بسم الله الرحمن الرحیم
«. ...در دفاع، ملّت ما یکپارچگی کامل دارد و هیچ چیز دیگری تاثیر نمی گذارد، این یک و جمهوری اسلامی خود را آماده نگه میدارد و آمادگی خود را حفظ می کند این هم نکته دوم، همه دستگاه های جمهوری اسلامی از وزارت دفاع، سازمان های ارتش و سپاه و دیگر دستگاه های مختلف باید این را به عنوان یک دستورالعمل بشناسند و آمادگی ها را روز به روز افزایش دهند.»
مقام معظّم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظلّه العالی) در دیدار با فرماندهان و مسئولین ارتش جمهوری اسلامی ایران 1394/1/30
« لازم است اقدام های موثّر در حوزه پدافند غیرعامل با کار بسیجی صورت گیرد و از مصونیت کشور و آمادگی لازم دفاعی در برابر دشمن اطمینان حاصل شود. »
حکم مقام معظم رهبری در انتصاب رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور - 1394/6/24
چهل و پنجمین جلسه کمیته دائمی (شورای عالی) پدافند غیرعامل کشور به استناد ماده 8 اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور مصوّب مقام معظّم رهبری و فرماندهی کلّ قوا (مدظله العالی) در تاریخ 1399/06/25 تشکیل و نظام آمادگی و رزمایش دستگاه های اجرایی در برابر تهدیدات موضوع مادّه نه اساسنامه، پیشنهادی آن سازمان را بررسی و به شرح زیر تصویب نمود:
مقدمه
با توجه به مجموعه تهدیداتی که کشور را احاطه نموده و دامنه آن متناسب با تغییر ماهیّت جنگ ها از مستقیم به نیابتی در حال افزایش است، لزوم افزایش آمادگی و پایداری ملی و دفاع همه جانبه در برابر تهدیدات دشمن بیش از پیش نمایان میگردد؛ درک چنین شرایطی نیازمند آن است که افراد کلیدی هر دستگاه یا سازمان از نظر ذهنی بتوانند به واقعیت پیامدهای ناشی از تهدیدات، نزدیک شده و با تحلیل و ارزیابی شرایط حاکم بر صحنه، ضمن اتخاد تصمیمات لازم و به موقع از اجرایی شدن آن اطمینان حاصل نمایند.
به منظور ارزیابی میزان اثربخشی و کارآیی برنامه آمادگی، پاسخ و مقابله دستگاه اجرایی و جامعه در شرایط جنگ، ضروری است با برنامه ریزی، آموزش، تمرین و برگزاری رزمایش های تخصّصی با بهره گیری از تجربیات داخلی و خارجی این سطح آمادگی ها را ارتقاء داده و سطح آسیب پذیری کشور را به حداقل رساند؛ از این رو اجرای رزمایش های پدافند غیرعامل با بهره گیری از استانداردها، آموزش و ابتکارات تخصّصی و مدیریتی و تجارب حاصله از رزمایش های گذشته میتواند باعث افزایش توانمندی، آمادگی و مقابله هوشمندانه کشور در برابر انواع تهدیدات گردد.
در این نظام نامه با هدف ارتقاء سطح آمادگی و قدرت پاسخگویی دستگاه های اجرایی کشور در شرایط بحرانی، ایجاد درک مشترک برای مسئولین از وضعیّت های غیرعادی، افزایش سرعت عمل و قدرت پاسخگویی به حوادث و سوانح و تمرین مدیریت و فرماندهی شرایط اضطراری مورد انتظار است.
ماده 1 - تعاریف و اختصارات
1) سازمان: سازمان پدافند غیرعامل کشور
2) کمیته دائمی: کمیته دائمی (شورایعالی) پدافند غیرعامل کشور
3) آمادگی: مجموعه تدابیر و اقداماتی است که ظرفیت جامعه، زیرساخت و دستگاه های اجرایی مسئول را برای پاسخ موثّر به حوادث و سوانح ناشی از تهدیدات سایبری، شیمیایی، زیستی، پرتوی و نظامی افزایش می دهد به طوری که خسارات انسانی و مادی ناشی از آن را بهحداقل می رساند.
4) رزمایش: تمرین میدانی (با بکارگیری تجهیزات) یا ستادی (دورمیزی) است که بر اساس سناریوهای احتمالی شبیه سازی و با روش های گوناگون اجرا میگردد و باعث کشف آسیب پذیری و ارتقاء آمادگی های دستگاهی و انفرادی و ارزیابی کارآیی اقدامات برای مقابله با تهدیدات میشود.
5) سطوح رزمایش
5 - 1 - رزمایش فراملی: رزمایشی که به صورت مشترک بین دو یا چند کشور بر اساس توافق نامه ها یا پیمان های بین المللی و منطقه ای برای ارزیابی آمادگی و مهارت های راهبردی و ارتقاء هماهنگی با دیگر کشورها انجام میشود.
5 - 2 - رزمایش ملی: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت های راهبردی و عملیاتی بین چندین دستگاه و چند استان در موضوعات مشترک برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا میگردد.
5 - 3 - رزمایش منطقه ای: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت های راهبردی، عملیاتی و تاکتیکی در حداکثر 5 استان در موضوعات مشترک برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا میگردد.
5 - 4 - رزمایش استانی: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارتهای راهبردی، عملیاتی و تاکتیکی در یک استان در موضوعات مختلف برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا میگردد.
5 - 5 - رزمایش محلی: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت های عملیاتی و تاکتیکی یک شهرستان در موضوعات مختلف برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا میگردد.
5 - 6 - رزمایش دستگاهی: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت های راهبردی و عملیاتی در یک دستگاه برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا میگردد.
6) انواع رزمایش
6 - 1 - رزمایش ستادی (دورمیزی): در این رزمایش، هر یک از شرکت کنندگان در محیط ستادی و بدون استفاده از تجهیزات، کارکردهای مربوط به نقش خود را در شرایط اضطراری با فرض وقوع حادثه و یا تهدید تمرین کرده و به مدیر رزمایش پاسخ می دهند.
6 - 2 - رزمایش شبیه سازی (بازی جنگ): نوعی از رزمایش و تمرین است که با استفاده از تجهیزات، نرم افزارها یا جعبه شنی برنامه رزمایش واحدها و اقدامات و مراحل و تاکتیک ها و اقدامات خودی و دشمن بررسی و تمرین میشود.
6 - 3 - رزمایش میدانی: رزمایشی که برای بررسی مهارت های میدانی افراد و ارزیابی میزان آمادگی سازمانی و تجهیزاتی و هماهنگی و همکاری بین بخشی در صحنه عملیات انجام میشود، در این رزمایش، نیروها وارد تمرینی میشوند که شبیه حادثه واقعی است.
6 - 4 - رزمایش کنترل شده: نوعی از رزمایش است که وظایف، نقش ها و اقدامات از قبل طراحی و بر اساس زمان بندی و تنظیم اجرا میگردد و تغییر در برنامه یا وضعیّت های رزمایش انجام نمی شود.
6 - 5 - رزمایش آزاد: نوعی از رزمایش است که اقدامات بر اساس وضعیّت های مختلفی که تیم هدایت کننده اعلام مینماید انجام میشود، در این نوع رزمایش، تیم هدایت کننده، آزادی عمل داشته و نتایج عملکرد سازمان یا زیرساخت در وضعیّت های متعدد، ارزیابی میگردد.
7) حوزه های رزمایش پدافند غیرعامل
7 - 1 - رزمایش پدافند زیستی: رزمایش هایی که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء توانایی های پدافند زیستی در برابر حوادث و تهدیدات زیستی و آزمون اثربخشی اقدامات و برنامه ها در زیرساخت ها، دستگاه های اجرایی یا استان ها به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام میشود.
7 - 2 - رزمایش پدافند شیمیایی: رزمایش هایی که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء توانایی های پدافند شیمیایی در برابر حوادث و تهدیدات شیمیایی و آزمون اثربخشی اقدامات و برنامه ها در زیرساخت ها، دستگاه های اجرایی یا استان ها به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام میشود.
7 - 3 - رزمایش پدافند پرتوی: رزمایش هایی که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء توانایی های پدافند پرتوی در برابر حوادث و تهدیدات هسته ای و پرتوی و آزمون اثربخشی اقدامات و برنامه ها در زیرساخت ها، دستگاه های اجرایی یا استان ها به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام میشود.
7 - 4 - رزمایش پدافند سایبری: رزمایش هایی که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء توانایی های پدافند سایبری در برابر حوادث و تهدیدات سایبری و آزمون اثربخشی اقدامات و برنامه ها در زیرساخت ها، دستگاه های اجرایی یا استان ها به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام میشود.
7 - 5 - رزمایش پدافند ترکیبی (نظامی): رزمایش هایی که با فرض وقوع بسته ای از تهدیدات نظامی (محدود یا گسترده، تروریستی، خرابکارانه) سایبری، شیمیایی، زیستی و پرتوی، طرح ریزی گردیده و به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام میشود.
8) رزمایش مشترک: تمرینی است که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت های تکنیکی و تاکتیکی بین دو یا چند دستگاه اجرایی و یا به صورت مشترک بین بخش های کشوری و لشکری در راستای دستیابی به توان مشترک مقابله و پاسخ به تهدیدات طراحی و اجرا میگردد.
9) تهدید: هر عنصر یا وضعیّتی که پیش شرط وقوع یک حادثه یا رویداد ناگوار باشد و موجودیت منافع، امنیّت ملی یا ارزش های حیاتی کشور را به خطر اندازد، تهدید محسوب میگردد.
10) پاسخ (واکنش): مجموعه فعالیت ها و اقدامات طرح ریزی شده از قبیل؛ هشدار سریع، تخلیه، جستجو، نجات و امداد، تامین امنیّت و نظیر آن است که به منظور پیشگیری، مقابله و کنترل پیامدهای حادثه آغاز شده و متناسب با ویژگی های هر بحران اجرا میشود.
11) تهدیدات ترکیبی: به تهدیداتی که ترکیبی از دو یا چند تهدید از حوزه های مختلف تهدیدات نظامی، زیستی، پرتوی، شیمیایی، سایبری و فناورانه و سایر حوزه ها به صورت همزمان باشد، اطلاق میگردد.
12) سناریو: سناریو تصویری از آینده ممکن و محتمل است، سناریو ابزاری برای تحلیل سیاست ها و شناخت شرایط، تهدیدات، فرصت ها، نقاط ضعف و قوت و نیازمندی هاست، برنامه ریزی در سطوح مختلف از کارکردهای موثّر سناریوهاست.
13) تاب آوری: به توانایی یک نظام، جامعه، دستگاه اجرایی و یا زیرساخت در معرض مخاطرات، برای ایستادگی، تحمّل، سازگاری و حفظ کارکرد، تطبیق و برگشت پذیری در برابر حوادث و تهدیدات گفته میشود.
14) دستگاه اجرایی: وفق ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری، کلیه وزارتخانه ها، موسسات دولتی، موسسات یا نهادهای عمومی غیردولتی، شرکت های دولتی و کلیه دستگاه هایی که شمول قانون بر آنها مستلزم تصریح و یا ذکر نام است از قبیل شرکت ملی نفت ایران، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، بانک مرکزی، بانک ها و بیمه های دولتی، دستگاه های اجرایی نامیده میشوند.
ماده 2 - اسناد بالادستی
1) رهنمودها، احکام، منویات و تدابیر مقام معظّم رهبری(مدظله العالی)
2) سیاست های کلی نظام در موضوع پدافند غیرعامل ابلاغی مقام معظّم رهبری(مدظله العالی)
3) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور
4) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران
5) اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور
6) سند راهبردی پدافند غیرعامل کشور
7) سند تقسیم کار ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء (ص) برای شرایط جنگ (بخش پدافند غیرعامل)
ماده 3 - دامنه شمول
دستگاه های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری، نیروهای مسلح و آحاد مردم مشمول این نظام نامه میباشند.
ماده 4 - هدف
ارزیابی آمادگی دستگاه های اجرایی موضوع ماده 3 این نظام نامه در برابر حوادث، تهدیدات و اقدامات خصمانه دشمن در راستای ارتقاء پایداری، تاب آوری و تداوم کارکردهای ضروری کشور و صیانت از مردم با تاکید بر اجرای رزمایش های پدافند غیرعامل
ماده 5 - منظور
1) ارتقای آمادگی های سازمانی، مدیریتی، تجهیزاتی، نیروی انسانی و برنامه ای در تمام ابعاد (بخشی، گروهی، موضوعی)
2) الزام دستگاه های اجرایی مشمول این نظام نامه به تدوین طرح های پاسخ به تهدیدات و حوادث
3) شناسایی آسیب پذیری ها و نقاط ضعف و اقدام برای رفع آنها با اصلاح و بروزرسانی طرح ها و دستورالعمل های آمادگی
4) ارزیابی میزان اثربخشی و کارآیی برنامه آمادگی مقابله دستگاه های اجرایی برای شرایط بحران ناشی از جنگ
ماده 6 - تهدیدات محتمل
در این نظام نامه، تهدیدات زیر در چارچوب اساسنامه سازمان به عنوان تهدیدات پایه معرفی میشوند؛
الف) تهدیدات شیمیایی
ب) تهدیدات پرتوی
ج) تهدیدات زیستی
د) تهدیدات سایبری/ الکترونیک و الکترومغناطیس
ه) تهدیدات نظامی و امنیّتی
و) تهدیدات ترکیبی
ماده 7 - چرخه آمادگی
گام های چرخه آمادگی عبارتند از؛
1) طراحی: شامل تهیه طرح های آمادگی اعم از؛ طرح های پاسخ به حوادث و تهدیدات، طرح های تداوم کارکردهای ضروری طرح های تاب آوری و حفظ پایداری، طرح حفاظت از زیرساخت، طرح صیانت از مردم و مدیریت افکار عمومی و سایر
2) سازماندهی: سازماندهی ساختارها، ظرفیت ها، نیروی انسانی، تجهیزات در دستگاه های اجرایی برابر طرح مصوّب و تقسیم وظایف انجام شده،
3) آموزش: آموزش عمومی، تخصّصی و دستگاهی برابر مفاد طرح شامل: نقش ها و وظایف، راهبرد و تاکتیک مقابله، تجهیزات تخصّصی و هماهنگی های لازم به عناصر و ساختارهای مشارکت کننده در طرح،
4) تجهیز: تامین تجهیزات عمومی و تخصّصی لازم برای اجرا در طرح های مقابله و تداوم کارکرد و حصول اطمینان از آماده به کار بودن تجهیزات،
5) تمرین: کاربرد راهبردها و تاکتیک ها، تجهیزات و ابزار و تکرار نقش ها و وظایف (گروهی و انفرادی) تا کسب مهارت و افزایش سرعت عمل،
6) رزمایش (اجرا): تمرین میدانی (با بکارگیری تجهیزات) یا ستادی (دورمیزی) طرح های پاسخ و تداوم کارکرد در مقیاس های گروهی، بخشی یا موضوعی که در انواع مختلف و سطوح متفاوت با الزامات ضروری آن انجام میشود.
7) ارزیابی و مستندسازی: با سازماندهی تیم های تخصّصی ارزیاب و بازبینه (چک لیست)های لازم مبتنی بر اهداف آمادگی نسبت به کشف اشکالات، ضعف ها و نواقص و تجربیات و نقاط قوت اقدام نموده و ضمن مستندسازی نسبت به برطرف نمودن اشکالات و نواقص در قالب برنامه های اجرایی دستگاه اقدام میشود.
8) بازخورد و اصلاح: اشکالات، نواقص و ضعف های کشف شده در ارزیابی ها پس از برگزاری جلسات خبرگی نقد و بررسی در قالب اصلاح برنامه (اصلاح طرح، بازنگری وظایف و نقش ها، ارتقاء راهبردها، تکمیل آموزش ها، اصلاح تاکتیک ها، هماهنگی ها و ارتقاء تجهیزات) در برنامه سالانه و جاری قرار می گیرند.
9) به روزرسانی طرح ها: طرح ها مجدداً بررسی و نسبت به کفایت پاسخ گویی به تهدیدات بروزرسانی شوند، بررسی و رصد شرایط تهیه طرح شامل ظرفیت ها و قابلیت های دستگاه و تغییر در ماهیّت تهدیدات در به روز رسانی طرح ها موثّر هستند.
تبصره : در این نظام نامه به اجرای رزمایش های پدافند غیرعامل پرداخته شده است؛ سایر گام های آمادگی در قالب دستورالعمل های جداگانه تهیه و ابلاغ میشوند.
ماده 8 - گام های رزمایش
گام های رزمایش که برای اجرای رزمایش پدافند غیرعامل لازم و ضروری هستند، عبارتند از:
1) تهیه برنامه و تعیین اعتبارات رزمایش
2) برآورد تهدیدات و تعیین سناریو پایه
3) طراحی (طرح پاسخ)
4) بررسی، تائید و تصویب طرح رزمایش
5) آموزش عمومی و تخصّصی نیروهای رزمایش
6) تجهیز ابزار و تجهیزات طرح رزمایش
7) تمرین و مهارت افزایی
8) اجرای رزمایش میدانی
9) نظارت، ارزیابی و بازخورد
10) اصلاح و تکمیل و بروزرسانی طرح ها
گام های رزمایش در پیوست (الف) تشریح شده است.
ماده 9 - الزامات آمادگی و اجرای رزمایش
1) مدیریت و فرماندهی: رئیس دستگاه اجرایی موظف به رصد، کنترل، هدایت، برنامه ریزی، نظارت و ارتقاء مولفه (گام) های آمادگی و رزمایش های پدافند غیرعامل است و برنامه ی اجرا، تمرین و رزمایش طرح های پاسخ، تداوم کارکرد، حفاظت از زیرساخت و صیانت از مردم را پیاده سازی می کند.
فرماندهی، هدایت، کنترل و ایمنی رزمایش به عهده فرمانده رزمایش است که توسط رئیس دستگاه اجرایی تعیین میشود، فرمانده رزمایش پاسخگوی اُمور رزمایش بوده و باید تدابیر، سیاست ها، خط مشی ها و اصول ایمنی رزمایش را از طریق سلسله مراتب، دریافت و اجرا کند.
فرمانده صحنه توسط فرمانده رزمایش تعیین میشود و مسئول هدایت و راهبری تیم های عملیاتی رزمایش و اجرای اقدامات در صحنه است.
2) سازماندهی: رئیس دستگاه اجرایی موظف است با مشارکت مسئول حراست دستگاه، فرمانده بسیج دستگاه و مسئول پدافند غیرعامل دستگاه نسبت به سازماندهی عملیاتی اقدام نموده، ساختار و سازمان مورد نیاز برای طرح های آمادگی را تهیه و آنها را در رزمایش های پدافند غیرعامل ارزیابی کند و از آمادگی در برابر هر نوع حادثه، اطمینان حاصل کرده و به مراجع ذی ربط پاسخگو باشد.
3) طرح ریزی: کلیه مراکز و دستگاه های اجرایی مشمول این نظام نامه متناسب با ماموریت خود موظّف به تهیه و تدوین طرح های پاسخ، تداوم کارکرد، تاب آوری، حفاظت از زیرساخت، صیانت از مردم، مدیریت افکار عمومی و سایر طرح ها، آییننامه ها و دستورالعمل های مورد نیاز بوده و پس از تمرین و رزمایش، آنها را متناسب با نتایج ارزیابی و تهدیدات بروزرسانی نمایند.
4) زیرساخت: به منظور ارتقاء سطح آمادگی دستگاه اجرایی لازم است زیرساخت های فرماندهی، ارتباطات و زیربنایی اعم از اسکان، حمل و نقل، بهداشت و درمان، غذا و دارو، آب و انرژی (سوخت و برق) و سایر، برابر طرح های مصوّب آمادگی پیش بینی و در دستگاه اجرایی ایجاد گردند.
5) تجهیزات: کلیه مراکز و دستگاه های اجرایی مشمول موظفند نسبت به تامین تجهیزات عمومی و تخصّصی مورد نیاز برای اجرای طرح های مصوّب آمادگی و رزمایش اقدام کرده و از آماده بکاربودن و کفایت تجهیزاتی اطمینان حاصل کنند.
نیروی انسانی مشارکت کننده در رزمایش ها و تجهیزاتی که در طرح های رزمایش هر دستگاه و استان پیش بینی شده است توسط دستگاه مسئول اجرای رزمایش، تامین میشوند.
6) مهارت: به منظور افزایش سطح بهره وری و کارآیی انفرادی و گروهی تیم های عملیاتی جهت پاسخ به موقع و موثّر به تهدیدات و حوادث رئیس دستگاه اجرایی موظّف است نسبت به ارتقاء مهارت های نیروی انسانی اقدام نماید؛ راهبردها، تاکتیک ها، وظایف، نقش های اساسی و روش های بکارگیری تجهیزات و سایر موارد مورد نیاز متناسب با هر طرح آمادگی باید در دوره های عمومی و تخصصی آموزش داده شوند، کارگروه های مورد نیاز برای آن تعیین شده و آموزش های کافی تا حصول اطمینان از فراگیری انجام شود.
7) هماهنگی و ارتباطات: به منظور هم افزایی و پاسخ سریع و مناسب و کسب موفقیت در عملیات، ضروری است برابر طرح های مصوّب، هماهنگی های درون و برون سازمانی صورت گرفته و بسترهای مورد نیاز پیش بینی و ایجاد گردد.
دستگاه اجرایی مسئول اجرای رزمایش موظف است هماهنگی و ارتباطات لازم برای اجرای رزمایش را با سطوح بالاتر، همجوار و دستگاه های تحت کنترل و مشارکت کننده در رزمایش تامین و ایجاد نموده و از رعایت اصول ایمنی رزمایش اطمینان حاصل نماید.
8) نظارت، ارزیابی و مستندسازی: رئیس دستگاه اجرایی مسئولیت ارزیابی، تجزیه و تحلیل و کشف نواقص و اشکالات و مستندسازی رخدادها، حوادث و پیامدهای آنها را بر عهده دارد و گزارش آمادگی و اجرای رزمایش های پدافند غیرعامل در برابر تهدیدات و مخاطرات مبتنی بر طرح های پاسخ و مقابله را به سازمان ارائه می کند.
مسئول نظارت و ارزیابی رزمایش نسبت به تشکیل تیم های ارزیاب و مستندساز به منظور تحلیل، ارزیابی، بررسی و کشف اشکالات و نواقص، متناسب با اهداف رزمایش اقدام می کند.
9) بودجه و اعتبارات: تامین اعتبارات مورد نیاز تهیه طرح های آمادگی و رزمایش، آموزش ها، تمرینات و اجرای رزمایش ها به عهده رئیس دستگاه اجرایی است که در قالب برنامه های سالانه آن دستگاه، پیش بینی و تامین میشود.
اعتبارات مازاد اجرای رزمایش های بین دستگاهی که در سطح ملی یا منطقه ای طرح ریزی میشوند، در برنامه سالانه سازمان برآورد، پیش بینی و تامین میشود.
ماده 10 - نقش ها و مسئولیت ها
مسئولیت اجرا، هدایت و راهبری، نظارت و ارزیابی و تصویب طرح های رزمایش در سطوح مختلف آن، برابر جدول زیر تعیین میگردد؛
| سطوح رزمایش | مسئولیت اجرا | تصویب طرح | هدایت و راهبری | نظارت و ارزیابی |
| فراملی | دولت / دستگاه اجرایی | شورای عالی امنیّت ملی | سازمان | کمیته دائمی |
| ملی | دولت / دستگاه اجرایی | کمیته دائمی | سازمان | کمیته دائمی / دستگاه اجرایی |
| منطقه ای | وزارت کشور / سازمان | سازمان / کمیته دائمی | سازمان | سازمان / وزارت کشور |
| استانی | استاندار | سازمان | استاندار | سازمان |
| دستگاهی | رئیس دستگاه اجرایی | سازمان | سازمان / دستگاه اجرایی | سازمان / استانداری / وزارت کشور |
| محلی | مسئول دستگاه استانی | استاندار | فرماندار / شهردار | سازمان / مدیر کل پدافند استان |
| مشترک | دستگاه اجرایی / سازمان | کمیته دائمی / سازمان | کمیته دائمی / سازمان | سازمان |
ماده 11 - تکالیف و وظایف
1) دستگاه های اجرایی مشمول این نظام نامه که دارای زیرساخت ها و مراکز ویژه، حیاتی، حساس، مهم و قابل حفاظت هستند به طور سالانه موظّف به اجرای حداقل یک رزمایش تخصّصی پدافند غیرعامل در هر یک از انواع ستادی (دورمیزی) و میدانی هستند.
2) استانداران و دستگاه های اجرایی استانی موظّفند نسبت به انجام رزمایش های پدافند شیمیایی، پدافند پرتوی، پدافند زیستی و پدافند مردم محور به صورت سالانه - حداقل یکبار - برابر چرخه رزمایش و آمادگی اقدام نمایند.
3) دستگاه های اجرایی موظفند تقویم رزمایش های سالانه پدافند غیرعامل خود را به سازمان ارسال نمایند، رزمایش های سالانه پدافند غیرعامل در سطوح ملی و منطقه ای برای مراکز ویژه، حیاتی و حساس، پس از تصویب در کمیته دائمی جهت اجرا به دستگاه های اجرایی ابلاغ میگردد.
تبصره- تقویم رزمایش های سالانه پدافند غیرعامل در سایر سطوح و مراکز توسط سازمان تصویب و ابلاغ میگردد.
4) سازمان ضمن ارزیابی، هدایت و کنترل رزمایش های پدافند غیرعامل در کشور، گزارشی از میزان آمادگی دستگاه های اجرایی در برابر تهدیدات و تعیین نقاط ضعف و قوت آنها به صورت نوبه ای به کمیته دائمی، ستاد کل نیروهای مسلح و شورای عالی امنیّت ملی ارسال کرده و برنامه ی اجرایی رفع اشکالات و نواقص را به دستگاه اجرایی ذی ربط ارائه نماید.
گزارش میزان آمادگی استان ها و شهرستان ها و دستگاه های اجرایی مستقر در آنها، به روسای کمیته پدافند غیرعامل استان و دستگاه اجرایی نیز ارائه میگردد.
5) سازمان موظف است دستورالعمل ها و ضوابط اجرایی رزمایش های پدافند غیرعامل در انواع و سطوح مختلف و شیوهنامه طراحی و سناریونویسی رزمایش های تخصّصی پدافند غیرعامل را تدوین و ابلاغ کند.
6) سازمان موظّف است با همکاری دستگاه های اجرایی ملی و استانی، رزمایش فراملی در زیرساخت های مشترک با کشورهای همسایه را طرح ریزی نماید؛ رزمایش های فراملی در قالب همکاری های مشترک آمادگی و مقابله با تهدیدات و حوادث شیمیایی، پرتوی، میکروبی و زیستی درچارچوب سیاست های دفاعی با تصویب شورای عالی امنیّت ملی و نظارت کمیته دائمی، توسط سازمان هدایت، طرح ریزی، آموزش و ارزیابی میگردد.
تبصره- وزارت امور خارجه موظف است نسبت به ایجاد هماهنگی با کشورهای مشارکت کننده اقدام نموده و همکاری و مشارکت لازم را با سازمان در اجرای رزمایش های فراملی به انجام رساند.
7) وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح - سازمان پژوهش های نوین دفاعی (سپند) - به عنوان مرکز اقدام و عمل کلی قرارگاه های تخصّصی پدافند غیرعامل (پدافند پرتوی، پدافند شیمیایی، پدافند زیستی) موظّف است از توانمندی ها و ظرفیت های تولید تجهیزات و لوازم مورد نیاز متناسب با طرح های آمادگی و رزمایش، پشتیبانی و حمایت نماید.
8) وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظّف به ارتقاء آمادگی زیرساخت های بهداشتی و درمانی کشور و افزایش توانمندی و تاب آوری شبکه تجهیزاتی و نیروی انسانی برای مقابله و پاسخ در چارچوب طرح های مصوّب آمادگی و رزمایش، متناسب با انواع تهدیدات و مخاطرات شیمیایی، زیستی و پرتوی میباشد.
9) وزارت جهاد کشاورزی موظّف به ارزیابی زیرساخت های رصد و پایش تهدیدات حوزه ماموریت خود، ارتقاء آمادگی تجهیزاتی و نیروی انسانی، افزایش پایداری و تداوم کارکردهای اساسی در چارچوب طرح های مقابله و پاسخ، تداوم کارکرد، حفاظت از زیرساخت، صیانت از مردم و سایر طرح ها در حوزه های غذا، دام و نباتات با اجرای رزمایش های تخصّصی پدافند غیرعامل میباشد.
10) وزارت راه و شهرسازی موظّف به ایجاد زیرساخت ها و تجهیزات لازم در حوزه های حمل و نقل، هواشناسی و مانند آن به منظور ارتقاء آمادگی ها در اجرای رزمایش های پدافند غیرعامل حوزه های پرتوی، شیمیایی، زیستی و نظامی در چارچوب طرح های پاسخ و تداوم کارکرد قرارگاه های تخصّصی میباشد.
11) سازمان بسیج مستضعفین موظّف است نسبت به سازماندهی ساختارهای پدافند شیمیایی، زیستی، پرتوی، مردم محور و تامین تجهیزات لازم در سازمان بسیج اقدام کند و ظرفیت های نیروی بسیج در دستگاه های اجرایی و سایر اقشار را در چارچوب طرح های آمادگی و رزمایش پدافند غیرعامل، سازماندهی و آموزش داده و در رزمایش ها به صورت فعّال شرکت نماید.
12) نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (ناجا) موظّف است با ایجاد زیرساخت های لازم و تامین تجهیزات مورد نیاز، آمادگی های کافی برای مقابله با تهدیدات و مخاطرات شیمیایی، پرتوی و زیستی در چارچوب طرح های آمادگی و پاسخ ایجاد نموده و با آموزش ها و تمرینات لازم و تخصّصی در رزمایش های پدافند غیرعامل مشارکت و همکاری نماید.
13) سازمان صدا و سیما و مراکز استانی تابعه، ضمن ارتقاء آمادگی های درون سازمانی در برابر تهدیدات، مسئول آگاهی بخشی، اطلاع رسانی و اجرای آموزش های عمومی مورد نیاز و مناسب برای اجرای رزمایش در جامعه مخاطب پیرامون محیط رزمایش هستند.
راه اندازی رادیو رزمایش جهت آموزش محدود پدافند غیرعامل در حوزه های تخصّصی (شیمیایی، پرتوی و زیستی) و توجیه افکار عمومی در اجرای رزمایش ها ضرورت داشته و مورد تاکید است.
14) استانداران موظّفند درچارچوب برنامه های امنیّتی - دفاعی استان نسبت به سازماندهی قرارگاه های استانی پدافند شیمیایی، پرتوی، زیستی، سایبری و مردم محور و تهیه طرح های پاسخ، تداوم کارکردها، حفاظت از زیرساخت ها، صیانت از مردم و برنامه های آمادگی و رزمایش استانی اقدام نمایند.
وزارت کشور مسئول سیاست گذاری امنیّتی، هدایت و پشتیبانی استان ها در اجرای رزمایش ها بوده و هماهنگی بین استان ها در رزمایش های ملی و منطقه ای را ایجاد نماید.
15) دستگاه های اجرایی و نهادهای عمومی موظّفند در حوزه وظایف و ماموریت های قانونی خود، نسبت به ارتقاء آمادگی درون سازمانی با اجرای طرح های پاسخ، تداوم کارکردها، حفاظت از زیرساخت ها و صیانت از مردم در چارچوب دستورالعمل های سازمان عمل نمایند و با طرح ریزی و برنامه ریزی سالانه، رزمایش های پدافند غیرعامل را اجرا کرده و نسبت به اصلاح و رفع اشکالات و نواقص کشف شده از رزمایش ها در قالب برنامه های جاری و سالانه اقدام و گزارش اجرای آن را به سازمان ارائه کنند.
16) دستگاه های اجرایی موظفند هرگونه قصور و کوتاهی در مصون سازی و ایجاد آمادگی و مقابله با تهدیدات و انجام رزمایش های پدافند غیرعامل در قالب این نظام نامه در زیرساخت ها و مراکز حیاتی و حساس و مهم که احتمال وقوع مخاطرات امنیّتی در آن وجود دارد به سازمان پدافند غیرعامل گزارش نمایند.
17) سازمان پدافند غیرعامل مکلّف است به عنوان راهبر، هادی و ناظر اجرای مقررّات و ضوابط پدافند غیرعامل گزارش تخلّفات صورت گرفته را به مراجع قضایی ذی ربط اعلام نماید.
18) قوه قضاییه هرگونه کوتاهی در انجام اقدامات ایجاد و حفظ آمادگی دستگاه ها که منجر به ایجاد مخاطرات امنیّتی میگردد، به تشخیص سازمان، پیگیری قضایی نموده و وفق مقررّات و قوانین امنیّتی و دفاعی اقدام کند.
19) سازمان بازرسی کل کشور اجرای برنامه رزمایش سالانه دستگاه های اجرایی را در برنامه های بازرسی برنامه ریزی شده سالانه درج نموده و نتایج آن را به سازمان و کمیته دائمی گزارش نماید.
20) رزمایش های مشترک در قالب برنامه سالانه رزمایش های پدافند غیرعامل کشور با پیشنهاد سازمان یا دستگاه های اجرایی به تصویب رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و کمیته دائمی میرسد و با هماهنگی کامل فیمابین حوزه های لشکری و کشوری اجرا میشوند.
ماده 12 - سازمان با همکاری دستگاه های اجرایی ذی ربط، اسناد تفصیلی، دستورالعمل ها و طرح های عملیاتی مورد نیاز برای پیاده سازی سایر گام های آمادگی این نظام را تهیه و به دستگاه های اجرایی ابلاغ می نماید.
ماده 13 - سازمان مسئول نظارت بر حسن اجرای این نظام نامه بوده و هر نوع اصلاح و بازنگری برای آن، با پیشنهاد سازمان به تصویب کمیته دائمی میرسد.
ماده 14 - این تصویب نامه در چهارده ماده و شصت و سه بند و سه تبصره در چهل و پنجمین جلسه کمیته دائمی به تاریخ بیست و پنجم شهریورماه سال یکهزار و سیصد ونود و نه هجری شمسی به تصویب رسید.
نظام آمادگی و رزمایش دستگاه های اجرایی در برابر تهدیدات مشتمل بر چهارده ماده و شصت و سه بند و سه تبصره که در تاریخ 1399/06/25 در چهل و پنجمین جلسه کمیته دائمی (شورای عالی) پدافند غیرعامل کشور به تصویب رسید، به استناد تبصره یک ماده نه اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور مصوّب مقام معظّم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظله العالی) جهت اجرا ابلاغ میگردد.
رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور - سرلشکر پاسدار محمّد باقری
پیوست: گام های رزمایش
گام اول / برنامه رزمایش:
در این مرحله ضرورت اجرای رزمایش بر اساس تهدیدات محتمل به مرجع تصویب کننده اجرای رزمایش اعلام و اجرای رزمایش در برنامه های آتی دستگاه پیش بینی و اعتبارات لازم برای آن منظور میگردد.
گام دوم / سناریو:
در این مرحله سناریو بر اساس محتمل ترین تهدیدات، تدوین و جهت بررسی و تصویب به مبادی مربوطه ارسال میگردد.
گام سوم / طراحی:
تعیین اهداف اجرای رزمایش، شناخت محیط رزمایش از قبیل وسعت، اقلیم، جمعیت و تحلیل سایر ویژگی های موثر بر رزمایش، احصاء نقاط قوت و ضعف، فرماندهی صحنه، هماهنگی با دستگاه های محلی و مواردی از این قبیل باید در طراحی رزمایش رعایت و لحاظ شوند.
گام چهارم / تصویب:
طرح رزمایش نیازمند تائید از طرف مراجع ذی صلاح بوده و اجرای گام های بعدی رزمایش منوط به تصویب طرح رزمایش میباشد.
گام پنجم / آموزش:
آموزش مسئولین و کارکنان، آموزش کارگروه های تخصّصی و تیم های عملیاتی، آموزش نخبگان جامعه و مردم و آگاهی بخشی و اطلاع رسانی مناسب و به هنگام، گام پنجم از اجرای رزمایش است که باید به صورت دقیق و منظّم با برنامه ریزی همسو و هماهنگ با طرح کلی رزمایش پیاده سازی و اجرا گردد؛ برگزاری کارگاه های آموزشی - توجیهی طرح و سناریوی رزمایش و تهیه پیوست های تخصّصی مربوط به رزمایش برای تمام بازیگران اصلی و حتی افرادی که به صورت غیرمستقیم با رزمایش ارتباط دارند بخشی از فعالیت های مربوط به این بخش است.
گام ششم / تجهیز:
در این مرحله با برآورد و تامین اعتبارات تخصصی نسبت به سازماندهی تیم ها و کارگروه های تخصصی به ادوات و تجهیزات مورد نیاز اجرای رزمایش اقدام میشود و زیرساخت هایی که در طرح رزمایش مورد ارزیابی قرار می گیرند مجهّز شده و از آمادگی تجهیزات و نگهداری مناسب و اصولی ادوات و تاسیسات اطمینان حاصل میشود، نظارت مستمر بر تعمیرات و نگهداری تجهیزات پیش از اجرای رزمایش بسیار اهمیت دارد.
گام هفتم / تمرین:
آشنایی مسئولین، کارکنان، سازمان های مشارکت کننده، مردم و کارگروه ها با نقش خود در رزمایش نیازمند تمرین و تکرار است، تمرینات بخشی کارگروه ها درحوزه فعالیت اختصاصی و تکرار وظایف افراد بازیگر و دارای نقش، اجرای رزمایش را مطلوب تر و اثربخش تر خواهد کرد. افزایش سرعت عمل، حفظ خونسردی و دقت نظر در تصمیم گیری ها در حین رزمایش نتیجه تمرین و تکرار است.
گام هشتم/ رزمایش میدانی:
رزمایش میبایست بر اساس طرح ابلاغی در تاریخ مشخص و با حضور همه تیم های مشارکت کننده اجرا گردد.
گام نهم / نظارت، ارزیابی و بازخورد:
ارزیابی و نظارت بر رزمایش با هدف شناسایی نقاط ضعف و آسیب پذیری ها، برآورد نیازها و تشخیص میزان کمبودها و خلاء های کارکردی صورت میگیرد و توصیه میشود به منظور احصاء نتایج واقع گرایانه و شناسایی دقیق تر کاستی ها، گروه داوران از سازمان هایی مستقل و آشنا با ماموریت و عملکرد زیرساختی که رزمایش در آن اجرا میشود، انتخاب گردند. جلسه تحلیل و ارزیابی رزمایش برای همه مدیران اجرایی و دست اندرکاران اجرای رزمایش بلافاصله پس از پایان رزمایش برگزار میشود.
گام دهم / اصلاح و تکمیل:
پس از انجام مراحل ارزیابی، پیشنهاداتی برای اصلاح اقدامات، دستورالعمل ها و فرایندها در راستای ارتقاء پایداری سازمان، تداوم کارکردهای مرکز، مصون سازی و کاهش آسیب پذیری و تسهیل مدیریت بحران ها ارائه میگردد که سازمان مجری رزمایش باید تا برگزاری رزمایش بعدی به رفع نواقص و معایب و اجرایی نمودن پیشنهادات ارائه شده مبادرت نماید.