تصمیم متخذه کمیسیون برنامه مجلسین راجع به اصول و هدفهای برنامه عمرانی چهارم

فصل ششم
صنایع و معادن

هدفهای کلی برنامه چهارم صنایع و معادن (منسوخ 1399/10/24)
1) هدف بخش صنایع و معادن در برنامه چهارم آنست که ارزش تولیدات این بخش از 187 میلیارد ریال در پایان برنامه سوم به 376 میلیارد ریال در‌پایان برنامه چهارم برسد و ارزش افزوده از 70 میلیارد ریال به 129 میلیارد ریال افزایش یابد.
رسیدن باین هدف مستلزم آن است که رشدی به طور متوسط 15 درصد در سال در بخش مذکور حاصل گردد که در نتیجه سهم تولیدات صنایع و‌معادن در تولید ناخالص ملی از 1/14 به 3/17 درصد در انتهای برنامه چهارم برسد.
بر اثر اجرای برنامه چهارم صنایع و معادن پیش‌بینی میشود در حدود 400 هزار شغل جدید که 80 درصد آن تولیدی است بوجود آید.
2) برنامه چهارم مرحله نخستین از یک برنامه طویل‌المدت صنعتی کردن کشور است که نتیجه آن بی‌نیازی نسبی مملکت از ورود کالاهای مصرفی از‌خارج و تهیه قسمتی از کالاهای سرمایه‌ای و واسطه‌ای در داخل و تنوع بخشیدن روز افزون بصادرات و در نتیجه از میان بردن وابستگی شدید اقتصاد کشور به در آمد نفت خواهد بود.
3) از هدفهای اساسی دیگر برنامه چهارم، استفاده تا حداکثر امکان از مواد اولیه داخلی و تاکید در فعالیتهای مربوط به تغییر شکل و عمل آوردن منابع و‌مواد مزبور است به نحویکه بتوان به جای صدور مواد خام طبیعی و معدنی کالاهای نیم ساخته یا تمام ساخته صادر نمود.

هدفهای برنامه‌های مشخص (منسوخ 1399/10/24)
4) هدفها و برنامه‌های مشخص صنعتی برنامه چهارم در مورد صنایع و معادن به قراری است که در جدول شماره 1 آمده. در این جدول رشته‌های اساسی صنعت به 11 گروه تقسیم شده و در هر مورد هدفهای کمی تولید برنامه چهارم با برنامه سوم مقایسه گردیده است.

اهم طرحهای صنعتی بخش دولتی
5) مهمترین طرح‌های صنایع بخش دولتی در برنامه چهارم به قرار جداول شماره 2 و 3 است.

جدول شماره 1- هدفها و برنامه های صنعتی و معدنی بر اساس ارزش تولیدات صنعتی و معدنی

جدول شماره 2 - اهم طرحهای صنعتی (بخش دولتی)

جدول شماره 3 - طرح‏های صنایع پتروشیمی (بخش دولتی)

اهم طرحهای معدنی (منسوخ 1399/10/24)
7) اهم طرحهای معدنی که توسط سرمایه‌گذاری دولتی و خصوصی انجام خواهند گرفت عبارتند از:
مس - در اهر - رشیدآباد و کرمان بمقدار 15000 تن مس کاتدیک در سال آخر برنامه.
سرب - در نقاط مختلف بمقدار 15000 تن سرب فلزی در سال.
طلا - در موته محلات بمقدار 5/1 تا 2 تن طلای خالص طی برنامه چهارم.

اصول خط مشی‌های و سیاستهای اجرایی (اصلاحی 1399/10/24)
8) در قالب هدف کلی 15 درصد رشد صنعتی انتخاب رشته‌های صنعتی در برنامه چهارم بر طبق اصول و معیارهای زیر خواهد بود:
ب) تامین مواد واسطه و کالاهای سرمایه‌ای مانند مواد شیمیائی، کود شیمیائی، سموم دفع آفات، ابزار و ماشین آلات.
ج) تامین حداکثر اشتغال ممکن در رشته‌هائی مانند صنایع دستی، صنایع غذائی صنایع فرعی و کارگاههای مکمل بر پیرامون صنایع سنگین، صنایع‌چوب و فلزکاری.
د) صنایع مربوط بتامین مصرف داخلی.
ه-) صنایع صادراتی.
10 - در مورد مالکیت صنایع سیاستهای زیر در برنامه چهارم مورد توجه خواهد بود.
ج) جلب سرمایه گذاری خارجی در رشته‌های خاصی از صنایع که صدور تولیدات آن ببازارهای خارجی محتاج بهمکاری سرمایه‌گذار خارجی‌است و صنایعی که تخصص و دانش فنی فراوان لازم دارد.
د) انصراف دولت از سرمایه‌گذاری در صنایعی که بخش خصوصی بایجاد آن علاقمند و بانجام آن قادر است. (‌با توجه به بند 2 فصل دوم این لایحه)

اعتبارات عمرانی صنایع و معادن (منسوخ 1399/10/24)
در برنامه چهارم
15 - هر گاه سرمایه گذاری بخش خصوصی با روال گذشته پیشرفت کند جمعاً سرمایه‌گذاری ثابت در صنایع و معادن (‌غیر از نفت) طی برنامه چهارم به‌حدود 213 میلیارد ریال بالغ خواهد شد، که حدود 99 میلیارد ریال آن را بخش عمومی مستقیماً و 2 میلیارد ریال توسط موسسات انتفاعی دولتی و112 میلیارد ریال آن را بخش خصوصی داخلی و خارجی سرمایه‌گذاری خواهند نمود.
توزیع اعتبارات صنایع و معادن طی برنامه چهارم به شرح جدول شماره 4 خواهد بود.

جدول شماره 4 - پیش بینی سرمایه گذاری ثابت دولتی و خصوصی در صنایع و معادن
طی برنامه چهارم
(ارقام به میلیون ریال)

فصل هفتم
نفت و گاز

هدف‌های کلی نفت در برنامه چهارم
1 - هدفهای کلی و اساسی توسعه صنعت نفت در برنامه چهارم در سه موضوع زیر خلاصه میشود:
الف) توسعه صنعت نفت کشور و ازدیاد درآمد حاصل از آن.
ب) تامین مواد نفتی مورد نیاز در داخل کشور.
ج) گسترش عملیات شرکت ملی نفت در خارج از کشور.
2 - در زمینه توسعه صنعت نفت چنانچه برنامه‌های مشخص شرکت ملی نفت در مورد توسعه و اکتشاف منابع جدید موفقیت‌آمیز باشد تولید نفت خام‌که در آخر برنامه سوم 143 میلیون متر مکعب بوده است در پایان برنامه چهارم بحدود 279 میلیون متر مکعب خواهد رسید.
برای رسیدن بهدف فوق‌الذکر برنامه‌های تفحص و اکتشاف تهیه شده است تا میزان ذخائر ثابت شده نفتی حتی‌الامکان افزایش یابد.
در زمینه صادرات در نظر است که تا سال 1350 مقدار 20 میلیون تن نفت خام اضافی از کنسرسیوم برای فروش ببازارهای خارج از بازارهای‌کنسرسیوم دریافت شود.
3 - اقدامات لازم در زمینه تصفیه و توزیع مواد نفتی مایع به شرح زیر خلاصه میگردد:
الف) تعدیل نسبت مصرف روز افزون فرآورده‌های میان تقطیر از قبیل نفت سفید و نفت گاز و جایگزین نمودن مصرف آن با گازهای مایع و طبیعی.
ب) استفاده بیشتر از نیروی برق در تلمبه‌خانه‌های خطوط لوله و جایگزین نمودن مصرف سوخت مایع با نیروی برق در نقاطی که نیروی برق ارزانتر و‌سهلتر به دست میآید.
ج) توزیع و پخش مواد بر اساس طرح توزیع مستقیم از پالایشگاه بمراکز عمده مصرف و جلوگیری از انبارسازی و حمل و نقل مضاعف - ایجاد‌پالایشگاه در شیراز - آذربایجان یا خراسان با توجه بایجاد تعادل بین منابع مختلف انرژی.
د) اقدام در جهت حمل نفت خام از میدانهای نفتی جنوب به مناطق شمالی کشور به منظور تصفیه و برداشت و مصرف فرآورده‌های آن در داخل کشور.
ه-) اقدام در جهت افزایش صادرات فرآورده‌های نفتی حاصل از پالایشگاه آبادان و افزایش فرآورده‌های نفتی پالایشگاه های دیگر کشور به همان میزان‌جهت رفع احتیاجات روز افزون داخلی.
و) ایجاد و تاسیس کارخانه‌هائی به منظور تولید فرآورده‌های ویژه نفتی از قبیل روغنها حلالها و آسفالتها.
ز) توسعه حمل و نقل و توزیع مواد با خطوط لوله به منظور اطمینان در اجرای برنامه‌های نفت‌رسانی در مواردی که این عمل موجب صرفه‌جوئی در‌هزینه حمل مواد نفتی گردد.
ح) شرکت ملی نفت ایران تعداد فروشگاههای نفت را در روستاها توسعه داده و تعداد آنها را در جریان برنامه چهارم تا 15 هزار واحد افزایش خواهد‌داد. ازدیاد مصرف فرآورده‌های نفتی روستاها در دوره فوق‌الذکر حدود 1832000 متر مکعب برآورد میگردد.
4 - اقداماتی که به منظور دست‌یابی ببازارهای بین‌المللی به عمل خواهد آمد به شرح زیر است:
الف) ایجاد شرکتهای مختلط نفتی به منظور پی‌بردن به میزان منابع نفتی کشور و کوشش در راه دست‌یابی ببازارهای بین‌المللی و سهیم شدن در‌فروش نفت خام.
ب) ایجاد یا مشارکت در ایجاد پالایشگاه و تاسیساتی که ماده خام آن از نفت یا مواد نیمه تمام پالایشگاههای کشور تامین گردد.
ج) اقدام شرکت ملی نفت ایران به عملیات حمل و نقل و بازاریابی در عرضه بین‌المللی به منظور نیل بهدف فوق.

اعتبارات عمرانی صنعت نفت در برنامه چهارم
5 - کل اعتبارات برای برنامه‌های توسعه صنعت نفت در دوره برنامه چهارم 81 میلیارد ریال است که 5/28 میلیارد ریال آن را شرکت ملی نفت ایران و‌بقیه را کنسرسیوم و شرکتهای مختلط نفتی دیگر پرداخت خواهند کرد.
پیش‌بینی هزینه‌های تقریبی شرکت ملی نفت ایران طی سالهای 1346 تا 1351 در حدود 2/29 میلیارد ریال میباشد که با کسر 738 میلیون ریال رقم مربوط بسال 1346 به شرح زیر معادل 5/28 میلیارد ریال خواهد گردید:
1 - اکتشاف و استخراج 3750 میلیون ریال
2 - پالایش 4245 « «
3 - پخش و فروش 3685 « «
4 - خطوط لوله 4547 « «
5 - امور اجتماعی و رفاهی 531 « «
6 - بازپرداخت وام سالهای قبل 10000 « «
7 - مشارکت خارج از کشور 1500 « «
8 - پرداخت وام پالایشگاه مدرس 1000 « «
جمع 29258 « «
سرمایه‌گذاری مربوط بسال 1346 738 « «
جمع مربوط به مدت برنامه چهارم 28520 « «
6 - منابع تامین هزینه‌های شرکت ملی نفت ایران و سرمایه‌گذاری کل در صنعت نفت در برنامه چهارم به شرح جداول شماره 1 و 2 است.

جدول شماره 1 - منابع تامین اعتبارات سرمایه گذاری شرکت ملی نفت ایران

جدول شماره 2 کل سرمایه گذاری در صنعت نفت در طول برنامه چهارم
(به میلیون ریال)

هدف برنامه چهارم در صنعت گاز
7 - با توسعه صنعت پتروشیمی و مصرف روز افزون گاز جهت تولید انرژی در دنیا استفاده هر چه بیشتر از این فرآورده مورد توجه میباشد.
هدف برنامه چهارم در صنعت گاز عبارتست از حداکثر استفاده از گاز به عنوان یکی از منابع طبیعی و به کار بردن روز افزون آن در مصارف عمومی و‌صنعتی کشور و توسعه توزیع و مصرف آن.

برنامه و طرحهای مشخص صنعت گاز در دوره برنامه چهارم
8 - برنامه‌ها و طرحهای مشخص صنعت مزبور به قرار زیر خواهد بود:
الف) ادامه طرح شاه لوله گاز ایران.
ب) افزایش ظرفیت دستگاههای گاز گچساران و تعمیر اساسی دستگاهها و خط لوله.
ج) ایجاد یک ده آزمایشی در امر استفاده از گاز طبیعی در دهات واقع در مسیر شاه‌لوله گاز به منظور به کار انداختن توربین برق و تامین آب.
د) لوله‌کشی گاز شیراز.
ه-) ایجاد خط لوله 16 اینچی به منظور حمل گاز از گچساران به شیراز و تخصیص خط لوله 10 اینچی فعلی برای حمل نفت خام به پالایشگاه شیراز.
و) لوله‌کشی گاز اهواز.
ز) گسترش فروش گاز مایع.
ح) گازرسانی و ایجاد شبکه‌های توزیع در شهرهای واقع در مسیر شاه‌لوله گاز اصفهان - تهران - قم و کاشان.
ط) طرح استفاده از گار[گاز] طبیعی «‌چاه بورو» در بندر عباس.
ی) تهیه گاز طبیعی مایع به منظور صدور بخارج.
ک) بررسی امکان استفاده از منبع گاز سراچه به منظور تامین احتیاجات موسمی طرح شاه لوله گاز از نظر ذخیره سازی.
ل) استفاده از گاز طبیعی میدانهای نفتی غرب کشور (‌نفت شاه، تنگه بیجار) به منظور تامین مصارف داخلی مناطق غربی و شمال غربی ایران.
م) استفاده از منابع نفتی تحت اکتشاف و استخراج مانند گرگان - سرخس مغان و فلات قاره بحر خزر در صورت برخورد به منابع گاز قابل بهره‌برداری.

اعتبارات عمرانی صنعت گاز در برنامه چهارم
9 - میزان کل سرمایه گذاری در صنعت گاز چنانکه در جدول شماره 3 آمده بالغ بر 8/24 میلیارد ریال خواهد بود، از 8/24 میلیارد ریال مذکور 63/21 میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی تامین خواهد گردید و بقیه از درآمدهای اختصاصی شرکت ملی گاز ایران تادیه خواهد شد.

جدول شماره 3 - سرمایه گذاری صنعت گاز در دوره برنامه چهارم
(میلیون ریال)

فصل هشتم
آب

هدف‌های کلی بخش در برنامه چهارم
1 - هدف کلی و بلند مدت برنامه توسعه منابع آب کشور عبارتست از مهار نمودن آن میزان از منابع آب که با توجه به پیشرفت های فنی این عصر قابل‌بهره‌برداری اقتصادی در امور کشاورزی و صنعتی و شهری است.
2) در قالب هدف کلی فوق هدفهای مشخص برنامه چهارم در مورد توسعه منابع آب به شرح زیر است:
الف) افزایش میزان آب مورد استفاده برای زراعت های آبی در حدود 15 درصد به نحویکه این میزان از حدود 29 میلیارد متر مکعب در سال اول برنامه به حدود 33 میلیارد متر مکعب در سال آخر برنامه افزایش یافته و بالنتیجه حدود 400 هزار هکتار به سطح اراضی آماده کشت افزوده شود و در‌مساحتی قریب به 500 هزار هکتار شبکه آبیاری توسعه و بهبود یابد، ضمناً علاوه بر میزان فوق در حدود 4/2 میلیارد متر مکعب از آبهای موجود که‌فعلا خارج از کنترل است نیز تنظیم خواهد گردید.
ب) تامین آب مورد نیاز صنایع با توجه به اولویت استفاده از آب در کشاورزی.
ج) تامین آب مورد نیاز برنامه عمران شهر و ده از منابع آب سطحی یا زیرزمینی.
د) انجام دادن مطالعات ضروری درباره منابع آب به منظور شناسائی کمیت و کیفیت این منابع و تنظیم ترازنامه و نقشه جامع آب کشور و تهیه طرح های توسعه منابع آب برنامه‌های بعدی.
ه-) مراقبت و بهره‌برداری مناسب و معقول از منابع آب زیرزمینی.

اصول خط مشی‌های و سیاستهای اجرایی
3 - اصول خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی عمده درباره توسعه منابع آب طی برنامه چهارم به شرح زیر است:
الف) تجدید نظر در مقررات مربوط به بهره‌برداری از منابع آب کشور با توجه باصل ملی کردن منابع آب به نحویکه بهره‌برداری از این ثروت ملی مورد نظارت قرار گرفته مصرف آن مفید و معقول و مناسب باشد.
ب) اعمال سیاست علمی و انجام مطالعات و تحقیقات ضروری و به کار بردن تکنیک های جدید برای استفاده بیشتر و بهتر از منابع آب.
ج) در زمین هائی از آب استفاده خواهد شد که بتوان حداکثر بهره را به دست آورد.
د) در برنامه چهارم به تکمیل و تجهیز شبکه‌های آبیاری سد های ساخته شده و اصلاح و ترمیم نهرهای فعلی و شبکه‌های قدیمی که موجب اتلاف آب‌موجود میگردند نسبت بطرح های جدید اولویت و برتری داده خواهد شد.
ه-) تاسیس سازمانهای آب منطقه‌ای در کلیه مناطق مستعد کشور مورد توجه قرار گرفته فعالیتهای اجرایی و بهره‌برداری از طرحها به سازمانهای آب‌منطقه‌ای واگذار میگردد تا این موسسات به صورت انتفاعی و بازرگانی اداره شوند و مسئولیت تولید و توزیع و فروش آب در هر منطقه در یک واحد متمرکز گردد.
برنامه‌های توسعه بهره‌برداری از منابع آب در طی برنامه چهارم
4) برنامه توسعه بهره‌برداری از منابع آب با توجه به حوضه‌های آبریز و تقسیمات کشور تنظیم شده و جمعاً در حدود 67 طرح جهت توسعه بهره‌برداری از منابع آب در مناطق مختلف پیش‌بینی شده است که به شرح گروههای زیر میباشد:
الف) تحقیق و بررسی منابع آب - این گروه طرحها شامل مطالعات آب های زیر زمینی و سطح‌الارضی به منظور شناسائی کمیت و کیفیت منابع آب‌کشور و تامین نیازمندیهای کشاورزی - شهری و صنعتی - مطالعه تهیه طرحهای خاص آبیاری و سدسازی - شیرین کردن آب های شور و همچنین‌تفحصات و تحقیقات علمی میباشد.
ب) ایجاد و تکمیل طرحهای مربوط به بهره‌برداری از آب های زیرزمینی - بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در برنامه چهارم به وسیله حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق در نواحی که مطالعات امکان آن را نشان داده به عمل خواهد آمد و بیشتر سرمایه‌گذاری در مناطقی صورت خواهد گرفت که در‌محدوده قطبهای توسعه کشاورزی واقع باشد.
با در نظر گرفتن میزان سرمایه‌گذاری بخش خصوصی جهت حفر چاه پیش‌بینی میشود که در طی برنامه چهارم حدود 1500 حلقه چه عمیق و 3500‌حلقه چاه نیمه عمیق حفر گردد. هزینه‌های لازم جهت نگهداری قنوات نیز از طریق اعتبارات کشاورزی و شرکتهای تعاونی و سرمایه‌های خصوصی‌تامین خواهد گردید.
ج) ایجاد و تکمیل تاسیسات مربوط به بهره‌برداری از آبهای سطحی - این گروه طرحها شامل عملیات زیر خواهد بود:
(1) تکمیل شبکه‌های آبیاری سدهای ساخته شده شامل طرحهای آبیاری فرح (‌سفیدرود) و محمدرضا شاه (‌دز) میباشد.
(2) تکمیل طرحهای سدسازی و آبیاری در دست اجرا شامل طرحهای مربوط به سد و شبکه‌های آبیاری داریوش کبیر (‌رودخانه کر) شاه عباس کبیر(‌زاینده‌رود) شاهپور اول (‌رودخانه مهاباد) کورش کبیر (‌زرینه رود) ارس - وشمگیر (‌گرگان) و تاسیسات آبیاری دشت قزوین (‌شامل سد طالقان و تونل‌انحرافی آن) میباشد.
(3) اجرای طرحهای جدید توسعه بهره‌برداری از آب های سطحی در مناطق مختلف کشور که طرحهای مربوط به شروع بهره‌برداری از رودخانه‌های کارون، مارون، جیرفت، میناب، کوهرنگ و لار از طرحهای مهم این گروه میباشد.
د) نظارت بر منابع آب - با توجه باصل ملی کردن منابع آب در بهره‌برداری از این ثروت ملی نظارت به عمل خواهد آمد.
ح) هزینه‌های سازمان های آب منطقه‌ای - در طی برنامه چهارم این سازمانها به طور انتفاعی و بازرگانی اداره خواهند شد و قسمت عمده هزینه‌های عملیات سازمانهای آب منطقه‌ای از محل درآمد این سازمانها و بقیه از اعتبارات عمرانی تامین خواهد گردید.

اعتبارات عمرانی توسعه بهره‌برداری از منابع آب در برنامه چهارم
5 - اعتبارات عمرانی پیش‌بینی شده برای توسعه بهره‌برداری از منابع آب برای برنامه چهارم بالغ بر 48500 میلیون ریال میباشد. ضمناً برآورد میشود که سازمان های آب منطقه‌ای علاوه بر تامین قسمت عمده هزینه‌های عملیاتی خود در حدود 4650 میلیون ریال دیگر نیز در این رشته سرمایه گذاری نمایند. جدول زیر توزیع اعتبارات عمرانی این فصل را بر حسب بندهای فعالیت نشان میدهد.

جدول توزیع اعتبارات عمرانی فصل آب در برنامه چهارم
(ارقام به میلیون ریال)

فصل نهم
برق

هدف های کلی برنامه چهارم برق
1 - هدفهای کلی و اساسی توسعه صنعت برق در برنامه چهارم به شرح زیر است:
الف) توسعه صنعت برق در جهت ایجاد یک شبکه ملی بهم پیوسته به منظور تامین نیازمندیهای صنعتی، کشاورزی، خانگی، تجاری و شهری.
ب) بهبود و تکمیل سازمان صنعت برق.

هدفها و برنامه‌های مشخص
2 - هدفهای کمی توسعه صنعت برق به شرح زیر است:
الف) میزان تقاضای نیروی برق در پایان برنامه سوم حدود 5/4 میلیارد کیلو وات ساعت بوده است، پیش‌بینی میشود در پایان برنامه چهارم به 12‌میلیارد کیلو وات ساعت بالغ گردد که از این میزان تقاضای صنایع به حدود 5/8 میلیارد کیلو وات ساعت و تقاضای غیر صنعتی بحدود 5/3 میلیارد‌کیلو وات ساعت خواهد رسید بدین ترتیب رشد سالانه مصرف نیروی برق در برنامه چهارم در حدود 22 درصد می‌باشد.
ب) موسسات عمومی برق باید تامین قسمت عمده مصارف صنعتی و کلیه مصارف غیر صنعتی نیروی برق را به عهده بگیرند لذا افزایش ظرفیت تاسیسات عمومی برق باید در حدود 1/621/000 کیلو وات باشد که از آن معادل 000/200 کیلو وات از ظرفیت‌های فرسوده نیز تعویض خواهد گردید و‌در نتیجه قدرت مجموع مولدهای عمومی برق کشور به 2/763/000 کیلو وات بالغ خواهد گردید علاوه بر آن به منظور افزایش و بهبود وضع ضریب بار‌و قابلیت اطمینان نیروی برق مورد نیاز صنایع استفاده نسبتاً زیاد از خطوط انتقال نیرو ضروری است.
ج) افزایش ظرفیت تاسیسات تولیدی نیروی برق در مراکز تولید و شهرهای مختلف کشور به قرار زیر خواهد بود:
(1) نصب مولدهای بزرگ جدید بظرفیت 1/421/000 کیلو وات برای شبکه‌های منطقه گرگان و منطقه خراسان و شبکه کشوری که قسمت اعظم شبکه اخیر شهرهای مناطق تهران، گیلان، مازندران، خوزستان، اصفهان، آذربایجان، فارس و کرمانشاهان را با یکدیگر مرتبط خواهد ساخت.
(2) نصب مولدهای برق در شهرهای متوسط بظرفیتی جمعاً در حدود 000/130 کیلو وات.
(3) تامین برق شهرهای کوچک با مولدهای دیزلی با ظرفیتی جمعاً در حدود 000/70 کیلو وات.
د) در دوره برنامه چهارم مجموع طول خطوط انتقال نیروی 230 کیلو ولتی حدود 2150 کیلومتر و خطوط انتقال نیروی 132 کیلو ولتی 1000 کیلومتر و 63 کیلو ولتی 700 کیلومتر پیش‌بینی میشود که احداث خواهد گردید.
ه-) نوسازی یا اصلاح یا توسعه شبکه‌های توزیع نیرو در کلیه شهرهای ایران در دوره برنامه چهارم صورت میگیرد تا شبکه‌های توزیع ظرفیت توزیع نیروی برق اضافی در برنامه چهارم را داشته باشد.
و) توسعه برق روستائی که با احداث شبکه‌های توزیع برق روستائی در حوالی شهرها و مراکز مصرف و در بعضی موارد با نصب مولدهای برق دیزلی در محل عملی خواهد شد.
3) در برنامه چهارم باید همگام با توسعه تاسیسات بهبود سازمان و اداره صنعت برق نیز صورت پذیرد.
برای سالم نمودن وضع صنعت برق باید هزینه تولید و توزیع نیروی برق را به میزان قابل ملاحظه کاهش داد و از طرف دیگر سازمان و مدیریت این صنعت باید قادر بتامین قسمتی از هزینه‌های لازم برای توسعه تاسیسات برق در آینده گردد.

اصول خط مشی‌های و سیاستهای اجرایی صنعت برق
4) سازمان صنعت برق در دوره برنامه چهارم باید به بهره‌برداری از تاسیساتی که هم اکنون در حال ایجاد است و همچنین توسعه آن تاسیسات قادر‌باشد بنابر این لازمست که علاوه بر تشکیل شورای انرژی کشور اقدامات دیگر نیز در زمینه تمرکز فعالیتهای اجرایی برق و کاهش هزینه تولید نیروی‌برق و اصلاح ترکیب نرخ و ملی کردن صنعت برق انجام پذیرد.
5) ایجاد هماهنگی در بهره‌برداری از منابع سوختی کشور و تنظیم یک برنامه جامع ملی برای استفاده از انواع نیرو در مناطق مختلف و برای صنایع مختلف مستلزم تشکیل شورای انرژی کشور میباشد.
6) تامین مصارف صنعتی و کشاورزی نیروی برق و جذب بارهای صنعتی در مراکز عمده مصرف و مراکز صنعتی کشور باید همگام با اجرای برنامه‌چهارم صورت پذیرد تا با افزایش ضریب بار بتوان هزینه تولید نیروی برق را کاهش داد.
به منظور جذب بارهای صنعتی از یک طرف تامین مصارف برق صنایع جدید و از طرف دیگر کوشش در تامین نیروی برق مورد نیاز صنایع موجود ضروری است. تنظیم و برقراری تعرفه‌های خاص خرید مولدهای برق موجود صنایع و انتقال آنها به شهرهای کوچک و نواحی روستائی در جذب‌بارهای صنعتی بسیار مفید و موثر خواهد بود.
7) توسعه برق روستائی نیز از هدفهای برنامه چهارم برق است. با توجه به پراکندگی و فواصل نسبتاً زیاد روستاها از شهرها و از یکدیگر توسعه و تامین نیروی برق روستائی هم برای مصارف روشنائی و هم برای مصارف آبیاری و کشاورزی و دامداری بسیار دشوار و گران میباشد.
ناچار تامین و توسعه برق روستائی باید در قالب یک برنامه درازمدت انجام شود و بخصوص در این برنامه به قطبهای کشاورزی توجه کاملی مبذول گردد.

اعتبارات عمرانی صنعت برق در برنامه چهارم
8) هزینه توسعه تاسیسات برق در برنامه چهارم اعم از تاسیسات تولید شبکه‌های انتقال و توزیع نیرو معادل 48 میلیارد ریال برآورد میگردد که معادل38 میلیارد ریال آن از محل اعتبارات برنامه چهارم و 10 میلیارد ریال دیگر از محل درآمد شرکتها و موسسات برق کشور و با وام مشترکین تامین‌میگردد. تقسیم این اعتبارات در جدول زیر منعکس است.

توزیع اعتبارات برنامه چهارم فصل برق
(ارقام به میلیون ریال)

فصل دهم
حمل و نقل و ارتباطات

هدفهای کلی ارتباطات در برنامه چهارم (اصلاحی 1399/10/24)
2 - راههای اتومبیل‌رو.
الف) هدف کمی - هدف برنامه چهارم راهسازی، تکمیل عملیات در دست اجرا و شروع ساختمان 4700 کیلومتر راه جدید اسفالته و ترمیم و اسفالت‌و تجدید قشر رویه 4500 کیلومتر از راههای موجود و ساختمان 12500 کیلومتر راههای استانی، منطقه‌ای و روستائی خواهد بود.
ب) هدف کیفی - تهیه طرح و انجام تحقیقات درباره طریقه‌های اقتصادی و فنی راهداری و راهسازی و ایجاد تاسیسات ایمنی در طول راههای موجود، برای بالا بردن ضریب بهره‌برداری و تجدید نظر اساسی در شیوه‌های راهداری و کنترل دقیق وسائط از نظر مشخصات مکانیکی و شرایط حمل و نقل نیز هدفهای کیفی این برنامه میباشد.
در دوران برنامه چهارم و تا هنگامی که در کشور حداقل مقدار راه لازم ساخته نشده است از ساختمان راههائیکه دارای مشخصات فنی و هندسی در‌حدی بالاتر از نیازمندیهای ده سال آینده است خودداری خواهد شد.
3 - راه آهن
1 - الف) هدف کمی - هدف برنامه راه‌آهن احداث 1550 کیلومتر خط‌آهن اصلی و فرعی جدید برای تامین احتیاجات حمل و نقل ذوب آهن و اتمام ساختمان خط شرفخانه قطور (‌برای اتصال شبکه راه‌آهن ایران بخطوط ترکیه و اروپا) و تجدید ساختمان خط صوفیان - جلفا میباشد. در ضمن‌تعویض قسمتی از خطوط فرسوده و همچنین خرید وسایل جریه و قطار و تجهیزات مورد لزوم دیگر در برنامه پیش‌بینی شده است.
ب - هدف کیفی - تجدید نظر اساسی در تشکیلات و طریقه بهره‌برداری و نگاهداری راه‌آهن دولتی ایران با ایجاد سرویس‌های بازاریابی و بازرگانی و‌تجدید نظر در روابط مالی راه‌آهن با دولت و دستگاههای دولتی است به طوریکه راه‌آهن دولتی بتواند نقش اصلی خود را در توسعه اقتصادی کشور‌بخوبی ایفا نماید.
4 - بنادر
الف) هدف کمی- ظرفیت صادرات و واردات بنادر (شمال و جنوب) از 4 میلیون تن در پایان برنامه سوم به حدود 7 میلیون تن در پایان برنامه چهارم افزایش داده خواهد شد.
برای تامین این هدف اولا با تجهیز بنادر موجود و تجدید نظر در تشکیلات و وظایف سازمان بنادر ضریب بهره برداری از تاسیسات فعلی بحداکثر‌ممکن خواهد رسید و ثانیاً مقدار کمبود محاسبه شده بر اساس حداکثر ظرفیت فعلی با ساختمان اسکله‌های جدید در بندر شاهپور تامین خواهد گردید‌و چنانچه ازدیاد مقدار صادرات و واردات در شمال ایجاب نماید ایجاد بندر جدیدی در جنوب شرقی بحر خزر برای رفع قسمتی از این کمبود مطالعه و انجام شده و همچنین در بندر عباس تعمیرگاهی برای کشتیهای بزرگ ساخته خواهد شد.
به علاوه برای تسهیل بهره‌برداری از منابع و ذخایر دریای جنوب ساختمان بنادر کوچک در دیر - جاسک - لنگه - کنارک و ایجاد تسهیلات ماهیگیری در دو بندر بوشهر و عباس نیز در برنامه پیش‌بینی گردیده است.
برای ارتباط دریائی بنادر کشور و حمل و نقل داخلی در خلیج فارس شرکت کشتیرانی در سواحل جنوب نیز در برنامه چهارم تقویت خواهد شد.
ب) هدفهای کیفی - تجدید نظر در تشکیلات و وظائف سازمان بنادر با تفویض اختیارات لازم به مدیریت هر بندر در اداره امور بنادر و ایجاد تسهیلات استخدامی برای تامین کادر فنی جهت بهبود بهره‌برداری از تاسیسات و تجهیزات جدید در بنادر و همچنین امکان واگذاری قسمتی از عملیات اجرایی(‌مانند تخلیه و بارگیری کشتی‌ها و غیره) ببخش خصوصی در برنامه منظور شده است.
5 - فرودگاهها.
الف) هدفهای کمی
1 - تکمیل ساختمان و تجهیز فرودگاههائیکه در برنامه سوم ساختمان آنها شروع شده است و تجهیز فرودگاههای موجود برای حصول بهبود در امر‌بهره برداری.
2 - مطالعه و ساختمان چهار فرودگاه جدید برای تکمیل شبکه هوایی داخلی.
3 - مطالعه و اقدام در ساختمان فرودگاههای جدید در تهران و اصفهان برای تامین پذیرش انواع جدید هواپیماهای خطوط بین‌المللی در این فرودگاهها.
4 - همچنین در دوران برنامه چهارم خطوط پروازهای داخلی و خارجی شرکت هواپیمایی ملی ایران توسعه داده خواهد شد و به تدریج در کلیه خطوط اصلی پروازهای شرکت فوق با استفاده از هواپیماهای جدید صورت خواهد گرفت.
ب - هدفهای کیفی:
مطالعه درباره واگذاری قسمتی از عملیات نگاهداری و خدمات فرودگاهها به بخش خصوصی و تجدید نظر در تشکیلات و وظائف اداره کل هواپیمایی کشوری به منظور رفع اشکالات موجود در بهره‌برداری صحیح از فرودگاهها و بالاخره تامین کادر فنی ضروری از طریق توسعه دادن آموزشگاههای اختصاصی هواپیمایی کشوری و هواپیمایی ملی ایران از جمله هدفهای کیفی این برنامه در مورد هواپیمایی و فرودگاهها خواهد بود.
6 - هواشناسی
تکمیل ساختمان مرکزی هواشناسی و ایجاد 300 ایستگاه باران‌سنجی و 200 ایستگاه «‌کلیماتولوژی» و 5 ایستگاه «‌سیتوپتیک» و تامین سایر احتیاجات هواشناسی در برنامه منظور شده و برای تربیت کادر فنی اداره کل هواشناسی نیز پیش‌بینی‌های لازم به عمل آمده است.
8 - آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک
در دوران برنامه چهارم آزمایشگاههای فنی و مکانیک خاک از نظر اجرای تحقیقات درباره راهسازی و مصالح ساختمانی و تامین و تقویت کادر فنی تحقیقاتی و همچنین مطالعه و اجرای طرحهای تحقیقاتی عمومی و نشر و ترویج روشهای فنی جدید و در صورت لزوم تجدید نظر در مشخصات‌عمومی و فرمهای ساختان‌ها تجهیز خواهند شد.

خط مشی‌های در برنامه چهارم
9 - در برنامه چهارم باید از سرمایه‌گذاریهائیکه در برنامه‌های گذشته برای تامین کادر و تشکیلات اجرایی خصوصی در کشور انجام یافته است بهره‌برداری شود و دستگاههای دولتی علی‌الاصول برای نظارت عملیات ساختمانی و بهره‌برداری و نگاهداری از تاسیسات و تسهیلاتیکه با اجرای پروژه‌های عمرانی ایجاد میشود تجهیز و تقویت گردند.
در دوران برنامه چهارم تصمیمات لازم درباره تقویت کادرهای فنی دستگاههای دولتی اتخاذ و به موقع اجرا گذاشته خواهد شد.
با نظارت و بررسی دقیقتر از مطالعات مهندسان مشاور خط مشی بر این اساس خواهد بود که مهندسان مشاور مطالعات و عملیات اجرایی را همواره طبق آخرین پیشرفتهای علمی و فنی و اقتصادی جهان انجام دهند و خود نیز در این زمینه تحقیقات علمی بنمایند و دستگاههای مسئول دولتی با تهیه طرح‌های تحقیقاتی و اجرای آنها مهندسان مشاور و پیمانکاران را هدایت کنند.
بهبود بهره‌برداری از تسهیلات ارتباطی ایجاد شده و نگاهداری آنها در برنامه چهارم مورد توجه خاص خواهد بود.

سیاست‌های اجرایی
10 - راههای اتومبیل رو:
الف) طی دوران برنامه چهارم علی‌الاصول ساختمان راههای اصلی و استانی و منطقه‌ای توسط پیمانکاران انجام خواهد گرفت و راههای روستائی به وسیله تشکیلات مسئول اجرای طرحهای عمرانی هر منطقه با معاضدت خود روستائیان ساخته خواهد شد و به منظور عدم تمرکز و منطقه‌ای کردن‌عملیات راهداری نظارت در اجرا و نگاهداری راههای استانی و منطقه‌ای توسط دستگاههای منطقه‌ای وزارت راه صورت خواهد گرفت و نگاهداری راههای روستائی به عهده مقامات محلی گذاشته خواهد شد.
ب) مطالعه و انجام عملیات ترمیمی و اصلاح اساسی راههائی که به ماشین آلات سنگین احتیاج دارند یا اجرای آن مستلزم پرسنل و هزینه بسیار است به پیمانکاران واجد شرایط واگذار خواهد شد.
ج) برای نظارت در عملیات ساختمانیکه توسط پیمانکاران انجام میگیرد وزارت راه به کادر فنی قوی آگاه به روش‌های نوین راهسازی و راهداری کشورهای مترقی مجهز خواهد گردید.
د) علی‌الاصول وزارت راه از ساختمان راهها به طور امانی خودداری خواهد نمود. ولی برای انجام عملیات فوق‌العاده و استثنائی و همچنین برای آنکه دستگاههای دولتی در جریان شرایط و هزینه واقعی اجرای عملیات ساختمانی راهها قرار گیرند واحد ساختمانی که به طریق بازرگانی عمل خواهد نمود در وزارت راه ایجاد خواهد گردید.
ه-) در برنامه چهارم مهندسان مشاور ایرانی به ایجاد رشته‌های تخصصی تشویق شده در به کار بردن روشهای محاسبه با آخرین وسائل علمی و فنی که سبب صرفه‌جوئی در کادر فنی متخصص میشود هدایت خواهد شد. و بدین طریق مهندسان مشاور بانجام مطالعات دقیق برای تهیه طرحهائیکه با‌کمترین هزینه جوابگوی نیازمندیها باشد موظف خواهند گردید.
و) اداره کل راهداری وزارت راه مسئول بررسی و نگاهداری مستمر راههای کشور، چه اصلی و چه فرعی خواهد بود.
این اداره تنها عملیات مستمر ترمیمی و حفاظت از ابنیه فنی را راساً انجام داده برای عملیات بزرگ راهداری از طریق پیمانکارانیکه عملیاتشان توسط وزارت راه کنترل خواهد شد عمل خواهد نمود.
اداره کل راهداری موظف خواهد شد که با توجه به آمار ترافیک و پیش بینی ازدیاد آن با برنامه فنی مشخص و وضع کلیه راهها را از نظر مقاومت مکانیک قسمتهای مختلف راه و ابنیه فنی از نزدیک بررسی نماید و کلیه عملیات ترمیمی اساس هر مسیر را با در نظر گرفتن ترافیک و شرایط جوی منطقه تعیین کنند و در هر سال برنامه جامعی از کلیه عملیات مورد لزوم برای نگاهداری راههای کشور در 5 سال بعدی تهیه نماید.
ضمناً کلیه طرحهای اجرایی ساختمان راههای جدید شامل تاسیسات ایمنی مورد لزوم خواهد بود.
ز - کنترل وزن کامیون‌ها در نقاط بیشتر از مسیر به نحو دقیقتری بدون استثناءِ در مورد حمل بارها (‌مگر در موارد فوق‌العاده ضروری به موجب تصویبنامه دولت) انجام خواهد گرفت.
ضمناً پلیس راه و دیگر دستگاه های مسئول موظف خواهند بود که مقررات دقیق و صحیحی برای علائم و اندازه‌های وسائط نقلیه وضع کرده از کار‌کردن وسائط نقلیه فاقد مشخصات جلوگیری نمایند و ترافیک راه‌ها باید طبق برنامه منظم و مشخص شمارش گردد.
ج) مشخصات فنی و هندسی راه‌های اسفالته دقیقاً با توجه باحتیاجات آتی کشور و ترافیک محلی مشخص خواهد گردید.
در مورد کلیه پروژه‌ها امکان تکمیل و تقویت قشرهای روئی راه‌ها با توجه بازدیاد ترافیک طبق برنامه مشخصی برای سالهای بعد مورد مطالعه قرار‌خواهد گرفت تا در صورت اقتصادی بودن ساختمان راه در مراحل مختلف با توجه بامکانات و احتیاجات تکمیل گردد و از آغاز کار از سرمایه‌گذاری بیش از حد لزوم جلوگیری شود.
ط) معیارهای ساختمانی و مشخصات عمومی عملیات ساختمانی با توجه بآخرین پیشرفتهای علمی و فنی با همکاری و استفاده از آزمایشها و‌تحقیقات آزمایشگاههای فنی برای مناطق مختلف کشور تهیه گردد و بازده انواع ماشین آلات راهسازی و واحد بهای عملیات ساختمانی در مناطق‌مختلف کشور، با توجه بنیروی انسانی و مصالح موجود، بدقت محاسبه خواهد شد.
ی) برای آنکه بتوان در مدتی قابل قبول کشور را دارای حداقل راه مورد نیاز نمود در طول مسیر راههای موجود که مشخصات هندسی آنها برای ترافیک تا 10 سال آتیه کافی است بترمیم و اسفالت راه موجود اکتفا خواهد شد و از ساختمان راه جدید در امتداد آن مسیرها خودداری خواهد گردید
ک) برای احتراز از سرمایه‌گذاریهای مضاعف اقدام خواهد شد که ماشین آلات سنگین راهسازی موسسات خصوصی به عنوان سرمایه در شرکتی تجاری که مامور مستول بهره‌برداری از این ماشین آلات خواهد بود گذاشته شود و احتیاجات پیمانکاران و سایر موسسات مشابه برای کرایه کردن ماشین آلات از این محل تامین گردد.
ضمناً باید به تدریج در استاندارد کردن ماشین آلات راهداری و راهسازی در کشور اقدام لازم به عمل آید.
11 - راه‌آهن، انجام سیاستهای اجرایی در دو زمینه بهبود بهره‌برداری و بهبود نگهداری تاسیسات و تجهیزات به شرح زیر ضروری است:
الف) بهبود بهره‌برداری
1 - راه‌آهن دولتی ایران دارای تشکیلات بازرگانی و بازاریابی مجهز خواهد شد که همواره با مطالعه چگونگی حمل و نقل کالا در کشور در جریان نیازمندیها باشد و با تماس گرفتن با بنگاه های بازرگانی حمل کالا را تقبل نماید.
2 - ترتیبی اتخاذ خواهد گردید که تعرفه‌های راه‌آهن بمقتضای شرایط بتواند بسهولت و بدون تشریفات مورد تجدید نظر و تغییر قرار گیرد. منظور‌از این تغییرات جلب مشتری بیشتر برای خدمات راه‌آهن و به کار بردن سیاست اقتصادی برای حداکثر استفاده از وسائل و تجهیزات موجود خواهد بود.
3 - در برنامه چهارم با تنظیم برنامه‌های لازم بر سرعت و نظم انتقال محمولات افزوده خواهد شد و همچنین در افزایش سرعت قطارهای مسافری، در‌بعضی از خطوط و تقلیل مدت توقف، در بعضی ایستگاهها اقدام خواهد گردید و نیز در قبول و تحویل کالاها تسهیلات اساسی با کم کردن تشریفات فراهم خواهد شد.
راه‌آهن برای بیمه کالاها اقدام لازم به عمل خواهد آورد و جهت انتقال کالا از انبار صاحب کالا بایستگاه مبداء و رساندن آن از ایستگاه مقصد بانبار‌دریافت دارنده. سرویسهای لازم را ایجاد خواهد نمود.
4 - راه‌آهن دارای سرویسهای مخابراتی و تجاری مجهز برای کسب اطلاع دقیق از احتیاجات بنادر و مقادیر کالاهای وارداتی با هر کشتی خواهد گردید.
5 - در برنامه چهارم به منظور حل قسمتی از مشکلات مالی راه‌آهن دولت به ترمیم و جبران تخفیف‌هائی که راه‌آهن به دستور دولت بنفع ادارات دولتی یا بنگاههای صادراتی و نظائر آن در تعرفه قائل میشود به موقع اقدام خواهد نمود.
6 - استقرار اصول حسابداری صنعتی در راه‌آهن و کوشش در تهیه ترازنامه‌های سالانه در راس موعد مقرر مورد عمل خواهد بود.
ب) بهبود نگاهداری از تاسیسات و تجهیزات:
1 - راه‌آهن دولتی ایران هر سال برای پنجسال بعد برنامه کامل و جامعی جهت نگاهداری و اجرای عملیات ترمیمی در مورد ابنیه و خطوط مختلف، با‌توجه بفرسودگی آنها تهیه خواهد نمود.
2 - سرویس و عملیات مربوط بنگاهداری واگنها و لوکوموتیوها بر طبق برنامه دقیق و صحیحی که موافق اصول فنی تهیه شده باشد در موعد مقرر‌انجام خواهد گرفت.
3 - کارخانجات تراورس‌سازی داخلی جهت تامین احتیاجات راه‌آهن تکمیل و تجهیز خواهد گردید.
4 - در مورد تامین و تهیه بالاست راه‌آهن برنامه پنجساله‌ای تهیه خواهد شد تا بر طبق آن کلیه احتیاجات سالانه از منابع مشخص تامین شود.
5 - به منظور تامین کادر فنی مورد نیاز آموزشگاه اختصاصی راه‌آهن تقویت خواهد گردید. ضمنآ شرایط استخدامی افراد متخصص بهبود خواهد یافت
6 - راه‌آهن دولتی ایران تا هنگامیکه تعادل بین کار و تعداد کارمندان غیر فنی آن سازمان ایجاد نشده است از استخدام هر گونه کارمند غیر فنی خودداری خواهد نمود.
12 - بنادر - به منظور بهره‌برداری حداکثر از تاسیسات بنا در قوانین و آیین‌نامه‌های خاص مالی و استخدامی و تشکیلاتی برای سازمان بنادر و‌کشتیرانی تهیه و اجرا خواهد شد.
الف) سازمان بنادر و کشتیرانی تحت نظر وزارتخانه‌ای که مسئول ساختمان و نگاهداری کلیه تاسیسات ارتباطی کشور خواهد بود قرار خواهد گرفت.
ب) بمقامات هر یک از بنادر بزرگ و هر بندری که سازمان بنادر لازم تشخیص دهد اختیارات قانونی در اداره کلیه امور مربوط به بهره‌برداری از بندر(‌نظیر راه‌آهن و سایر تجهیزات شهری و بندری) اعطاءِ خواهد گردید و هر یک از این بنادر به صورت واحد بازرگانی تحت نظر سازمان بنادر و کشتیرانی انجام وظیفه خواهد نمود.
ج) بمقامات هر بندر اجازه داده میشود که با بنگاههای خصوصی مجهز واجد صلاحیت قراردادی برای انجام کلیه یا قسمتی از عملیات و خدمات‌داخلی بنادر (‌از قبیل بارگیری و باراندازی کشتیها و حمل بارها در محوطه بنادر بگمرکات) که مغایرت با حق حاکمیت دولت ایران و وظائف اداری هر‌بندر ندارد برای مدت معین منعقد سازد. همچنین اجازه داده میشود که دستگاههای خصوصی در بنادر در ساختمان تاسیسات و تجهیزات جریه و‌حمل و نقل داخلی بنادر سرمایه‌گذاری کنند.
بشرکتهای کشتیرانی، اطاقهای بازرگانی و موسسات حمل و نقل اجازه داده میشود که در بنادر بهزینه خود اسکله و انبار بسازند تا در مرحله اول خود آنها استفاده کنند و در مراحل بعد از طرف سازمان بنادر و کشتیرانی، طبق شرایط خاص، مورد استفاده قرار گیرد.
د) در تعرفه‌های مربوط بانبارداری تجدید نظر خواهد شد تا از انبارهای ترانزیتی به صورت انبارهای طویل‌المدت استفاده نشود.
ه-) برای تامین کادر فنی ضروری علاوه بر ایجاد و تقویت آموزشگاه فنی برای تعلیم کادر مقررات خاص استخدامی تنظیم و تدابیر لازم اتخاذ خواهد گردید.
و) در جهت بهبود هدایت کشتیها و حداکثر بهره‌برداری از اسکله‌های موجود هر یک از بنادر به شبکه‌های مخابراتی برای ارتباط با کشتیها، بمحض ورود بآبهای ایران و داخل کشور مجهز خواهند شد.
ز) برای نگاهداری تجهیزات و تاسیسات بندری سازمان بنادر و کشتیرانی برنامه مشروحی هر سال برای 5 سال آتیه - با در نظر گرفتن استهلاک ماشین آلات و احتیاجات ترمیمی دیگر تهیه نموده و بمورد اجرا خواهد گذارد.
13 - فرودگاهها - برای بهبود بهره‌برداری و نگاهداری از فرودگاههای کشور در تشکیلات و اختیارات دستگاههای مسئول نگهداری و بهره‌برداری تجدید نظر میشود. همچنین تکمیل کادر فنی مورد توجه قرار میگیرد. بدین منظور سیاستهای اجرایی زیر مورد عمل قرار خواهد گرفت:
الف) به داره[اداره] کل هواپیمایی کشور اختیارات مالی و استخدامی بیشتر داده خواهد شد.
ب) اداره کل هواپیمایی کشوری موظف به تهیه برنامه نگاهداری دقیق فرودگاهها برای مدت 5 سال خواهد بود ولی اجرای این برنامه در مورد باندهای پرواز و ابنیه فنی دیگر طبق مشخصات تعیین شده در این برنامه برای مدت مزبور به پیمانکاران واجد صلاحیت واگذار خواهد شد.
موسسات فروشنده وسائل و تجهیزات مخابراتی ملزم به سرویس و نگاهداری مستمر آن وسائل و تجهیزات برای مدت پنج سال خواهند گردید و در این‌مدت اداره کل هواپیمایی کشوری موظف خواهد بود که کادر فنی برای نگاهداری این وسائل تربیت نماید.
ج) برای تامین کادر فنی مورد نیاز آموزشگاههای اختصاصی تقویت و تجهیز خواهند گردید.
د) اداره کل هواپیمایی کشوری موظف خواهد بود که هر چه زودتر لایحه جدید هواپیمایی کشوری را که با پیشرفت و توسعه بهره‌داری از فرودگاهها و‌ازدیاد خطوط هواپیمایی و شرایطی که هواپیماهای نوع جدید ایجاب مینمایند مطابقت داشته باشد بضمیمه آیین‌نامه‌های مربوط تهیه و به دولت تسلیم نماید.
ه-) هزینه کلیه خدماتی که هواپیمایی کشور برای دستگاهها و شرکتهای دولتی انجام میدهد از طرف این موسسات به هواپیمایی کشوری پرداخت‌خواهد گردید.

اعتبارات عمرانی فصل حمل و نقل و ارتباطات در برنامه چهارم
14 - در برنامه چهارم مبلغ 80 میلیارد ریال به بخش ارتباطات اختصاص داده شده است.
-جدول زیر بندهای مختلف بخش ارتباطات و هزینه‌های تقریبی هر یک را به تفکیک نشان میدهد:

جدول توزیع اعتبارات فصل حمل و نقل و ارتباطات
در برنامه چهارم
(ارقام به میلیون ریال)

فصل یازدهم
مخابرات

هدفهای کلی مخابرات در برنامه چهارم
1 - هدفهای اصلی برنامه چهارم مخابرات به شرح زیر میباشد:
الف) سرویسهای تلفنی، تلگرافی و پستی به نحوی توسعه داده خواهد شد که حتی‌الامکان مقدار عرضه با حجم تقاضا برابر گردد.
ب) کیفیت خدماتی که در دسترس مردم قرار میگیرد طوری باشد که از نظر سرعت، درجه اطمینان و اعتماد جلب رضایت متقاضیان را بنماید تا‌حداکثر بهره‌برداری از این سرویس ها حاصل گردد.
ج) شبکه رادیوئی و تلویزیونی کشور جهت تامین استفاده حداکثر مردم از برنامه‌های آموزشی اجتماعی، اقتصادی، هنری و تفریحی و رسانیدن صدای رادیو به ممالک خارجه جهت شناساندن ایران و پیشرفتهای آن توسعه یابد و تقویت گردد.

هدفها و برنامه‌های مشخص
2 - تلفن شهری - پیش‌بینی میگردد که جمعاً تعداد 300 هزار شماره تلفن طی دوران برنامه چهارم به شرح زیر نصب و مورد بهره برداری قرار گیرد:
- توسعه شبکه تلفن خودکار تهران 000/140 شماره
- تاسیس تلفن خودکار در 34 شهرستان و‌توسعه در 23 شهرستان 000/150 شماره
- تعویض شماره‌های فرسوده در مراکز موجود تهران 000/10 شماره
جمع 000/300 شماره
با اجرای این برنامه و با احتساب 240 هزار شماره تلفن‌های موجود تعداد کل شماره‌های تلفن در پایان برنامه چهارم بالغ بر 530 هزار شماره خواهد‌گردید که در نتیجه تعداد شماره‌های تلفن برای هر هزار نفر از 9 شماره تلفن در پایان برنامه سوم به 4/17 شماره در پایان برنامه چهارم خواهد رسید.
3 - تلفن و تلگراف بین شهری - هدف برنامه بخش مخابرات در مورد تلفن و تلگراف بین شهرها خودکار کردن تلفن (‌مشترک به مشترک) و خودکار‌کردن مبادله تلگراف (‌مرکز به مرکز و مشترک به مشترک) میباشد. بدین منظور توسعه شبکه‌های مخابراتی کشور به صورت زیر پیش‌بینی میگردد:
الف) ایجاد شبکه اصلی از طریق اتصال شبکه «‌مایکروویو» کل کشور به شبکه سرتاسری و شبکه «‌مایکروویو» اصفهان - شیراز.
ب) ایجاد شبکه فرعی از طریق شبکه‌های «‌مایکروویو» و یا کابل زیر زمینی با ظرفیت مناسب جهت اتصال نقاطیکه در مسیر شبکه اصلی واقع نبوده و دارای اهمیت اقتصادی میباشد در انتخاب این مسیرها نه تنها پوشش کلیه شهرهای درجه 2 و 3 منظور گردیده بلکه سعی شده است که ضمن تامین‌مدار کافی جهت ساعات پرکار از طریق مسیرهای مختلف و یا اتصال به شاهراههای ارتباطی کشور مدار مسدود مخابراتی تشکیل گردد که در صورتی که یکی از ایستگاه های شبکه اصلی یا شبکه فرعی به عللی از کار بیافتد ارتباط مراکز مبداءِ و مقصد آن مسیر قطع شود این دو مرکز بتوانند ارتباط خود را از طریق مسیر دیگر تامین بنمایند.
ج - ایجاد شبکه‌های فرعی از طریق سیم‌کشی هوایی و دستگاههای بیسیم برای گسترش و توسعه شبکه‌های فوق و اتصال آنها بشهرهای کم‌جمعیت که برنامه سیم‌کشی هوایی جهت ایجاد تلفن کاریر یا نصب دستگاه‌های بیسیم با قدرت کم تنظیم گردیده است.
4 - تلفن و تلگراف با خارج از کشور - برنامه‌هائیکه جهت توسعه و بهبود مخابرات بین‌المللی تنظیم گردیده به شرح زیر میباشد:
الف - با تاسیس یک ایستگاه زمینی جهت بهره‌برداری از شبکه مخابراتی اقمار مصنوعی در نظر است که در ابتداءِ با 24 کانال تلفنی ارتباط مستقیم با 5 کشور اروپای غربی و با ایالات متحده امریکا برقرار گردد.
همچنین کانالهای مورد لزوم جهت تامین احتیاجات تلگرافی و تلکس نیز پیش‌بینی شده است.
ب - نصب 2 دستگاه بیسیم تلفنی (‌جمعاً 4 کانال) و 4 دستگاه فرستنده تلگرافی (‌جمعاً 16 کانال) جهت استقرار شبکه مخابراتی با ممالک آسیائی و‌اروپائی شرقی پیش‌بینی شده است.
ج - در نظر است به مدارات سیستم «‌مایکروویو» سرتاسری 30 کانال تلفنی و 34 کانال تلگرافی جهت تامین احتیاجات مخابراتی کشور با کشورهای ترکیه و پاکستان و اتصال ممالک آسیای مرکزی به شبکه‌های مخابراتی اروپای شرقی و غربی افزوده شود.
5 - پست - هدف برنامه پست عبارت است از:
الف - گسترش خدمات پستی در مراکز استانها و شهرستانها.
ب - تاسیس سرویس پستی مالی شامل بیمه مرسولات پستی و صندوق پس‌انداز و بروات پستی.
ج - توسعه پست در مناطق روستائیکه دارای لااقل یکصد نفر جمعیت باشند.
د - تسریع در امور توزیع به طوریکه روزانه دو توزیع در شهرهای عمده و یک توزیع در سایر شهرستانها انجام گیرد و مدت تسلیم یک مرسوله به پست و تحویل آن به گیرنده از 24 ساعت در مراکز عمده و از پنج روز در سایر نقاط کشور تجاوز ننماید.
6 - رادیو - برنامه تقویت شبکه‌های رادیوی کشور بر مبنای دو هدف زیر تنظیم گردیده است:
الف - پوشش کلیه نقاط کشور به طور شبانه‌روزی و رساندن صدای ایران به ممالک همجوار کشورهای خاورمیانه، آسیای مرکزی، شمال افریقا و اروپا.
ب) تقویت رادیوهای شهرستانها برای پخش برنامه‌های محلی و برنامه‌های خارجی جهت ممالک همجوار و سعی در بهبود کیفیت برنامه‌ها.
در برنامه چهارم توسعه شبکه رادیوئی کشور به صورت زیر پیش‌بینی گردیده است:
الف) نصب یکدستگاه فرستنده 250 کیلوواتی موج کوتاه در تهران.
ب) تکمیل دو دستگاه فرستنده هر یک 1000 کیلوواتی موج متوسط در مرکز.
ج) نصب دو دستگاه فرستنده 250 کیلوواتی (‌جمعاً 500 کیلو وات) موج متوسط برای رادیو اهواز.
د) نصب دو دستگاه فرستنده 250 کیلوواتی (‌جمعاً 500 کیلو وات) موج متوسط برای رادیو مشهد.
ه-) نصب پنج دستگاه فرستنده 10 کیلوواتی موج متوسط در شهرهای کرمان - سنندج -
گرگان - ساری و رضائیه.
در نتیجه جمع قدرت فرستنده‌های رادیوئی کشور در آخر برنامه چهارم به 4840 کیلو وات افزایش خواهد یافت.
7 - تلویزیون - برنامه‌های زیر جهت توسعه شبکه تلویزیونی کشور پیش‌بینی گردیده است:
الف) تاسیس مرکز بزرگ رادیو، تلویزیون در تهران جهت تمرکز کلیه استودیوهای تولید و تهیه برنامه‌های رادیوئی و تلویزیونی برای (‌پخش در مراکز‌تهران و شهرستانها).
ب) احداث مرکز تلویزیون برنامه در آبادان برای پوشش نقاط استان خوزستان و اطراف خلیج فارس.
ج) ایجاد مرکز تلویزیون و تولید برنامه در رشت که با نصب آنتن مرتفع و احداث ایستگاه‌های رله نقاط بیشتری از شمال کشور که از نظر جهانگردی و‌تمرکز جمعیت حائز اهمیت میباشد از برنامه‌های آن استفاده نمایند.
د) علاوه بر دو مرکز رشت و آبادان چهار مرکز فرستنده تلویزیون و برنامه منتهی با حجم کوچکتری برای تبریز، مشهد، شیراز و منطقه خلیج فارس در‌نظر گرفته شده است.
ه-) در برنامه چهارم برای شهرهای اصفهان، اهواز، کرمانشاه، کرمان و گرگان فرستنده تلویزیون نصب خواهد شد که دارای مرکز تولید برنامه نبوده و از‌برنامه‌های ضبط شده تهران و شهرستان های دیگری که دارای مرکز تولید برنامه هستند استفاده خواهند نمود.

سیاستهای اجرایی
8 - جهت تامین هدف های مخابرات طی برنامه چهارم و اجرای سریع و رضایت بخش برنامه‌هائیکه فوقاً بآنها اشاره شده سیاست های زیر مورد عمل قرار‌خواهد گرفت:
الف) با توجه به تغییرات قابل توجهی که در سیستم‌های مخابراتی خدمات پستی و رادیوئی طی برنامه چهارم بوجود خواهد آمد تجدید نظر کلی در‌سازمان های مربوطه به شرح زیر انجام خواهد شد:
1 - ایجاد سازمان تلفن و تلگراف تحت نظر وزارت پست و تلگراف و تلفن که در آن تمام فعالیت های تلفنی (‌تلفن شهری - بین شهری و یا خارج از‌کشور) و تلگرافی کشور متمرکز گردیده و ضمناً سازمان مزبور از نظر مالی، اداری و فنی مستقل بوده و بر طبق اصول بازرگانی تحت نظر مدیریت واحد‌انجام وظیفه نماید.
2 - تمرکز امور پستی در یک سازمان تحت نظارت وزارت پست و تلگراف و تلفن.
3 - تمرکز امور مربوط به تاسیس، بهره‌برداری و نگهداری فرستنده‌های شبکه رادیوئی کشور در یک سازمان تحت نظر وزارت اطلاعات.
ب) دریافت ودیعه تلفن از وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی و سازمان های وابسته به دولت مانند سایر متقاضیان. و تجدید نظر در نرخ فعلی تلفن و تلگراف با توجه به بعد مسافت و زمان مکالمه و تعیین نرخ های متفاوت برای ساعات مختلف شبانه‌روز به منظور حداکثر استفاده از سرویس های خودکار تلفن و‌تلگرافی.
ج) تجدید نظر در نرخ های تلفن و تلگراف با خارج از کشور بر اساس مذاکرات و موافقت های بین‌المللی.
د) تجدید نظر در قوانین پستی ایران با توجه به موافقتنامه‌های بین‌المللی.
ه-) تدوین مقررات لازم جهت گسترش سیستم کارمزد بگیری.
و) انجام کدبندی و تقسیم‌بندی پستی در کلیه کشور به منظور تسهیل و افزایش سرعت در توزیع پاکات و اعانات پستی.
ز) اتخاذ تدابیر لازم جهت الغای خدمات مجانی پست.

اعتبارات عمرانی مخابرات در برنامه چهارم
9 - جهت اجرای برنامه‌های فوق‌الذکر جمعاً اعتباری معادل 29 میلیارد ریال مورد احتیاج خواهد بود که 670/8 میلیون ریال آن از منابع شرکت سهامی تلفن ایران و 300/20 میلیون ریال از محل اعتبارات عمرانی کشور تامین خواهد گردید (‌طبق جدول زیر)

جدول توزیع اعتبارات فصل مخابرات در برنامه چهارم
(ارقام به میلیون ریال)

فصل دوازدهم
عمران و نوسازی دهات

هدف ها و برنامه‌های مشخص عمران دهات در دوران برنامه چهارم (منسوخ 1400/11/10)
1 - هدف کلی: هدف کلی این برنامه تعمیم عدالت اجتماعی و توزیع ثمرات رشد و توسعه اقتصادی کشور بین روستائیان از طریق آبادانی دهات و‌ایجاد تاسیسات همگانی وتامین و تسهیل وسائل رفاه زندگی روستائیان و آماده کردن دهات برای همگانی با تحولات و پیشرفتهای سریع اقتصادی میباشد.
2 - هدفها و برنامه‌های مشخص: هدفهای مشخص این برنامه آباد کردن دهات و بهبود شرایط زندگی روستائیان و سالم‌سازی محیط دهات و تسهیل‌حیات خانوادگی دهقانان و نوسازی روستاها از طریق اقدامات زیر میباشد:
الف) تشویق روستائیان بشرکت در کارهای دسته‌جمعی و سرمایه‌گذاریهای فردی و اجرای اصل خودیاری و خودکاری آنان و ایجاد حس اعتماد و‌شوق و مشارکت در امور عمومی از طریق توسعه و تقویت انجمنهای دهات.
ب) اعطای کمک فنی و مالی بروستاها جهت ایجاد تاسیسات عمومی و بهسازی دهات و تسهیل زندگی خانوادگی روستانشینان.
ج) راهنمائی انجمنهای دهات جهت حسن اداره آنها و تعلیم چگونگی اداره و استفاده صحیح از تاسیسات همگانی دهات.
د) نوسازی دهات در قطبهای کشاورزی.

خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی (اصلاحی 1400/11/10)
3 - متمرکز ساختن تمام فعالیتهای روستائی در یک دستگاه و تامین کادر و وسائل لازم.
6 - اهتمام در وصول دو درصد عمرانی دهات و بررسی لازم به منظور افزایش آن جهت تامین امکانات مالی بیشتر.
7 - تهیه معیارهای تاسیسات بهداشتی و نقشه‌های استاندارد و مشخصات فنی خانه‌های روستائی.

اعتبارات عمرانی و نوسازی دهات در برنامه چهارم (منسوخ 1400/11/10)
8 - با برآوردهائی که شده سهم بخش عمومی اجرای این برنامه در حدود دو سوم جمع کل اعتبار بمبلغ 9100 میلیون ریال و سهم خودیاری‌روستائیان و انجمن دهات یکسوم بمبلغ 4315 میلیون ریال و به شرح جدول زیر پیش‌بینی گردیده است.

اعتبارات عمرانی فصل عمران و نوسازی دهات

فصل سیزدهم (منسوخ 1400/11/10)
عمران شهری

هدف کلی برنامه چهارم عمران شهری
1 - هدف کلی برنامه چهارم عمران شهری ضمن ادامه و تکمیل عملیات ناتمام برنامه سوم و تامین اهم احتیاجات روز افزون عمرانی شهرهای کشور در‌محدوده طرحهای جامع شهری و با توجه خاص به مقتضیات عمران منطقه‌ای عبارت خواهد بود از تجهیز شهرداریها از لحاظ کادر و اصلاح سازمان و‌روشهای مالی و اداری و خدماتی و کمک باجراءِ برنامه‌های عمرانی و تاسیساتی شهری و همچنین برقراری سیستم صحیح شهرسازی و تقویت کادر‌شهرساز و اداره فنی تاسیسات شهری برای کشور.

هدف مشخص
2 - هدفهای مشخص برنامه چهارم عمران شهری را به شرح زیر میتوان خلاصه کرد.
الف - تجهیز شهرداریها از طریق:
1 - ایجاد یک مرکز اصلی و دوازده مرکز فرعی آموزشی به منظور تربیت کادرهای موجود و کادرهای جدید اعم از اداری و فنی برای شهرداریها و تهیه و‌تربیت کادر آموزش‌دهنده برای آن مراکز.
2 - اصلاح وضع استخدامی شهرداریها و تامین موجبات اجراء‌ِ مقررات جدید استخدامی شهرداریها و کمک به تهیه کادر فنی مورد نیاز دفاتر‌مهندسی شهرداریها در مراکز استانها و فرمانداریهای کل.
3 - اصلاح روشهای مالی و اداری و خدماتی شهرداریها.
ب) تهیه طرحهای جامع شهری و پروژه‌های فنی و مقررات اجرایی مربوط به شرح زیر:
1 - تهیه طرح جامع برای شهرهای مهم با رعایت اولویت و توجه به موقعیت اقتصادی آنها از طریق شورای عالی شهرسازی.
2 - تهیه نقشه‌های راهنمای شهری برای شهرهای کوچک و همچنین تهیه پروژه‌های اجرایی طرحهای جامع برای شهرهای بزرگ از طرف دفاتر فنی شهرداریها در مراکز استانها.
3 - تقویت مراکز آموزش شهرسازی.
4 - تقویت شورای عالی شهرسازی و دبیرخانه آن به منظور تهیه و به تصویب رساندن مقررات شهرسازی و اعمال نظارت بیشتر با همکاری وزارت کشور و وزارت آبادانی و مسکن.
ج) عمران شهرها از طریق:
1 - توسعه تاسیسات موجود لوله‌کشی آب.
2 - لوله‌کشی آب در شهرهائی که تا کنون فاقد این تاسیسات هستند.
3 - تکمیل اجرای طرحهای ناتمام عمران شهری.
4 - ایجاد تاسیسات فاضل آب در موارد ضروری و با رعایت اولویت.
5 - اجرای طرحهای حفاظتی (‌سیل‌بند و سیل‌گیر و تاسیسات آتش‌نشانی) در موارد لزوم.

خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی
3 - خط مشی‌ها جهت اصلاح و تجهیز شهرداریها به قرار زیر میباشد.
الف) ایجاد یک واحد سازمانی مجهز در وزارت کشور به منظور مطالعه در امور استخدامی و طبقه‌بندی مشاغل در شهرداریها به طور مستمر و تامین موجبات اعمال ترتیبات متحدالشکل استخدامی در کلیه شهرداریهای کشور.
ب) تجهیز دستگاه اداری و مالی و توسعه امکانات مالی شهرداریها.
ج - تشکیل و تجهیز دستگاه فنی و طرح‌ریزی برای شهرداریهای عمده به منظور اینکه اقدامات جاری آنها مبتنی بر برنامه‌ها و طرحهای مطالعه شده باشد.
د) تقویت و تجهیز دفاتر فنی شهرداریها در مراکز استانها و فرمانداریهای کل خصوصاً جهت تامین خدمات فنی برای طرحهای کوچک عمرانی و از‌جمله تهیه یا اجرای طرحهائی که شهرداریها راساً عمل میکنند و نیز جهت تهیه نقشه‌های راهنما برای شهرهای کوچک و پروژه‌های اجرایی طرحهای جامع برای شهرهای بزرگ.
4 - خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی مربوط بایجاد تاسیسات شهری و عمران شهرها به شرح زیر است:
الف) در مورد طرحهای در حال اجرا اصل کلی بر این خواهد بود که تعهدات ناشی از آن و نیز طرحهائی که قرارداد آنها با شهرداریها مبادله گردیده با‌همان معیارها و ضوابط معمول در برنامه سوم اجرا گردد.
معذلک در مواردی که تباین اساسی با سیاستهای برنامه چهارم مشاهده شود تغییراتی متناسب با آن سیاستها در طرح ها داده خواهد شد.
ب) برای اجرای طرحهای جدید و به منظور تمرکز امور استقراضی شهرداریها و اینکه اعطاءِ وام بآنها بر اساس مطالعات کافی در مورد امکان باز‌پرداخت اقساط آن صورت گیرد و کلیه کمکهای اعطائی بشهرداریها از مجرای واحدی انجام شود اقدام بتشکیل صندوقی به نام صندوق عمران‌شهری در بانک ملی ایران خواهد شد.
صندوق عمران شهری با استفاده از سرمایه و امکاناتی که از طرف سازمان برنامه و وزارت کشور و خود شهرداریها در اختیار آن قرار خواهد گرفت نه فقط وام مورد احتیاج شهرداریها را برای اجراءِ طرحهای عمرانی باختیار آنها خواهد گذارد بلکه شهرداریها را در طرز استفاده از وام و کیفیت تامین وجوه لازم برای باز پرداخت اقساط آن راهنمائی خواهد نمود.
ج) پرداخت وام و کمکهای بلاعوض برای ایجاد تاسیسات شهری طبق آیین‌نامه خاصی به عمل خواهد آمد که در آن عوامل مختلف از قبیل نوع طرح محل اجرا و امکانات مالی و اداری شهرداریها در نظر گرفته خواهد شد.
5 - خط مشی‌ها در مورد تهیه طرحهای جامع شهری به قرار ذیل خلاصه میشود.
الف) مطالعات جهت تهیه طرحهای جامع باید تصویری روشن و دقیق از خصوصیات جمعیت، فعالیتهای اقتصادی و میزان درآمد سرانه بدهد و ضمناً سایر مقتضیات اجتماعی با نظر کارشناسان اقتصادی و اجتماعی و شهرسازی مطالعه و مورد توجه قرار گیرد.
ب) در انتخاب شهرها جهت تهیه طرحهای جامع حق تقدم بشهرهائی داده میشود که بیش از شهرهای دیگر مهاجرپذیر بوده و در برنامه عمران منطقه‌ای جزءِ قطبهای آینده توسعه منظور شده‌اند.
ج) برای اینکه موجبات اجراءِ طرحهای جامع شهری و پروژه‌های فنی مربوط به آنها از هر جهت فراهم گردد ضرورت خواهد داشت که با تصویب قانون شهرسازی و مقررات و آیین‌نامه‌های مربوطه کلیه موانع بر طرف گردد.

اعتبارات عمرانی شهری در برنامه چهارم
6 - توزیع اعتبارات عمرانی بین سه برنامه اصلی عمران شهری به شرح زیر خواهد بود.
(ارقام به میلیون ریال)

فصل چهاردهم
ساختمان و مسکن

هدفهای کلی ساختمان و مسکن در برنامه چهارم
1 - با توجه به پیش‌بینی افزایش جمعیت شهری به میزان 5/2 میلیون نفر طی دوره برنامه چهارم هدف برنامه تهیه مسکن عبارت از ساختمان حدود یکصد و ده واحد مسکونی جدید برای هر یکهزار جمعیت اضافی (‌به عبارت دیگر در حدود 275 هزار واحد مسکونی جدید) است که حدود 250‌هزار آن را بخش خصوصی و حدود 25 هزار آن را بخش دولتی بنا خواهد کرد.
این ارقام خانه‌سازی در بخش‌های عمده صنعتی (‌چون صنایع نفت - ذوب آهن- پتروشیمی و صنایع بزرگ دیگر) و همچنین طرحهای عمده کشاورزی و خانه‌سازی در دهات را که هر یک در برنامه بخش خود مذکور است توسط موسسات مربوط راساً انجام خواهد گرفت شامل نمیشود.
پیش‌بینی میشود که در پایان برنامه چهارم تعداد اطاق در هر واحد مسکونی به 5/2 افزایش یابد و باین ترتیب از لحاظ کیفیت در امر مسکن بهبود حاصل گردد.
2 - هدف دیگر تامین احتیاجات دستگاههای دولت تا حدود امکان از جهت ساختان‌های مناسب اداری خواهد بود.

خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی
3 - خط مشی ها و سیاستهای اجرایی در زمینه مسکن به قرار ذیل خواهد بود:
الف) ایجاد شرایط مساعد جهت تجهیز سرمایه‌های خصوصی در راه تامین مسکن از طریق تقویت صندوقهای پس‌انداز و وام مسکن و موسسات اعتباری دیگر و همچنین کمک به گروه‌ها و شرکتهای سرمایه‌گذار در ایجاد مسکن بر طبق ضوابط خاص:
ب) تامین موجبات خانه‌سازی به وسیله صاحبان صنایع برای کارگران.
ج) اولویت سرمایه‌گذاری دولت در تهیه خانه‌های ارزان قیمت جهت طبقات کم درآمد و پاک کردن شهرهای بزرگ از زاغه‌ها و آلونکها و گودهای‌مسکونی.
د) تشویق آپارتمان‌سازی و احداث مساکن جمعی.
ه-) توجه بایجاد ارتباط نزدیک بین ساختمان مسکن و امر شهرسازی در قالب طرحهای جامع.
و) نوسازی محلات قدیمی و غیر سالم در قالب طرحهای جامع شهری.
ز) نظارت دقیق‌تر در صدور پروانه‌های ساختمانی جهت الزام خانه‌سازان برعایت فرمهای مسکن و تامین تاسیسات ضرورت در خانه‌ها و انطباق با‌اصول شهرسازی و همچنین وضع مقررات جهت تجدید ساختان‌های فرسوده و غیر بهداشتی.
ح) مطالعه و بررسی در مورد نوع و سبک معماری و همچنین در مورد مصالح ساختمانی مورد نیاز برای هر منطقه از کشور.
ط) مقدم داشتن ایجاد خانه‌های سازمانی در مناطق مرزی و نقاطی که گرفتار مضیقه شدید مسکن هستند و سرمایه‌گذاری خصوصی در امر تهیه مسکن در آنها صورت میگیرد و همچنین جهت تامین احتیاجات کادرهای انتظامی کشور.
ی) بررسی به منظور تنظیم مقررات لازم در مورد نحوه بهره برداری و نگهداری صحیح از خانه‌های سازمانی.
ک) رعایت تناسب خانه‌های سازمانی با وضع مامورانی که در آنها باید سکونت کنند و حل مسئله مالکیت زمین در بعضی موارد و همچنین بر طرف نمودن دشواری ارتباطات و تسهیلات شهری.
4 - خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی در زمینه ساختان‌های دولتی به شرح زیر خواهد بود.
الف) تمرکز کلیه امور اجرایی ساختمانی در وزارت آبادانی و مسکن.
ب) تطبیق ساختان‌های دولتی با شرایط محلی و کیفیت وظایفی که دستگاههای مختلفه دولتی به عهده دارند و تمرکز ادارات دولتی در سطح بخش حتی‌المقدور در یک ساختمان.
ج) تهیه نقشه‌های نمونه با توجه بشرائط جغرافیائی - اقلیمی - طبیعی نقاط مختلف ایران جهت ساختان‌هائی نظیر مدارس - درمانگاهها - بیمارستانها - ادارات دولتی و غیره از طرف وزارت آبادانی و مسکن.
د) تشویق سرمایه‌گذاری خصوصی جهت ایجاد مدارس و ابنیه دولتی مورد نیاز که یا باجازه طولانی در اختیار سازمانهای دولتی گذارده میشود و یا‌از طریق باز پرداخت اقساط با بهره متناسب بتملک دولت در خواهد آمد.
ه-) تقدم ساختان‌های دولتی در شهرستانهای کوچک و بخشها که امکان سرمایه‌گذاری خصوصی در آنها کمتر است.

اعتبارات عمرانی ساختمان و مسکن در برنامه چهارم
5 - جهت اجرای برنامه فوق‌الذکر جمعاً اعتباری معادل 23 میلیارد ریال مورد نیاز خواهد بود که توزیع آن به شرح ذیل پیش‌بینی میشود:

فصل پانزدهم
آموزش و پرورش

هدف کلی برنامه چهارم آموزش و پرورش
1 - هدف کلی برنامه چهارم تعلیم و تربیت توسعه سریع آموزش و پرورش کشور ضمن ایجاد تناسب بیشتر و تعادل بهتر بین سطوح و اجزاءِ انواع آموزش و پرورش و بهبود کیفیت آن و همچنین برقرار کردن تطابق و توافق بیشتر میان نظام آموزشی کشور و احتیاجات متنوع و رو بافزایش نیروی‌انسانی در بخشهای مختلف تولیدی و اجتماعی و فرهنگی است.
بر این اساس اجرای نظام جدید آموزش و پرورش در برنامه چهارم منظور گشته و ضمناً پیش‌بینی‌های کمی و کیفی مربوط به سطوح مختلف آموزشی‌نیز با توجه به نیازمندیهای نیروی انسانی ماهر در اقتصاد و اجتماع ایران به عمل آمده است.

هدفها و برنامه‌های بخش
2 - در زمینه تعلیمات کودکستانی، هدف عبارت از بهبود این نوع آموزش است. توسعه تعلیمات کودکستانی در برنامه چهارم تماماً بر عهده بخش خصوصی خواهد بود و پیش‌بینی میشود که شماره کل نوآموزان کودکستانی در پایان‌برنامه مذکور به متجاوز از 20 هزار نفر بالغ گردد.
طی برنامه چهارم نقش دولت در این زمینه محدود به آن خواهد بود که وسائل ایجاد امکانات و بهبود مهارت مربیان کودکستانی موجود را فراهم آورد.‌ضمناً مربیان کودکستانی آینده توسط چند موسسه آموزش خصوصی در سطح فوق متوسطه تربیت خواهند گردید.
3 - در آموزش ابتدائی هدف عبارت از افزایش نسبت دانش‌آموزان دبستانی از9/2 میلیون نفر به 7/3 میلیون نفر است به طوریکه در حدود 93 درصد کودکان واجب‌التعلیم در شهرها و 55 درصد در روستاها بتوانند در برنامه چهارم بمدارس ابتدایی راه یابند. از تعداد فوق سالانه بین 320 الی 360‌هزار نفر از تعلیمات 8 هزار نفر سپاهیان دانش به طور متوسط برخوردار خواهند گشت.
4 - دوره راهنمایی تحصیلی در برنامه چهارم تاسیس خواهد شد و در پایان برنامه در حدود 872000 نفر در دوره مذکور به تحصیل اشتغال خواهند داشت.(*)
*>>‌پاورقی: تاسیس این دوره موکول به پس از تعمیم نظام جدید آموزش و پرورش در سطح دبستان خواهد بود<<.
5 - در حدود 376 هزار نفر در پایان برنامه چهارم در دوره متوسطه نظری به تحصیل اشتغال خواهند داشت. از تعداد دانش‌آموزان جدید دوره متوسط نظری حدود 20 درصد توسط دبیرستانهای دولتی و هشتاد درصد توسط مدارس ملی تربیت خواهند شد
6 - آموزش حرفه‌ای و نظری مختلط و مدارس جامع: در طول برنامه چهارم آموزش مختلط نظری و حرفه‌ای (خصوصاً حرفه‌های خدماتی مورد نیاز) در دبیرستانهای عمومی معمول گردیده و همچنین آموزش در مدارس جامع (‌شامل انواع رشته‌های نظری و علمی و فنی) جمعاً شامل 80 هزار نفر‌دانش‌آموزان متوسط خواهد شد. این نوع آموزش بیشتر به منظور رفع نیازمندیهای کشور در کادر حد وسط بخش خدمات ایجاد میشود.
7 - با توجه به اینکه به علت گرایش صنعتی شدید برنامه چهارم تعلیمات فنی و حرفه‌ای طی برنامه مذکور اولویت خاصی خواهد داشت کوشش در‌سوق دادن بیشتر دانش‌آموزان بسوی رشته‌های فنی و حرفه‌ای مورد نیاز ضروری است.
بر این اساس هدف آموزش طویل‌المده در مدارس فنی و حرفه‌ای صنعتی و کشاورزی عبارت خواهد بود از افزایش تعداد هنرجویان از 17 هزار نفر در‌پایان برنامه سوم به 50 هزار نفر در پایان برنامه چهارم این تعداد شامل دوره‌های مقدماتی و دوره کامل آموزش فنی و حرفه‌ای میباشد.
8 - تربیت معلم - در طول برنامه چهارم جهت تامین نیازمندیهای محصلین جدید در سطوح مختلف آموزشی به شرح زیر نیاز بمعلم و کادر آموزشی جدید دارد:
در آموزش ابتدائی 35700 نفر
دوره راهنمائی 10826 نفر(1)
1>>‌پاورقی: در این دوره جمعاً نیاز به 36096 نفر معلم است که 8000 نفر از سازمان آموزشی دبستانها و 17270 نفر از سازمان دبیرستان‌های فعلی‌تامین و بقیه که 10826 نفر است از طریق استخدام معلمان جدید تامین می‌شود.<<
دوره متوسطه نظری 7540 نفر(2)
2>>‌پاورقی: رجوع شود به بند 5.<<
دوره مختلف نطری[نظری] و حرفه‌ای 2670 نفر
دوره حرفه‌ای و فنی 2480 نفر
ضمناً احتیاجات آموزش دانشگاهی از لحاظ کادر جدید در حدود یکهزار نفر پیش‌بینی میگردد.(3)
3>>‌پاورقی: اعتبارات تربیت معلم جز و هزینه‌های جاری مربوط به هر سطح آموزشی منظور گردیده است<<.
9 - در برنامه مبارزه با بیسوادی هدف عبارت از افزایش نسبت باسوادی میان گروه سنی 45 - 10‌ساله از 35 درصد در پایان برنامه سوم به 60 در پایان برنامه چهارم خواهد بود تعداد باسوادان جدید طی برنامه چهارم بالغ بر 4400000 نفر خواهد بود که2400000 نفر آنان از طریق تعلیمات ابتدائی و سپاه دانش با سواد میشوند و بقیه که دو میلیون نفر میباشند از طریق مبارزه با بیسوادی باسواد خواهند‌شد پیش‌بینی می‌گردد که ریشه‌کنی بیسوادی طی دو دوره برنامه عملی گردد.
10 - در آموزش عالی ضمن بهبود کیفیت آموزش عالی در برنامه چهارم کشور ازدیاد تعداد دانشجویان از طریق تاسیس رشته‌های مورد نیاز جدید و‌همچنین استفاده کامل از ظرفیت دانشگاه های مربوط مورد نظر میباشد.
در پایان برنامه سوم تعداد کل دانشجویان به استثنای مدارس عالی اختصاصی وزارتخانه‌ها و دستگاههای دولتی در حدود 37500 نفر تخمین زده میشود. هدف برنامه چهارم رساندن این تعداد به حدود 60000 نفر یعنی نسبت افزایشی به میزان 60 درصد خواهد بود.
توزیع دانشجویان به نحوی خواهد بود که در حدود 55 درصد آنها در رشته‌های علمی و فنی و صنعتی و 45 درصد دیگر در سایر رشته‌ها تحت تعلیم و‌تربیت قرار گیرند.
11 - علاوه بر فعالیتهای آموزش حرفه‌ای کارگران بزرگ سال و ایجاد مهارت و یا تجدید و تکمیل مهارت که توسط بخش خصوصی صورت میگیرد و‌باید تدابیری در تنظیم و توسعه و تقویت آن از طرف دولت اتخاذ گردد بخش عمومی نیز طی برنامه چهارم کوششهای وسیعی در این زمینه خواهد نمود که قسمتی از آن در طرحهای جدید صنعتی چون ذوب آهن و پتروشیمی منظور شده است. پیش‌بینی میشود که در حدود 18 هزار نفر کارگر و‌تکنیسین از طریق طرحهای جدید صنعتی تعلیم یابند که احتیاجات مالی آن در طرحهای مزبور در فصلهای ذیربط منعکس و منظور گردیده است و‌قسمت دیگر توسط وزارت کار در 4 مرکز آموزش موجود که باید ظرفیت پذیرش آنها افزایش یابد و نیز در 4 مرکز تعلیماتی جدید التاسیس انجام خواهد گرفت. در مراکز وزارت کار حدود 50000 نفر کارگر افزایش مهارت یا تغییر مهارت خواهند یافت و علاوه بر این در حدود 36000 نفر از سربازان تعلیمات کوتاه مدت فنی و حرفه‌ای خواهند دید که قسمتی از آنان با داشتن سابقه حرفه بمقام کارگر ماهر ارتقاءِ خواهند یافت.
همچنین پیش‌بینی میشود حدود 81 هزار نفر از تعلیمات ضمن کار بخش خصوصی استفاده خواهند کرد.
12 - رادیو و تلویزیون آموزشی - آموزش از راه رادیو و تلویزیون در سطح تعلیمات ابتدائی از طریق اعطای گیرنده رادیو در 18000 روستا که دارای مدارس ابتدائی (‌عادی یا سپاهی) هستند جریان خواهد افتاد و در زمینه تعلیمات سالمندان آموزش از راه رادیو با ایجاد وسائل و تسهیلات آموزشی در‌مراکز تجمع که در برنامه رفاه اجتماعی ذکر شده صورت خواهد گرفت پیش‌بینی میشود که در 150 روستای بزرگ یا مراکز پخش اینگونه وسایل و‌تسهیلات بوجود آید.
در آموزش از راه رادیو و تلویزیون خاصه در سطوح متوسطه و عالی علاوه بر استفاده از تلویزیون عمومی از دستگاههای گیرنده با مدار بسته نیز استفاده به عمل خواهد آمد و خصوصاً جهت آموزش علوم و فنون از این وسیله جدید بهره برداری خواهد شد.
ضمناً جهت تسهیل و تعمیم بیشتر آموزش علاوه بر اقدامات فوق برنامه تحصیل از راه مکاتبه نیز در برنامه چهارم مورد نظر و اقدام قرار خواهد گرفت.
13 - توسعه و ترویج تحقیقات علمی از هدفهای برنامه چهارم آموزشی است بتحقیقات مختلف مخصوصاً پژوهشهای مفید بتوسعه اقتصادی اولویت داده خواهد شد و میزان اعتبارات تحقیقاتی از حدود «‌چهل و پنج صدم درصد» تولید ناخالص ملی در حال حاضر متدرجاً بحدود 1 درصد افزایش خواهد یافت.

خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی (اصلاحی 1400/11/10)
14 - [منسوخ شده است]
15 - در زمینه تعلیمات ابتدائی لازم است در کلیه دهاتیکه سپاهیان دانش به آنها اعزام شده‌اند موجبات ایجاد مدارس دائم با کادر ثابت تعلیماتی‌فراهم گردد. ضمناً جهت تهیه امکانات بیشتر برای دختران دانش‌آموز روستائی تدابیر خاص از جمله تشکیل سپاهیان دانش دختر اتخاذ گردد.
16 - جهت تاسیس و اداره دوره راهنمائی وزارت آموزش و پرورش تشکیلات مخصوصی بوجود خواهد آمد.
17 - در زمینه تعلیمات متوسطه توصیه میشود که انعطاف و تنوع بیشتری در برنامه دروس ملحوظ گردد و توجه خاص به وارد کردن رشته‌های‌حرفه‌ای در مدارس متوسطه عمومی به صورتی که منطبق با احتیاجات کشور باشد مبذول شود.
ضمناً برای پاره‌ای از فارغ‌التحصیلان مرحله اول تعلیمات عمومی که نخواهند و یا نتوانند در دوره راهنمائی ادامه تحصیل دهند دوره‌های یک یا دو‌ساله تعلیمات حرفه‌ای مقرر گردیده است. همچنین بدانش‌آموزان ممتاز وام یا بورس تحصیلی اعطا خواهد شد.
با توجه به خط مشی‌های مندرج در فصل پانزدهم از اصول و هدفهای برنامه عمرانی چهارم از نظر تربیت نیروی انسانی مورد نیاز کشور که تاسیس آموزشگاه‌های حرفه‌ای و هنرستانها مورد توجه خاص قرار گرفته است پس از پایان دوره راهنمائی در مقابل هر دبیرستان جدیدی که تاسیس میگردد و‌یا اجازه تاسیس آن به بخش خصوصی داده میشود، لااقل یک هنرستان یا آموزشگاه حرفه‌ای دایر میشود.
18 - در سازمان مدارس فنی و حرفه‌ای بر طبق مصوبه شورای تجهیز نیروی انسانی تغییرات مطلوب عملی خواهد گردید به نحویکه این مدارس به صورت مراکز بزرگ تلفیق شده حرفه‌ای در آید (‌شامل آموزشگاهها و هنرستانها و دوره‌های کوتاه مدت دیگر و همچنین کلاسهای شبانه) و توسط هیئت‌های امناءِ با شرکت صاحبان صنایع محلی اداره شود باین ترتیب لازم است که روابط نزدیک بین آموزش حرفه‌ای فنی از جهتی و سازمانهای‌تولید و خدمات از جهت دیگر برقرار گردد. از جمله این روابط برقراری نظام کارآموزی در صنایع است که موجب آمادگی بیشتر دانش‌آموزان حرفه‌ای و‌فنی جهت ورود بمشاغل فنی میگردد.
19 - هنرآموزان مدارس حرفه‌ای به نحوی تربیت خواهند شد که وظائف تدریس دروس فنی و عملیات کارگاهی را تواماً انجام دهند.
20 - آموزش فنی و حرفه‌ای کشاورزی در واحدهای عمده زیر متمرکز خواهد شد.
الف) مراکز آموزش کشاورزی برای کارآموزی و آموزش حرفه‌ای و فنی.
اداره مراکز آموزش کشاورزی از طریق هیات امناءِ صورت خواهد گرفت و نمایندگان بخش خصوصی کشاورزی نیز در هیات امناءِ شرکت خواهند‌داشت.
ب) مراکز کارآموزی سازمانهای عمران منطقه‌ای
ج) واحدهای آموزشی که در جنب واحدهای تولیدی یا تحقیقاتی یا نمایشی کشاورزی ایجاد شده یا خواهد شد برای کارآموزی و آموزش حرفه‌ای.
د) واحدهای آموزشی که جنب پادگانهای نظام ایجاد شده یا خواهد شد برای آموزش حرفه‌ای وسیع در سطح کشاورزی و یا کارگران کشاورزی وابسته به کشاورزی.
برای ایجاد هم آهنگی بین واحدهای آموزشی مذکور و استفاده از امکانات کلیه واحدها و سازمانهای وزارت کشاورزی و سازمانهای عمران منطقه‌ای برای امور آموزش کشاورزی شورائی بریاست وزیر یا معاون وزارت کشاورزی و عضویت مسئولین سازمانهای مذکور ایجاد خواهد شد دبیرخانه فنی این شورا در وزارت کشاورزی به نام (‌سازمان آموزش کشاورزی) مسئولیت انجام امور اداری و فنی و مالی مراکز آموزش کشاورزی را نیز عهده‌دار‌خواهد بود.
21 - در مورد کادر آموزشی و فنی و رفع نیازمندی مراکز آموزش کشاورزی در این زمینه و سایر امور مربوط اقدامات زیر به عمل خواهد آمد:
الف) بین دانشکده‌های کشاورزی و موسسات تربیت دبیر برای تربیت مربی دروس تخصصی کشاورزی همکاری نزدیک برقرار خواهد شد.
ب) اقدامات لازم برای تامین حقوق و مزایای کادر آموزشی و فنی به عمل خواهد آمد.
ج) دروس نظری فنی کشاورزی توسط کسانی که عملیات کشاورزی مربوط را سرپرستی میکنند تدریجی خواهد شد.
22 - شورای تجهیز نیروی انسانی به منظور تعیین سیاست پرورش نیروی انسانی در کشور و ایجاد همآهنگی بین موسسات آموزشی حرفه‌ای و فنی و‌اتخاذ تصمیم در مورد تاسیس رشته‌های جدید فنی و حرفه‌ای تقویت خواهد شد.
23 - لازم است که صاحبان صنایع خصوصاً صنایع بزرگ در امر آموزش کادر خود راساً سرمایه‌گذاری نموده و در غیر این صورت به موجب قانون‌خاص در هزینه‌های تعلیمات حرفه‌ای و فنی کشور به نحو مقتضی سهیم گردند و دولت نیز برای موسسات صنعتی که داوطلب تربیت کادر اضافه بر‌احتیاج خود باشند تسهیلات و تشویق لازم فراهم نماید.
25 - علاوه بر تعلیمات حرفه‌ای وزارت آموزش و پرورش و وزارت کار و وزارت اقتصاد و وزارت کشاورزی، طی برنامه چهارم تعلیمات اختصاصی حرفه‌ای سایر سازمانهای دولتی کماکان بر عهده وزارتخانه‌ها و دستگاههای دولتی مربوط خواهد بود و شورای تجهیز نیروی انسانی بر آن نظارت کلی خواهد داشت.
26 - در سطح تعلیمات عالی، اقدامات ضروری زیر انجام خواهد شد:
الف - دعوت فارغ‌التحصیلان ممتاز ایرانی در خارجه جهت تعلیم در دانشگاههای کشور و نیز اخذ تدابیر لازم به منظور کادر آموزشی تعلیمات عالی توسط خود دانشگاهها.
ب - ایجاد امکانات اشتغال بامور تحقیقی در دانشگاهها یا کمیته‌های وابسته به شورای ملی تحقیقات علمی برای فارغ التحصیلان برجسته ایرانی از‌دانشگاههای داخل و خارج.
ج - تامین حقوق و شرابط[شرایط] مناسب کار علمی و تحقیقی برای کادر آموزشی و تحقیقاتی دانشگاهها.
د - تاکید در استخدام استادان علوم پایه از میان فارغ‌التحصیلان ایرانی و در موارد کمبود شدید از کشورهای خارج.
ه- - مبادله بیشتر استاد و دانشجو با دانشگاههای معروف جهان و مشارکت دادن محققان کشور در تحقیقات بین‌المللی.
و - ایجاد امکان برای شرکت بیشتر در کنفرانسها و دوره‌های علمی و تحقیقاتی در خارج از کشور جهت هیات آموزشی و تحقیقاتی دانشگاهها.
ز - ایجاد موجبات تشویق از طریق اعطای بورس تحصیل و جایزه برای دانشجویان ممتاز دانشگاهها و موسسات عالی کشور.
ح - اعطای وام و بورس تحصیلی به دانشجویان با استعداد خصوصاً در رشته‌های مورد نیاز کشور.
ط - اتخاذ تدابیر لازم به منظور استفاده از نیروی دانشجویان در جهت برنامه‌های مترقی اجتماعی در اموری از قبیل تدریس در کلاسهای مبارزه با‌بیسوادی و فعالیت در گروههای عمرانی امدادی و تشکیل سمینارهای عمرانی ملی
ی - تکمیل و تجهیز و آماده بهره برداری کردن ساختان‌های دانشگاههای کشور که در برنامه سوم آغاز شده یا در برنامه چهارم طبق پیشنهاد دانشگاههای مربوط برای توسعه رشته‌های علمی و فنی باید انجام شود.
ک - تامین هزینه‌های اضافی برای افزایش دانشجویان در رشته‌های علمی و فنی دانشگاههای کشور.
27 - به منظور توسعه و تشویق تحقیقات علمی پس از تشکیل شورای عالی مربوط لازم است.
اولا فهرست کامل موسسات و واحدهای تحقیقاتی کشور و شرح فعالیت آنها تهیه شود و ثانیاً با توجه باحتیاجات اجتماعی و اقتصادی ایران بین طرحهای تحقیقاتی اولویت برقرار گردد.
علاوه بر فهرست برداری کامل از منابع و ذخائر کشور، تحقیقات لازم به منظور پیشرفت کشاورزی و دامپروری و احیاءِ مناطق خشک و شیرین کردن‌آبهای شور و بهره‌برداری از ذخائر دریاهای جنوب و شمال و نیز تحقیقات مربوط برشته‌های مهم صنایع در ایران مانند شیمی - پتروشیمی - نفت و‌مانند آن ضرورت دارد.
لازم است که مراکز اسناد و مدارک علمی و فنی تاسیس و ارتباط مستمر با مراکز علمی و فنی جهانی برقرار گردد و همچنین بطرق مقتضی موجبات‌تثبیت وضع و ترفیه حال محققان کشور فراهم شود. علاوه بر این موسسات تحقیقاتی داخلی از راه ارجاع قسمتی از مطالعات دولتی بآنها مورد تشویق قرار خواهند گرفت.

اعتبارات عمرانی برنامه چهارم آموزش و پرورش
28 - اعتبارات عمرانی آموزش و پرورش به شرح جدول ذیل خواهد بود.

جدول توزیع اعتبارات فصل آموزش و پرورش در برنامه چهارم

فصل شانزدهم
فرهنگ و هنر

هدفهای کلی فرهنگ و هنر در برنامه چهارم
1 - هدفهای کلی برنامه فرهنگ و هنر در برنامه چهارم به شرح زیر است:
الف) پیشرفت و اعتلای هنر.
ب) بالا بردن سطح فرهنگ همگانی بخصوص با به کار بردن صحیح وسائل سمعی و بصری.
ج) چاپ و نشر نتایج بررسیها و آثار هنر و فرهنگی.
د) تقویت مبانی همبستگی قومی و بالا بردن سطح شناسائی نسبت به فرهنگ ملی و اعتلاءِ ذوق و درک هنری.
ه-) تربیت هنرمندان و کارشناسان در رشته‌های گوناگون هنر.
و) فراهم آوردن موجبات ابداع و ابتکار در هنر و ادب بر پایه سنتهای ملی.
ز) حفظ میراثهای ملی و آثار و یادگارهای باستانی و تاریخی شناساندن آنها به مردم کشور و سیاحان خارجی.
ح) افزایش عده هنرآموزان - آموزگاران - دبیران - استادان و دیگر کارکنان هنرستانها و کارگاههای هنری از 625 نفر به حدود 2000 نفر وعده هنرجویان از 845 نفر به حدود 1350 نفر جهت تامین احتیاجات مورد نظر و توجه خاص به پرورش هنرمندان تآتر و سینما.

خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی
2 - با توجه به هدفهای کلی فوق‌الذکر اقدامات اساسی و خط مشی‌ها وزارت فرهنگ و هنر در برنامه چهارم به شرح زیر خواهد بود:
الف) تشویق هنرمندان به آفرینش آثار ارزنده و معرفی این آثار در مراکز مهم هنری جهانی و همکاری لازم با سازمانهای فرهنگی و هنری منطقه‌ای و‌جهانی از طریق برگزاری برنامه‌ها و نمایشگاههای هنری و تنظیم اطلاعات و آمار و اسناد و مقاله‌های فرهنگی و هنری و تهیه و اجرای برنامه‌های مبادلات فرهنگی و هنری.
ب - تشویق مترجمان به ترجمه آثار ارزنده هنری و ادبی و بررسی و انتخاب بهترین آثار کتابهای چاپی و خطی و هنری مربوط به فرهنگ و ادب ایران و چاپ و انتشار آنها.
ج) رسیدگی به امور هنرجویان و هنرآموزان اعزامی بخارجه و کمک بآنها و اتخاذ تدابیر لازم جهت کارآموزی هنری و فرهنگی.
د - تهیه فیلمهای آموزشی و مستند و خبری برای مراکز استانها و شهرستانها و رسیدگی بوضع موسسات و استودیوهای فیلمبرداری و آزمایشگاههای فیلم و تشخیص صلاحیت آنها و کمک به پیشرفت سینما و عکاسی در ایران از طریق اتخاذ تدابیر لازم برای بهبود کیفیت تولید فیلم فارسی و تربیت‌کادر ورزیده جهت احراز مشاغل مختلف سینمائی و برقرار ضوابط در تهیه فیلم خوب و تامین وسائل پیشرفت فنی سینمائی و معرفی و تشویق فیلمهای ارزنده ملی و اعطای جوایز در فیستیوال های خاص.
ه- - تامین تسهیلات سمعی و بصری مورد نیاز در امر آموزش و پرورش از طریق مراکز سمعی و بصری در استانها و شهرستانها و ایجاد سرویس سیار‌سینمائی جهت مناطق دور افتاده.
و - تقویت و توسعه کتابخانه‌های عمومی و نظارت بر حسن اجرای امور مربوط به آن.
ز - انجام کاوشهای جدید به منظور کشف آثار باستانی و تعمیر ساختان‌های تاریخی و آثار مختلف باستانی و هنری با رعایت اصل اولویت و بررسی و‌تنظیم نقشه آثار باستانی کشور.
ح - مشارکت دادن مردم در حفظ آثار باستانی و تعمیر ساختان‌های تاریخی از طریق سازمان ملی حفاظت آثار باستانی که بدین منظور ایجاد شده و‌تمرکز فعالیتهای مربوط در این سازمان.
ط - کمک باجرای طرح جامع ایران و یونسکو برای حفظ و حراست آثار باستانی و تاریخی که از لحاظ جهانگردی حائز اهمیت میباشد و تامین تدریجی هزینه این امر از محل ورودیه به اماکن مزبور و سایر عواید جهانگردی.
ی - حمایت از حقوق مولفان و آفرینندگان هنری.
ک - تقویت هنرهای ملی و صنایع دستی و تطبیق دادن آن با تقاضای بازارهای جدید داخلی و خارجی.
ل - پرورش ذوق هنری و تعمیم برنامه‌های مختلف هنری در سراسر کشور و ترویج تآتر و احیا و ترویج فرهنگ روستائی از طریق تاسیس خانه‌های فرهنگی در شهرها و مراکز اجتماعی در روستاها.
م - سعی در پیشرفت و ترقی هنر چاپ در ایران.
ن - تقویت بیشتر جنبه‌های علمی در آموزش هنری در رشته‌های مختلف و منطبق ساختن آموزش عالی با نیازمندیهای هنری و فرهنگی کشور.
س - بررسی آداب و رسوم و هنرهای ملی - ادبیات عامیانه - و گردآوری نمونه‌های هنرهای محلی و اشیاءِ و لوازم زندگی و جامه‌های ملی و محلی و‌نگاهداری آنها در موزه‌ها و چاپ و نشر نتایج بررسی ها.
ع - تکمیل موزه‌های موجود و ایجاد موزه‌های جدید و تشویق مقامات محلی و مردم به ایجاد موزه‌ها.

اعتبارات عمرانی فرهنگ و هنر در برنامه چهارم
3 - اعتبارات عمرانی جهت فرهنگ و هنر در برنامه چهارم عمرانی بالغ بر 8/1 میلیارد ریال پیش‌بینی گردیده است که مبلغ 300 میلیون ریال آن جهت اجرای طرح جامع ایران و یونسکو تخصیص یافته و بقیه برای انجام طرحهای مختلف وزارت فرهنگ و هنر به شرح --جدول زیر خواهد بود.

جدول توزیع اعتبارات عمرانی فصل فرهنگ و هنر در برنامه چهارم
(ارقام به میلیون ریال)

فصل هفدهم
جهانگردی و جلب سیاحان

هدف‌های کلی برنامه چهارم
1 - هدفهای کلی برنامه چهارم به قرار زیر است:
الف - افزایش سیاحان خارجی در سال 1351 بتعداد در حدود 500 هزار نفر که مبداء مسافرت این عده به قرار زیر خواهد بود:

برنامه‌های مشخص
2 - برنامه‌های این بخش به شرح زیر میباشد:
الف) تامین محل برای سیاحان.
1 - ساختن هتل برای اقامت سیاحان داخلی و خارجی که مستلزم ایجاد 8000 تختخواب تا پایان برنامه چهارم است. این تعداد تختخواب در 5 هزار‌اطاق جا داده خواهد شد.
2 - اعطای وام جهت نوسازی و تجهیز برخی از مهمانخانه‌ها و مسافرخانه‌های موجود.
ب) نوسازی و تجهیز 100 چایخانه واقع در راه های منطقه‌ای.
ج) احداث 60 مهمانسرای شهری (‌متل) در شهرهای واقع در مسیر جهانگردی که تاسیسات پذیرایی مناسب ندارند.
د) احداث 20 اردوگاه جهانگردی مجهز به رستوران بظرفیت 600 چادر 4 تا 8 نفره.
ه-) احداث 3 اقامتگاه جوانان بظرفیت 400 تختخواب.
و) ایجاد مراکز جهانگردی در شش مرکز جهانگردی - جزیره مینو (‌صلبوخ) کرند - کلاردشت - گاجره - لاریجان - سرعین (‌اردبیل).
ز) ایجاد 500 اطاق به صورت خانه زواری در دو شهر زیارتی مشهد و قم.
ح) تجهیز ده پارک جنگلی برای استفاده مسافران و سیاحان.
3 - هدف در زمینه تبلیغات، تشویق جهانگردان بمسافرت بایران و ترغیب ایرانیان بسفر در داخل کشور و اتخاذ تدابیر لازم به منظور حسن‌معاشرت و برخورد و رعایت ادب و احترام نسبت بعموم جهانگردان میباشد.
برنامه‌های مشخص تبلیغاتی بدینمنظور تهیه شده و در طی دوره برنامه اجراءِ خواهد گردید.

اصول، خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی (اصلاحی 1400/11/10)
4 - اصول برنامه جلب سیاحان به شرح زیر است:
الف) تاکید خاص در مورد افزایش مسافرت خارجیان به کشور ایران.
ب) به منظور تامین حداکثر بهره‌برداری از سرمایه‌گذاری های کنونی و آینده جریان جهانگردی به مناطق و مسیرهائی که زیر بنای اقتصادی در آن مناطق ساخته و آماده شده سوق داده میشود.
ج - در این برنامه حتی‌المقدور سهم بیشتری برای سرمایه‌گذاران خصوصی منظور شده است ولی از آنجا که سود حاصل از سرمایه‌گذاری در تاسیسات جهانگردی برای بخش خصوصی در مقایسه با سایر رشته‌های فعالیت اقتصادی بالنسبه قلیل است ناچار دولت باید یا از طریق سرمایه‌گذاری مستقیم یا‌از طریق اعطاءِ وام و اعتبار در توسعه تاسیسات مربوط بسیاست جهانگردی دخالت نماید. بدینمنظور سازمان خاصی جهت تجهیز و بهره‌برداری این‌قبیل تاسیسات بوجود خواهد آمد. صرف سرمایه‌های عمومی در توسعه تاسیسات جهانگردی برای موارد ضروری یعنی در مواردی که سرمایه‌گذار‌خصوصی قادر یا مایل بسرمایه‌گذاری نیست در نظر گرفته شده است.
5 - خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی برنامه چهارم جهانگردی به طور کلی عبارتند از:
الف) ایجاد همکاری لازم بین سازمانهای دولتی در امور جهانگردی.
ج) نظارت کلی در امور هتلها - مهمانسراها و مسافرخانه‌ها و سعی در بالا بردن استاندارد آنها.
د - تجدید نظر در آیین‌نامه اعطای وام بساختمان هتل‌ها و مهمانسراها و تشویق سرمایه‌گذاری خصوصی در این امر.
ه- - سعی در تقلیل کرایه اطاق و هزینه هتلها از طریق کمکهای قانونی مانند معافیت از سود بازرگانی یا اعطای اعتبارات بلند مدت یا کم بهره.
و) تجهیز موسسات پذیرائی و ایجاد مهارتهای لازم در صنعت جهانگردی.
ز) تربیت فنی و تعلیم مهارتهای حرفه‌ای لازم بافراد شاغل در امور جهانگردی.
ح) اجباری کردن ثبت آژانسهای مسافرتی و نظارت مستمر بر نحوه کار و نرخ حق‌العمل های آنان.
ط) ارشاد آژانسها در تنظیم گشتهای داخلی برای گروه های مختلف سیاحان خارجی.
ی) سعی در عرضه آثار و فرآورده‌های فرهنگ و تمدن ایران (‌اعم از نمایش - هنرهای فولکلوریک - کالاهای سوغاتی - غذا و آشامیدنی) به نحو‌مطمئن و مناسب.
ک) ارشاد اقتصادی و فنی افراد و موسساتیکه در صنعت جهانگردی سرمایه‌گذاری میکنند.
ل) استفاده از فیلمهای جلب سیاحان در خارج و داخل کشور و استفاده آموزشی در مدارس از آن فیلمها.
م) همکاری با مراکز صنایع کوچک و دستی وزارت اقتصاد و سعی در معرفی هر چه بیشتر فرآورده های این مراکز به جهانگردان خارجی از طریق ایجاد نمایشگاه و فروشگاه در کلیه هتلهای بزرگ و مراکز جهانگردی.
ن) ایجاد فروشگاههای آزاد در فرودگاههای بین‌المللی.
س) اقدام در تثبیت قیمت و بهبود کیفیت کالاهای مورد توجه سیاحان از طریق مشخص کردن فروشگاههای قابل اعتماد و اعطای علامت خاص به آنان و معرفی این فروشگاهها بسیاحان.
ع) سعی در ترویج استفاده از کالاهای ساخت ایران در تزئین ساختان‌ها و موسسات پذیرائی.

اعتبارات عمرانی جهانگردی و جلب سیاحان در برنامه چهارم
6 - هزینه‌های عمرانی که از بخش دولتی طی برنامه چهارم جهت اجرای این برنامه پیش‌بینی گردیده 8/3 میلیارد ریال به شرح جدول زیر خواهد بود.

جدول توزیع اعتبارات عمرانی فصل جهانگردی و جلب سیاحان در برنامه چهارم
(ارقام به میلیون ریال)

فصل هیجدهم (منسوخ 1399/08/05)
بهداشت و بهداری

هدف کلی برنامه چهارم بهداشت و بهداری
1 - هدف کلی این است که از طریق بهبود کمی و کیفی خدمات درمانی و مبارزه با بیماریها و توسعه بهداشت محیط و بهبود تغذیه و توسعه فعالیتهای نوتوانی سلامت جسمی و روحی جامعه تامین گردیده بر قدرت فعاله مردم افزوده شود و از این طریق رشد و توسعه اقتصادی میسر گردد.

هدف و برنامه های مشخص
2 - هدف اساسی برنامه چهارم در مورد امور پیشگیری و بهداشتی آن است که حداقل نیازمندیهای بهداشتی برای عموم فراهم گردد و برای نیل باین هدف لازم است که شبکه درمانی و بهداشتی در سراسر کشور توسعه یابد، ضمناً در شهرها مراکز بهداشتی و در روستاها درمانگاههای مختلط (‌درمانی- بهداشتی) و گروههای سپاه بهداشت با کمک مراکز بهداشتی شهرها امور پیشگیری و بهداشتی را عهده‌دار خواهند شد. در طول برنامه چهارم جمعاً 145 مرکز بهداشت درجه یک و درجه دو و درجه سه تشکیل خواهد شد که اهم وظایف آنها به شرح زیر میباشد:
الف) بررسی و مبارزه با بیمارهای واگیر - بهداشت مادران و کودکان - همچنین اجرای برنامه تنظیم خانواده - بهداشت مدارس - کنترل بهداشت محیط - مصون‌سازی - نظارت و تقویت قرنطینه‌ها و ارائه کمکهای فوری در مواقع بروز حوادث و سوانح.
ب) بازدید منظم منطقه به منظور بیماریابی و تشخیص و انجام درمانهای اولیه معالجات سرپائی بیماریهای مخصوص (‌از قبیل سل - جذام - آمیزشی- تراخم و نظائر آنها) و هدایت موارد سخت بمراکز درمانی مربوطه.
ج) آموزش بهداشت بمردم با استفاده از کلیه امکانات.
د) مطالعه و بررسی در زمینه مسائل بهداشتی منطقه و ارائه پیشنهادهای عملی برای حل مسائل مزبور بمقامات مربوطه.
3 - سالم‌سازی محیط - در این فصل تنها به تعیین اولویت‌های برنامه اکتفا میشود که به ترتیب عبارتند از:
تامین آب سالم - از بین بردن فضولات - احداث گرمابه و غسالخانه - کشتارگاه و بهسازی خانه. همچنین به تعیین معیارها و ضوابطی جهت مناطق از‌قبیل عوامل جمعیتی بهداشتی - اقتصادی خودیاری اکتفا میگردد و آنچه که مربوط به هدف کمی میزان اعتبار و طرق اجراءِ میباشد در بخش عمران‌شهری و دهات مطرح و عنوان گردیده است ولی در هر حال برای تعیین ضوابط و معیارها برای انتخاب محل پروژه - کنترل - ارزشیابی و بالاخره بثمر رساندن برنامه‌های مورد بحث تماس و همکاری نزدیک و مداوم بین واحدهای مربوطه در وزارت بهداری و وزارت آبادانی و مسکن برقرار خواهد‌بود.
4 - ریشه‌کنی مالاریا: ضمن بررسی نتایج گذشته این مبارزه و تطبیق عملیات آتی با نتایج حاصله از این بررسی کماکان تعقیب خواهد گردید.
5 - در زمینه توسعه شبکه درمانی شهری، پیش‌بینی برنامه چهارم اینست که تعداد 20 مرکز مختلط درمانی بهداشتی ایجاد گردیده و نسبت به ایجاد - تکمیل و بهبود استاندارد 22700 تخت بیمارستانی به شرح زیر اقدام گردد:
ایجاد بیمارستان‌های جدید به گنجایش 11600 تخت
تکمیل بیمارستان‌های نیمه تمام بگنجایش 5500 تخت
بهبود استاندارد بیمارستانهای موجود 5600 تخت
بدین ترتیب جمع تعداد تخت بیمارستانهای جدید و نیمه تمام بالغ بر 17100 تخت خواهد بود که 2600 تخت آن جایگزین تخت‌های غیر قابل ترمیم فعلی خواهد شد و 14500 تخت به تعداد تخت‌های موجود اضافه خواهد شد. تخت‌های جدید شامل تخت‌های مربوط به تصادفات، سوانح و‌سوختگی‌ها و نظائر آن نیز خواهد بود.
توزیع 17100 تخت مذکور به تفکیک سازمانهای اداره کننده به شرح زیر میباشد:
تعداد 2150 تخت آموزشی که 1050 تخت آن نیمه تمام میباشد.
تعداد 1100 تخت موسسات خیریه که کلیه آن نیمه تمام میباشد.
تعداد 1850 تخت انجمن‌های بهداری که کلیه آن نیمه تمام میباشد.
تعداد 4000 تخت مربوط به وزارت بهداری جهت بیماریهای روانی - سل - جذام که 1500 تخت آن نیمه تمام میباشد.
تعداد 3500 تخت توسط بیمه‌های اجتماعی.
تعداد 4000 تخت از طریق اعطای وام به بخش خصوصی (‌چنانچه در بعضی مناطق ----بخش خصوصی داوطلب اخذ وام برای تاسیس بیمارستان نشود‌از انجمن‌های بهداری و موسسات خیریه بدین منظور استفاده خواهد شد و در این صورت پرداخت اعتبار به صورت کمک بلاعوض خواهد بود).
اعطای وام بر اساس آیین‌نامه‌ای خواهد بود که طبق تبصره ماده 19 قانون برنامه عمرانی چهارم کشور به تصویب کمیسیونهای مربوط مجلسین خواهد رسید.
پیش‌بینی ایجاد 500 تخت مستقیماً توسط بخش خصوصی از منابع خود این بخش.
با افزایش 14500 تخت جدید تعداد کل تخت‌های بیمارستانی در پایان برنامه چهارم بالغ بر 45500 تخت خواهد بود تعداد تخت برای هر 10 هزار نفر‌با توجه بافزایش جمعیت از 7/11 تخت به 15 تخت افزایش خواهد یافت.
در دوره برنامه چهارم در پایان هر سال آن تعداد از تخت‌های بیمارستان (‌به استثنای بیمارستانهای روانی - مسلولین - مجذومین) که طبق برنامه عملا ایجاد یا احداث نشده باشد سازمان برنامه اجرای آن را از طریق اعطای کمکهای بلاعوض به عهده موسسات خیریه و عام‌المنفعه یا انجمنهای بهداری که داوطلب باشند واگذار خواهد کرد که بر طبق برنامه عمل نمایند. سازمان برنامه در سه ماه اول هر سال برنامه ایجاد و ساختمان بیمارستانهای مذکور را‌طبق ماده 17 قانون برنامه چهارم عمرانی کشور ضمن گزارشی بمجلسین تقدیم مینماید.
6 - در زمینه توسعه شبکه درمان روستائی، هدف برنامه چهارم این است که سطح پوشش درمان روستائی از 50 درصد به 65 الی 70 درصد افزایش‌یابد و جهت رسیدن باین هدف 500 درمانگاه روستائی جدید ساخته خواهد شد، همچنین تعداد گروههای سپاه بهداشت به 450 گروه افزایش خواهد‌یافت.
جهت حداکثر استفاده از نیروی انسانی و وسائل و تاسیسات موجود لازم است که کلیه درمانگاههای روستائی به طور نیمه سیار انجام وظیفه نمایند تا‌بتوانند به طور متوسط حدود ده هزار نفر را پوشش دهند (‌در این صورت امکان دسترسی ساکنان هر ده بسرویسهای درمانی و بهداشتی دور روز در‌هفته میباشد).
7 - هدف برنامه چهارم در مورد تربیت کادر فنی امور بهداشتی و بهداری ایجاد توازن بین فعالیتهای تربیت نیروی انسانی و فعالیتهای درمانی و بهداشتی است.
طی برنامه چهارم 5 آموزشگاه پرستاری - 10 آموزشگاه بهیاری - 3 آموزشگاه کمک بهسازی - یک آموزشگاه تربیت تکنیسین آزمایشگاه و تعدادی کلاس تربیت مامای لیسانسیه و مامای روستائی و نظایر آن تاسیس خواهد شد و همچنین ظرفیت 20 آموزشگاه بهیاری موجود از 60 نفر به 80 نفر‌افزایش خواهد یافت، با اجرای برنامه‌های موجود و برنامه‌های جدید طی برنامه چهارم حدود 2000 پرستار 5700 بهیار - 50 مهندس بهداشت 140‌بهساز - 900 کمک مهندس بهداشت - 40 تکنیسین آزمایشگاه - 100 مدیر بیمارستان - 100 تکنیسین علوم تغذیه و بالاخره حدود 1600 کمک تکنیسین آزمایشگاه و فیزیوتراپی و رادیولوژی و غیره فارغ‌التحصیل خواهد شد.
8 - هدف مهم دیگر برنامه چهارم توسعه فعالیت تحقیقات پزشکی و بهداشتی است و این امر با ایجاد موسسات جدید تحقیقات بهداشتی و توسعه تجهیزات انستیتوهای موجود تشویق آنها به تحقیقات پزشکی و بهداشتی عملی خواهد شد و از نظر اولویتها تحقیقاتی در درجه اول مد نظر خواهد بود که به منظور حل مسائل بهداشتی روز کشور و همچنین با در نظر گرفتن مسائلی که با توجه به گرایش‌های صنعتی و اجتماعی کشور مطرح میگردد به عمل آید.
ضمناً به منظور حداکثر بهره برداری از منابع و امکانات موسسات تحقیقاتی ترتیبی داده خواهد شد که موسسات مذکور به تدریج از فعالیتهای آموزشی خود فارغ گردیده (‌ضمن واگذاری خدمات آموزشی بدانشگاه و یا سایر واحدهای ذیصلاح) و بدین ترتیب قادر شوند تا کلیه نیروی خود را در جهت پیش برد هدفهای مشروحه در فوق متمرکز نمایند.

خط مشی‌ها و سیاستهای اجرایی
9 - واگذاری امور درمانی بمردم از طریق زیر:
الف - اعطای وام بموسسات خصوصی طبق آیین‌نامه و شرایطی که به تصویب کمیسیونهای برنامه - بهداری و دارائی مجلسین خواهد رسید.
ب - توسعه بیمه درمانی جهت کارگران و همچنین کارمندان دولت.
ج) توسعه و تقویت انجمنهای بهداری و تفویض قسمتی از وظایف مربوط به بهداشت و درمان به انجمنهای مذکور و همچنین واگذاری قسمتی از‌وظایف درمانی به موسسات خیریه و عام‌المنفعه و توسعه و تقویت موسسات مذکور.
د) تشویق گروههای خصوصی پزشکان از طریق واگذاری خدمات درمانی مورد نیاز کارکنان دولت بآنان.
10 - تامین امکان دسترسی کلیه افراد کشور بخدمات درمانی و بهره‌گیری متناسب طبقات مختلف اجتماع از این خدمات به نحویکه در استفاده از‌اعتبارات عمرانی و کمکهای بهداشتی و درمانی اعم از بخش دولتی و خصوصی بشهرستانها و مناطق عقب مانده کشور اولویت داده شود جهت احراز این هدف از طرق زیر اقدام خواهد شد:
الف) تشکیل شورای برنامه‌ریزی امور درمانی.
ب) افزایش سرمایه‌گذاری دولت در امور درمانی در نقاط روستائی و همچنین در شهرهای کم درآمد.
ج) اجرای خدمات درمان سرپایی روستائیان به طریق نیمه سیار.
11 - توجه اساسی به برنامه‌های پیشگیری و بهداشتی به طریق زیر:
الف) تجدید نظر در تشکیلات وزارت بهداری به نحوی که اولا تشکیلات و طرز عمل وزارت بهداری با هدفهای برنامه چهارم مبنی بر کنترل کلیه‌خدمات درمانی و بهداشتی بخصوص کنترل بهداشتی محیط و دارو و همچنین حفظ مسئولیت پیشگیری و بهداشت عمومی منطبق شود ثانیاً وظائف مرکز و استانها و شهرستانها از یکدیگر مشخص گردد ثانیاً فعالیت‌های بهداشتی و پیشگیری در سطح منطقه همآهنگ شده تحت رهبری واحدی درآید.
ب) استفاده از تکنیکها و روشهای جدید به منظور پیشگیری و مبارزه با بیمارها بکمک موسسات تحقیقاتی ملی و بین‌المللی.
ج) توجه خاص بامر مبارزه با بیماری سرطان از راه تحقیقات علمی و تشخیص زودرس بیماریها.
12 - توجه به برنامه‌های بهداشت و تنظیم خانواده، بهداشت صنعتی، بهداشت مدارس، بهداشت کشاورزی:
الف) به منظور بهبود کیفی و تعدیل و تنظیم تعداد افراد خانواده‌ها و بهره‌مند ساختن اطفال از تغذیه و مراقبت درمانی، بهداشتی، آموزشی بهتر و بیشتر- ببرنامه بهداشت و تنظیم خانواده به تدریج در مراکز عمده درمانی و بهداشتی کشور به موقع اجراءِ گذارده خواهد شد.
ب) فعالیت در زمینه بهداشت و حفاظت صنعتی با توجه به توسعه صنعتی کشور مورد توجه قرار خواهد گرفت.
ج) به منظور جلوگیری از ایجاد تشکیلات مضاعف در دستگاههای دولتی و بهره‌گیری بیشتر از نیروی انسانی و به منظور همآهنگی بین فعالیت‌های بهداشتی هر منطقه و ایجاد مدیریت واحد در این مورد توصیه میشود وظایف درمانی و بهداشتی بهداری آموزشگاههای هر منطقه به بهداری آن منطقه‌واگذار گردد.
13 - در مورد کنترل بهداشتی محیط و بخصوص کنترل دارو، مواد غذائی، مواد آرایشی توجه خاص مبذول خواهد گردید.
14 - توجه اساسی به بهبود تغذیه مردم - با توجه به نقش حیاتی و حساسی که امر تغذیه در سلامت و کارآمدی افراد ایفا مینماید در طول برنامه‌چهارم با در نظر گرفتن کمیت و کیفیت محصولات غذائی کشور ترتیبی اتخاذ خواهد گردید که ضمن اجرای برنامه‌های آموزشی تغذیه حتی‌المقدور کیفیت غذائی گروه‌های آسیب‌پذیر (‌از قبیل دانش‌آموزان و کارگران و غیره) بخصوص در نقاط محروم و عقب افتاده کشور بهبود یابد.
15 - توجه اساسی به آموزش کادر فنی - نظر به ارزشی که نیروی انسانی در پیش برد فعالیت‌های بهداشتی و درمانی دارد اقداماتی به شرح زیر انجام خواهد گرفت:
الف) اصلاح کیفیت آموزش علوم پزشکی و بهداشتی.
ب) تغییر برنامه آموزش پزشکی در دانشگاه‌ها در جهت انطباق آن با احتیاجات کشور و از جمله از طریق تربیت پزشک عمومی و متخصصان مسائل بهداشت روستائی.
ج) استفاده بیشتر از دانشکده‌های علوم پزشکی جهت تربیت کادر وابسته پزشکی و کمک پزشکی و بهداشتی.
16 - توسعه تحقیقات پزشکی و بهداشتی.

اعتبارات عمرانی بهداشت و بهداری در برنامه چهارم
17 - کمک به موسسات خیریه و عام‌المنفعه برای ایجاد مراکز و آزمایشگاههای انتقال خون.
18 - اعتبارات برنامه بهداشت و بهداری به مبلغ 750/13 میلیارد ریال در این فصل پیش بینی میشود که توزیع آن بین برنامه‌های مختلف به شرح جدول زیر خواهد بود.

جدول توزیع اعتبارات فصل بهداشت و بهداری در برنامه چهارم
(ارقام به میلیون ریال)

فصل نوزدهم
رفاه اجتماعی

هدف کلی برنامه چهارم رفاه اجتماعی
1 - هدف کلی برنامه رفاه اجتماعی آنست که به تدریج کلیه فعالیت های رفاهی از جنبه خیریه و محدود فعلی و از صورت چاره جوئی موقت مشکلات و دردهای اجتماعی خارج شده و تحت نظارت دولت به صورت یک وظیفه عمومی و بشکل سازمان یافته و منطبق بر معیارهای علمی درآید و در‌عین حال با خدمات رفاهی سازمانهای مختلف عمومی- اجتماعی و خصوصی همآهنگ شود تا استفاده کردن از حداقل خدمات و بهره‌مند شدن از‌حقوق اجتماعی برای همگان ممکن و میسر باشد و در نتیجه عدالت اجتماعی در میان کلیه گروههای جامعه تعمیم یابد و از نیروهای نهفته بعضی گروه ها نیز در راه مصلحت عمومی و رشد ملی بهره‌برداری شود.

برنامه‌های مشخص و سیاست‌های اجرایی (منسوخ 1399/10/24)
2 - برنامه مشخص رفاه اجتماعی شامل امور زیر خواهد بود:
الف) بیمه‌های اجتماعی که مهمترین فصل برنامه‌های تامین اجتماعی را تشکیل میدهد در صورت شمول کامل بکلیه طبقات شاغل جامعه میتواند عملا قسمت مهمی از خدمات اجتماعی موثر در رفاه عمومی را در دسترس همگان قرار دهد.
حدود و شمول بیمه‌های اجتماعی در طول برنامه چهارم عبارت خواهد بود از:
1 - سازمان بیمه‌های اجتماعی - طی سالهای برنامه چهارم کل عده افراد مزدبگیر و حقوق‌بگیر بخشهای خدمات و صنایع و معادل به 2/2 میلیون نفر‌خواهد رسید با توجه بافزایش مذکور هدف سازمان بیمه‌های اجتماعی طی دوره برنامه چهارم تعمیم حمایت‌های بیمه‌ای به 45 تا 50 درصد کل مزد بگیران و حقوق بگیران واجد شرایط در بخشهای خدمات و صنایع و معادن میباشد
جهت گسترش خدمات بیمه‌های اجتماعی مهمترین اقداماتی که طی دوره برنامه چهارم به مرحله اجراء در خواهد آمد عبارتند از:
بررسی و اصلاح تشکیلات و روشهای سازمان بیمه‌های اجتماعی و تنظیم نرخ بیمه به منظور برقراری تعادل بین نرخ بیمه و حمایتهای قانونی.
- پرداخت کلیه دیون دولت و سازمانها و شرکتهای وابسته به دولت به سازمان بیمه‌های اجتماعی.
- تبدیل بیمه‌های اختیار به بیمه اجباری (‌فوت و بازنشستگی)
2 - صندوق بازنشستگی - در مورد صندوق بازنشستگی کارمندان دولت اقدامات ذیل پیش‌بینی شده است.
- طبق قانون استخدام کشوری دولت منظماً سهم خود را طی برنامه چهارم بصندوق پرداخت خواهد کرد و توجه میشود که سهم دولت از 5/8 درصد حقوق کارمندان به حداقل 10 درصد حقوق و مزایای کارمند افزایش یابد.
طی برنامه چهارم از طریق قانون استخدام کشوری بیمه کارمندان دولت گسترش خواهد یافت بدین ترتیب که بیمه بازنشستگی بکلیه کارکنان دولت‌تعمیم می‌یابد و بیمه درمان از طریق عقد قرارداد با گروه‌های پزشکی و موسسات عام‌المنفعه که دارای تاسیسات درمانی مجهز هستند به تدریج بموازات توسعه خدمات درمانی گسترش داده خواهد شد و سطح حمایت های درمانی برای کلیه کارکنان دولت متعادل خواهد گردید.
3 - به منظور گسترش عدالت اجتماعی در سطح روستاهای کشور حمایتهای بیمه‌ای زیر طی برنامه چهارم در نظر گرفته شده است:
اول - بیمه محصولات کشاورزی جهت حداقل 100 هزار خانواده کشاورز - این برنامه به صورت آزمایشی اجراءِ خواهد شد. بیمه مذکور برای تامین و‌جبران خسارات ناشی از آفات و حوادث عمومی است.
دوم - تعمیم بیمه فوت و از کار افتادگی بحدود 5/1 میلیون نفر روسای خانوارها.
ب - رفاه خانواده و کودک
در اینمورد هدفها و برنامه‌ها به شرح زیر خواهد بود:
1 - کوشش در حفظ و استحکام مبانی خانواده - در تحقق این منظور تعداد 250 واحد اندرزگاه و مراکز بهداشت مادران و کودکان موجود توسعه یافته‌و به صورت مراکز رفاه خانواده در خواهند آمد در مراکز مزبور علاوه بر فراهم نمودن خدمات بهداشتی (‌شامل بهداشت مادران و کودکان و تنظیم خانواده) خدمات دیگری نیز نظیر آموزش اجتماعی، خدمات مشورتی، مبارزه با بیسوادی فعالیت‌های مفید برای دوران فراغت جهت ایجاد درآمد، فعالیت های جمعی برای آبادانی، امداد خانواده‌های نیازمند، فعالیت های سودمند جهت اطفال و نوجوانان و همچنین نگاهداری کودکان خردسال متعلق بزنان شاغل انجام خواهد گرفت. پرورش فکری و اجتماعی زنان بخصوص زنان روستائی مورد توجه خاص خواهد بود و در این راه از وجود مامورانی‌که سازمان با کمک این برنامه تربیت خواهد کرد استفاده خواهد شد.
در برنامه چهارم، ایجاد مهد کودکان جهت نگهداری از اطفال زنان شاغل تشویق خواهد شد. در مورد کودکان زنان کارگر تعداد 250 واحد مهد کودک در‌جوار مراکز رفاه خانواده ایجاد خواهد گردید توزیع غذا در مدارس در طول برنامه چهارم ادامه خواهد داشت و همچنین خدمات مددکاری در مدارس‌توسعه خواهد یافت و از طریق مراکز بهداشت تامین سلامت نوآموزان و دانش‌آموزان کوشش خواهد شد.
به منظور اجرای صحیح این برنامه تعداد 250 نفر مدیر رفاه اجتماعی در (‌جهت اداره مراکز رفاه خانواده) و 250 مددکار اجتماعی و 500 کمک مددکار‌و 7500 معلم مهد کودک با همکاری دستگاههای آموزشی تربیت خواهند شد.
همچنین با همکاری سازمان بین‌المللی نیازمندیها و مسائل کودکان در سطح وسیعی مورد بررسی قرار میگیرد.
دستگاههای اداره کننده مراکز رفاه خانواده همان سازمان هائی میباشند که در حال حاضر دارای اندرزگاه و مراکز بهداشت مادران و کودکان هستند.
2 - رفاه کودکان بی سرپرست - با توجه باین امر که هدف اصلی برنامه‌های رفاه کودکان، نگهداری آنها در خانواده است کوشش خواهد شد که در‌مرحله اول از همکاری خویشاوندان و نزدیکان کودکان برای نگهداری آنها استفاده شود و در مرحله دوم خانواده‌های داوطلب مورد استفاده قرار‌خواهند گرفت و سپس در آخرین مرحله موسسات شبانه‌روزی شکل کانون خانوادگی پیدا خواهند کرد و از طریق تبدیل پرورشگاه ها و‌شیرخوارگاه های موجود بکانونهای شبه خانواده، کودکان بی‌سرپرست نگهداری خواهند شد.
طی برنامه چهارم 150 مددکار متخصص در امور کودکان بی‌سرپرست جهت جا دادن اینگونه کودکان در خانواده یا پرورشگاه و سرپرستی آنان و 300‌مربی کودک جهت خدمت در خانه‌های کودک تربیت خواهد شد، همچنین ده طرح نمونه جهت نگهداری از اطفال بی‌سرپرست اجرا خواهد شد‌مسئولیت اداره پرورشگاهها به عهده سازمانهای موجود باقی خواهد ماند ولی مقامات ذیربط محلی مسئول پذیرش و جای دادن و سرپرستی و مرخص‌کردن اینگونه اطفال از کانونها خواهند بود.
ج) رفاه جوانان: جهت تکمیل پرورش جسمی و روانی جوانان و آماده کردن آنان بقبول مسئولیتهای آینده خدمات ویژه‌ای در اختیار آن گذارده خواهد‌شد.
برای هدایت و پرورش جوانان و نیز آموزشهای هنری و اجتماعی و حرفه‌ای تعداد 50 مرکز چند وظیفه‌ای در شهرهائی که بیش از 40 هزار نفر جمعیت دارد ایجاد خواهد شد که با همکاری خود جوانان اداره گردد. در ساختن این مراکز بمحله‌های مسکون طبقات کم درآمد اولویت داده میشود.
در مورد توسعه و تکمیل خانه‌های جوانان شیر و خورشید سرخ و همآهنگ ساختن فعالیت های آن خانه‌ها با توجه بهدفهای خاص این سازمان با سایر‌فعالیتهای مربوط برفاه جوانان کشور اقدام خواهد شد.
ضمناً از طریق ایجاد خدمات راهنمائی شغلی در موسسات آموزشی و تقویت دستگاههای اطلاعاتی از لحاظ اشتغال و کاریابی و افزایش نشریات‌مربوط ببازار کار بیکی از مهمترین مسائل جوانان یعنی اشتغال توجه خواهد شد.
همچنین با همکاری متخصصین و سازمانهای بین‌المللی، ببررسی مسائل و احتیاجات جوانان کشور در سطح وسیعی توجه خواهد شد.
د) در مورد ورزش و تربیت بدنی جوانان اقدامات زیر انجام خواهد گرفت:
تاسیس انستیتوی ورزش وابسته به سازمان تربیت بدنی جهت تربیت متخصص ورزش در کلیه رشته‌های ورزشی.
ایجاد حداقل 20 استخر شنا برای شهرستانهای گرم جنوبی و حاشیه کویر که هر یک بیش از 20 هزار نفر جمعیت دارد.
تاسیس زمینهای ورزشی رو باز برای شهرستانها و محله‌هائی از تهران که از لحاظ امکانات ورزشی در مضیقه هستند.
- تکمیل تاسیسات ورزشی شهرستانها
- ایجاد استادیوم بزرگ تهران
- توجه بیشتر به نیازمندیهای ورزشی جوانان در سطح روستا.
- تشویق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در امور ورزش از طریق اعطای وام درازمدت و کم بهره.
ه-) رفاه کارگران - اقدامات مربوط برفاه کارگران طی برنامه چهارم عبارت خواهد بود از:
- توسعه کلاس های مبارزه با بیسوادی در مراکز تجمع کارگران.
- تشکیل 120 کلاس کوتاه مدت جهت آموزش کمک های اولیه با همکاری وزارت بهداری و شیر و خورشید و سازمان بیمه‌های اجتماعی.
- تشکیل کلاسهای کوتاه مدت ضمن خدمت - برای افزایش مهارت کارگران شاغل.
- ایجاد دو مرکز آموزش اجتماعی نمونه با ظرفیت سالانه 60 نفر برای تربیت و آموزش کارگران با سواد به منظور آماده ساختن آنان برای پذیرش مسئولیتهای اجتماعی و صنفی.
- ایجاد 5 مرکز فرهنگی و ورزشی ویژه کارگران در مناطق کارگری کشور.
- ایجاد 4 خانه استراحت کارگری در مناطق خوش آب و هوا جهت استفاده کلیه کارگران و خانواده آنان.
- کمک به بخش خصوصی جهت احداث ده هزار خانه مسکونی برای کارگران مذکور در --فصل چهاردهم.
- توسعه شرکتهای تعاونی کارگران با استفاده از روشهای نوین تعاونی.
ایجاد 6 مرکز خدمات اجتماعی خاص کارگران در مراکز صنعتی کشور (‌اصفهان - تبریز - اهواز - اراک - قزوین - یزد).
- افزایش قراردادهای دسته‌جمعی و تعمیم حفاظت فنی و بازرسی کار با استخدام 100 نفر بازرس کار - طبیب کار و مهندس متخصص حفاظت صنعتی.
- تشویق کارفرمایان بایجاد مهد کودک در کارگاههائی که تعداد کارگران زن در آنها بحد نصاب مندرج در مقررات مربوط رسیده باشد.
- پرداخت وام مسکن بکارگران از طریق بانک رفاه کارگران و بانک رهنی ایران.
و) رفاه روستائیان - کثرت جمعیت در سطح روستاها توجه بیشتری را بتامین رفاه این طبقه از جمعیت کشور ایجاب میکند - بدین منظور‌دستگاههای اجرایی در سطح روستاها به صورت متشکل تر و همآهنگ تری با همکاری روستانشینان خدمات مورد نظر را انجام خواهند داد و آموزش مامورانی که مستقیماً مسئول ترویج خدمات خودیاری و ارائه خدمات رفاهی میباشند مورد توجه خاص قرار خواهد گرفت.
برای رسیدن به هدف فوق، اقدامات زیر انجام خواهد شد:
- آموزش 100 نفر کارشناس عمران لیسانسیه که در نقش رئیس عمران بخش انجام وظیفه خواهند نمود. روسای عمران بخش علاوه بر اینکه عضو‌هیات عامل یا شورای همآهنگی --بخش میباشند مسئول برنامه‌ریزی در سطح بخش و آموزش ضمن خدمت دهیاران شاغل و سرپرستی کار آنان نیز‌هستند آماده نمودن مردم دهات برای پذیرفتن تحولات اجتماعی یکی از وظائف اصلی دهیاران میباشد و بدین لحاظ بهبود کیفی برنامه‌های آموزش دهیاران (‌شامل مروجان خانه‌داری) مورد توجه خاص این برنامه است به علاوه تعداد 700 نفر دهیار زن با همکاری سازمان زنان تربیت خواهند شد که‌علاوه بر ترویج خانه داری و رسیدگی بمسائل زنان روستائی مسئول ارائه خدمات رفاهی جهت زنان و کودکان روستائی نیز میباشند. ضمناً در مسائل کلی ده با ماموران دیگر همکاری خواهند کرد.
از اقدامات دیگری که جهت بهزیستی روستائیان صورت خواهد گرفت ایجاد 300 مرکز اجتماعات و خدمات در دهات واجد شرایط میباشند. فعالیت‌این مراکز از یکطرف رساندن خدمات دولتی از قبیل بهداشت - درمان - رفاه و آموزش - ترویج و غیره بروستاها میباشد.
از طرف دیگر پایگاه سازمانها و خدمات محلی از قبیل خانه انصاف - شرکت تعاونی - انجمن ده و نیز مرکز فعالیتهای فرهنگی از قبیل خانه فرهنگی و‌هنری و امثال آن خواهد بود.
ز) رفاه و نوتوانی گروههای خاص که شامل دسته‌های زیر میباشند:
معلولین جسمانی (‌شامل فاقدان دست و پا - مفلوجین - نابینایان - کر و لالها - پیران و از کار افتادگان - آسیب‌دیدگان در سوختگی - مبتلایان به بیماریهای مزمن و صعب العلاج از قبیل مسلولین و مجذومین - معلولان روانی (‌شامل اطفال کند ذهن و عقب افتاده - بیماران روانی - ناقص‌العقل‌ها) معلولان اجتماعی (‌شامل زندانیان - معتادین - اطفال و جوانان بزهکار - گدایان و غیره).
1 - معلولان جسمانی - تاسیسات زیر جهت این گروه بوجود خواهد آمد:
ایجاد مراکز نوتوانی جهت اطفال و بزرگسالان - چهار کارگاه ارتوپدی در شهرستانها و کمک به جمعیت شیر و خورشید سرخ بدین منظور - سه مرکز‌نگهداری و آموزش کارهای حرفه‌ای جهت پیران و از کار افتادگان جمعاً بظرفیت 150 نفر - سه مرکز نگهداری و آموزش برای اطفال معلول - ده کارگاه حرفه‌ای آموزشی و تولیدی برای نابینایان و کر ولالهای بزرگسال - پانزده آموزشگاه برای اطفال نابینا و کر ولال - تامین خدمات نوتوانی در‌آسایشگاههای مسلولین - ضمناً کارگاههای حرفه‌ای و آموزشی آسایشگاههای جذامیان تبریز و مشهد و دهکده جذامیان تجهیز و تکمیل خواهند شد.
2 - معلولان روانی - تاسیسات زیر جهت این گروه در نظر گرفته شده است:
ایجاد یک مرکز نوتوانی برای اطفال بظرفیت 100 نفر به طور شبانه‌روزی و 200 نفر به طور روزانه - سه مرکز نگهداری و آموزش برای اطفال - سی کلاس جمعاً بظرفیت سیصد نفر برای اطفال کند ذهن و دیرآموز - ایجاد خدمات نوتوانی در آسایشگاههای روانی.
3 - معلولان اجتماعی - تاسیسات و خدمات زیر برای این گروه پیش‌بینی شده است:
در مورد معتادین، پیشگیری از اعتیاد از طریق آموزش عمومی مردم و مبارزه با قاچاق در درجه اول اهمیت قرار خواهد داشت و در مورد درمان کوشش خواهد شد که با افزودن خدمات نوتوانی بهبود قابل ملاحظه‌ای در روشهای فعلی درمان حاصل آید - در مورد نوتوانی یک مرکز با ظرفیت 200 نفر در‌تهران و پنج مرکز هر یک با ظرفیت 100 نفر در شهرستانها ایجاد خواهد گردید.
در مورد مادران تنها و اطفالشان: یک مرکز نگهداری و آموزش حرفه‌ای بظرفیت 100 نفر و یک کانون کارآموزی جهت زنان مزبور ایجاد خواهد گشت.
در مورد گدایان مقررات مربوط به منع و جلوگیری از تکدی با تاکید بیشتری اجراءِ خواهد گردید با توسعه و تکمیل کارگاه های حرفه‌ای 16 اردوی کار،‌کوشش خواهد شد که کلیه گدایان قادر به کار اشتغال یابند.
در مورد اطفال بزهکار پنج کانون اصلاح و تربیت جمعاً برای 500 نفر ایجاد خواهد گردید و اطفال بزهکاریکه در حال حاضر در زندانها و دارالتادیبها بسر میبرند باین کانونها انتقال خواهند یافت.
ضمناً با تجدید نظر در قانون بزهکاری و دادگاه اطفال و همچنین با ایجاد و اجرای سیستم آزادی مشروط در بهبود درمان و نوتوانی اطفال بزهکار‌کوشش خواهد شد.
جهت اجرای این برنامه 30 نفر مربی برای خدمت در کانونهای اصلاح و تربیت و 30 مددکار مخصوص دادگاه اطفال تربیت خواهند شد.
در مورد زندانیان: تکمیل ساختمان هشت واحد زندان و بازداشتگاه - تقویت دایره مددکاری زندانها - اتخاذ تدابیر لازم برای نگاهداری کودکان شیرخوار‌زنان زندانی - توسعه کارگاههای حرفه‌ای و مبارزه با بیسوادی زندانیان با همکاری انجمنهای حمایت زندانیان پیش‌بینی شده است و همچنین بررسی وضع زندانها و زندانیان به منظور کشف علل ارتکاب جرم و تنظیم برنامه‌های اصلاح و تربیت مجرمین و اتخاذ تدابیر لازم برای آماده ساختن آنها جهت زندگی سالم اجتماعی در حریم قانون توصیه میشود.
ح) آموزش و تحقیقات - برای تامین کادر متخصص ضروری در طول برنامه چهارم 850 نفر مددکار و کارشناس اجتماعی در سطح لیسانس و فوق‌لیسانس تربیت خواهد شد.
ضمناً آموزش 1400 نفر کمک مدد کار و راهنمای جوانان و دهیار در سطح فوق دیپلم - 300 مربی کودک - 750 معلم مهد کودک (‌در سطح دیپلم) - کمک به آموزش ضمن خدمت کلیه مدیران موسسات رفاهی شبانه‌روزی (‌از قبیل خانه‌های کودک و شیرخوارگاه) - مربیان ورزش - دهیاران و مروجان خانه‌داری شاغل- و کمک ببرنامه‌های آموزشی موجود مورد نظر میباشد همچنین، تعدادی طرح تحقیقی در مسائل مهم اجتماعی اجراءِ خواهد شد،

سیاست کلی و خط مشی‌ها (اصلاحی 1400/11/10)
3 - سیاست کلی بر این اصل پایه‌گذاری شده است که نقش اساسی در تامین خدمات رفاهی به عهده دولت باشد. مسئولیت و وظائف دولت در سطح مملکتی عبارت خواهد بود از:
برنامه‌ریزی - تعیین سیاست کلی و اولویتها - تخصیص اعتبارات و توزیع آن در مناطق بر مبنای احتیاجات و عقب‌ماندگی نسبی - ایجاد همآهنگی -‌تعیین ضوابط - نظارت - تنظیم مقررات - آموزش و تحقیقات در سطح منطقه: - برآورد احتیاجات منطقه‌ای و کمک به برنامه‌ریزی نظارت و اجراءِ.
4 - به منظور ایجاد همآهنگی و برقراری نظم در کار برنامه‌ریزی و جلوگیری از دوباره‌کاری و تداخل وظایف و اجتناب از اتلاف منابع مالی و انسانی، شورای عالی رفاه اجتماعی بریاست عالیه علیا حضرت شهبانوی ایران با عضویت نمایندگان سازمان برنامه و دستگاههای دولتی، عام‌المنفعه و‌خصوصی که در زمینه خدمات رفاهی فعالیت میکنند تشکیل میگردد.
5 - [منسوخ شده است.]
6 - توصیه میشود که فعالیتهای اجتماعی و عام‌المنفعه نیروهای مسلح شاهنشاهی و سازمان اوقاف تحت رهبری شورای عالی رفاه اجتماعی قرار گرفته‌و با هدفهای این برنامه همآهنگ گردد.
7 - در تعیین تقدم طرحها و تخصیص اعتبارات برنامه‌هائی مورد تاکید خواهد بود که عده بیشتری از مردم را شامل شود و جنبه پیشگیری و سازندگی داشته باشد. در برنامه‌های نوتوانی گروههای خاص، آندسته از گروهها مورد توجه خواهند بود که آمادگی بیشتری برای باز یافتن قدرت مولد خویش داشته و میتوانند دوران طولانی‌تری خود و جامعه را از ثمرات کار خویش برخوردار نمایند.
8 - کوشش خواهد شد که در مقابل خدمات ارائه شده اجرتی متناسب با درآمد خانواده دریافت شود، این دریافت اجرت بهیچوجه جنبه انتفاعی برای موسسه مربوطه نخواهد داشت بلکه صرفاً به منظور تقویت حس مسئولیت و اتکاءِ بنفس افراد و خانواده‌ها انجام میگیرد. خدمات رایگان فقط در مورد پیران - کودکان خرد سال بی سرپرست - از کار افتادگان و کسانی که هیچ نوع منبع درآمدی نداشته باشند انجام خواهد شد.
9 - گسترش خدمات رفاهی منوط بوجود کارکنان فنی و متخصصین میباشد. بنابر این لازم است که علاوه بر برنامه‌های پرورش کادر جدید، آموزش‌ضمن خدمت کارکنان شاغل نیز مورد توجه خاص قرار گیرد.
10 - خدمات رفاهی تدریجاً به صورت تلفیق شده در مراکز چند وظیفه‌ای ارائه خواهد شد چنانکه در مراکز جوانان علاوه بر امور ورزش بفعالیتهای هنری - تعاونی - حرفه‌ای و آموزشی نیز توجه میگردد. همچنین در اجرای برنامه‌های رفاه خانواده اندرزگاههای موجود بمراکز چند وظیفه‌ای که نقش وسیع تری را ایفاءِ خواهند کرد تبدیل میشود در روستاها نیز مراکز اجتماعات و خدمات، نیازهای روستائی را به صورت همه جانبه و مرتبط مورد توجه قرارداده و خدمات وسیع تری را عرضه خواهد کرد.
11 - لازم است که مسئولیتهای مشابه دولتی در یک دستگاه متمرکز گردد. این امر از طریق توصیه شورای عالی رفاه اجتماعی به دولت انجام خواهد پذیرفت.
12 - برای هماهنگی لازم در مقررات و قوانینی که با نیازمندیهای اجتماعی امروز و احتیاجات جدید ناشی از اجرای برنامه‌های توسعه اجتماعی مطابقت ندارد تجدید نظر خواهد شد.
13 - به منظور پیش بردن خدمات رفاهی از منابع خصوصی داخلی و همکاری سازمانهای بین‌المللی در چهارچوب برنامه حداکثر استفاده به عمل‌خواهد آمد.

اعتبارات عمرانی رفاه اجتماعی در برنامه چهارم
14 - توزیع اعتبارات عمرانی بین برنامه‌های مختلف رفاه اجتماعی به شرح جدول زیر خواهد بود.

جدول توزیع اعتبارات عمرانی فصل رفاه اجتماعی در برنامه چهارم
(ارقام به میلیون ریال)

فصل بیستم
آمار و بررسیها

هدفهای کلی برنامه چهارم آمار و بررسیها
1 - هدفهای کلی برنامه چهارم آمار و بررسیها به قرار زیر میباشد:
الف - تهیه آمارها و اجرای مطالعات آماری که بتواند امکان برآوردها و محاسبات و پیش‌بینی های موثقی را در امر برنامه ریزی جامع فراهم سازد.
ب - تهیه آمارها و اجرای بررسیهائی که دولت را در اتخاذ تصمیمات لازم یاری کند و راهنمای بخش خصوصی در فعالیتهای سرمایه گذاری باشد.
ج - تهیه آمارها و اطلاعاتی که در مقایسه‌های علمی بین‌المللی ضروری است.

خط مشی‌های و سیاستهای اجرایی
2 - خط مشی‌های و سیاستهای اجرایی بدین شرح است:
الف - تجدید نظر در سازمان و مقررات فعلی آماری و ایجاد شرایط لازم برای مرکز آمار ایران و سایر دستگاههای آماری جهت انجام وظایف اساسی که به عهده دارند و متمایز ساختن آمارگیریهائی که بر عهده مرکز آمار ایران است و آنهایی که بر عهده سایر دستگاهها میباشد.
ب - بوجود آوردن شبکه ثابت مخصوص جمع‌آوری مداوم و منظم اطلاعات اساسی آماری در سراسر کشور.
ج - تربیت نیروی انسانی جهت امور آماری.
د - تقویت آمارگیری کشاورزی که خصوصاً در این مرحله از تحول و تکامل اقتصادی و اجتماعی ایران فوق‌العاده مورد حاجت است.
ه- - ایجاد نظم و تربیت و استمرار در تهیه و انتشار آمارها خصوصاً در امور اجتماعی و آمارهای مربوط به کار و نیروی انسانی و همچنین آمارهای مربوط بوضع سالانه اقتصاد کشور.
و - انجام بررسیهای لازم اقتصادی و جمعیت‌شناسی به منظور شناخت جهت و کم و کیف تحولات اقتصادی و اجتماعی توسط مراکز علمی کشور و‌سازمان برنامه.
ز) تقویت سازمان مربوط به ثبت احوال در زمینه ثبت صحیح و منظم وقایع چهارگانه (‌ولادت - ازدواج - طلاق و فوت).
ح - تقویت دستگاههای صلاحیتدار برای تهیه آمارهای اقتصادی لازم و محاسبه تولید و درآمد ملی.

اعتبارات عمرانی آمار و بررسیها (منسوخ 1399/10/24)
3 - به منظور اجرای برنامه‌های آماری در قالب هدفهای کلی یاد شده اعتباری در حدود 700 میلیون ریال در نظر گرفته شده است تا آمارهای زیر تهیه گردد:
آمار نفوس (‌شامل سرشماری سال 1350 و آمار موالید و متوفیات) آمار تولیدات کشاورزی و دامی و قیمت تولیدات در تمام مراحل - آمار جنگلها -‌آمار مراتع - آمار صنعتی و معدنی - آمار بازرگانی (‌عمده‌فروشی و خرده‌فروشی) آمار خدمات خصوصی - آمار حمل و نقل و انبارداری - آمار‌شرکتهای انتفاعی و غیر انتفاعی - آمار اجاره مسکن و املاک و اماکن - آمار ازدواج و طلاق و امور قضایی - آمار کار و نیروی انسانی و اشتغال - آمار‌اوقاف.
علاوه بر موارد فوق، آمارهای دیگری نیز در دوران برنامه چهارم تهیه میشود که یا مربوط به تکالیف جاری واحدهای آماری است و هزینه‌های آن از محل‌بودجه‌های مستمر عمرانی یا اعتبارات عمومی دولت تامین میگردد و یا آنکه به وسیله دستگاه های وابسته به دولت که بر اساس قانون تجارت اداره میگردند و نیز موسسات عمومی و خیریه و عام‌المنفعه و مانند آنها تهیه خواهد شد که همه این آمارها در تحقق یافتن هدف های کلی برنامه چهارم آمار‌موثر خواهد بود.
4 - اعتبارات جاری فصل آمار که در برنامه سوم از محل اعتبارات عمرانی پرداخت میشده به بودجه عمومی دولت منتقل گردیده و از محل 45 میلیارد‌ریال بودجه انتقالی تامین خواهد شد (‌حدود 963 میلیون ریال در مجموع برنامه).
5 - برای بررسیها و تحقیقات لازم طی برنامه چهارم به منظور تنظیم برنامه‌های عمرانی آینده جمعاً 300 میلیون ریال اعتبار پیش‌بینی شده است.
بدین ترتیب جمع اعتبارات فصل آمار و بررسیها یک میلیارد ریال به شرح زیر خواهد بود.

اعتبارات فصل آمار و بررسی در برنامه چهارم
(ارقام به میلیون ریال)