شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه مورخ 1398/01/26 پدیده وقوع سیل در برخی از شهرها و روستاهای کشور را مورد بررسی قرار داد و ضمن استماع گزارش های مراجع استانی، وزارت نیرو، مرکز مطالعات و تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری، اذعان میدارد که بخشی از خسارات وارده بر شهرها و روستاهای کشور به دلیل شدت بالای بارش اجتناب ناپذیر بود اما بخش قابل توجهی از تبعات سیلابها با اقدامات سطوح و مقیاس های مختلف قابل کنترل، حذف و یا تعدیل است که عزم جدی کلیه مراجع مرتبط در حوزه های شهری و فراشهری و بخش های مختلف حاکمیت را طلب می کند.
شورای عالی شهرسازی و معماری در راستای تکلیف صریح قانونی خود مبنی بر ایجاد هماهنگی بین تصمیمات و برنامه های دستگاه های مختلف به منظور ایجاد محیط زیست بهتر برای مردم بر مجموعه ای از تدابیر و تکالیف لازم الرعایه جهت دستگاه های مرتبط به شرح زیر تاکید می نماید:
الف: تهیه و تدوین اسناد فرادست مرتبط با کاهش خطر سیل
1 - وزارت راه و شهرسازی با همکاری سایر دستگاه های مرتبط و با بهره گیری از توان علمی و تخصصی کشور، نقشه های پهنه بندی خطر سیل (نظیر نقشه پهنه بندی خطر زلزله در آییننامه 2800) را با تاکید بر سکونتگاه های شهری و روستایی کشور و با رویکرد کاهش خطر در حوزه های حمل و نقل و مسکن و شهرسازی تهیه نماید.
2 - مطالعات مربوط به سیلاب های شهری و پیشگیری از آن با دقت و کفایت در فرآیند تهیه و تصویب طرحهای توسعه و عمران انجام و اسناد خروجی مرتبط با آن به همراه سایر اسناد الزام آور طرح های توسعه و عمران ملاک عمل قرار گیرد.
در این خصوص تغییر نگرش از «جمع آوری و دفع آبهای سطحی شهرها» به «مدیریت سیلاب های شهری با رویکرد پیش گیرانه در سطح حوزه آبخیز بالادست» ضروری است.
3 - ضوابط و مقررات مربوط به استقرار کاربری و فعالیت در حرایم کمی و کیفی رودخانه ها و مسیل ها از سوی وزارت نیرو ظرف مدت 6 ماه تدوین و جهت تصویب به شورای عالی شهرسازی و معماری ارائه شود.
4 - با عنایت به وجود سنت عظیم و غنی تاریخی معماری و شهرسازی ایران، سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری مجموعه آموزه و تجارب تاریخی معطوف به مدیریت و کنترل سیل در ابعاد مختلف را احصا و جهت استفاده در اختیار مجموعه دستگاه های مرتبط با توسعه شهری قرار دهد.
5 - ضمن تاکید بر عدم توسعه شهری در پهنه های سیل خیز و سیل گیر لازم است عرصه های طبیعی پیرامون شهرها اعم از جنگل و مرتع از طریق پیشنهاد پهنه هایی نظیر طرح آبخیزداری، کمربند سبز حفاظتی، توسعه جنگل کاری و پارکهای جنگلی در طرحهای توسعه و عمران حفاظت گردد.
6 - با عنایت به گزارش ارائه شده توسط وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، مقرر گردید سازمان پدافند غیرعامل با همکاری وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمان مدیریت بحران، الزامات و ملاحظات حفاظت از زیرساخت های حیاتی و مراکز کلیدی (CIP) را در مواجهه با تهدیدات و مخاطرات طبیعی و انسان ساخت در مقیاس ملی، منطقه ای و محلی تهیه و حسب مورد به تصویب مراجع ذی صلاح برساند.
7 - وزارت راه و شهرسازی (معاونت ساختمان و مسکن) موظف است تا مقررات مربوط به کاهش خطر سیل در ساختمان های شهری و روستایی را در قالب مباحث مقررات ملی موجود و یا به صورت مستقل تهیه نماید.
8 - وزارت راه و شهرسازی تدابیر لازم جهت تقویت ضمانت اجرایی قوانین و برخورد قضایی با تخلفات شهرسازی و جرم انگاری این تخلفات را در قالب تهیه آییننامه جامع کنترل شهرسازی و ارائه به مراجع تصویبی لازم اتخاذ نماید.
9 - وزارت نیرو اقدامات لازم جهت اعمال مدیریت یکپارچه بر بستر و حریم رودخانه و مسیل ها و کنترل ساخت و سازهای غیرمجاز در حریم عرصه های مذکور در داخل و خارج شهرها و روستاها و رفع و اصلاح تعارضات قانونی و رویه ای منجر به تداخل مسئولیت ها را در قالب پیشنهاد به مراجع تصویبی (اعم از دولت یا مجلس) پیگیری نماید.
ب : اقدامات عملیاتی:
10 - طرح های آبخیزداری و آبخوان داری در سطح حوزه های آبخیز مشرف بر شهرها با راهبری وزارت جهاد کشاورزی و مشارکت شهرداری ها با هدف کنترل سیل و رسوب ورودی به شهرها انجام گردد. در این خصوص احیای ردیف بودجه ای «طرح آبخیزداری کنترل سیل حوزه های آبخیز شهری» با مشارکت دستگاه های ذینفع و بهره بردار و مساعدت سازمان برنامه و بودجه کشور ضروری است.
11 - حرایم و بستر رودخانه ها و مسیل های متداخل با حوزه شهری و فراشهری توسط وزارت نیرو تدقیق و حسب استعلام مهندسین مشاور عهده دار تهیه طرح یا ادارات کل راه و شهرسازی استان ها و یا دبیرخانه شورای عالی و سایر مراجع مرتبط در کلیه طرح های توسعه و عمران شهری و روستایی اعمال و ملاک عمل قرار گیرد. در این خصوص لازم است اقدامات لازم جهت کاهش زمان پاسخگویی به استعلامات انجام شده از سوی وزارت نیرو اتخاذ گردد.
12 - تدابیر لازم جهت علامت گذاری دقیق و شفاف حرایم کمی و کیفی رودخانه ها توسط وزارت نیرو به منظور استفاده از ظرفیت پایش عمومی و نظارت های اجتماعی صورت گیرد.
13 - وزارت راه و شهرسازی (سازمان هواشناسی) موظف است نسبت به استقرار سامانه هشدار سیل در شهرها و روستاهای در معرض خطر سیلاب اقدام نمایند.
14 - نظر به نقش بی بدیل پادگان ها به عنوان پهنه های تجهیز شده شهری در مدیریت بحران و امدادرسانی به مردم، انتقال عرصه های مذکور به خارج از شهرها، مگر در مواردی که مقتضیات نظامی و امنیتی حکم می کند، ضروری نبوده و کاربری کلیه پادگان ها در طرح های توسعه و عمران نظامی تثبیت میشود.
15 - بنیاد مسکن انقلاب اسلامی موظف است تا طی برنامه زمانی معین، اولویت روستاهای واقع در ساختگاه های ناپایدار را شناسایی و اقدامات لازم را جهت ایمن سازی و پایدارسازی و در صورت نیاز جابه جایی آنها در چارچوب احکام و ضوابط طرح های توسعه و عمران ناحیه ای و منطقه ای فراهم نماید.
16 - بر انجام کامل و دقیق فرآیند ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) جهت پروژه های بزرگ مقیاس (بزرگراه ها - تونل ها، خطوط راه آهن و. ...) توسط سازمان حفاظت محیط زیست تاکید میگردد.
17 - اقدام قاطع و موثر توسط نهادهای مرتبط نظیر شهرداری ها و وزارت نیرو در برخورد با ساخت و سازهای واقع در حریم و بستر رودخانه و مسیل ها و قلع و پاکسازی مستحدثات غیرمجاز واقع در مواضع مذکور انجام و از صدور آرای کمیسیون ماده 100 منجر به اخذ جریمه برای تخلفات واقع در حریم و بستر رودخانه ها و مسیل ها خودداری گردد.
18 - ممنوعیت صدور هرگونه پروانه ساختمانی و تعیین کاربری متعارض در حریم و بستر رودخانه ها و مسیل ها.
تبصره : از آنجا که کلیه مصوبات احتمالی مربوط به تعیین کاربری متعارض در حریم و بستر رودخانه ها ومسیل های توسط کمیسیون های ماده 5 و کارگروه های استانی (اعم از شهری و روستایی) مشمول فرآیند مغایرت اساسی بوده و لازم است به تصویب شورای عالی برسد، لذا این شورا با کلیه تصمیمات مراجع مذکور که منجر به تغییر کاربری از حریم و بستر رودخانه به سایر کاربری ها میگردد مخالفت نموده و تبعا مصوبات مورد اشاره ملغی الاثر خواهند بود.
19 - ادارات کل راه و شهرسازی استان ها موظفند ضمن برآورد دقیق میزان خسارات وارده، اقدامات کالبدی مربوط به بازسازی عرصه های آسیب دیده از سیل در شهرها را با هماهنگی معاونت شهرسازی و معماری وزارت متبوع و با تاکید بر استفاده از ظرفیت های توسعه درونزای شهرها در قالب طرح های مصوب آن ها به انجام رسانند. همچنین با بررسی همه جانبه طرح های جامع شهرها (با اولویت شهرهای درگیر با سیل اخیر) و آسیب شناسی ابعاد مختلف آنها پیشنهادات اصلاحی احتمالی مورد نیاز را در قالب مغایرت های اساسی پس از طی مراحل استانی به شورای عالی ارسال نمایند.
20 - با توجه به وجود تصریح متعدد قانونی و همچنین ماهیت ذاتی طرح های هادی و همچنین رعایت ملاحظات مربوط به مدیریت سیلاب های شهری در شرح خدمات طرح های جامع و غنای بیشتر آنها نسبت به شرح خدمات طرح هادی (که ماهیتا معطوف به حل چالشهای کوتاه مدت شهر است)، تهیه طرح تجدیدنظر طرح هادی و یا تمدید آنها پس از پایان افق آنها تحت هر عنوان ممنوع بوده و لازم است برای شهرها پس از اتمام افق طرح هادی شهری آنها طرح جامع تهیه شود.
21 - با توجه به تاثیرات انکارناپذیر مداخلات ترافیکی (اعم از احداث شبکه معابر یا پل) در حریم و بستر رودخانه در تشدید اثرات مخرب سیلاب ها لازم است کلیه مصوبات شورای عالی هماهنگی ترافیک کشور و شورای ترافیک استانها ضمن رعایت ملاحظات مربوط به حفظ بستر و حریم طبیعی رودخانه و مسیل، به استناد تصریحات قانونی با طرحهای جامع مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری هماهنگ گردد.
22 - وزارت راه و شهرسازی و سایر مراجع (از جمله کمیسیون های ماده 5) دخیل در وضع و اجرای مقررات احداث بنا در شهرها و روستاها با رعایت سطح اشغال بهینه توده گذاری ابنیه و تامین حداقل سرانه فضای باز در ضوابط احداث بنا، از گسترش بیش از حد سطوح عایق شهری و حذف عرصه های جذب روان آب در سطح شهرهای و روستاها جلوگیری نمایند.
معاون شهرسازی و معماری و دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران - فرزانه صادق مالواجرد