صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1385/08/26
برگزار شده توسط: استان آذربایجان شرقی/ شهر تبریز
موضوع
عدول دادستان یا دادیار از قرار اعلام شده قبل از قطعیت قرار
پرسش
آیا دادستان یا دادیار اظهارنظر بعد از اعلام نظر مبنی بر موافقت یا مخالفت با قرار بازپرسی یا دادیار، میتوانند از نظر خود عدول کنند؟
نظر هیئت عالی
بین قرارهای نهایی بازپرس یا دادیار با قرارهای اعدادی صادره از جانب آنان باید در خصوص سوال مطروحه قایل به تفکیک شد به این معنا که پس از صدور قرار نهایی بازپرس یا دادیار با اظهارنظر دادستان و موافقت با آن قرار صادر شده قطعیت پیدا کرده است مگر اینکه شاکی خصوصی که حق اعتراض به قرار را دارد در مهلت قانونی نسبت به آن اعتراض کند در این صورت تفکیک قضیه ولو عدول دادیار یا دادستان باید در محکمه صالحه بررسی شود که نظر دادگاه طبق قانون لازم الاتباع خواهد بود. با فرض اختلاف نظر بین بازپرس و دادستان در قرار نهایی عدول هر یک از آنان در جهت قبول نظر دیگری قبل از قطعیت قرار صادر شده منع قانونی برای عدول نبوده حقوق متصوره اصحاب دعوا نسبت به قرار مذکور منتفی نیست؛ لذا عدول بلااشکال است. در مورد قرارهای اعدادی چون منع قانونی برای عدول از آن وجود ندارد تا قبل از اجرای قرار عدول از آن بلااشکال خواهد بود.
نظر اکثریت
در حوزه مفاهیم دادرسی عبارت «رأی» و «اظهارنظر» دو مفهوم متفاوت از یکدیگر هستند؛ رأی اعم است از قرار نهایی و حکم که ابتدا به ساکن یا در مرحله تجدیدنظرخواهی در مقام حل و فصل خصومت صادر میگردد. قبل از اظهارنظر دادستان یا دادیار اظهارنظر، تصمیم بازپرس یا دادیار عقیده تلقی میشود نه رأی، اظهارنظر به مفهوم بررسی عقیده بازپرس یا دادیار در پرونده مطروحه است با توجه به اینکه حاکمیت قاعده فراغ در خصوص حکم یا قرار نهایی متصور بوده و اظهارنظر در خصوص عقیده از شمول قاعده فراغ خارج است چون دادستان یا دادیار اظهارنظر در حین اظهارنظر نسبت به عقیده بازپرس یا دادیار به مفهوم واقعی کلمه رأی صادر نمیکنند و با توجه به اصل اباحه و اینکه دلیلی بر ممنوعیت عدول وجود ندارد دادستان یا دادیار اظهارنظر میتوانند از نظر خود عدول کنند.
نظر اقلیت
گروه اول: با توجه به اینکه اظهارنظر مقام قضایی در موضوع معنونه اظهارنظر قضایی است و نه اداری و هر نوع اظهارنظر قضایی مشمول قاعده فراغ بوده و موجب رد قاضی میگردد و با توجه به اینکه قانون صرفاً موافقت یا مخالفت با قرار را تجویز کرده و به هیچ عنوان مجوز عدول را صادر نکرده است، در راستای قوام و اعتبار اظهارنظر مقامات قضایی، دادستان یا دادیار اظهارنظر در ما نحن فیه حق عدول ندارند.
گروه دوم: در موضوع معنونه بین قرارهای نهایی و اعدادی باید قایل به تفکیک شد. در خصوص قرارهای اعدادی یا تمهیدی نظراکثریت حاکم است یعنی میتوان عدول کرد لکن موضوع بحث در قرارهای نهایی است. صرف عقیده نهایی بازپرس یا دادیار در خصوص منع تعقیب، موقوفی تعقیب و مجرمیت و یا صرف اظهارنظر دادستان یا دادیار اظهارنظر هیچ کدام رأی تلقی نمیشود لکن ماحصل عقیده نهایی بازپرس یا دادیار و اظهارنظر موافق دادستان یا دادیار اظهارنظر نهایی تلقی میشود و به صورت قرار منع یا موقوفی تعقیب یا مجرمیت ظاهر
و مشمول قاعده فراغ میگردد و واجد آثاری همچون ابلاغ قرار منع و موقوفی تعقیب به شاکی و اصدار کیفرخواست به تبع قرار مجرمیت میباشد. از طرفی حاصل جمع عقیده نهایی بازپرس و دادیار یا اظهارنظر مخالف دادستان یا دادیار یا اظهارنظر نیز بر حسب قانون واجد آثار متفاوتی همچون تعبیت دادیار از نظر دادستان یا دادیار اظهارنظر و حدوث اختلاف بین دادستان یا دادیار اظهارنظر با بازپرس و نهایتاً ارجاع پرونده به دادگاه صالح جهت حل اختلاف میباشد. لهذا اظهارنظر موافق و مخالف نسبت به عقیده نهایی قابل عدول نیست.