صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1397/09/08
برگزار شده توسط: استان قم/ شهر قم
موضوع
تفویض اذن در امضاء اسناد عادی و رسمی و امکان تحقق جعل
پرسش
هرگاه شخص «الف» به شخص «ب» اذن دهد که به جای وی، به عنوان آقای «الف»، ذیل اسناد عادی و یا رسمی را امضاء کند و آقای «ب» به عنوان آقای «الف» امضاء نماید:
الف) آیا با فرض احراز صدور اذن و اجازه، اسناد عادی و یا رسمی مذکور دارای اعتبار حقوقی است یا این اسناد جعلی محسوب میشوند؟
ب) آیا با فرض وجود قرائن و امارات ظنی و احتمالی بر صدور اذن یا اجازه، در صورت شکایت آقای «الف» می توان آقای «ب» را به عنوان جاعل مجازات کرد یا به صرف احتمال صدور اذن باید اصل برائت را جاری نمود؟
نظر هیئت عالی
در صورتی که اذن نسبت به امضاء در سند عادی باشد، عنصر ضرر در صورت اثبات، موجب مجرمانه بودن عمل انجام شده خواهد شد؛ اما در اسناد رسمی عنصر ضرر مفروض است؛ لهذا عمل موصوف حتی با اذن جعل، تلقی میگردد؛ نظریه اقلیت در حد این استنتاج تائید میگردد.
نظر اکثریت
در پاسخ پرسش اول، اکثریت اعضاء معتقدند در موارد احراز صدور اذن و اجازه از سوی فرد ذی سمت در سند عادی یا رسمی امضای این اسناد توسط فرد مأذون به عنوان فرد ذی سمت که اذن دهنده میباشد، قطعاً جعل نیست و فاقد وصف کیفری میباشد؛ زیرا اولاً؛ رکن ضرری منتفی است. ثانیاً؛ سوء نیت مجرمانه قطعاً وجود ندارد و رکن معنوی جرم منتفی است و ثالثاً؛ طبق نظر برخی از اعضاء، صرف اذن دادن به معنای توکیل غیر میباشد و اقدام امضاء کننده دارای تمام آثار حقوقی امضای اذن دهنده است؛ علیهذا سند امضاء شده کاملاً معتبر بوده و قطعاً رکن مادی جرم منتفی است. رابعاً؛ برخی از اعضا معتقدند که در ذیل ماده 523 قانون تعزیرات آمده است که «بدون اجازه صاحب آن...» این قید شامل تمام موارد مندرج در صدر ماده است و به صراحت دلالت بر فقد وصف کیفری در موارد صدور اجازه دارد.
در پاسخ به پرسش دوم؛ تمامی قضاتی که معتقد به عدم تحقق جرم جعل در صورت صدور اذن هستند در موارد احتمالی صدور اذن و اجازه، معتقد به حاکمیت اصل برائت و تبرئه متهم میباشند.
نظر اقلیت
اگر چه امضای اسناد عادی از جمله چک به جای شخص اذن دهنده در مورد سوال جعل نیست؛ ولی در خصوص اسناد رسمی این عمل جرم بوده و جعل میباشد؛ زیرا در جعل اسناد رسمی تحقق رکن ضرری لازم نیست و برخی معتقدند که اگر این امضاء موجب فریب متعاملین شود این عمل حتی در اسناد عادی هم جعل است.