احکام دایمی کشور و نیز بند (ط) ماده 38 قانون برنامه ششم توسعه، سازمان حفاظت محیط زیست مجاز به بهره مندی از توان جامعه محلی و بخش غیردولتی در تدوین و اجرای برنامه های طرح مدیریت مناطق 4 گانه بوده که یکی از این برنامه ها مدیریت بهینه طبیعت گردی در بخش های تفرجی مناطق میباشد و وضعیت فعلی گردشگری در جزیره آشوراده که در حال حاضر بدون برنامه ریزی مدون و ضعف در زمینه زیرساخت ها صورت می پذیرد و ادامه این روند در دراز مدت آسیب های زیست محیطی غیرقابل جبرانی به اکوسیستم حساس جزیره وارد می نماید.
پرونده شماره ه ت/0300075 مبنی بر درخواست ابطال نامه شماره 95/27300 مورخ 1395/06/16 رییس سازمان حفاظت محیط زیست به لحاظ مغایرت شرعی و قانونی در جلسه مورخ 1404/02/21 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضای محترم هیات به اتفاق به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
1- بر اساس بند (ط) ماده 38 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1395 مقرر گردیده: «دولت موظف است اقدامات زیر را جهت حفاظت از محیط زیست به عمل آورد:. .. ط - تهیه، تدوین و اجرای برنامه عمل مدیریت و حفاظت از مناطق چهارگانه محیط زیست (پارک ملی - آثار طبیعی ملی - پناهگاه حیات وحش - منطقه حفاظت شده) و گونه های در معرض تهدید و خطر انقراض حیات وحش کشور با رویکرد بهره گیری از ظرفیت های داوطلبانه و مشارکت اشخاص حقیقی و حقوقی با اولویت جوامع محلی و سازمان های مردم نهاد توسط سازمان حفاظت محیط زیست»، لذا مدیریت و حفاظت از مناطق چهارگانه محیط زیست (پارک ملی - آثار طبیعی ملی - پناهگاه حیات وحش - منطقه حفاظت شده) در صلاحیت سازمان محیط زیست قرار دارد.
2- به موجب نظریه فقهای محترم شورای نگهبان مندرج در نامه شماره 102/45786 مورخ 1404/01/26 قایم مقام دبیر شورای نگهبان در خصوص بررسی مغایرت شرعی نامه شماره 95/27300 مورخ 1395/06/16 رییس سازمان حفاظت محیط زیست تصریح گردیده: «نامه مورد شکایت فی نفسه خلاف موازین شرع شناخته نشد؛ اما بررسی جهات قانونی آن بر عهده مراجع صالح است.»
بنابه مراتب مذکور و با تبعیت از نظریه فقهای محترم شورای نگهبان و در راستای اجرای حکم مندرج در تبصره 2 ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402، نامه شماره 95/27300 مورخ 1395/06/16 رییس سازمان حفاظت محیط زیست در راستای ایفای وظایف سازمان مذکور مبنی بر مدیریت و حفاظت از منطقه آشوراده که جزء مناطق چهارگانه محیط زیستی است صورت گرفته و نامه مذکور متضمن حکمی در خصوص واگذاری اراضی ملی به سایرین نبوده و مغایرتی با قوانین و مقررات مورد استناد شاکی نداشته و مغایر شرع نیز نبوده و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. همچنین این رای به استناد ماده 93 قانون مذکور پس از قطعیت در رسیدگی و تصمیم گیری های آتی مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل خواهد بود.
شهریار قلعه
رییس هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
دیوان عدالت اداری