‌اجرای طرح توسعه برنامه ایمن‌سازی کشور

هیات وزیران در جلسه مورخ 1362/09/20 بنا به درخواست وزارت بهداری، اجرای طرح توسعه برنامه ایمن‌سازی کشور را به شرح پیوست مورد تصویب قرار‌داد.
سازمان برنامه و بودجه نسبت به پیش‌بینی و پیشنهاد اعتبارات مورد نیاز اجرای طرح در سالهای 1362 و 1363 و 1364 و 1365 و همچنین همکاری با وزارت بهداری اقدام خواهد کرد.

میرحسین موسوی - نخست‌وزیر

مقدمه
چون در حال حاضر پوشش برنامه واکسیناسیون به علت وجود تنگناها و مشکلات اجرایی گوناگون بیش از 50 درصد گروه سنی آسیب‌پذیر را دربرنمیگیرد و‌نتیجتاً میزان وقوع و شیوع تعدادی از بیماریهای واگیر قابل پیشگیری با واکسن از قبیل سرخک، سل، سیاه‌سرفه، فلج اطفال، کزاز، و دیفتری (خصوصاً در مورد سرخک، سل و سیاه‌سرفه) رقم نسبتاً بالائی را تشکیل میدهد لذا به منظور کاهش موارد ابتلاء و نتیجتاً پائین آوردن میزان مرگ ومیر و معلولیت ناشی از این بیماریها توسعه برنامه ایمن‌سازی وهمچنین بهبود کیفی این برنامه به منظور کنترل کامل این بیماریها از اولویت خاص برخوردار است.

هدف:
هدف کلی از برنامه ایمن‌سازی عبارت خواهد بود از ایجاد آنتی‌بادی در بدن اطفال و سایر گروههای سنی آسیب‌پذیر در مقابل تعدادی از بیماریهای واگیر که به وسیله واکسن قابل پیشگیری هستند (‌در این برنامه شش بیماری عمده یعنی دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه، سل، فلج اطفال و سرخک مورد نظر است) تداوم آن به‌منظور بالا نگاهداشتن عیار آنتی کربا تجویز دزهای یادآور، ولی منظور خاص از تنظیم این طرح نیل به هدف پوشش کامل برنامه در سه سال آینده است به طوریکه در سال 1363 هفتاد درصد و در سال 1364 هشتاد درصد و بالاخره در سال 1365 نود درصد (‌پوشش ایده‌آل) گروه سنی آسیب‌پذیر تحت پوشش برنامه واکسیناسیون قرار گیرند.

راه رسیدن به هدف:
با استفاده از اصول اجرایی زیر دسترسی به هدف طرح امکان‌پذیر خواهد بود:

1 - واکسیناسیون کودکان شیرخوار با پوشش قابل قبول بر علیه بیماریهای دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه، فلج اطفال، سرخک و بیماری سل و زمانی این مرحله از‌اصول اجرایی با موفقیت کامل روبرو خواهد شد که واکسیناسیون اولیه کودکان شیرخوار بر علیه شش بیماری فوق‌الذکر قبل از سن یک سالگی تکمیل شود.

2 - بالا بردن سطح مصونیت کودکانیکه قبلاً برعلیه بیماریهای مذکور واکسینه شده و همچنین نگاهداری این عیار با تزریق و با تلقیح دزهای یادآور.

3 - انجام واکسیناسیون افرادیکه در برنامه‌های قبلی تحت پوشش قرار نگرفته‌اند (‌لکه‌گیری).

4 - آگاه نمودن مردم به اهمیت برنامه ایمن‌سازی به منظورتشویق و ترغیب آنان جهت واکسیناسیون اطفال خود با مراجعه به مراکز بهداشتی و درمانی، که این امر با اجرای برنامه‌های وسیع و پی‌گیر آموزش بهداشت امکان‌پذیر خواهد بود.
قبل از شرح روش‌های اجرایی - تذکر این مسئله ضروری است که یک برنامه ایمن‌سازی زمانی با موفقیت کامل روبرو خواهد شد که کلیه اصول و موازین علمی که بایستی محتوای یک برنامه مطلوب را به شرح ذیل تشکیل دهد وجود داشته باشد:

1 - موجود بودن واکسن‌های موثر و بی‌زیان مورد نیاز برنامه به تعداد قابل احتیاج.

2 - وجود سیستم زنجیره‌ای سرد قابل اطمینان به طوریکه از قدرت ایمنی بخشی واکسن از هنگام تولید تا زمان مصرف (‌نگاهداری و توزیع) کاسته نشود.

3 - نحوه صحیح کاربرد و تجویز واکسن (‌برابر جدول و راهنمای پیوست)

4 - تنظیم برنامه اجرایی مطلوب با استفاده از سیستم مدیریت کارآمد به نحوی که با استفاده صحیح از منابع موجود به پوشش ماکزیمم گروه سنی آسیب‌پذیر نائل آئیم.

5 - ارزشیابی برنامه.

روش اجرایی برنامه

الف - منابع روستایی:

1- با توجه به این مسئله که در اکثریت مناطق روستائی کشور سطح اولیه شبکه بهداشتی و درمانی یعنی مراکز بهداشتی و درمانی روستائی و خانه‌های بهداشت وجود ندارد لذا به طور نسبی 95% فعالیت واکسیناسیون این مناطق به وسیله تیم‌های سیار ایمن‌سازی و الزاماً از طریق خانه بخانه اجرا میگردد.

2 - در مناطقی که مراکز بهداشتی و درمانی و خانه‌های بهداشت فعال و مجهز به وسائل نگاهداری واکسن وجود دارد برنامه مذکور به وسیله این واحدها و الزاماً به طریق خانه به خانه بمرحله اجراء گذارده خواهد شد.

3 - در هر دو مورد فوق‌الذکر ثبت مشخصات کامل (‌نام - نام فامیل - نام پدر - تاریخ تولد - آدرس محل سکونت) واکسینه شدگان با ذکر تاریخ و نوبت واکسیناسیون الزامی است.

ب - مناطق شهری:

1 - از آنجایی که قسمت اعظم جمعیت حاشیه‌نشین شهرها را مهاجرین روستائی و محروم از امکانات اقتصادی و اجتماعی و بهداشتی تشکیل میدهد واکسیناسیون این گروه آسیب‌پذیر بایستی همانند روستاها به طریق خانه بخانه انجام شود.

2 - اجرای برنامه واکسیناسیون در رابطه با بقیه جمعیت شهری بایستی در قالب مراکز بهداشتی و درمانی که مستلزم احیاء کامل آنها و یا احیاناً افزایش تعداد این مراکز است انجام پذیرد.

3 - در مناطقی که مراکز بهداشتی و درمانی شهری قادر به پوشش مطلوب جمعیت حوزه استحفاظیه خود نمیباشند بایستی به طور دوسره (‌صبح و بعدازظهر)‌انجام وظیفه نمایند.

4- اجرای مفاد بند 3 از قسمت الف روش اجرایی برنامه در مناطق شهری نیز لازم‌الاجرا است.

5 - چنانچه پرسنل موجود برای اجرای برنامه ایمن‌سازی خصوصاً در رابطه با واکسیناسیون حاشیه شهرها جوابگوی احتیاجات نباشد بایستی از مراقبین بهداشت مدارس و کادر بهیاری و حتی دانش‌آموزان آموزشگاههای بهیاری و پرستاری در اجرای برنامه استفاده خدمتی کامل به عمل آید.

حجم برنامه:

اول - گروه سنی زیر یک سال - به هر طفل در سال اول زندگی بایستی سه بار واکسن ثلاث - سه بار واکسن ثلاث - سه بار واکسن ضد فلج اطفال - یک بار واکسن سرخک و یک بار‌واکسن ب - ث - ژ بر حسب نوع واکسن تزریق - تلقیح و یا خورانده شود.
با توجه به تعداد تقریبی00000 62/1کودک که هر سال متولد میشوند (‌مرگ و میر زیر یک سال منظور شده است) نتیجتاً در سال 1363 بایستی 150000/1‌کودک و در سال 1364 تعداد 1/296/000و بالاخره در سال 1365 یک میلیون چهار صد و پنجاه و هشت هزار (1/458/000) کودک زیر یک سال تحت‌پوشش برنامه قرار گیرد.
(بدیهی است با توجه به پوشش مورد نظر چون تعداد مرگ و میر کودکان تقلیل خواهد یافت نتیجتاً تعداد زیادتری از گروه سنی فوق‌الذکر در مقایسه با اعداد تقریبی فوق تحت پوشش قرار خواهد گرفت که تخمین رقم واقعی آن امکان‌پذیر نمیباشد).

دوم - گروه سنی بالای یک سال

1- گروه سنی از یک سال تا آغاز 2 سالگی:
به این گروه سنی یک بار واکسن ثلاث (‌یادآور اول) یک بار واکسن پولیو (یادآور اول) یک بار واکسن سرخک (‌در 15 ماهگی) و احیاناً یک بار واکسن ب - ث - ژ در صورت منفی بودن تست توبرکولین بر حسب نوع واکسن تزریق - تلقیح و یا خورانده خواهد شد. تعداد کودکانی که تحت پوشش این برنامه قرار خواهند‌گرفت تقریباً ارقامی مشابه رقم‌های ذکر شده در گروه سنی زیر یک سال خواهد بود.

2 - گروه سنی 6 - 4 سالگی.
به این گروه سنی یک بار واکسن توام و یک بار واکسن ضد فلج اطفال تزریق یا خورانده میشود (‌چنانچه طفل در سن چهار سالگی باشد واکسن ثلاث ولی از‌چهار سال به بالا واکسن توام تجویز میگردد) جمعیت تحت پوشش با توجه به واکسیناسیون‌های انجام شده قبلی قابل تخمین نمیباشد.

3 - گروه سنی 7 - 6 سالگی.
این گروه سنی تحت پوشش یک بار واکسیناسیون ب - ث - ژ قرار خواهند گرفت.
جمعیت تقریبی پوشش این برنامه در سال 1363 معادل 880000 و در سال 1364 رقمی حدود 120000/1 و بالاخره در سال 1365 حدود 260000/1 نفر خواهد بود.

4 - گروه سنی 16 - 24 سالگی.
به این گروه یک دز واکسن توام بالغین تزریق خواهد شد که با احتساب جمعیت تقریبی حدود 825000 نفر خواهند بود.

تنگناها.
در راه رسیدن به هدف مشکلات و تنگناهای مشروحه ذیل وجود دارد که به منظورنیل به هدف برنامه بایستی اقدامات عاجل در رفع آنها معمول گردد.

1 - کم بود وسیله نقلیه در ارتباط مستقیم با فعالیت تیم‌های سیار.

2 - کم بود نیروی انسانی کارآمد در سازمانهای منطقه‌ای (‌سطوح اجرایی) در زمینه هدایت و نظارت بر حسن اجرای برنامه.

3 - نقائص موجود در سیستم زنجیره‌ای سرد (‌بویژه از مراکز استانها تا مناطق عملیاتی).

4 - غیر فعال بودن درصد قابل توجهی از مراکز بهداشتی و درمانی مناطق شهری و روستائی در امر واکسیناسیون.

5 - پائین بودن نسبی تولید واکسن در سطح کشور بخصوص واکسن ب - ث - ژ و عدم تحویل به موقع واکسن‌های تولیدی در کشور برابر جدول زمان‌بندی‌شده.

6 - عدم تحویل به موقع لوازم مصرفی واکسیناسیون (‌سرنگ و سرسوزن) به وسیله شرکت سهامی داروئی.

7 - عدم استقبال مردم از امر واکسیناسیون به علت پائین بودن سطح دانش بهداشتی آنان.

8 - کمبود اعتبار ماده 3 استانها جهت پرداخت فوق‌العاده ماموریت کارمندان تیمهای سیار و با مصرف این اعتبار در سایر فعالیتها.

9 - عدم همکاری اغلب مدیران شبکه با عوامل اجرایی برنامه دراستانها.

تجهیزات و واکسن و امکانات پرسنلی مورد نیاز جهت اجرای برنامه.

1 - وسیله نقلیه صحرائی (‌جیپ یا لندرور) حداقل به تعداد 500 دستگاه.

2 - واکسن‌های مورد نیاز به شرح ذیل.
واکسن‌های مورد نیاز جهت اجرای برنامه در سال 1363 (‌پوشش 70%)
1 - واکسن ثلاث 3/450/000 دزکه باپرت 1/3 معادل 4/485/000 دز خواهد شد.
2 - واکسن پولیو 3/450/000 دزکه باپرت 1/3 معادل 4/485/000 دز خواهد شد.
3 - واکسن سرخک 1/150/000 دزکه باپرت 1/3 معادل 1/495/000 دز خواهد شد.
4 - واکسن ب ث ژ 1/150/000 دز (‌چون تعداد آن نصف دز در بالغین است پرت نخواهد داشت(.
گروه سنی یک سال ثلاث 1/150/000 دزکه باپرت 1/3 معادل 1/495/000 دز خواهد شد.
تا 2 سال پولیو 1/150/000 دزکه باپرت 1/3 معادل 1/495/000 دز خواهد شد.
سرخک 1/150/000 دزکه باپرت 1/3 معادل 1/495/000 دز خواهد شد.
ب ث ژ قابل تخمین نمیباشد.
گروه سنی 6 - 4 سالگی
به علت انجام واکسیناسیون‌های قبلی تخمین واکسن درخواستی غیرممکن ولی شاید به وسیله استانها قابل احتساب باشد (‌واکسن پولیو و ثلاث مورد نیاز در‌سن 4 سالگی حدود 1/100/000).
گروه سنی 7 - 6 سالگی
تعداد افراد تحت پوشش 000/880 نفرولی چون پرت واکسن 50 درصد میباشد لذا واکسن مورد نیاز 1/760/000 دز میباشد.
گروه سنی 16 - 14 سالگی - 500/577 دز واکسن توام که با احتساب پرت 1/3 معادل 750750 دز میگردد.
نتیجه:
- کل واکسن ثلاث مورد نیاز 7/080/000 دز (‌عدد رند 7/500/000 دز)
- کل واکسن پولیو مورد نیاز 7/080/000 دز (‌عدد رند 7/500/000 دز)
- کل واکسن سرخک مورد نیاز 2/990/000 دز (‌عدد رند 3/000/000 دز)
- کل واکسن ب ث ژ مورد نیاز 4/600/000 دز (1/150/000 دز به گروه سنی یک تا 2 سال با در نظر گرفتن پرت واکسن اختصاص داده شده.)
- کل واکسن توام خردسال مورد نیاز 1/350/000 دز (‌عدد رند 1/500/000 دز)
- کل واکسن توام بزرگسال مورد نیاز 750750 دز (‌عدد رند 1/000/000 دز)

زمانبندی نحوه تحویل واکسن موردنیاز سال 1363

توضیح - برآورد واکسن‌های مورد نیاز در سالهای 1364 و 1365 با توجه به نرخ افزایش جمعیت در سالهای مربوطه محاسبه خواهد شد.

3- سرنگ و سرسوزن یک بار مصرف مورد نیاز سال 1363
3 - 1 - سرنگ 2 یک بار مصرف بدون سرسوزن 24/000/000 عدد
3 - 2 - سرسوزن یکبار مصرف (‌شماره‌های 25 و 24 و 23) جمعاً 24/000/000 عدد
3 - 3 - سرنگ مخصوص تزریق ب ث ژ با سرسوزن نمره 25 حدود 4/600/000 عدد

4 - تجهیزات مورد نیاز در رابطه با رفع نقائص سیستم زنجیره‌ای سرد.
چون اطلاعات لازم در این زمینه از استانها استفسار گردیده لذا لیست تجهیزات فوق‌الذکر متعاقباً اعلام خواهد شد که لیست مربوطه ضمیمه این نامه است).

5 - نیروی انسانی مورد نیاز
با توجه به تعداد پرسنل موجود در عملیات صحرائی نیاز چندانی به افزایش پرسنل وجود ندارد ولی ترتیب دوره‌های نوآموزی و بازآموزی برای این پرسنل ضروری است.
در رابطه با پرسنل مورد نیاز جهت واکسیناسیون مناطق شهری همانطور که در آغاز برنامه بدان اشاره شد بایستی از کلیه پرسنل رده‌های فنی در این زمینه استفاده شود.

واحد مسئول اجرای برنامه -
سازمانهای منطقه‌ای بهداری استانها.

نظارت در اجرای برنامه

1 - در سطح شهرستان - مسئول تعقیب عملیات شهرستان.

2 - در سطح استان - کمیته‌ای مرکب از معاون بهداشتی سازمان منطقه‌ای - مدیر ریشه‌کنی مالاریا و مبارزه با بیماریهای واگیر و مسئول بهداشت خانواده‌استان.

3 - در سطح کشور - اداره کل ریشه‌کنی مالاریا و مبارزه با بیماریهای واگیر و دفتر بهداشت خانواده.

ارزشیابی برنامه.
1 - ارزشیابی کمی طبق شرح مندرج در قسمت نظارت در اجرای برنامه خواهد بود.
2 - ارزشیابی کیفی در مواقع لزوم با پیشنهاد اداره کل ریشه‌کنی مالاریا و مبارزه با بیماریهای واگیر توسط دانشکده بهداشت دانشگاه تهران انجام خواهد شد.

اعتبار مورد نیاز برنامه.
این اعتبارات از بودجه جاری سازمانهای منطقه‌ای و اعتبار 001/290/1 و اعتبارات برنامه 30304 و 30302 و همچنین سایر اعتبارات وزارت بهداری و ماده16 تامین خواهد شد.

مسائل مورد نیاز به منظور اجرای شرح توسعه برنامه ایمن‌سازی کشور
1 - تامین کمبود واکسن مورد نیاز سه ساله با توجه به توسعه برنامه و تولیدات داخلی (‌خرید از خارج که از طریق اعتبارات وزارت بهداری و تامین اعتبار مورد‌نیاز) بمبلغ 600 میلیون ریال.
2 - تامین سرنگ و سرسوزن یکبار مصرف و سرنگ‌های مخصوص تزریق ب ث ژ (‌خرید از طریق اعتبارات جاری وزارت بهداری و تامین اعتبار مورد نیاز)600 میلیون ریال.
3 - هزینه تهیه 26 دستگاه سردخانه سیار بظرفیت (2)/(1)1 تن با نصب سردخانه هر یک به قیمت سه میلیون ریال جمعاً 78/000/000 ریال.
4 - هزینه تهیه 30 دستگاه سردخانه ثابت (4 +) هر دستگاه با قدرت 2 اسب و به مبلغ یک میلیون ریال 630/000/000 ریال.
5 - هزینه تهیه 30 دستگاه سردخانه ثابت (20 -) هر دستگاه با قدرت 4 اسب و بمبلغ یکصد و پنجاه میلیون ریال 45/000/000
6 - هزینه تهیه 200 دستگاه یخچال برقی 12 فوت و هر دستگاه 000/70 ریال 14/000/000
7 - هزینه تهیه 200 دستگاه فریزر هر دستگاه 000/10 ریال 2/000/000 ریال.
8 - هزینه تهیه 2000 دستگاه یخچال نفتی هر دستگاه 000/100 ریال 200/000/000
9 - 24 دستگاه موتور ژنراتوربرکینو 6 سیلندر 42 کیلووات کوبله با باطری مربوطه و تابلو اضطرار.
هر دستگاه 2/500/000 ریال جمعاً 60/000/000
10 - موتور ژانراتور به قدرت 4000 رلت قیمت هر دستگاه 000/200 ریال
200 دستگاه 40/000/000 ریال
11 - هزینه تهیه 200 دستگاه یخدان (‌قابل حمل) هر دستگاه 000/10 ریال به مبلغ 2/000/000 ریال.
12 - هزینه تهیه 1000 عدد یخدان کوچک حمل واکسن 1/200/000 ریال.
13 - هزینه تهیه 2000 عدد (‌کیسه یخ زن) 000/360 ریال.
14 - هزینه تهیه وسائط نقلیه بتعداد 500 هر دستگاه نقلیه صحرائی بمبلغ 000/500 ریال جمعاً 750/000/000 ریال.
15 - هزینه سوخت روغن و تعمیرات به طور تقریب 400/000/000 ریال.
16 - هزینه پرسنلی به طور تقریب 900/000/000 ریال
جمعاً مبلغ 740/520/000/3 ریال.