احتراماً، همان گونه که مستحضرند، فناوری های نوین مالی (فین تک) در سال های اخیر موجب ایجاد تغییراتی قابل ملاحظه و پیدایش خطوط کسب وکار جدید در نظام پولی و بانکی کشور شده اند. در این میان، موضوع فعالیت طیفی از کسب و کارهای مذکور که تحت عنوان «تسهیلات یار» شناخته میشوند، تسهیل و تسریع فرآیند اعطای تسهیلات به ویژه تسهیلات خرد بوده و به عنوان واسط بین موسسه اعتباری و متقاضی تسهیلات عمل می کنند. با عنایت به این که، یکی از اهداف و راهبردهای بانک مرکزی در شرایط فعلی، تسهیل فرآیند و ارتقای سهم تسهیلات خرد میباشد، این بانک درصدد برآمد نسبت به ضابطه مند نمودن نحوه تعامل موسسات اعتباری با تسهیلات یاران اقدام نماید. بر همین اساس، ضوابط پیوست با عنوان «الزامات ناظر بر نحوه همکاری موسسات اعتباری با شرکت های تسهیلات یار» تدوین شد و در جلسه مورخ 1402/09/15 کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی مورد تصویب قرار گرفت. لذا ضمن ایفاد نسخه ای از ضوابط مذکور به شرح پیوست برای استحضار، ذیلاً برخی از مهم ترین احکام ضوابط یاد شده را ایفاد می دارد:
- هرگونه همکاری موسسه اعتباری با تسهیلات یار صرفاً با رعایت مفاد ضوابط یادشده مجاز میباشد.
- موسسه اعتباری در اعطای تسهیلات به مشتری از طریق تسهیلات یار موظف به رعایت تمامی قوانین و مقررات موضوعه از جمله نرخ سود تسهیلات اعطایی مصوب شورای پول و اعتبار، سقف تسهیلات اعطایی به مشتری، اخذ تامین کافی، استفاده از فرم های یکنواخت قراردادهای اعطای تسهیلات بانکی و ثبت هر فقره تسهیلات اعطایی به مشتری از طریق تسهیلات یار در دفاتر آن موسسه اعتباری میباشد.
- موسسه اعتباری مجاز به واریز وجه تسهیلات اعطایی به حساب تسهیلات یار نمیباشد و موظف است وجه مزبور را مستقیماً به حساب تامین کننده کالا و خدمات واریز نماید.
- موسسه اعتباری موظف است در صورت ارتکاب هرگونه نقض قوانین و مقررات پولی و بانکی توسط تسهیلات یار، ضمن اعلام مراتب به بانک مرکزی از ادامه همکاری با تسهیلات یار خودداری نماید.
خواهشمند است دستور فرمایند مراتب به قید تسریع و با لحاظ مفاد بخشنامه شماره 96/149153 مورخ 1396/05/16 به تمامی واحدهای ذیربط آن بانک/موسسه اعتباری غیربانکی ابلاغ شده و بر حسن اجرای آن نیز نظارت دقیق به عمل آید./6274887/ه-
مدیریت کل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی
اداره مطالعات و مقررات بانکی
«الزامات ناظر بر نحوه همکاری موسسات اعتباری با شرکت های تسهیلات یار»
در اجرای بند (ب) ماده (11) قانون پولی و بانکی کشور و به منظور انتظام بخشی و ایجاد وحدت رویه، «الزامات ناظر بر نحوه همکاری موسسات اعتباری با شرکت های تسهیلات یار» که از این پس به اختصار «ضوابط» نامیده میشود، به شرح ذیل تدوین میشود:
ماده 1- در این ضوابط عناوین ذیل به جای عبارات مشروح مربوط به کار می روند:
1- 1 - بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛
1- 2 - موسسه اعتباری: بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی که به موجب قانون و یا با مجوز بانک مرکزی تاسیس شده و تحت نظارت آن بانک قرار دارد؛
1- 3 - تسهیلات یار: شرکتی تجاری است که از طریق ایجاد ارتباط بین «موسسه اعتباری»، «مشتری» و «تامین کننده کالا و خدمات» در بستر فضای مجازی، فرآیند اعطای تسهیلات به مشتری را تسهیل مینماید؛
1- 4 - مشتری: شخص حقیقی یا حقوقی متقاضی اخذ تسهیلات که از طریق تسهیلات یار به موسسه اعتباری معرفی میشود؛
1- 5 - تامین کننده کالا و خدمات: کسب و کار معرفی شده از سوی تسهیلات یار که دارای مجوز فعالیت از نهادهای ذی صلاح بوده و مشتری از طریق آن نسبت به تامین کالا و یا خدمات مورد تقاضای خود اقدام می نماید.
ماده 2- هرگونه همکاری موسسه اعتباری با تسهیلات یار صرفاً با رعایت مفاد این ضوابط مجاز میباشد.
ماده 3- موسسه اعتباری موظف است پس از انعقاد قراردادی که به امضای صاحبان امضای مجاز آن رسیده و دربردارنده حداقل موارد زیر میباشد، با تسهیلات یار همکاری نماید:
3- 1 - تعیین چگونگی احراز هویت و بررسی اهلیت اعتباری مشتری توسط تسهیلات یار؛
3- 2 - تعیین سازوکار های کنترلی در خصوص رعایت قوانین و مقررات مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم توسط تسهیلات یار؛
3- 3 - تعیین چگونگی شناسایی رفتار مشکوک و متقلبانه مشتری؛
3- 4 - تعیین میزان و نحوه دریافت هزینه های خدمات ارایه شده توسط تسهیلات یار از محل کارمزد دریافتی موسسه اعتباری از مشتری.
3- 5 - شرایطی که به موجب آن موسسه اعتباری مجاز به قطع همکاری با تسهیلات یار میباشد.
تبصره - موسسه اعتباری موظف است نسخه ای از قرارداد موضوع این ماده را به منظور بررسی انطباق آن با مفاد این ماده به مدیریت کل نظارت بر بانک ها و موسسات اعتباری بانک مرکزی ارایه نماید.
ماده 4- موسسه اعتباری موظف به انعقاد توافقنامه سطح خدمت (SLA) و توافقنامه عدم افشاء اطلاعات محرمانه (NDA) با تسهیلات یار، میباشد.
ماده 5- همکاری موسسه اعتباری با تسهیلات یار، صرفاً منوط به احراز شرایط زیر مجاز میباشد:
5- 1 - تسهیلات یار فاقد بدهی غیرجاری، بدهی مالیاتی قطعی تعیین تکلیف شده پرداخت نشده و چک برگشتی رفع سوء اثر نشده باشد؛
5- 2 - اعضای هیات مدیره و مدیرعامل تسهیلات یار، فاقد سوء پیشینه کیفری موثر باشند؛
ماده 6- موسسه اعتباری موظف است در صورت ارتکاب هرگونه نقض قوانین و مقررات پولی و بانکی توسط تسهیلات یار، ضمن اعلام مراتب به بانک مرکزی از ادامه همکاری با تسهیلات یار خودداری نماید.
ماده 7- موسسه اعتباری در اعطای تسهیلات به مشتری از طریق تسهیلات یار موظف به رعایت تمامی قوانین و مقررات موضوعه از جمله نرخ سود تسهیلات اعطایی مصوب شورای پول و اعتبار، سقف تسهیلات اعطایی به مشتری، اخذ تامین کافی، استفاده از فرم های یکنواخت قراردادهای اعطای تسهیلات بانکی و ثبت هر فقره تسهیلات اعطایی به مشتری از طریق تسهیلات یار در دفاتر آن موسسه اعتباری میباشد.
ماده 8- ارزیابی اهلیت اعتباری مشتری و سایر بررسی های انجام شده توسط تسهیلات یار نافی مسئولیت موسسه اعتباری در این خصوص نبوده و اتخاذ تصمیم نهایی در خصوص اعطا یا عدم اعطای تسهیلات به مشتری برعهده موسسه اعتباری میباشد.
ماده 9- موسسه اعتباری مجاز به واریز وجه تسهیلات اعطایی به حساب تسهیلات یار نمیباشد و موظف است وجه مزبور را مستقیماً به حساب تامین کننده کالا و خدمات واریز نماید.
ماده 10- موسسه اعتباری موظف است تمهیداتی را فراهم نماید تا وجوه واریزی بابت بازپرداخت اقساط تسهیلات توسط مشتری مستقیماً به حساب موسسه اعتباری مزبور واریز شود. واریز وجوه مزبور به حساب تسهیلات یار ممنوع میباشد.
ماده 11- کارمزد دریافتی موسسه اعتباری از مشتری حداکثر معادل کارمزد مقرر در ضوابط ابلاغی بانک مرکزی در خصوص کارمزد خدمات بانکی ریالی و الکترونیکی میباشد.
تبصره 1- موسسه اعتباری موظف به نظارت بر عدم اخذ کارمزد از مشتری توسط تسهیلات یار میباشد و در صورت احراز این موضوع موسسه اعتباری باید از ادامه همکاری با آن تسهیلات یار خودداری نماید.
تبصره 2- میزان و نحوه دریافت هزینه های خدمات ارایه شده توسط تسهیلات یار به مشتری صرفاً از محل کارمزد دریافتی موسسه اعتباری از مشتری و مطابق با ترتیبات پیش بینی شده در قرارداد منعقده بین موسسه اعتباری و تسهیلات یار امکان پذیر است.
ماده 12- موسسه اعتباری موظف است از طریق پایگاه رسمی اطلاع رسانی خود، فهرست تسهیلات یاران همکار خود را به نحو مقتضی به اطلاع عموم رساند.
ماده 13- موسسه اعتباری ملزم به ارایه اطلاعات و گزارش های مورد نظر بانک مرکزی در خصوص جزئیات مربوط به تسهیلات اعطایی از طریق تسهیلات یار از جمله نرخ سود، مبلغ کارمزد، نحوه اعتبارسنجی مشتری و مانده تسهیلات اعطایی مذکور به صورت مستقل میباشد.
ماده 14- موسسه اعتباری در صورت تخطی از مفاد این ضوابط، حسب مورد مشمول مجازات های انتظامی مقرر در ماده 44 قانون پولی و بانکی کشور و سایر قوانین مربوطه میشود.
ماده 15- علاوه بر مفاد این ضوابط، موسسه اعتباری موظف به رعایت قانون پولی و بانکی کشور، قانون عملیات بانکی بدون ربا(بهره)، مصوبات شورای پول و اعتبار، دستورالعمل ها و ابلاغیه های بانک مرکزی و سایر قوانین و مقررات مربوط میباشد.
الزامات ناظر بر نحوه همکاری موسسات اعتباری با شرکت های تسهیلات یار» در 15 ماده و 3 تبصره در سی و ششمین جلسه مورخ 1402/09/15 کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجراء میباشد.