شماره دادنامه: 140331390003105755
تاریخ دادنامه: 1403/12/21
شماره پرونده: 0003138
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: شرکت تولید روستایی ماهدشت با وکالت آقایان آرش دولتشاهی و آرش کیخسروی
طرف شکایت: استانداری البرز، شرکت آب منطقه ای البرز
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 3 صورتجلسه شماره 1853/53/216 مورخ 1394/04/16 حوزه معاونت هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منطقه ای استانداری البرز
گردش کار: آقایان آرش دولتشاهی و آرش کیخسروی به وکالت از شرکت تولید روستایی ماهدشت به موجب دادخواستی ابطال بند 3 صورتجلسه شماره 1853/53/216 مورخ 1394/04/16 حوزه معاونت هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منطقه ای استانداری البرز را خواستار شده اند و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده اند که:
" شرکت تعاونی تولید روستایی ماهدشت وظیفه توزیع و تخصیص حقابه 2040 هکتار از اراضی کشاورزی شهر ماهدشت - که بالغ بر هزار خانوار روستایی مشغول به فعالیت در آن هستند - را برعهده دارد.
متاسفانه به سبب اَبَر بحران آب که دلایل متعددی از جمله سوء مدیریت شدید دارد، حسب تصمیم مقامات دولتی در جهت تامین آب شُرب شهر تهران حقابه مزبور خلاف مقررات لغو شده است و در نهایت با عنایت به انجام پروژه تصفیه فاضلاب در ماهدشت، مسیولان کشوری و استانی مقرر می دارند که نسبت به رفع مشکل آب کشاورزان ماهدشت از محل پساب اقدام شود که به همین منظور از شرکت تعاونی نیز برای همکاری با جهاد کشاورزی جهت انتقال پساب دعوت به عمل میآید. در کمال شگفتی، استانداری البرز بدون توجه به مذاکرات مفصل پیشین با ذینفعان و توافقات حاصله و در جلسه ای که مدیران شرکت تعاونی حضور نداشته اند، مصوب می کند تا در ازای تحویل آب فاضلاب، چاه های کشاورزی دارای پروانه فعالیت که مورد استفاده اعضای شرکت تعاونی در اختیار سازمان آب منطقه ای استان قرار گیرد.
هم اینک در راستای توضیح خواسته موارد زیر را با تاکید بر مغایرت مصوبه با موازین شرعی، قانون اساسی و قوانین موضوعه و آرای هیات عمومی دیوان معروض می داریم:
1- اصل حاکمیت قانون سنگ زیربنای رابطه دولت و ملت است و بدین معناست که مقامات اداری باید در حدود قانون عمل نمایند و هر نوع تصمیم اداری باید مستند به قانون باشد حال آن که مصوبه مورد شکایت فاقد مبنای تقنینی بوده و کاملاً به صورت سلیقه ای تصویب شده است
2- اصل عدم صلاحیت مقام اداری یکی از اصول بنیادین حقوق اداری است و بدان معناست که مرجع دولتی فاقد صلاحیت تقنینی است. مگر در موارد مصرح در قانون اساسی یا اذن مجلس شورای اسلامی که آن هم محدود به اموری است که در قانون اساسی تجویز شده است که در مانحن فیه استانداری البرز فاقد شایستگی وضع مقرره سالب حق مالکیت چاه های موکل بوده و به سبب خروج از حدود صلاحیت مرجع واضع آن قابل ابطال است.
3- مصوبه مورد شکایت خلاف اصل فقهی و حقوقی تسلیط است. این اصل یکی از مهم ترین اصول حقوقی میباشد که در منابع شرعی نیز بر آن تاکید شده است و حدیث نبوی «متواتر الناس مسلطون علی اموالهم» موید این ادعاست و اصول 46 و 47 قانون اساسی نیز بر حرمت مالکیت و ممنوعیت سلب آن مگر به حکم قانون تصریح کرده است. لذا مصوبه مورد شکایت از این حیث که ناقض حقوق مالکانه موکل است خلاف موازین شرعی و متن صریح قانون اساسی و قانون مدنی است.
4- شورای نگهبان در موارد متعددی بر عدم امکان سلب مالکیت اشخاص حقیقی و حقوقی تاکید کرده است.
5- آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله آرای شماره 148و 147و 146 مورخ 1384/04/05 در ابطال مصوبه شورای شهر کرمان با موضوع تملک رایگان املاک مردم یا اخذ بها از آنان به استناد اصل 22 قانون اساسی و مواد قانون مدنی باطل اعلام شده است. رای شماره 460 مورخ 1383/09/22 هیات عمومی در ابطال مصوبات شماره های 90 و 100 و 130 کمیسیون ماده 5 قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری پیرامون الزام اشخاص به واگذاری بلاعوض قسمتی از اراضی و عرصه املاک به شهرداری ها جهت موافقت با تغییر کاربری مستنداً به اصول قانون اساسی و مواد قانون مدنی باطل اعلام میشود. بنابر مراتب فوق، سلب حق مالکیت شرکت تعاونی نسبت به چاه های تحت مالکیت ایشان به موجب مصوبه مورد شکایت خلاف مسلمات شرعی به شرح نظریه های شورای نگهبان و نصوص قانونی مورد استناد قضات هیات عمومی دیوان عدالت اداری بوده، صدور رای شایسته مورد استدعاست."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" وزارت کشور
استانداری البرز
صورتجلسه حوزه: معاونت هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منطقه ای - عنوان: تخصیص پساب - شماره ثبت: - تاریخ ثبت: تاریخ تشکیل: 1392/04/16 - روز: سه شنبه - ساعت: 10 - محل تشکیل جلسه: دفتر استاندار محترم
شماره دعوت نامه: 1853/53/216 تاریخ دعوت نامه: 1394/04/16
دستورکار: تخصیص پساب تصفیه خانه کرج جهت مصارف شهرهای ماهدشت و اشتهارد
ردیف- اصلاحیه مصوبات جلسه - اقدام کننده
..............................
3- مقرر گردید در ازای تحویل پساب به بخش کشاورزی ماهدشت، چاه های کشاورزی موجود آنها جهت تامین آب شُرب منطقه و تغذیه مصنوعی سفره های آب زیرزمینی در اختیار شرکت آب منطقه ای استان قرار گیرد. "
در پاسخ به شکایت مذکور، رییس هیات مدیره و مدیرعامل شرکت آب منطقه ای البرز به موجب لایحه شماره 05/1402/17683/101 مورخ 1402/12/14 به طور خلاصه توضیح داده است که:
" 1- ایرادات شکلی:
مطابق ماده 12 قانون مذکور حدود صلاحیت و وظایف هیات عمومی دیوان به شرح ذیل است: 1- رسیدگی به شکایات و تظلمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آییننامه ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و. ... به عبارت دیگر صلاحیت هیات عمومی دیوان صرفاً ناظر بر مقرراتی که دارای جنبه کلی بوده و اجرای آن به نفع یا ضرر کلیه جامعه در ارتباط است. در مورد مصوبه استانداری به استحضار می رساند بند 3 مصوبه مورد نظر صرفاً راجع به شرکت تعاونی ماهدشت با موضوع جایگزینی پساب با آب چاه های کشاورزی ایشان بوده است. لذا با توجه به این که مصوبه استانداری جنبه کلی نداشته و ناظر بر حقوق یک شخص خاص میباشد از ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان خروج موضوعی داشته است.
2- دفاعیات ماهوی
مطابق اصل تقدم منافع عمومی بر منافع خصوصی شهروندان، دولت میتواند اقدامات لازم را در این خصوص معمول نماید. همان گونه که مستحضرید، تامین آب شُرب پایدار، مطمین و با کیفیت شهروندان جزء خطوط قرمز دولت و وزارت نیرو بوده و این شرکت نیز به استناد مصوبات شورای حفاظت آب استان که توسط استاندار به عنوان عالی ترین نماینده دولت در سطح استان این تکالیف را در راستای تامین منافع عمومی و ارایه خدمات به شهروندان اجرا می نماید.
مطابق اصل (45) قانون اساسی و ماده (1) قانون توزیع عادلانه آب منابع آبی از مشترکات بوده و در اختیار حکومت اسلامی است و طبق مصالح عامه از آنها بهره برداری میشود که مسیولیت حفظ و اجازه و نظارت بر بهره برداری از آنها به دولت با نمایندگی وزارت نیرو و شرکت های آب منطقه ای واگذار شده است. در مانحن فیه نیز، کلیه اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی ازجمله شرکت تعاونی، مالک منابع آب نیستند بلکه صرفاً حق بهره برداری از منابع آب را آن هم با مجوز وزارت نیرو (شرکت آب منطقه ای) دارند. مطابق ماده (21) قانون توزیع عادلانه آب مصوب 1361، تخصیص و اجازه بهره برداری از منابع عمومی آب برای مصارف شُرب، کشاورزی، صنعتی و سایر موارد منحصراً با وزارت نیرو است.
بر خلاف ادعای وکلا مبنی بر عدم اطلاع و رضایت خواهان نسبت به موضوع به استحضار می رساند خواهان در جریان مذاکرات صورت گرفته به صورت کامل نسبت به موضوع اطلاع یافته است. در واقع دریافت مقادیر فراوان پساب تصفیه شده قرینه ای است بر علم و رضایت شاکی نسبت به موضوع. لذا طرح این ادعا که اقدام صورت گرفته بدون اطلاع و رضایت ایشان صورت پذیرفته صحیح نمیباشد. در واقع شرایط قانونی اجرای طرح به صورت کامل بین طرفین مورد مذاکره قرار گرفته و تصمیم اتخاذی در استانداری البرز مبتنی بر مذاکرات صورت گرفته و جلب رضایت شاکی بوده است.
همان گونه که در بند 3 مصوبه استانداری به صراحت قید گردیده مجوز چاه های شاکی به هیچ وجه ابطال نگردیده و صرفاً در اختیار شرکت آب منطقه ای قرار گرفته است. همچنین بر خلاف ادعای وکلا هیچ گونه تملکی نسبت به چاه های شاکی صورت نگرفته است. بلکه در عوض چاه های ایشان به دلیل کیفیت مطلوب آب قابلیت استفاده در بخش شُرب به صورت موقت و در قبال تحویل پساب در اختیار این شرکت قرار گرفته تا در موارد بحرانی و کمبود منابع آب شُرب مورد استفاده قرار گیرد. لذا اولاً مجوزهای مورد نظر ابطال نگردیده است. ثانیاً چاه های خواهان تملک نگردیده است. ثالثاً در صورتی که اقدام این شرکت مشمول عنوان تملک باشد تملک صورت گرفته به صورت بلاعوض نبوده و در قبال تحویل عوض (پساب) و با رعایت شرایط قانونی صورت گرفته است.
اقدام صورت گرفته بخشی از یک توافق بین شاکی و این شرکت میباشد. همان گونه که اشاره گردید شاکی درخواست و در واقع علاقه خود به استفاده از پساب را طی نامه ای به شماره 1/99/251 مورخ 1399/06/15 تحویل این شرکت نموده است و در جلسه شفاهی مکرر موضوع با ایشان مورد بحث و بررسی قرار گرفته و نامبرده کاملاً از موضوع و نحوه اجرای آن و شرایط تحویل پساب اطلاع یافته است. لذا شاکی با ارایه درخواست خود در واقع موافقت خود را با انعقاد قرارداد تحویل پساب با درنظر گرفتن کلیه شرایط قانونی و قراردادی اعلام نموده است و در حال حاضر اعلام عدم پذیرش بخشی از توافق صورت گرفته مسموع نبوده و فاقد وجاهت قانونی میباشد. لذا با عنایت به مطالب فوق تقاضای رسیدگی و اتخاذ تصمیم شایسته مبنی بر رد دعوی خواهان از محضر قضات مورد تقاضا است."
علی رغم اسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمایم آن برای طرف دیگر شکایت (استانداری البرز) تا زمان رسیدگی به پرونده، پاسخی واصل نگردیده است:
در خصوص ادعای شاکی مبنی بر مغایرت مقرره مورد اعتراض با موازین شرعی، قایم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/45002 مورخ 1403/11/23 اعلام کرده است که:
" رییس محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری
با سلام تحیت
عطف به نامه شماره 0003138 مورخ 1403/03/20 ؛
موضوع بند 3 مصوبه شماره 1853/53/216 مورخ 1394/04/16 استانداری البرز در خصوص مالکیت شاکی نسبت به چاه های آب دارای پروانه بهره برداری، در جلسه مورخ 1403/07/04 فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفت که به شرح ذیل اعلام نظر میگردد:
- اطلاق بند مورد شکایت نسبت به موارد عدم رضایت یا فقدان آن چه به منزله رضایت است (مجوز قانونی با طی مراحل لازم) خلاف شرع است."
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1403/12/21 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
قایم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/45002 مورخ 1403/01/23 در رابطه با جنبه شرعی مقرره مورد شکایت اعلام کرده است که: «اطلاق بند مورد شکایت نسبت به موارد عدم رضایت یا فقدان آن چه به منزله رضایت است (مجوز قانونی با طی مراحل لازم) خلاف شرع است.» بنابراین در اجرای حکم مقرر در ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 مبنی بر لزوم تبعیت هیات عمومی دیوان عدالت اداری از نظر فقهای شورای نگهبان در خصوص جنبه شرعی مقررات اجرایی، اطلاق بند 3 صورتجلسه شماره 1853/53/216 مورخ 1394/04/16 استانداری البرز در خصوص مالکیت شاکی نسبت به چاه های آب دارای پروانه بهرهبرداری در حد مقرر در نظریه فقهای شورای نگهبان خلاف شرع است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 بطلان آن از تاریخ تصویب اعلام میشود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری