آیین نامه قانونی و مقررات اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور

با اختیار حاصل از ماده 9قانون تبدیل شورای سرپرستی زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور به زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور مصوب ششم بهمن سال (64) مجلس شورای اسلامی، آیین نامه قانونی و مقررات اجرایی سازمان زندانها و موسسات صنعتی و کشاورزی و خدمات وابسته به آن، به شرح ذیل تصویب می‌گردد:

بخش یک :کلیات

فصل اول - تعاریف و وظایف

بند 1- تعاریف

ماده 1- سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور، سازمانی است مستقل که مستقیماً زیر نظر ریاست قوه قضائیه انجام وظیفه می‌نماید و اختصاراً در این آیین نامه سازمان نامیده می‌شود.

ماده 2- سازمان همه ساله در موعد مقرر بودجه خود را در ردیف مستقل پیش بینی و به ریاست قوه قضائیه پیشنهاد و برای تصویب پیگیری و اقدامات لازم را انجام خواهد داد.

ماده 3- زندان محلی است که در آن متهمان و محکومان با قرار یا حکم کتبی مقام قضایی موقتاً یا برای مدت معین و یا به طور دائم به منظور اصلاح و تربیت و درمان نارسائیها و بیماریهای اجتماعی و تحمل کیفر، نگهداری می‌شوند.

ماده 4- زندان بسته به حفاظت کامل عبارت از زندانی است که کاملاً محصور بوده و دارای برجهای دیده بانی باشد. در پوشش خارجی زندان بسته به اندازه کافی ماموران مسلح، مامور مراقبت و پاسداری می‌باشند. این نوع زندان برای نگهداری آندسته از محکومینی است که به تشخیص مقامات قضایی یا شورای طبقه بندی نگهداری آنان در سایر زندانها و موسسات وابسته به مصلحت نباشد.

تبصره- در این نوع زندان در صورت امکان محکوم شبها در اطاق انفرادی نگهداری می‌شود و روزها به طور انفرادی یا گروهی از برنامه های آموزشی و حرفه‌ای و تفریحی استفاده می نمایند و یا در کارگاههای داخل زندان به کار گمارده می‌شوند.

ماده 5- زندان نیمه باز در حد متوسط حفاظت، زندانی است که محصور بوده و زندانیان به طور گروهی با تعداد کافی مامور مراقب بدون اسلحه به کار اعزام می گردند و پس از خاتمه کار مجدداً به آسایشگاههای خود عودت داده می‌شوند.

ماده 6- زندان نیمه باز مخصوص نگهداری افراد زیر است:
ال ف [الف] - محکومان جرائم غیر عمدی
ب- محکومان به حبس تعزیری تا دو سال
ج- محکومان به حبس بیشتر از دو سال به شرط تحمل یک سوم محکومیت در زندان بسته
د- محکومان به حبس دائم پس از تحمل سه سال از مجازات در زندان بست‌ه [بسته] به تشخیص مقامات قضایی یا شورای طبقه بندی به این نوع زندان منتقل می‌شوند.

ماده 7- زندان باز زندانی است بدون حفاظت و مامور مراقب، که زندانی مدت محکومیت خود را در آن با اشتغال به کار یا به خدمت می گذراند و حق خروج از زندان را نداشته و شبها را در نزدیکترین آسایشگاهی که به همین منظور تعیین شده است استراحت می نماید.

ماده 8- زندان باز مخصوص نگهداری زندانیان زیر است:
الف- محکومان به جرائم غیر عمدی
بمحکومان به حبسهای تعزیری تا دو سال پس از گذراندن یک چهارم از مدت محکومیت در زندان نیمه باز
جمحکومان به حبس تعزیری بیشتر از دو سال پس از گذراندن یک دوم از مدت محکومیت در یکی از زندانهای بسته یا نیمه باز
د- محکومان به حبس دائم پس از گذراندن 5 سال از مدت محکومیت

ماده 9- رئیس زندانهای باز و نیمه باز یا هر یک از موسسات محل کار زندانیان باید توسط مددکاران اجتماعی یا مامورین مربوط برابر موازین اسلامی به طور غیر مستقیم طرز رفتار و اخلاق و نظم و ترتیب کار محکومین را کنترل نمایند.

ماده 10- روسای زندانهای نیمه باز و باز و موسسات محل کار زندانیان موظفند بمحض ورود زندانی آنان را به برنامه های خاص زندان و موسسات آشنا نموده و از آنان برابر موازین اسلامی تعهد اخذ نمایند که مقررات زندان یا موسسه را رعایت نموده و از آن تخلف ننمایند.

ماده 11- زندانیانی که در زندان نیمه باز و باز و یا در موسسات کار و حرفه اقامت دارند در تمامی ساعات اشتغال حق خروج از محل کار را نداشته هنگام خروج از آسایشگاه باید مستقیماً به محل کار رفته و به موقع نیز مراجعت نمایند. ساعات ورود و خروج آنها در محل کار دقیقاً باید ثبت شود. توقف زندانیان در طول راه و تماس با اشخاص به منظور انجام امور شخصی مطلقاً ممنوع است. ماموران زندان موظف به کنترل غیر مستقیم زندانی با رعایت موازین اسلامی بوده تخلفات آنان و حوادث احتمالی را باید در اسرع وقت به اطلاع رئیس موسسه یا زندان برسانند

ماده 12- در هر مورد که زندانی مقررات مربوط به زندانهای نیمه باز یا باز و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی را رعایت ننموده و یا بنا به گزارش مسئولین امر شایستگی اخلاقی جهت کار یا اقامت در محلهای مذکور را نداشته باشد و یا مرتکب فرار گرد [گردد]، باید بلافاصله دستگیر و به زندان بسته اعزام و مراتب جهت اتخاذ تصمیم حسب مورد به مقامات قضایی یا به شورای طبقه بندی اعلام گردد.

ماده 13- زندانیان طبق تصمیم شورای طبقه بندی به منظور اشتغال به کار یا حرفه آموزی به موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی زیر اعزام می‌شوند:
1- موسسات داخل زندان (این موسسات ممکن است در مالکیت زندان باشند یا به سایر سازمانهای دولتی یا موسسات خیریه یا تعاونی ها یا بخش خصوصی تعلق داشته و زندان مجاز به استفاده از آنها باشد.)
2- موسسات خارج از زندان که نوعی زندان باز می‌باشند (این موسسات ممکن است در مالکیت زندان باشد یا به سایر سازمانهای دولتی یا موسسات خیریه یا تعاونیها یا بخش خصوصی تعلق داشته و زندان مجاز به استفاده از آنها باشد.)

تبصره 1 - موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی با توجه به وضعیت ساختمان و کیفیت حفاظت آنها به پیشنهاد رئیس موسسه و تشخیص رئیس سازمان زندانها می‌توانند به عنوان نیمه باز و یا باز تلقی گردند.

تبصره 2 - موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی خارج از زندان باید حتی الامکان واجد محلهای کافی جهت نمازخانه، کتابخانه، وسایل ارتباط جمعی، خوابگاه، غذاخوری، محلی جهت ملاقات زندانیان و سایر وسایل تفریحات سالم باشند.

ماده 14- بازداشتگاه محل نگهداری متهمانی است که تحت تعقیب بوده و طبق حکم غیر قطعی یا قرار کتبی مقامات صلاحیتدار قضایی تا اتخاذ تصمیم نهایی در آنجا بازداشت می‌باشند.

تبصره متهمین در صورت امکان شبها به صورت انفرادی نگهداری می‌شوند مگر اینکه در قرار مقام قضایی خلاف آن تصریح شده باشد.

ماده 15- مراکز اقدامات تامینی و تربیتی موسساتی هستند که در آنجا متهمان و محکومان قبل و بعد، یا ضمن اجرای مجازات یا مستقل از آن تا رفع حالتی که آنها را در آینده در مظان ارتکاب جرم قرار می دهد به حکم یا قرار کتبی مراجع قضایی برای مدت معینی نگهداری می‌شوند.

ماده 16- موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی موسساتی هستند وابسته به سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور که با امکانات لازم از طریق سرمایه گذاری دولت، بخش خصوصی و یا تعاونی به منظور کار و آموزش حرفه‌ای در امور صنعتی، کشاورزی و خدماتی جهت زندانیان تاسیس می‌شود.

17- مراکز مراقبت بعد از خروج موسساتی هستند که حمایت از زندانیان آزاد شده واجد شرایطی که نیاز به حمایت یا مراقبت دارند را به عهده می گیرند.

ماده 18- کانون اصلاح و تربیت مرکزی است جهت نگهداری، اصلاح، تربیت و تهذیب اطفال بزهکار غیر بالغ و بزهکار یا بزهکارانی که کمتر از 18سال تمام سن داشته باشند.

ماده 19- تبعیدگاه مجرمین مرکزی است برای نگهداری مجرمین بعادت یا افراد شرور.

ماده 20- مراکز بازپروری و معالجه متهمان و محکومان معتاد مراکزی هستند برای نگهداری و درمان و معالجه متهمان و محکومان معتاد به مواد مخدر و الکل.

ماده 21- تیمارستان مرکزی است برای نگهداری مجرمین مجنون و مختل المشاعر.

ماده 22-اردوگاه کار مرکزی است برای نگهداری معتادان یا کسانی که با حکم مقامات ذیصلاح برای مدتی به نگهداری در آن محل محکوم می‌شوند.

بند 2- وظایف سازمان

ماده 23- وظایف سازمان به شرح زیر می‌باشد:

1 - اجرای مجازات حبس طبق مقررات با سازمان است ولی اجرای سایر مجازاتها براساس قانون آیین دادرسی کیفری تحت نظارت و تعلیمات دادستان مربوطه خواهد بود.

2 - اداره امور (اجرایی، فرهنگی، اداری، مالی، پشتیبانی، انتظامی) کلیه زندانها و بازداشتگاهها و مراکز اقدامات تامینی و تربیتی کشور اعم از:عمومی، سیاسی، نظامی، انقلاب و موسسات صنعتی و کشاورزی و خدماتی منحصراً به عهده سازمان خواهد بود.

تبصره 1 - نگهداری کلیه نیروهای مسلح که با قرار یا حکم مراجع قضایی بازداشت و یا محکوم می‌شوند تنها به عهده سازمان است.

تبصره 2- بازداشتگاههای انضباطی نیروهای مسلح از شمول این آیین نامه خارج است.

3 -ایجاد زندانها، بازداشتگاهها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر موسسات لازم برای نگهداری و باز پروری و اشتغال به کار اجباری متهمان و محکومان.

4 - تعیین خط مشی، اداره و نظارت بر اجرای کلیه امور مربوط به زندانها و موسسات و مراکز وابسته به آن.

5 - تهیه پیش نویس قوانین و مقررات مورد نیاز و پیشنهاد آن به مراجع ذیربط

6 - ایجاد امکانات و تسهیلات لازم مناسب در زمینه اصلاح، ارشاد و آموزش زندانیان و اشتغال و حرفه آموزی آنها.

7 - کمک و مساعدت در جهت رفع مشکلات خانواده زندانیان

8 - جذب هر گونه کمک از قبیل کمکهای مردمی، موسسات خیریه و.... و برنامه ریزی در جهت بکارگیری صحیح اینگونه کمکها در جهت کمک و مساعدت به زندانیان و یا خانواده آنان

9 - برنامه ریزی به منظور اشتغال زندانیان و حرفه آموزی از طریق بکارگیری امکانات سازمان، سرمایه گذاری دولتی، بانکها، تعاونی ها و بخش خصوصی.

10 - برنامه ریزی و سیاست گذاری کلیه امور مربوط به شیوه زندانبانی و خود کفائی زندانها و موسسات و مراکز وابسته به آن

11 - تهیه آمار و اطلاعات مورد نیاز جهت جرم شناسی و شناخت روشهای پیشگیری از وقوع جرائم و ارائه علل و انگیزه های ارتکابی به منظور ارائه به ریاست قوه قضائیه

12 - تهیه و پیشنهاد اسامی محکومین واجد شرایط آزادی مشروط و ارائه آن به دادستان یا دادیار ناظر زندان

13 - تهیه و پیشنهاد اسامی محکومین واجد شرایط عفو و ارائه آن به کمیسیون مربوطه

14 - برنامه ریزی برای مراقبت بعد از خروج زندانی با همکاری دستگاههای ذیربط

ماده 24- تاسیس و احداث زندان و بازداشتگاه و سایر موسسات و مراکز وابسته به سازمان و تغییر محل آنها در اختیار سازمان می‌باشند. مراجع قضائی، اجرایی، اطلاعاتی، انتظامی و نظامی از داشتن زندان و بازداشتگاه اختصاصی ممنوع می‌باشند.

ماده 25- انتظامات و حفاظت زندانها و بازداشتگاهها و سایر مراکز وابسته به عهده سازمان است که توسط نیروهای نظامی و یا انتظامی مامور تحت امر سازمان اعمال می‌شود، (سازمان نیروهای انتظامی خود را از بین پرسنل نیروهای نظامی یا انتظامی گزینش می نماید. )

ماده 26- نیروهای نظامی و انتظامی مامور بخدمت در سازمان تحت امر ریاست سازمان بوده که این امر مستقیماً و یا از طریق معاون انتظامی اعمال خواهد شد.

تبصره ریاست سازمان یا معاون انتظامی می‌توانند اختیارات خود را مستقلاً یا از طریق مدیران کل به روسای زندانها تفویض نمایند.

فصل دوم : شرح وظایف مسئولین زندانها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر مراکز وابسته به سازمان

ماده 27- وظایف روسای زندانها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر موسسات و مراکز وابسته به سازمان عبارت است از:

الف - نظارت بر حسن اجرای قوانین مربوطه و مقررات این آیین نامه در زندانها و دیگر مراکز وابسته

ب - اجرای برنامه ها و نظرات شورای طبقه بندی درباره تعیین محل اقامت زندانیان و آموزش علمی و حرفه‌ای آنان با همکاری سازمانهای مربوطه

ج - محافظت و مراقبت کامل از زندان و زندانی.

د - اهتمام و اقدام در جهت تهیه وسائل و موجبات تهذیب و اصلاح و تربیت زندانیان و نیز تامین بهداشت، تغذیه، تربیت بدنی و تفریحات سالم آنان در محیط زندان یا موسسه یا مراکز وابسته، با همکاری کارشناسان فرهنگی و اقدامات تامینی و تربیتی و ادارات مربوطه.

ه- - بازسی [بازرسی] مداوم و کسب اطلاعات لازم از وضعیت عمومی و فردی زندانیان و رسیدگی مقدماتی به تقاضای آنان و اعلام به مقامات مسئول و مراقبت در نحوه رفتار ماموران با زندانیان.

و - بررسی و مراقبت در حسن جریان امور انتظامی، اداری، فنی، بهداشتی، درمانی، تربیتی ماموران زندان و زندانیان در محیط زندان یا موسسه و یا مراکز وابسته.

ز - همکاری و مساعدت در انجام مراجعات و اجرای برنامه های اصلاحی انجمن های حمایت زندانیان و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر مراکز وابسته.

ح - مراقبت در اجرای برنامه روزانه و دو نوبت سرشماری از زندانیان.

ط - گزارش نتایج حاصله از اجرای برنامه های اصلاحی به مقامات بالاتر.

ی - گزارش اتفاقات و آمار روزانه به مقامات ما فوق.
رئیس زندان یا موسسه و مراکز وابسته و یا معاونین آنها به محض اطلاع از وقوع حادثه‌ای در محیط کار باید شخصاً در محل حاضر شده، ضمن اتخاذ تدابیر لازم و عاجل برای برقراری نظم و آرامش در صورت لزوم، مراتب را حسب مورد در اسرع وقت به مقامات بالاتر و در صورت وقوع جرم به مقامات قضایی گزارش دهند.
در صورت فرار زندانی مسئولین زندان یا موسسه باید ضمن انجام اقدامات قانونی گزارش چگونگی حادثه را با معرفی متخلفین فوراً به مدیر کل زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی و نیز مقامات قضایی محل گزارش نمایند.

ماده 28- معاون زندان بر حسب وظیفه و عنوان اختصاصی (هر یک از معاونتها) در ایفای تکالیف مقرر با رئیس زندان همکاری و معاضدت نموده و دستورهای قانونی او را بمورد اجرا می گذارد و در غیاب رئیس زندان یکی از معاونین به پیشنهاد وی و تصویب مدیر کل قائم مقام او بوده و مسئولیت امور را به عهده خواهد داشت.

ماده 29- رئیس قرارگاه مسئول پیش بینی اقدامات لازم به منظور حفظ انتظامات زندان و مراقبت در حسن خدمات مامورین انتظامی، افسر نگهبان، پاسهای (جبهه- برجها- محوطه- اماکن) پوشش خارجی و داخلی زندان می‌باشد و وظایف او عبارت است از:اجرای برنامه ورزشی ماموران خدمت روزانه و مراسم نیایش صبحگاه و شامگاه در زندان، حضور و غیاب و بازدید لباس و آشنا نمودن ماموران زندان به مقررات زندانها و قرائت و ابلاغ بخشنامه ها و آیین نامه انضباطی و اداری به آنان، بازدید اسلحه و تجهیزات زندان و نظارت در طرز نگاهداری و تعمیرات و نظافت آن، ترتیب اعزام و بدرقه زندانیان به مراجع قضائی، مراکز درمانی و مرخصی های ساعتی، صدور دستورهای لازم و خاطر نشان ساختن مقررات بدرقه به مامورین اعزام.

ماده 30- مدیر داخلی زندان مسئول حفظ نظم و آرامش در داخل زندان است و بایستی به روحیه و شخصیت ماموران زندان و زندانیان آشنائی و بصیرت کامل داشته باشد تا بتواند نسبت به طرز رفتار و خدمات آنها اظهار نظر لازم بنماید. وظایف مدیر داخلی زندان به شرح زیر است:
- مراقبت و جلوگیری از ورود مواد ممنوعه
- بازرسی مرتب از اماکن زندان و زندانیان
- اجرای برنامه سرشماری و حضور و غیاب زندانیان دو نوبت در شبانه روز
- نظارت بر تقسیم غذا و پوشاک و حفظ نظافت و استحمام زندانیان
- رسیدگی به تقاضای زندانیان
- اهتمام در رفع مشکلات و تسلیم شکوائیه ها و نامه های آنان به مقامات ذیصلاح
- معرفی زندانیان بیمار به بهداری
- کسب اطلاع و خبر از وضعیت داخلی اطاقها و تنظیم روابط زندانیان با یکدیگر
- نظارت بر حسن جریان مربوط به امور ملاقات و مکاتبات زندانیان
- اجرای دقیق مقررات آیین نامه داخلی زندان
داخلی زندان بایستی ضمن بازدید مرتب از کلیه اماکن و اطاقها، طرز خدمت پاسها را تحت نظر و مراقبت مستمر قرار داده چنانچه اشکال و نقصی در امور جاری و ساختمان و لوازم استحفاظی و آبریزهای زندان مشاهده نماید سریعاً نسبت به رفع نواقص مشهود اقدام و چگونگی امر را به رئیس زندان گزارش کند.

ماده 31- وظایف افسران نگهبان خارج به شرح زیر است:
- اجرای برنامه حضور و غیاب روزانه ماموران تحت امر
- بازدید لباس و ابلاغ دستورها و بخشنامه های اداری به آنان اعزام به پاس
- مطالعه وقایع نگهبانی روز قبل به منظور حصول اطمینان از اینکه موضوعی بدون مجوز اداری و قانونی معوق نمانده باشد.
- تحویل و تحول امور مربوط و درج نواقص مشهود در دفتر نگهبانی، پذیرش و تطبیق وضعیت زندانیان تازه وارد با عکس و مدارک رسیده.
- تنظیم صورت مجلسی حاکی از ذکر اقلام مشخصات کامل البسه و لوازم و اشیاء و اسناد عادی و قیمتی و هر چیزی که زندانی همراه خود دارد در سه برگ با ثبت مراتب در دفتر نگهبانی و درج شماره صفحه دفتر وقعه روی اوراق صورتمجلس تنظیمی و تحویل آن به مسئول اموال و انبار زندان
- افسر نگهبان باید مراقبت نماید لوازم شخصی زندانی کلاً پس از ضد عفونی شدن و تنظیف کامل در کیسه مخصوص، لفاف شده و شماره کیسه روی برگ صورتمجلس تنظیمی قید گردیده یک برگ از آن به زندانی و برگ دوم به انبار و برگ سوم برای درج در پرونده به بایگانی داده شود پس از انجام این تشریفات و تنظیف شخصی، زندانی به قرنطینه در داخل زندان معرفی خواهد شد.
- افسر نگهبان خارج بمحض وصول برگ آزادی بایستی فوراً مراتب را به افسر نگهبان داخل اطلاع و زندانی را احضار و پس از ملاحظه و بررسی پیشینه و عکس او اطمینان کامل حاصل کند که زندانی معرفی شده همان شخص مورد نظر است که بایستی آزاد شود. البسه و لوازم واشیاء و اسناد قیمتی و هر چیزی که زندانی در موقع ورود خود به زندان همراه داشته و اشیائی که در طول اقامت خود در زندان به انبار تحویل داده است باید طبق صورتجلسه و مدارکی که در پرونده موجود است و یک نسخه از آن وسیله زندانی ارائه می‌شود به او مسترد نماید و زندانی را با گزارش کتبی به امضا مسئول بایگانی تقویم اجرای احکام و رئیس زندان یا قائم مقام او معرفی و پس از کنترل اسناد و اخذ نشانی های لازم بدون وقفه و تاخیر نسبت به آزادی او اقدام نماید. زندانیانی را که از طرف مراجع قضایی احضار شده اند از داخل بند احضار نموده آنان را تحت نظر و مراقبت لازم قرار داده طبق مقررات مربوط به بدرقه زندانیان با درج مراتب و ساعت اعزام و ذکر مشخصات ماموران بدرقه در دفتر نگهبانی به مراجع احضار کننده اعزام می‌دارد و در موقع مراجعت نیز بایستی از آنان بازرسی دقیق به عمل آورده پس از بررسی لازم و اطمینان از اینکه مشخصات زندانی اعاده شده به زندان با سوابق او تطبیق می‌نماید مراتب را با ذکر ساعت مراجعت در دفتر نگهبانی ثبت و زندانیان مزبور را با اجرای تشریفات مقرر، به افسر نگهبان داخل زندان تحویل و رسید اخذ نماید. ماموران بدرقه مکلفند زندانی را طبق مقررات مربوط به آیین نامه بدرقه زندانیان تحت مراقبت کامل مستقیماً از زندان به مرجع احضار کننده معرفی نموده و پس از خاتمه تحقیقات بدون تاخیر مستقیماً به زندان اعاده و تحویل دهند. افسر نگهبان مکلف است صحت مراتب فوق را کاملاً بررسی و پس از حصول اطمینان کامل مراتب را در دفتر نگهبانی با ذکر ساعت اعزام و مراجعت قید نماید.
افسر نگهبان خارج وسائط نقلیه زندان و رانندگان خدمت روزانه را تحت نظر و اختیار خود گرفته و در صورت وصول گزارش بایستی در رفع معایب و نواقص فنی و آماده نگاهداشتن وسائط نقلیه مذکور برای استفاده از آن در مواقع ضروری اقدام نماید.
- نظارت کامل بر حسن جریان امور انتظامی، گزارش فوری حوادث و اتفاقات یا احتمل [احتمال] بروز وقایع غیر منتظره به رئیس قرارگاه و رئیس زندان و مقامات مربوط، اقدامات فوری اولیه برای حفظ نظم و آرامش زندان و اجرای مقررات درباره ورود اشخاص به زندان و بازرسی دقیق از زندانیان و ملاقات کنندگان، بازرسی دقیق از وسائط نقلیه و مواردیکه برای مصرف آشپزخانه و فروشگاه زندان وارد می‌شود از وظائف خاص افسر نگهبان خارج می‌باشد.

تبصره 1 : مقامات مجاز برای ورود به زندانها و موسسات تامینی و تربیتی عبارتند از: رئیس قوه قضائیه، وزیر دادگستری، رئیس دیوانعالی کشور، دادستان کل کشور، رئیس سازمان، قائم مقام و معاونین او، مدیران کل زندانها و معاونین آنها، بازرسان اعزامی قوه قضائیه و سازمان زندانها، بازرسان کل کشور طبق ابلاغ صادره، روسای دادگستری، دادستانها، دادیاران ناظر زندان، رئیس دادگاه بخش مستقل و روسای دادگاهها در ارتباط با پرونده های مطروحه نزد آنان در حوزه قضایی خود.

تبصره 2 - اشخاص زیر با اطلاع و اجازه رئیس زندان و رعایت سایر مقررات این آیین نامه در حدود وظایف و مشاغل خود می‌توانند در صورت نیاز وارد زندان شوند: مدیرعامل و رئیس هیات مدیره و کارکنان و مددکاران انجمن حمایت شهرستان محل، دانشجویان و محققین با معرفی نامه رسمی از دانشکده یا موسسه مربوطه.

تبصره 3 - ورود و خروج عوامل اطلاعاتی وزارت اطلاعات جهت انجام امور محوله پس از معرفی و هماهنگی لازم با سازمان زندانها صرفاً در حدود قانون و مقررات تشکیل وزارت اطلاعات خواهد بود.

ماده 32- وظایف دستیار افسرنگهبان خارج عبارتست از:
- معاونت در انجام وظایف محوله با افسر نگهبان خارج
- ثبت و ضبط دستورهای کتبی اداری، قضایی و بخشنامه ها
- تطبیق مشخصات کامل زندانیان با پیشینه و عکس آنان و اطمینان از صحت اقدام در مورد آزادی زندانیان
- نظارت کامل در بازرسی زندانیان تازه وارد و ملاقات کنندگان
- بازرسی دقیق از وسائط نقلیه و مواردیکه برای مصرف آشپزخانه و فروشگاهها و کارگاهها به زندان وارد می‌شود.
- تهیه صورت ورود و خروج روزانه زندانیان و ثبت آن در دفتر مخصوص
- عهده دار شدن مسئولیت مستقیم نگهبانی خارج و اجرای نظامات زندان در ساعاتی که افسر نگهبان بمصرف غذا یا استراحت شب (از ساعت 24 تا طلوع آفتاب) مبادرت می ورزد.
- دستیار افسر نگهبان خارج موظف است اوقاتی که شخصاً مسئولیت امور نگهبانی خارج را به عهده دارد در صورت حدوث واقعه یا اطلاع از احتمال وقوع اتفاقی در زندان افسر نگهبان خارج را فوراً از جریان مطلع ساخته دستورات او را بمورد اجرا گذارد.

وظایف افسران بازرسی خارج :

ماده 33- بازدید و مراقبت مستمر از طرز کار و خدمات پاسهای جبهه، برجها و پوشش خارجی زندان در تمام مدت شبانه روز.
- نظارت در اجرای مقررات مربوط به ورود اشخاص به زندان.
- بازرسی بدنی از زندانیان تازه وارد و ملاقات کنندگان.
- بازرسی دقیق وسائط نقلیه و مواردی که برای مصرف آشپزخانه و فروشگاهها به زندان وارد می‌شود.
- اعزام به موقع زندانیانی که از طرف مقامات قضایی و صلاحیتدار احضار شده اند و اجرای مقررات مربوط به بدرقه زندانیان.
- نظارت در حسن نگهداری، تعمیرات، نظافت و بازدید اسلحه و مهمات و تجهیزات زندان.
- مراقبت کامل از زندانیانی که در محوطه مشغول به کار هستند.

وظایف نگهبان داخل عبارت است از:

ماده 34- افسران نگهبان داخل زندان که ممکن است مسئولیت حفظ و نگهداری زندانیان یک یا چند بند به آنها واگذار شود تحت نظر مدیر داخلی زندان موظف به انجام وظایف ذیل می‌باشد.
- نگهبانان جمعی را همه روزه حاضر وغایب نموده و پس از بازدید لباس و قرائت بخشنامه ها و دستورهای اداری برای آنان و سر شماری و تطبیق تعداد زندانیان با آمار آنان از وقایع روز قبل اطلاع حاصل کرده با قید وضعیت موجود و احیاناً نواقص مشهود در دفتر وقایع تحویل و تحول، نگهبانی را از نگهبان روز قبل تحویل گرفته شروع به کار می نماید.

ماده 35- مطالعه مندرجات و وقایع دفتر نگهبانی
تنظیم گزارش و اقدام درباره وقایع مندرجه و تحت اقدام روز قبل بازرسی بدنی از زندانیانی که وسیله افسر نگهبان خارج به داخل زندان معرفی شده اند و آنانیکه برای بازرسی و محاکمه یا آزادی یا مرخصی یا شرکت در کارگاهها و کلاسهای درسی زندان و خارج از بندها فرستاده می‌شوند به منظور حصول اطمینان کامل از اینکه اشیاء و مواد ممنوعه به داخل زندان راه نیافته و مراسلات و نوشته ها و اسناد و اشیاء و اموال دولت به خارج برده نشود اجرای کامل مقررات آیین نامه زندان و نظارت کامل در حسن جریان امور انتظامی در داخل زندان.
بازدید و بازرسی مرتب از اطاقها بررسی وضع زندانیان و روابط آنها با یکدیگر اعمال مراقبت مداوم دقیق برای اینکه کسی با اسلحه سرد و یا گرم وارد زندان نشود.
احضاریه ها و احکامی را که از طرف مقامات قضایی صادر و به زندان ارسال شده اند به رویت و امضا زندانی مربوطه رسانیده و با درج مراتب در دفتر نگهبانی و ذکر ساعت و تاریخ ابلاغ گواهی شده به دفتر زندان اعاده می نمایند.
- افسر نگهبان موظف است با نظارت کامل و مراقبتهای لازم از اوضاع و احوال و روحیه زندانیان و طرز خدمت ماموران زندان آشنائی و اطلاع کامل حاصل نموده تخلفات آنان را در هر مورد با اظهار نظر صریح به رئیس زندان گزارش نماید و در صورت احتمال و با اطلاع از بروز وقایع مهمی از هر قبیل که باشد در اسرع وقت مراتب را به افسر نگهبان خارج یا رئیس یا معاون زندان اطلاع داده و در حفظ نظم و آرامش زندان اقدامات سریع را در حد امکان معمول دارد.

ماده 36- افسران بازرس داخل در ایفای وظایف محوله با افسران نگهبان داخل بخصوص در ساعات استراحت و صرف غذا مسئولیت مشترک به عهده داشته و در حفظ نظامات داخلی زندان و مراقبت در انجام وظایف نگهبانان، اجرای کامل مقررات آیین نامه زندانها، حفظ بهداشت و زندانیان و امکنه زندان بازدید مرتب از اتاقها، مراقبت در کشف و رفع کلیه معایب ساختمانی و فنی و ابنیه داخلی و هر گونه اقدام ضروری و فوری برای پیشگیری از خطرات احتمالی و جلوگیری از بوجود آمدن زمینه و وسیله برای خودکشی و ورود صدمه بدنی به زندانی یا فرار زندانیان و مسائل مشابه به آن با افسر نگهبان داخل متفقاً مسئول می‌باشند.

ماده 37- درجه داران و افراد هم ردیف آنان در زندان بر حسب وظیفه و تکلیفی که به عهده دارند مکلفند زیر نظر افسر نگهبان انجام وظیفه نموده و از حیث حسن اخلاق و رفتار شایسته سرمشق نیکوئی برای زندانیان باشند و رفتار آنان با زندانیان طبق موازین اسلامی باشد و از برقرار کردن هر گونه ارتباطی خلاف مقررات با زندانی از قبیل بردن پیغام زندانی یا نامه او بخارج از زندان، دریافت وجه و قرض و امانت و مبادله اشیاء و وجوه و امثال آن و دخالت در زندگی خصوصی آنها، اجتناب نمایند. در غیر این صورت مطابق آیین نامه انضباطی با آنها برخورد خواهد شد و چنانچه عمل آنها متضمن جرم نیز باشد به مرجع قضایی ذیصلاح گزارش و تا اعلام نظریه نهایی مرجع قضایی از سمت خود معلق خواهد گردید.

وظایف نگهبانان زندان :

ماده 38- ترک نگهبانی، صحبت کردن درموقع نگهبانی، خوابیدن و نشستن و خارج شدن از محوطه پاسگاه، غذا خوردن، استعمال دخانیات، انجام حرکاتی که باعث انصراف خاطر آنان از خدمت و مراقبت از زندانیان در تکالیف مقرره آنها شود ممنوع می‌باشد.
نگهبانان باید بر طبق آیین نامه داخلی همیشه مجهز و ملبس به لباس رسمی و تمیز و مرتب بوده، مواقعی که در داخل زندانها ماموریت داشته باشند بدون اسلحه انجام وظیفه نمایند. اسلحه، مهمات و تجهیزات زندان باید در پوشش خارج بند در جای امن و مستحکم نگهداری شود. هنگامیکه نگهبانان زندانی را طبق دستور رسمی و کتبی مقامات صلاحیتدار قانونی برای محاکمه یا بازرسی یا انتقال به زندان یا محل دیگر از زندان خارج می نمایند باید مسلح باشند و در طول راه حق توقف و مذاکره و حرف زدن با متهم و دیگران را ندارند و مکلفند زندانی را برابر مقررات مربوط تحت مراقبت کامل از جای خلوت مستقیماً به مرجع احضار کننده بدرقه نموده پس از انجام کار او را بلافاصله و به همان نحو مستقیماً به زندان عودت داده به افسر نگهبان خارج تحویل نمایند (تخلف از این مقررات موجب تنبیه انضباطی خواهد بود) نگهبانان به هنگام بدرقه و حفاظت زندانیان از ادای احترامات معاف خواهند بود. اگر زندانی مبادرت به فرار نماید نگهبان موظف است ضمن استمداد از اطرافیان با تمام قوا او را تعقیب نموده و چنانچه با به کار بردن تمام تلاشهای ممکن موفق به دستگیری او نشود سه مرتبه با صدای بلند و رسا ایست داده هرگاه باز هم توقف ننمود، با رعایت اطراف و جوانب و توجه به اینکه باعث قتل یا جرم کسی نگردد با استفاده از اسلحه و خالی کردن تیر هوایی و در مقام ناچاری با نشانه گیری ساق پای زندانی از فرار او جلوگیری نماید. هرگاه نگهبان بدون اجازه رسمی و کتبی از بازداشت هر زندانی، اطلاعی بخارج از زندان داده یا اطلاعات و پیامها و نوشته ها یا اجناس و اشیائی از طرف زندانیان بخارج برساند یا از خارج برای آنان بیاورد به نسبت اهمیت تخلف تحت تعقیب قرار خواهد گرفت. نگهبان در مواقعی که خلافی از یکنفر زندانی مشاهده نماید، بدون اینکه حق داشته باشد او را مجازات یا حتی ملامت کند بایستی مراتب را با ذکر جزئیات امر کتباً بافسر نگهبان گزارش دهد چنانچه در مقام رسیدگی خلاف گزارش از وی ثابت شود مواخذه خواهد شد. افشاء اسرار شخصی و خصوصی زندانیان بر خلاف موازین اسلامی از طرف نگهبانان و عموم مامورین زندان مطلقاً ممنوع است.

تبصره تخلف از مقررات ماده فوق علاوه بر تعقیب قانونی موجب تنبیه انضباطی خواهد بود.

ماده 39- مدیران و نگهبانان و کارکنان پوشش داخلی زندانهای زنان بایستی ازبین بانوان کارمند و متخصص زندان انتخاب شود و ورود مردان بزندان زنان در معیت مدیران داخلی زندان انجام پذیرد.

ماده 40- رئیس دفتر زندان مکلف است در حسن جریان کلیه امور مربوط به دبیر خانه و یا بایگانی و تقویم و ابلاغ و اجرای احکام، نظارت کامل داشته و مراقبت نماید تا کارهای جاری بدون وقفه و تاخیر و به موقع انجام شده، پاسخ نامه های رسیده در اسرع وقت تهیه و به مقصد ارسال شود. کلیه نامه ها و احکام و قرارهای رسیده در دفاتر مربوطه ثبت، پس از ابلاغ بزندانیان و اجرای مفاد آن در پرونده مربوط به هر زندانی درج و بایگانی گردد.
بدیهی است نتیجه اجرای حکم را به مرجع قضایی مربوطه ارسال خواهد نمود.
دفاتر داخلی هر زندان عبارتند از:
دفتر نامه ها و احکام و قرارها - دفترثبت اسامی زندانیان - دفتر حضور و غیاب زندانیان - دفتر تقویم و احتساب محکومیتها با تعیین تاریخ دقیق آزادی زندانیان - دفتر ثبت اسامی زندانیان پیشینه دار - دفتر ثبت احضاریه ها - دفتر آزادی زندانیان - دفتر ورود و خروج زندانیان - دفتر ملاقات.

تبصره 1): نظارت کامل دراجرای محکومیتهای نقدی زندانیان در زندانها از وظائف خاصه مسئول اجرای احکام هر زندان می‌باشد.

تبصره 2): در صورت کامپیوتری شدن کلیه مسئولیتها به عهده واحد کامپیوتر خواهد بود.

ماده 41- مسئول شعبه اموال و انبار که صاحب جمع اموال زندان شناخته می‌شود مکلف است طبق مقررات آیین نامه مربوط در محافظت و نگهداری اثاثیه و اموال دولتی و لوازم و اشیاء و اسناد متعلق بزندانیان مراقبت و اهتمام و شایسته به عمل آورده و وظایف مشروح زیر را انجام دهد:
- پیش بینی و اقدام به موقع و لازم در تهیه و تدارک اثاثیه و ملزومات و مایحتاج داخلی زندان از قبیل لباس و پوشاک مامورین و زندانیان، تامین احتیاجات مربوط به سوخت و روشنائی و استحمام و نظافت و بهداشت زندانیان و امکنه زندان و هر گونه ضروریات دیگر.
- جلوگیری از تفریط وتضییع و حیف و میل اموال و اثاثیه دولتی و لوازم شخصی زندانیان و اشیائی که به طور امانت می سپارند.
- تهیه و تنظیم دفاتر مربوط به ثبت نامه های اداری.
- وصول و تحویل اموال و ملزومات و اشیاء دولتی، نوشت افزار اداری، ملبوسات دولتی زندانیان و ماموران زندان.
- ثبت اموال و اثاثیه دولتی بر طبق نمونه رسمی و منطبق با مقررات آیین نامه اموال دولتی.
- ثبت درخواستهای مربوط به تهیه و اشیاء و لوازم مورد احتیاج.
- ثبت البسه و لوازم شخصی و اسناد عادی و قیمتی زندانیان و هر چیزی که زندانی موقع ورود بزندان خود دارد در دفاتر مربوطه.
- تفکیک و نگهداری کیسه های محتوی لباس و اشیاء زندانیان به ترتیب شماره ردیف
(لباس و لوازم شخصی هر زندانی بمحض ورود او بزندان باید به وسیله متصدی انبار تنظیف و ضد عفونی شده در کیسه مخصوص با ذکر شماره در برگ صورتمجلس تنظیمی تحویل و تحول که یک نسخه آن با قبض انبار به زندانی تسلیم می‌شود لفاف شده و در حفظ و حراست آن از گزند موش و بید و آفات دیگر دقت و مراقبت کافی به عمل آید)
- تنظیم اسناد و درخواست رسمی برای تهیه و تدارک اجناس مورد لزوم به امضا و گزارش رئیس زندان و مقامات مالی مربوط.
- مراقبت در نظافت و حفاظت کامل اموال دولتی و امکانات زندانیان.
- دقت و مراقبت کافی در تحویل صحیح و سالم امانات زندانیان در موقع آزادی یا انتقال آنان و ارسال صورتمجلس تنظیمی با امضا زندانی به دفتر زندان.

ماده 42- ادارات و داویر و شعب مددکاری و خدمات اجتماعی در جهت شناخت شخصیت زندانیان و کشف و حل معضلات و مشکلات شخصی و خانوادگی و اجتماعی آنان تحقیقات و اقدامات لازم را نموده و یک نسخه از تحقیقات را جهت ضبط در پرونده شخصیت زندانی به رئیس زندان و نسخه دیگر را جهت اقدام لازم به اداره متبوع خود تسلیم می‌نماید مددکاران باید با ابزار شفقت و جلب اعتماد زندانی برای بازگشت آنها به زندگی عادی و سالم اجتماعی اقدام و اهتمام لازم به عمل آورند.

وظایف مسئولان فرهنگی و روابط عمومی :

ماده 43- ایجاد ارتباط میان مسئولان زندانها و موسسات تامینی و تربیتی با سازمانها و دوایر دولتی و موسسات خصوصی و شخصیتهای علمی و اجتماعی
توجیه طرحها و اقدامات برای عموم، ایجاد روابط با وسائل ارتباط جمعی.
تنظیم برنامه بازدید از زندانها و موسسات دیگر.
برقراری ارتباط بین زندانیان با مدیران و مقامات قضائی.
مسئولان و کارکنان اداره روابط عمومی و فرهنگی با همکاری و تشریک مساعی مددکاران به طور مستمر با زندانیان در تماس بوده ضمن موعظه مذهبی و تعلیم مبانی عقیدتی اسلام تبلیغ و راهنمائی لازم نسبت به تهذیب و تزکیه نفس و تحکیم مبانی ایمانی زندانیان و الفت آنان با اخلاق اسلامی و علاقه آنان به زندگی سالم و عمل صالح اقدام نموده، در حل مشکلات روحی و تسکین درونی و ایجاد امید به صلاح و زندگی صحیح در آنان جهت بازگشت مجدد به جامعه و ادامه به زندگی سالم اجتماعی تلاش نمایند. اجرای برنامه های نماز و عبادات بر عهده این کارکنان یا نمایندگان این اداره است.

ماده 44- روانشناسان تربیتی زندان موظفند با همکاری مددکاران و بخش معاونت فرهنگی و استفاده از پرونده شناسائی شخصیت زندانیان ضمن اتخاذ روش تحلیلی علل ناسازگاری، ناراحتیهای روانی آنان را مورد بررسی و امعان نظر قرارداده پس از گزارش نظرات خود به شورای طبقه بندی نسبت به مداوای آنان اهتمام و اقدام لازم به عمل آورده در صورت تشخیص بیماریهای حاد روانی بیمار را به روانپزشک معرفی نمایند.

ماده 45- روانپزشک و در غیاب او پزشک زندان موظف است با همکاری روانشناس تربیتی زندان نسبت به بستری کردن بیماران روانی و معالجه آنان اقدام نموده در صورتی که عارضه بیماری آنان منجر به جنون یا اختلال مشاعر تشخیص داده مراتب را در اسرع وقت از طریق واحد مربوطه به رئیس پزشکی قانونی جهت اعلام نظر پزشکی قانونی و اطلاع بمقامات قضایی گزارش نموده برای انتقال و معالجه آنان در یک موسسه درمانی و تامینی تدابیر شایسته قانونی اتخاذ نماید.

ماده 46- مربیان مذهبی، علمی و حرفه‌ای و تربیتی زندان موظفند در اجرای برنامه های مربوطه با همکاران مسئولان امر نسبت به تهذیب اخلاق، تزکیه نفس، آموزش و پرورش و ارتقاء سطح اطلاعات و مهارت علمی و فنی زندانیان کوششهای لازم را به عمل آورده، ضمن درخواست وسایل مورد لزوم جهت تحصیلات علمی و حرفه‌ای آنان در تهیه آنها از طریق واحدهای مربوطه و در صورت لزوم جلب همکاری سایر سازمانهای دولتی اقدام به عمل آوردند.

ماده 47- تعداد کارمندان و ماموران مراقب و انتظامی و مربیان مذهبی و متخصصین در زندانها و موسسات صنعتی و کشاورزی و خدمتی به تناسب موقعیت و احتیاجات محل و تعداد محکومین به پیشنهاد روسای زندانها و موسسات مذکور وسیله ادارات کل زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی تامین خواهد شد.

ماده 48- موسسات صنعتی و کشاورزی و خدماتی زندان بر حسب ضرورت و موقعیت محلی و وسعت و مقتضیات دیگر به تشخیص رئیس موسسه و تصویب مدیرکل زندانها دارای تعدادی مامورین گشتی مجهز به بی سیم و وسایل ارتباطی و دوربین خواهند بود.

ماده 49- مامورین گشتی موظف هستند ضمن اجرای دستوراتی که از طرف رئیس موسسه به آنان ابلاغ می‌شود، در روز حداقل دو بار صبح و عصر از زندانیان سرشماری و حضور و غیاب به عمل آورده و ضمن گشت، زندانیان مشغول به کار را تحت نظر گرفته و از هر گونه تماس آنان با افراد خارج و یا خروجشان را از محوطه موسسه یا فرار آنان جلوگیری کنند و در صورت بروز حادثه یا مشاهده هر گونه تخلف فوراً طبق مقررات این آیین نامه اقدام و مراتب را به رئیس موسسه گزارش نمایند.

ماده 50- محکومان در طول اقامت در زندان و یا موسسات صنعتی کشاورزی و خدماتی و یا اقامت در موسسات اقدامات تامینی و تربیتی از حیث تحولات حاصله در خصوصیات اخلاقی و مذهبی و تشخیص سلامت بدنی و روحی تحت مراقبت و بررسی متخصصین زندان یا موسسه مربوطه قرار خواهند داشت.

ماده 51- در هر زندان یا موسسه صنعتی، کشاورزی و خدماتی هر ماه یکبار کمیسیونی با شرکت رئیس زندان یا موسسه و متخصصین ادارات مددکاری و تامینی و تربیتی و ارشاد و روابط عمومی و در صورت لزوم کارشناسان ذیصلاح دیگر تشکیل می‌شود و خلاصه نظرات کمیسیون نسبت به زندانی در پرونده شخصیت او منعکس می‌گردد.

ماده 52- روسای زندانها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدمتی مکلف هستند در صورت درخواست مقامات قضایی ذیربط فوراً مستخرجه‌ای از پرونده شخصیت زندانی در مورد وضع جسمانی و رفتار و اخلاق او در طول اقامت در زندان یا موسسه یا موسسات اقدامات تامینی و تربیتی را تهیه و ارسال دارند.

بخش دو : مقررات عمومی

فصل اول : پذیرش و تشخیص

بند 1- طرز پذیرش و آشنا نمودن زندانیان تازه وارد به مقررات زندان

ماده 53- مرکز پذیرش و تشخیص به منزله یک واحد زندان، محلی است برای شناخت شخصیت زندانیان و پذیرش آنان که زیر نظر رئیس زندان انجام وظیفه می نماید.

تبصره یک : در صورت لزوم مرکز پذیرش و تشخیص دارای دو قسمت جداگانه خواهد بود که یک قسمت آن به پذیرش و قسمت دیگر به تشخیص اختصاص خواهد یافت.

تبصره دو : محل پذیرش و تشخیص مردان و زنان جدا خواهد بود.

ماده 54: پذیرش زندانی از زمانی آغاز می‌گردد که متهم یا محکوم به موجب برگ رسمی بامضا و مهر مقام قضایی صادر کننده قرار یا حکم، متضمن، مشخصات کامل متهم یا محکوم (شهرت - نام- نام پدر- سن- شماره شناسنامه- شغل - نوع جرم و اتهام یا محکومیت نوع و میزان مجازات شماره قرار یا حکم - تاریخ شروع بازداشت) وسیله مامور شناخته شده قبلی که باید کارت شناسائی رسمی ملصق بعکس خود را ارائه دهد ببازداشتگاه یا زندان یا سایر مراکز وابسته تحویل می‌گردد.

تبصره عدم ذکر مشخصات کامل شناسنامه‌ای متهم یا محکوم همچنین نوع اتهام شماره قرار موجب عدم پذیرش زندانی خواهد بود مگر در موردی که به ولگردی یا بی هویتی و امثال آن تصریح گردد که در این صورت زندان و مرجع قضایی بایستی بهر نحو ممکن مشخصات دقیق وی را به دست آورده و در سوابق ثبت نمایند.

ماده 55- هیچ فردی نباید زندانی شود مگر با قرار یا حکم کتبی و رسمی مقامات قضائی.

ماده 56- جلب و معرفی محکومان به زندانها از طریق اجراییات دادسراها و تحت نظارت دادیاران اجرای احکام وسیله ظابطین دادگستری انجام خواهد شد.

ماده 57- از هر زندانی به محض معرفی به زندان تحت مراقبت مامورانی که او را بزندان آورده اند در قسمت پذیرش و تشخیص انگشت نگاری و عکاسی به عمل می‌آید و پس از تنظیم دو برگ انگشت نگاری (یکبرگ برای زندان و یک برگ برای ارسال به مراکز اسناد قانونی) برای تعیین پیشینه با ذکر شماره عکس زندانی بانضمام مدارک رسمی نسبت به تحویل زندانی اقدام می‌گردد و علاوه بر شماره کلاسه دفاتر ثبت کل و ثبت قرارها و محکومیتها، ذکر شماره عکس نیز در کلیه مکاتبات مربوط به بازداشتی ها و محکومان الزامی است.

تبصره 1 : هر زندانی مکلف است هنگام ورود به زندان مشخصات صحیح و کامل خود را اعلام نماید و در صورت ارائه مشخصات غلط طبق مقررات این آیین نامه تنبیه انضباطی خواهد شد. اعلام مشخصات صحیح به مرجع بازداشت کننده الزامی است.

تبصره 2 : زندانی هنگام ورود باید حداقل یک نفر را معرفی نماید که در صورت بروز هر گونه اتفاقی برای زندانی در اسرع وقت به وسیله رئیس زندان بفرد مذکور اطلاع داده شود.

ماده 58- در زندانها باید دفاتر ثبت کل حاوی نکات زیر صفحه بندی و به امضا و مهر رئیس زندان رسیده و مشخصات زندانی به محض ورود و قبل از تحویل او به زندان به شرح زیر در آن ثبت شود (ذکر هویت کامل متهم یا محکوم، شامل: نام و نام خانوادگی کنونی و قبلی، نام مستعار، لقب، نام پدر و مادر، وضع خانوادگی، جنسیت، مذهب، تابعیت، شغل، سن، وضعیت تاهل، میزان سواد، پیشینه کیفری، شماره عکس، علائم مخصوص بدنی، نوع اتهام یا محکومیت، نوع قرار یا مجازات، مدت محکومیت، تاریخ شروع بازداشت، تاریخ آزادی از زندان، شماره قرار یا حکم، مرجع صدور قرار یا حکم، نشانی دائم، شماره تلفن، شماره و محل صدور شناسنامه) صحت انطباق مشخصات فوق با زندانی معرفی شده باید در ذیل معرفی نامه به وسیله مامور مراقب و آورنده نامه و زندانی تایید و پس از ثبت مراتب در دفتر ثبت کل صحت آن به امضا زندانی معرفی شده در ستون آخر دفتر مذکور گواهی شود.

ماده 59- پس از ثبت مشخصات کامل زندانی در دفاتر (دفاتر مذکور در ماده 39) برای هر زندانی به ترتیب شماره دائمی عکس پرونده تشکیل می‌گردد و کارت شناسائی ملصق به عکس همچنین کارت بایگانی به ترتیب حروف الفبا تهیه و در ردیف مربوطه نگهداری می‌گردد.

ماده 60- شماره مکاتبات اداری درباره زندانی به این شرح خواهد بود.
متهمان: (شماره ردیف، شماره عکس، بزه مورد اتهام، شماره مربوط به نوع بزه، شماره ترتیب دفتر ثبت کل، علامت ممیزه زندان) محکومان: (شماره ردیف، شماره عکس، بزه مورد حکم، شماره مربوط به نوع بزه مورد محکومیت، شماره ترتیب دفتر ثبت کل، علامت ممیزه زندان).

ماده 61- کلیه پرونده های زندانیان اعم از متهم یا محکوم بایستی ملصق به عکس و حاوی برگ انگشت نگاری و شرح حال و خلاصه پیشینه شخصی، خانوادگی، اجتماعی و کیفری آنها بامضا مسئول بایگانی زندان باشد.

ماده 62- برای هر زندانی کارت شناسائی ملصق به عکس شامل مشخصات کامل به شرح مندرج در ماه [ماده] 57 تهیه و در هر گونه نقل و انتقالی به عنوان معرف و مبین مشخصات زندانی مورد استناد و استفاده لازم قرار می‌گیرد.

ماده 63- رئیس زندان یا جانشین او مکلف است هر روز اول وقت اداری از زندانیان تازه وارد بازدید نموده و الزام اجرای مقررات و مراعات نظم و انضباطی را در محیط بازداشتگاه و زندان به آنها تفهیم و دفترچه راهنمائی مقررات و وظائف زندانیان را بین آنها توزیع نماید.

ماده 64- در صورت فقدان منع قانونی هر زندانی می‌تواند در اسرع وقت بوسائل ممکن بیکی از نزدیکان مورد اعتماد خود اطلاع دهد که در زندان حضور یافته نسبت به تحویل اشیاء و لوازم شخصی او با حضور خود زندانی اقدام نماید، در هر نوبت صورت مجلس تحویل و تحول بایستی در دفاتر نگهبانی و انبار زندان یا بازداشتگاه و پرونده زندانی ثبت شود.

ماده 65- هرگاه زندانی کتباً تقاضا نماید که اشیاء و لوازم شخصی خود را به وسیله پست سفارشی یا به وسیله مطمئن دیگر برای یکی از بستگان خویش ارسال دارد نسبت به بسته بندی و لاک و مهر آن با تنظیم صورتمجلس به امضای خود زندانی و مسئول امور نگهبانی و انباردار حاوی مشخصات و جزئیات و تعداد محتویات بسته اقدام می‌گردد، هزینه بسته بندی و حمل آن را باید زندانی شخصاً بپردازد.

ماده 66- در صورتی که زندانی نتواند شخص مطمئن را برای تحویل دادن اسناد و اشیاء و لوازم شخصی و قیمتی خود معرفی نماید، تعیین تکلیف و محل و نحوه سپردن و نگهداری آن در محلی غیر از زندان از قبیل صندوق امانات پستی یا یکی از بانکها و غیر موکول به تقاضای کتبی زندانی خواهد بود. هزینه نگهداری به عهده زندانی است.

ماده 67- هنگام انتقال زندانی به زندان دیگر باید تشریفات تحویل و تحول و بسته بندی لوازم و اشیاء دیگر او با تنظیم صورتمجلس و ثبت مراتب در دفاتر نگهبانی و انبار کاملاً انجام شده و یک نسخه از صورتمجلس بهمراه زندانی به زندان مقصد ارسال شود.

680 [ماده 68]- زندانیان مجاز هستند در زندان فقط از لوازم و اشیاء شخصی زیر استفاده نمایند در غیر این صورت طبق نظر شورای انضباطی با آنها برخورد خواهد شد. کتاب و نشریات مجاز، خمیردندان و مسواک غیرفلزی، جای صابونی غیر فلزی، صابون و شامپو، ابر حمام، شانه غیر فلزی، دو عدد حوله کوچک، دو جفت جوراب، لباس زیر بنا به ضرورت بهداشتی، نوشت افزار (کاغذ، پاکت، مداد، خودکار)، عینک طبی و لوازم بهداشتی دیگر با اجازه بهداری زندان، ناخن گیر فاقد چاقو، ماشین اصلاح دستی.

ماده 69- به استثنای لوازم مذکور در ماده فوق نگهداری و استفاده از اشیاء گر [دیگر] موکول به پیشنهاد رئیس زندان و تصویب مدیرکل استان می‌باشد.

ماده 70- زندانی حق آوردن لوازم و ابزار کار از کارگاه و آموزشگاه را به داخل ان [زندان] یا بازداشتگاه ندارد.

بن د [بند] 2- تشخیص و طبقه بندی

ماده 71- در هر زندانی قسمتی به نام تشخیص به منظور شناخت شخصیت زندانیان و طبقه بندی آنها با استفاده از خدمات کارشناسان متخصص تشکیل می‌گردد که تهیه و تنظیم و نگهداری پرونده شخصیتی زندانی به شرح مواد بعدی به عهده این قسمت است.

ماده 72- محکومان حداکثر دو ماه در قسمت پذیرش و تشخیص تحت آزمایشهای پزشکی روانپزشکی، آزمونهای روانشناسی و شناخت شخصیت و استعداد قرار گرفته و میزان سلامت جسمی و روانی معلومات و اطلاعات مذهبی و علمی و فنی آنان از جهت شناخت شخصیت بررسی و تعیین می‌گردد، مددکاران اجتماعی طبق موازین اسلامی در خصوص سوابق زندگی تحقیقات لازم به عمل آورده گزارش کاملی از گذشته محکوم از دوران طفولیت تا زمان تنظیم گزارش در محیطهای مختلف خانوادگی، تحصیلی، محلی، حرفه‌ای و غیره را با اظهار نظر خود تهیه می نمایند. در انقضاء مدت اقامت زندانی در قسمت پذیرش و تشخیص کلیه گزارشهای متخصصین در پرونده او متمرکز می‌شوند تا در شورای طبقه بندی مطرح شود.

ماده 73- در هر زندان شورائی با ترکیب زیر به نام شورای طبقه بندی زندانیان تشکیل می‌شود. رئیس زندان - معاون قضایی - معاون فرهنگی - معاون انتظامی یک نفر متخصص علوم جرم شناسی (سایر علوم اجتماعی) که در قسمت تشخیص فعالیت می‌نماید با انتخاب رئیس زندان.

تبصره - دادیار ناظر زندان می‌تواند در شورای طبقه بندی شرکت نماید.

ماده 74- شورای طبقه بندی در موارد زیر اتخاذ تصمیم می نماید:
الف: تعیین و تقسیم محل استقرار زندانی.
ب: اشتغال یا عدم اشتغال به کار زندانیان در کارگاهها و نحوه آن.
چ: اظهار نظر در زمینه زندانیان حائز شرایط عفو و آزادی مشروط.

تب صره [تبصره] 1- موضوع بند ج- این ماده مطابق مقررات مندرج در بندهای 12 و 13 ماده 23 این آیین نامه اقدام خواهد شد.

تبصره 2 - اشتغال به کار زندانیان در خارج از محوطه زندان مستلزم کسب موافقت دادستان یا دادیار ناظر زندان خواهد بود.

تبصره 3 - نقل و انتقال زندانی در داخل زندان در اختیار رئیس یا مدیرکل زندان می‌باشد.

ماده 75- شورای طبقه بندی هفته‌ای یک بار تشکیل و با حضور 5-4 اعضاء رسمیت می یابد، تصمیمات شورا با اکثریت آراء قطعی و قابل اجراست. در صورت لزوم به دعوت رئیس زندان جلسه فوق العاده تشکیل خواهد شد.

ه 76 [ماده 76] -مدیرکل استان یا رئیس زندان با تصویب شورای طبقه بندی و به منظور تشویق زندانیان پیشنهاد عفو یا آزادی مشروط آنها را به مراجع مندرج در بندهای 12 و 13 و ماده 23 این آیین نامه تقدیم می دارند.

تبصره 1 - اشتغال به کار زندانیان در صورت عدم ممنوعیت صریح در حکم، پس از تصویب شورای طبقه بندی خواهد بود لازم است مراتب به مرجع قضایی مربوطه اعلام گرد د.

تبصره 2 - انتقال زندانی متخلف به سلول انفرادی پس از تصویب شورای انضباطی اعمال و به دادستان مجری حکم یا مرجع رسیدگی کننده به پرونده زندانی اطلاع داده خواهد شد و هرگاه تخلف زندانی متضمن جرم نیز باشد ضمن تنبیه زندانی طبق رای شورای انضباطی، مراتب جهت رسیدگی به مرجع قضایی مربوطه رش [گزارش] خواهد شد.

ماده 77- زندانیان حسب سابقه، سن، جنسیت، نوع جرم، مدت مجازات، وضع جسمانی و روانی و چگونگی شخصیت و استعداد طبق موارد مندرج در این آیین نامه حسب تشخیص شورای طبقه بندی به یکی از قسمتهای زندان یا موسسات تامینی و تربیتی اعزام می گردند.

تبصره 1 - زنان به طور کلی و جوانان تا 20 سال اعم از متهم یا محکوم به طور جداگانه نگهداری می‌شوند و شورای طبقه بندی به کیفیت مذکور در مواد قبل نسبت به آنها اتخاذ تصمیم خواهد نمود.

تبصره 2 - زنان زندانی می‌توانند اطفال خود را تا سن دو سال تمام بهمراه داشته باشند روسای زندانها موظفند در هر زندان نسبت به تفکیک و جدا سازی اطفال 2تا 6 ساله در محل مجزا (مهد کودک) اقدام و یا نسبت به انتقال اطفال آنها به موسسات نگهداری اطفال مبادرت نمایند.

ماده 78- متهمین واجد صلاحیت می‌توانند با صلاحدید مسئولین زندان از برنامه آموزشی، حرفه ای، تفریحی و ورزشی استفاده نمایند مگر اینکه به لحاظ عدم شایستگی اخلاقی و نوع و اهمیت جرم ارتکابی و با دستور مقام قضائی، اجتماع آنان با ایر [سایر] متهمان و محکومان مصلحت نباشد.

بند 3: واحد آمار و کامپیوتر

ماده 79- سازمان موظف است کلیه آمار و اطلاعات را در مورد زندانها و بازداشتگاهها و مراکز اقدامات تامینی و تربیتی و موسسات صنعتی و کشاورزی و خدماتی تهیه نماید و آمار و اطلاعات لازم به منظور جرم شناسی را حداقل سالی یکبا ر به ریاست قوه قضائیه و کمیسیون امور قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی ارسال نماید، ارائه آمار و اطلاعات به سایر مراجع اداری و مراکز علمی با موافقت رئیس سازمان بلا اشکال است.

ماده 80- سازمان می‌تواند با ایجاد و تشکیلات مناسب نسبت به انجام تحقیقات و مطالعات علمی لازم راساً اقدام نماید.

ماده 81- در هر زندان یا بازداشتگاه واحدی به نام واحد آمار و کامپیوتر تشکیل می‌گردد تا کلیه آمار مورد نیاز را ثبت نماید.

ماده 82- به منظور استخراج آمار مورد نیاز و ثبت ورود و خروج زندانیان و کسب اطلاعات موضوع ماده 39 واحد آمار موظف است دفاتر مربوطه را تهیه و برای هر یک از زندانیان کارت ویژه‌ای تنظیم نماید.

ماده 83- واحد آمار هر زندان موظف است فرمهای مربوطه را در مواعد معینه (روزانه - ماهانه) تنظیم و از طریق آمار ادارات کل به سازمان ارسال دارد.

تبصره فرم دفاتر روزانه و کل و نمونه برگها و کارتها توسط سازمان تهیه و ابلاغ می‌گردد.

فصل دوم : امور داخلی و عمومی زندانیان

بند1- مقررات آسایشگاه

ماده 84- چنانچه مکان خواب در زندان انفرادی باشد در صورت امکان به هر زندانی یک اطاق با وسائل لازم داده می‌شود هر گاه زندانیان به طور دسته جمعی نگاهداری شوند باید منتهای کوشش و دقت را در انتخاب افراد یک گروه از حیث تناسب سن و جهات دیگر بخصوص به هنگام خواب به عمل آورده و مخصوصاً در شب بازدید و نظارت بیشتری درباره آنان اعمال گردد.

ماده 85- لوازم آسایشگاه برای هر زندانی عبارت است از: تختخواب - تشک - بالش - دوتخته پتوملحفه برای پتو وتشک و بالش (تغییر محل لوازم در آسایشگاه بدلخواه زندانی ممنوع است).

ماده 86- زندانیان مکلفند در حفظ ونگهداری و نظافت کامل و لوازم زندان مراقبتهای لازم را به عمل آورند.

ماده 87- زندانی به هیچ وجه حق روشن کردن آتش و استفاده از چراغهای خوراک پزی و نگهداری نفت و بنزین و وسائل برقی و سایر مواد محترقه را در داخل زندان یا بازداشتگاه ندارد.

ماده 88- میخ زدن یا نوشتن روی دیوارهای زندان یا بازداشتگاه، ترسیم و نقاشی و الصاق عکس و هرگونه نوشته‌ای در آسایشگاه ممنوع است مگر در موارد خاص با اجازه رئیس زندان.

ماده 89- دست زدن زندانیان به سیم کشی و تغییر محل لوازم الکتریکی یا تعویض آن به وسیله زندانیان در زندان و بازداشتگاه به کلی ممنوع است.

ماده 90- زندانی باید هر روز صبح قبل از خروج از آسایشگاه نسبت به نظافت اتاق و لوازم آن و مرتب کردن رختخواب خود اقدام نماید. آویزان کردن لباس و لوازم شخصی در آسایشگاه ممنوع است بدین منظور اشکافهای مخصوص تهیه و در اختیار زندانیان قرار می‌گیرد.

ماده 91-استعمال دخانیات در اماکن مسقف مطلقاً ممنوع است. مسئولین مربوطه در زندان مکلفند تمهیدات لازم جهت ترک سیگار را فراهم نمایند.

ماده 92- زندانیان مجاز به نگهداری و همراه داشتن پول در زندان نمی‌باشند و جهت رفع نیازمندیها و احتیاجاتشان مسئولین زندان با در اختیار قرار دادن دفترچه داخلی زندانیان را مجاز می نمایند تا در پرداختهایشان به میزانی که در حساب آنها منظور شده است از آن استفاده نمایند.

تبصره 1 - در صورت کشف وجوه نقدی، چنانچه زندانی از وجه نقد استفاده های نامشروع، از قبیل قماربازی و دادن رشوه نماید، وجوه مذکور ضبط و مراتب طی گزارشی به مرجع قضایی ارسال میگردد. و چنانچه استفاده های نامشروع از آن به عمل نیامده باشد، ضمن طرح موضوع در شورای انضباطی وجوه مزبور تا پایان مدت حبس به عنوان امانت نگهداری می‌شود.

تبصره 2 - در صورت کشف اشیاء ممنوعه چنانچه صرف نگهداری آنها جرم باشد. موضوع طی گزارشی به مرجع قضایی جهت اتخاذ تصمیم ارسال می‌گردد. و در غیر این صورت تا پایان مدت حبس اشیاء مذکور ضبط و نگهداری و یا طی صورتجلسه تحویل خانواده زندانی می‌شود.

تبصره 3 - موارد مذکور در تبصره های فوق در 3 نسخه صورتجلسه شده یک نسخه نزد رئیس زندان و یک نسخه در پرونده زندانی بایگانی و نسخه دیگر به زندانی تحویل می‌گردد.

بند2- پوشاک و وسائل خواب

ماده 93- هر زندانی مکلف است بمحض ورود به زندان استحمام نموده و لباس زندان بپوشد و در تمام مدت اقامت خود در زندان باید ملبس به لباس مخصوص زندانیان باشد. مگر در موارد خاص با اجازه رئیس زندان.

ماده 94- رنگ و شکل لباس زندانیان به شرح زیر می‌باشد.
ذکور- بلوز و شلوار تابستانی و زمستانی به رنگ طوسی منقوش به آرم سازمان.
اناث - مانتو و شلوار تابستانی و زمستانی و روسری بزرگ به رنگ طوسی منقوش به آرم سازمان.

تبصره متهمان و محکومان به وسیله علامتی که در روی لباس آنان نصب و یا منعکس می‌گردد مشخص می‌شوند، تهیه علامت و یا آرم و فرم دوخت لباس به عهده سازمان است.

ماده 95- لباس مجازی که به زندانی داده می‌شود، عبارت است از سالیانه دو عدد زیرپوش و پیراهن زیر شلوار و دو جفت جوراب و یک جفت کفش راحتی و یک جفت کفش کار و یک دستمال و یک حوله و دو دست لباس تابستانی و زمستانی مطابق ماده 93 در صورت لزوم ماهانه یک بسته نوار بهداشتی و یک بسته پنبه برای مصارف بهداشتی به هر زندانی زن داده می‌شود.
استفاده بند شلوار و کمربند و نظایر آن در داخل زندانها بکلی ممنوع است روی قطعات لباس زندانی شماره مخصوص با رنگی که با شستشو پاک نشود شماره گذاری می‌گردد به نحوی که کارگاه لباسشوئی به آسانی بتواند لباس زندانیان را از یکدیگر جدا نموده و طبق شماره مذکور لباس را به صاحبانش مسترد نماید.

تبصره زندانیان می‌توانند با امکانات خود لباس و وسائل خود را از فروشگاههای داخل زندان تهیه نمایند.

ماده 96- زندانیان می‌توانند با کسب اجازه از رئیس زندان بر حسب ضرورت پزشکی و بهداشتی از البسه زیر شخصی و یا لباس اضافی و کرست طبی استفاده نمایند و این عمل نباید وضع شکل لباس مخصوص زندان را تغییر دهد.

بند 3- تغذیه زندانیان

ماده 97- برنامه غذائی زندانیان به تناسب فصول سال به وسیله مدیر کل هر استان تصویب و به زندانها ابلاغ می‌گردد. ادارات مالی و تدارکاتی و انبارهای زندان بر طبق برنامه تنظیمی نسبت به تامین اعتبار و تهیه و تحویل مواد اولیه و دقت در مرغوبیت نوع آن اقدام می نمایند.

تبصره مدیران کل استانها می‌بایست با توجه به شرایط و احتیاجات اقلیمی هر محل نسبت به تغییرات برنامه غذائی در محدوده اعتبار مصوب اقدام نمایند.

ماده 98- غذای روزانه در سه وعده به ترتیب زیر به زندانیان داده می‌شود:
صبحانه، ناهار، شام و اغذیه لازم که دارای کالری و ویتامینهای کافی باشد طبق برنامه های غذائی مصوب و متناسب با شرایط آب و هوا در هر محل با چای و آب آشامیدنی سالم در اختیار زندانیان گذارده می‌شود.
در تهیه وسائل ضروری برای جلوگیری از فساد مواد اولیه خواربار، در تنظیف ظروف و محوطه آشپزخانه از طرف مسئولان مربوطه اهتمام کافی و مستمر به عمل آید.

تبصره 1 - زندانیان باید غذای خود را در صورت امکان در سالن غذا خوری زندان صرف نمایند.

تبصره 2 - زندانیان بیمار طبق برنامه و نظریه پزشک معالج در مدتیکه برای آنها تعیین شده است از غذای مخصوص بهداری استفاده خواهند نمود.

ماده 99- برنامه روزانه زندانیان و برنامه غذائی آنان در ماه مبارک رمضان از سوی سازمان اعلام خواهد شد.

ماده 100- حداقل برنامه غذائی عبارت است از:
نان و پنیر و چای برای صبحانه، نهار یا شام سبزیجات تازه یا خشک، برنج، سیب زمینی، پیاز، حبوبات، انواع لبنیات، تخم مرغ و میوه فصل می‌باشد و در هر هفته حداقل سه بار به زندانیان نهار یا شام با گوشت داده می‌شود.

تبصره نوع غذا برای کلیه زندانیان هر زندان یکسان طبخ و توزیع می‌گردد.

ماده 101- لوازم غذاخوری برای هر زندانی عبارت است از:
بشقاب - کاسه- لیوان- و قاشق (درصورت امکان از جنس ملامین)

ماده 102- نظافت آشپزخانه، سالن غذاخوری، شستشو و خشک کردن ظرف و لوازم آنها بدون تبعیض و استثناء طبق برنامه زندان به عهده کلیه زندانیان می‌باشد.

بند4- مقررات خرید از فروشگاههای زندان

ماده 103- در داخل زندانها به اندازه احتیاج با سرمایه بنگاه تعاون و حرفه آموزی و صنایع زندانیان کشور، و یا زندان فروشگاههای لازم تاسیس و رئیس زندان از نظر حفاظت و مسئولیتی که به عهده دارد بر آنها نظارت خواهد داشت.

تبصره 1 - تعیین اجناس و مواد مجاز برای فروش در فروشگاههای زندان با توجه به ضرورت حفظ بهداشت و امنیت داخلی زندان با رئیس زندان و تعیین نرخ حسب مورد یا بنگاه تعاون یا زندان است.

تبصره 2 - اجناس و لوازم فروشگاههای زندان باید بقیمت عادلانه روز بوده و در صورت وجود اجناس تعاونی الزاماً با قیمت تعاونی فروخته شود.

صره [تبصره] 3-صورت ریز مواد و اجناس موجود بنرخ عادلانه بامضای مسئول فروشگاههای زندان در تابلوئی که بهمین منظور در مدخل فروشگاه نصب می‌گردد درج و در معرض دید مشتریان گذارده می‌شود.

تبصره 4 - روسای زندانها مکلفند نظارت کامل بر نرخ اجناس داشته باشند و چنانچه تخلفی صورت گیرد متخلفین را به مراجع مربوطه معرفی نمایند.

ماده 104- زندانی می‌تواند از فروشگاه زندان مواد مجاز و اشیاء و کاغذ و لوازم بهداشتی خریداری کند. مگر اینکه به علت تنبیه انضباطی یا دستور پزشک از این امر منع گردیده باشد.

تبصره فروش لوازم تجملی و مواد محرکه و دارو و وسائل برقی در فروشگاههای زندان ممنوع است.

بند5- نظافت، بهداشت و بهداری زندان

الف) نظافت داخلی

ماده 105- وضع اماکن زندان عموماً و آسایشگاه زندانیان خصوصاً باید منطبق با اصول بهداشتی باشد.

ماده 106- نظافت داخلی زندان اعم از داخل آسایشگاه، راهروها، حیاط هواخوری، سرویسها و سالن اجتماعات نمازخانه یا کتابخانه به عهده زندانیان است. روسای زندان باید ترتیبی اتخاذ نمایند تا به صورت نوبه‌ای کلیه زندانیان در این امور مشارکت داشته باشند. اجیر شدن و اجیر کردن زندانی توسط زندانی دیگر بهر نحو ممنوع است.

تبصره - با زندانیان بیمار و سالخوردگان و کسانی که قادر به انجام کارهائی از قبیل موضوع ماده فوق نباشند وفق ماده 129 رفتار خواهد شد.

ب): نظافت و بهداشت شخصی زندانیان.

ماده 107- بهداری زندان مکلف است حداقل ماهی یکبار نسبت به تست پزشکی کلیه زندانیان اقدام نماید.

ماده 108- حتی الامکان باید ترتیبی اتخاذ شود که احتیاجات درمانی و بهداشتی زندانیان بیمار در داخل زندان تامین شود تا به انتقال زندانی بخارج از زندان نیازی نباشد. معهذا در موارد ضروری خروج زندانی از زندان برای معالجه بایستی با تائید بهداری زندان و اجازه رئیس زندان و موافقت مرجع قضایی مربوطه باشد.
در موارد فوری زندانی بیمار به دستور پزشک یا بهداری زندان و اجازه رئیس زندان یا جانشین او به بیمارستان اعزام می‌گردد و مراتب باید در اسرع وقت کتباً به مرجع قضایی مربوطه گزارش شود.

تبصره مراجع قضایی و مسئولین زندان موظفند که وضع زندانیان بیمار صعب العلاج یا غیر قابل علاج را رسیدگی و حسب مورد می‌توانند مطابق مقررات به آنها مرخصی اعطاء یا با رعایت سایر مقررات مربوطه از طریق عفو یا آزادی مشروط اسباب آزادی آنها را فراهم نمایند.

ماده 109- هزینه درمان عوارض و بیماریهائی که ضرورت یا فوریت درمان ندارند و یا در اثر تقصیر ناشی شده است به عهده زندانی و یا مقصر می‌باشد.

ماده 110- کلیه اماکن زندان باید حداقل ماهی یکبار ضد عفونی شود مگر اینکه به علت ظهور حشرات یا بروز اپیدمی و اشاعه ویروس بیماریهای موسمی و محلی ایجاب بنماید زودتر از موعد مقرر نسبت به گندزدائی لوازم مربوطه و سمپاشی اطاقها در محوطه زندان اقدام شود.

ماده 111- در کارگاهها و اماکنی که زندانیان در آن به کار اشتغال دارند پنجره ها باید به اندازه کافی وسیع باشد. تا نور و هوای آزاد بقدر کافی داخل شود و در صورت لزوم برای کار و مطالعه آنها نور مصنوعی فراهم گردد مجاری فاضلاب همیشه باید باز باشد و در رفع عفونت و آلودگی هوا در محوطه و اماکن زندانها مراقبت و اقدام لازم و دائم به عمل آید.

ماده 112- گرمابه و مستراح و دستشوئی زندان باید همیشه تمیز و نظیف باشد و به اندازه کافی دوش سرد و گرم در دسترس زندانیان گذاشته شود تا بتوانند با توجه بفصول سال حداقل در هفته یکبار استحمام نمایند.

ماده 113-هر زندانی مرد به هنگام ورود به زندان تا پایان تحمل کیفر مکلف است موی سر خود را با نمره 4 اصلاح و متناسب نماید. مگر اینکه در حکم مقام قضایی خلاف آن تصریح شده باشد.

تبصره هر فرد بازداشتی چنانچه دوران بلاتکلیفی وی از دو ماه تجاوز نماید مشمول مقررات این ماده خواهد بود.

بند ج - بهداری زندان

ماده 114- بهداری زندان مکلف است برای پیشگیری از سرایت بیماریهای واگیر دار مانند بیماریهای آمیزشی و سل و غیره اقدام و با استفاده از همکاری و کمکهای مالی و فنی وزارتخانه ها و موسسات و انجمنها نسبت به تهیه محل و دارو برای درمان کامل بیماران و معتادین مواد مخدر یا الکل اقدام نماید.

ماده 115- بهداری زندان موظف است از زندانی تازه وارد معاینات کامل پزشکی به عمل آورده در صورت لزوم با انجام آزمایشهای تشخیص طبی اقدام و حسب مورد نسبت به درمان یا معرفی وی به مراکز مربوطه اقدام و کلیه اقدامات پزشکی در پرونده زندانی درج گردد.

ماده 116-هرگاه زندانی تازه وارد نسخه یا داروئی همراه داشته باشد اخذ و در اختیار بهداری زندان قرار می‌گیرد تا با تجویز پزشک به او داده شود و هرگاه دارو جنبه حیاتی برای زندانی دارد بایستی فوراً پس از معاینه و تجویز پزشک در اختیار وی قرار گیرد.

ماده 117- هر زندانی بمحض احساس کسالت جریان را به مسئول امور نگهبانی زندان اطلاع داده و با اخذ معرفینامه به بهداری زندان اعزام و دارو و دستورهای لازم پزشکی را دریافت می دارد.

ماده 118- زندانی باید در حضور پزشک یا پزشکیار و یا سایر مسئولین داروی مورد احتیاج را مصرف بنماید. نگهداری دارو در آسایشگاه مطلقاً ممنوع است.

ماده 119- بهداری زندان در صورت ضرورت زندانی بیمار را در بیمارستان زندان بستری خواهد کرد.

تبصره این ضرورت را یا عدم آن با مسئولیت پزشک بهداری بایستی در پرونده پزشکی بیمار قید گردد.

ماده 120- زندانیان معتاد به مواد مخدر مطابق قابل [قانون] مبارزه با مواد مخدر و سایر مقررات مربوطه به مراکز بازپروری و اردوگاههای کار اعزام و از هر نظر تابع مقررات خاص خود خواهند بود.

ماده 121- زندانیان مبتلا به بیماریهای روانی و مسلولین باید در بخشهای مربوط به بیماریهای روانی و آسایشگاه مسلولین بستری و مجزا از دیگران نگهداری و معالجه شوند.

ماده 122- در هر زندان در صورت امکان حداقل یکنفر روانپزشک متخصص بیماریهای روانی، یک نفر پزشک عمومی یکنفر دندانپزشک در صورت لزوم بتعداد کافی پزشکیار و پرستار با تجهیزات و وسائل کافی و کمکهای اولیه فوری و درمانی و در زندان زنان علاوه بر افراد فوق یکنفر پزشک متخصص بیماریهای زنان باید به طور دائم یا پاره وقت، اشتغال به کار داشته باشند.

ماده 123- سازمان زندانها می‌توانند در صورت لزوم نسبت به بیمه درمانی زندانیان و یا انعقاد قرارداد با وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی اقدام نماید.

ماده 124- معالجه بیماریهای دهان و دندان از وظایف بهداری زندان است. در خصوص تهیه دندانهای مصنوعی جهت زندانیان بی بضاعت از کمک انجمن حمایت زندانیان استفاده می‌شود.

تبصره عصا و دست و پای مصنوصی [مصنوعی] و چهار چرخه و وسائل لازم برای مفلوجین و معلولین و عینک مخصوص برای زندانیان بی بضاعت از طریق انجمن حمایت زندانیان تهیه می‌شود.

ماده 125- تمارض زندانیان بهر نحو از انحاء به تشخیص پزشک زندان موجب تنبیه انضباطی خواهد بود.

ماده 126- صدور گواهی پزشکی به هر نحوی از انحاء بنا به درخواست زندانی یا خانواده او از سوی پزشک زندان بکلی ممنوع و انجام آن از اختیارات خاصه پزشکی قانونی می‌باشد.

ماده 127- رئیس بهداری زندان موظف است همه روزه اول وقت از کلیه زندانیان بیمار که در بیمارستان زندان بستری هستند عیادت نموده و پس از پرسش از وضعیت آنها و حصول اطمینان از حسن مراقبت پزشکان و پرستاران نسبت به معالجه و تغذیه صحیح بیماران نظارت کامل و مستمری به عمل آورد.

تبصره رئیس بهداری هر زندان باید پزشک باشد و در مراکزی که این امکان وجود ندارد باید مطلع و کاردان و آشنا به مسائل پزشکی باشد.

ماده 128- در صورت فوت زندانی، رئیس زندان مکلف است مراتب را فوراً به دادسرای عمومی محل و پزشک قانونی و دادیار ناظر زندان اعلام و پس از صدور مجوز از سوی دادسرای مربوطه جنازه را حسب مورد به بستگان او تحویل و یا پس از تشییع، دفن نموده و وجوه و لوازم شخصی او با نظر دادیار ناظر زندان بر طبق صورتمجلس و رعایت نکات لازم به ورثه قانونی وی تحویل و رسید اخذ گردد.
هرگاه متوفی بدون وارث باشد باید در اسرع وقت با نظر دادستان عمومی نسبت به تعیین تکلیف ما ترک او اقدام شود و در صورت امکان تجهیز متوفی با اذن اولیاء باشد.

فصل سوم - برنامه روزانه زندانیان

ماده 129- برنامه روزانه زندانها و بازداشتگاهها بایستی بدون تبعیض و استثناء درباره کلیه زندانیان یکسان بمورد اجرا گذاشته شود. برنامه زندانها و بازداشتگاهها به شرح زیر است:
اذان صبح، بیدارباش و تا طلوع آفتاب انجام فرائض دینی و استحمام و نظافت آسایشگاه و انجام امورات شخصی، طلوع آفتاب ورزش اجباری صبحگاهی، صرف صبحانه و سپس شرکت در کلاسها یا کارگاهها، ظهر تا 2 بعد از ظهر انجام فرائض دینی و صرف نهار و استراحت. 2 بعد از ظهر به بعد شرکت در کلاسها یا کارگاهها. مغرب به جای آوردن فرائض دینی، شام، و ساعت 22خاموشی.

تبصره 1) - شرکت در کلاسهای سواد آموزی برای زندانیان بیسواد اجباری است. عدم شرکت موجب حذف امتیازات خواهد شد.

تبصره 2) - در صورتی که تلویزیون برنامه آموزشی مفیدی برای زندانیان داشته باشد ریاست زندان میتواند خاموشی را تا پایان برنامه تلویزیون به تاخیر اندازد.

ماده 130- بیماران و افراد سالخورده با صدور گواهی معذوریت از طرف پزشک زندان و تائید آن توسط مسئول بهداری برای مدتیکه در گواهی تصریح می‌گردد از اجرای برنامه های روزانه معاف خواهند بود.

ماده 131- در موقع امتحانات و بنا به ضرورت، برای مطالعه و به منظور تشویق زندانیان با کسب اجازه کتبی از مسئول زندان، استفاده از روشنائی با رعایت سکوت کامل بدون ایجاد مزاحمت دیگران مجاز می‌باشد.

ماده 132- پس از خاموشی باید در محوطه زندان سکوت کامل برقرار باشد، همچنین در موقع کار و تحصیل و گردش و ورزش و تفریحات سالم و انجام وظائف جاری رعایت نزاکت و ادب و احترام و متانت در گفتار و کردار و رفتار در همه جا و تمام ساعات شبانه روز الزامی است.

ماده 133- فریاد زدن، آواز خواندن با صدای بلند، جر و بحث و گفتگوهای تند که مخل امنیت زندان گردد مشاجره و ارتکاب هر عمل فردی یا دستجمعی که نظم و آرامش داخل زندان را مختل سازد، صحبت و اشاره کردن به هر نحوی از انحاء از پنجره های زندان با خارج مطلقاً ممنوع است.

فصل چهارم - سرشماری و بازرسی روزانه زندانیان و اماکن زندانها

ماده 134- بازرسی دقیق زندانیان هنگام ورود به زندان یا آسایشگاه و خروج آنها بهر علتی الزامی است.

ماده 135- زندانیان باید مطابق موازین اسلامی تحت نظارت و مراقبت مسئولان انتظامی و نگهبانان زندان بوده و از آنها حداقل روزی دو نوبت صبحها قبل از شروع ورزش و شبها موقع ورود به آسایشگاه سرشماری به عمل آید.

ماده 136- محل کار وآسایشگاه واشیاء زندانی مطابق دستور رئیس زندان یا جانشین او بازرسی می‌شود. تمرد یا مقاومت در برابر ماموران بازرسی و سرپیچی از اجرای دستور آنها موجب تنبیهات انضباطی متمرد خواهد شد.

ماده 137- برای حفظ آرامش و امنیت داخل زندان و بازداشتگاه باید حداقل ماهی یکبار کلیه اماکن و لوازم و اشیاء زندانیان به وسیله گروهی با انتخاب رئیس زندان یا جانشین او تحت تعلیم و نظارت آنان بازرسی شود و با تنظیم صورتمجلس گزارش کار به طور مرتب در پوشه مخصوص بازرسی زندان یا بازداشتگاه بایگانی شود.

فصل پنجم - اشتغال و حرفه آموزی زندانیان

بند1- نوع و کیفیت کار زندانیان

م اده [ماده] 138- به منظور کمک به رفع مشکلات مادی و معنوی زندانیان و خانواده آنان و نیل به خود کفائی، سازمان می‌تواند از محل جذب کمکهای مردمی و موسسات خیریه یا درآمد حاصل ازموسسات صنعتی، کشاورزی، خدماتی و فرهنگی و بودجه مصوب اعتبار لازم را تامین و هزینه نماید.

ماده 139- سازمان می‌تواند در جهت ایجاد اشتغال برای زندانیان داوطلب کار با استفاده از امکانات سازمان و یا کمکهای دولتی و یا از طریق دریافت وام یا با مشارکت بانکها و ارگانهای دولتی تعاونیها و یا بخش خصوصی اقدام نمای د [نماید].

تبصره در صورتی که مبلغ وام یا مشارکت بانکها و ارگانهای دولتی و تعاونیها و بخش خصوصی بیش از پنجاه میلیون ریال باشد با موافقت ریاست قوه قضائیه انجام شود.

ماده 140- زندانیان داوطلب پس از آزمایشهای لازم و تشخیص استعداد و ذوق و تخصص آنها با کسب نظر شورای طبقه بندی و رعایت مقررات این آیین نامه در کارگاههای داخل زندان یا موسسات صنعتی و کشاورزی و خدماتی خارج از زندان به کار گمارده می‌شوند.

تبصره به کار گماردن متهمان در کارگاههای خارج از زندان منوط به تصویب شورای طبقه بندی و کسب نظر دادستان مربوطه یا دادیار ناظر زندان خواهد بود.

ماده 141- سازمان در حدود امکانات و مقررات با تمهید اموری از قبیل:
تامین، اشتغال، آموزش مقدمات بازگشت زندانی به محیط خانواده و اجتماع را فراهم خواهد نمود. و همچنین پس از آزادی زندانی در صورت تقاضای کتبی وی با مشارکت و همکاری وزارتخانه ها، نهادها و سازمانهای مربوطه نسبت به زندانی مساعدت لازم می نماید.

ماده 142- کارهای آموزشی و تولیدی در زندان و موسسات تامینی و تربیتی و عبارتند از: ریسندگی، بافندگی، خیاطی، کفاشی، نجاری، فلزکاری، فرشبافی، زیلوبافی، حصیربافی، الکترومکانیک و چاپ، تهیه وسائل فنی راهنمائی و شماره گذاری وسائط نقلیه، صنایع فنی و ساختمان، کشاورزی، دامپروری، صنایع غذایی و. ...

ماده 143- زندانیان باید به حرفه‌هائیکه مستلزم دیدن دوره های تعلیماتی برای کسب مهارت و تخصص باشد گمارده شوند تا در طول زمان بتوانند با طی مراحل مختلف آموزشی به اخذ گواهینامه مهارت فنی در رشته مخصوص نائل گردند.

ماده 144- زندانیان می‌توانند با موافقت رئیس زندان در ساعات بیکاری و فراغت در آسایشگاه خود به کارهای هنری، اشتغال داشته باشند. مواد اولیه این نوع کارها منحصراً از طریق زندان یا بنگاه تعاون و صنایع حرفه آموزی زندانیان در اختیار وی گذاشته می‌شود.

تبصره 1 - هرگاه زندانی نتواند با سرمایه خود اقدام به تهیه مواد اولیه و لوازم مربوطه نماید، این مواد و لوازم از طریق زندان یا بنگاه تعاون و صنایع حرفه آموزی تهیه و در اختیار وی گذارده خواهد شد، در این صورت پس از کسر هزینه تهیه لوازم اولیه 4/1از سود حاصله به عنوان سهم سرمایه برداشت و به حساب صندوق زندان یا بنگاه واریز و بقیه به حساب زندانی منظور می‌گردد.

تبصره 2 : زندانی مجاز است کار هنری خود را پس از قیمت گذاری توسط زندان به هر نحو که خود می داند به زندان یا به اشخاص دیگر واگذار و یا به فروش برساند، در صورت فروش یا واگذاری به غیر، قیمت فروش نباید از قیمت تعیین شده توسط زندان کمتر باشد.

تبصره 3 : موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی خارج از زندان باید حتی الامکان واجد محلهای کافی جهت نمازخانه، کتابخانه، وسائل ارتباط جمعی، خوابگاه، سالن غذا خوری، محلی جهت ملاقات زندانیان و سایر وسائل تفریحات سالم باشند.

ماده 145- زندانیان با کسب نظر شورای طبقه بندی و با رعایت مقررات آیین نامه به منظور اشتغال به کار یا حرفه آموزی به موسسات صنعتی و کشاورزی و خدماتی داخل یا خارج زندان اعزام می‌شوند. این موسسات ممکن است در مالکیت زندان باشد یا به سایر سازمانهای دولتی یا موسسات خیریه یا تعاونیها یا بخش خصوصی تعلق داشته و زندان مجاز به استفاده از آنها باشد.

ماده 146- ساعات کار و استراحت زندانیان در موسسات صنعتی و کشاورزی و خدماتی داخل یا خارج زندان با توجه به موقعیت محل و نوع و کیفیت کار و با رعایت فصل سوم از بخش دوم این آیین نامه از طرف رئیس کارگاه یا موسسه مربوطه با هماهنگی مدیرکل استان تعیین و به مورد اجرا گذاشته می‌شود.

بند 2- درآمد کار زندانی و نحوه تقسیم آن

ماده 147- مزد روزانه زندانیان به تناسب درجه مهارت و کاردانی هر یک از آنان و میزان و نوع کاری که انجام می دهند به وسیله بنگاه تعاون و صنایع زندانیان یا زندان تعیین می‌شود.

ماده 148- مزد ماهیانه کار زندانی به شرح زیر تقسیم می‌گردد:
1- پنجاه درصد (50%) به حساب بانکی سرپرست موقت عائله تحت تکفل زندانی واریز می‌گردد.
2- بیست و پنج درصد (25%) به حساب زندانی واریز می‌شود که در موقع آزادی به او پرداخت گردد.
3- بیست درصد (20%) به حساب خود زندانی برای مخارج ضروری پرداخت می‌شود.
4-پنج درصد (5%) برای جبران حوادث ناشی از کار اختصاص داده می‌شود.

تبصره 1 - حداقل دستمزد روزانه زندانیان شاغل در کارگاههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی زندان را حسب مورد با توجه به ارزش کار سازمان تعیین می نماید.

تبصره 2 - در صورتی که زندانی فاقد عائله تحت تکفل باشد مبلغ 50% دستمزد مذکور در بند 1 نیز به حساب زندانی واریز می‌گردد.

ماده 149- در موقع انتقال زندانی به زندان یا موسسه دیگر باید در اسرع وقت حساب او با فروشگاه و کارگاه و موجودی پس انداز بانک و ذخیره بانکی زندانی به طور تفکیک به صندوق پس انداز بانک محل زندان جدید او حواله و موجودی هر حساب جداگانه به دفاتر جدید منتقل و سپرده شود و در هر صورت باید ترتیب اطمینان بخش برای نگهداری پس انداز داده شود.

بند 3- جبران خسارت حوادث ناشی از کار

ماده 150- موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی مکلفند:

الف - در صورت بروز حوادث ناشی از کار هزینه خسارت وارده به زندانیان از محل پنج درصد (5%) موضوع بند 4ماده 147 پرداخت نمایند.

ب - کلیه مقررات ایمنی، حفاظتی، بهداشتی را طبق ضوابط قانونی رعایت نمایند.

ج - دفاتر رسمی زیر را در کلیه کارگاهها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی به هر شکل که اداره می‌شود تنظیم نمایند.
1- دفتر روزانه 2- دفترکل 3- دفتر درآمد 4- دفتر اموال 5- دفتر سفارشات6- دفتر صندوق 7- دفتر دستمزد زندانیان 8- دفتر اموال 9- دفتر حساب درآمد و هزینه شخصی زندانیان به منظور تعیین و اعلام موجودی هفتگی پس انداز قابل پرداخت آنها به فروشگاههای زندان.

تبصره - پرداخت موجودی حساب پس انداز هنگام آزادی به شرط آنکه منع قانونی نداشته باشد پس از تسویه حساب از کلیه قسمتهای زندان بلامانع است.

بند4- نحوه اداره موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی

ماده 151- اداره امور کارگاهها و موسسات صنعتی و کشاورزی و خدماتی از حیث نوع و میزان تولید، ساعات و کیفیت کار و خرید و فروش و معاملات و انعقاد و انجام قراردادها و مسائل فنی و سایر موارد از این قبیل به عهده مدیریت کارگاه یا موسسه و از حیث مسائل انتظامی و امنیتی و تعیین کارگران و نحوه و کیفیت ورود و خروج آنان از کارگاه و نیازهای فرهنگی و بهداشتی آنان به عهده رئیس زندان است و نیز اداره کارگاهها و موسساتیکه متعلق به اشخاص حقیقی یا حقوقی، یا عمومی می‌باشد در اختیار زندان یا موسسه تامینی یا وابسته به آن خواهد بود.

ماده 152- مخارج تاسیس کارخانه ها و ماشین آلات مورد نیاز در زندانها برای اشتغال کامل زندانیان به کار و آموزش حرفه‌ای، از طریق کمکهای مندرج در اساسنامه انجمن حمایت زندانیان و بنگاه تعاون و مساعدتهای بخش خصوصی و عمومی تامین خواهد شد.

ماده 153- انجام خدمات عمومی و رفاهی موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی زندانها اعم از نظافت اماکن و محوطه داخلی و تمیز کردن مواد غذائی به طور نوبتی به عهده زندانیان خواهد بود.

تبصره 1 - استفاده از زندانیان در امور نگهبانی و انتظامی و اداری زندان ممنوع می‌باشد.

تبصره 2 - اگر زندانی از انجام وظیفه محوله در داخل زندان طبق مقررات این آیین نامه خودداری نماید با اعلام رئیس زندان تنبیه انضباطی خواهد شد.

فصل ششم - آموزش و پرورش

بند 1- فعالیتهای آموزشی

ماده 154- به منظور سواد آموزی و ارتقاء سطح معلومات و جلوگیری از اتلاف وقت زندانیان و همچنین تقویت اراده و پرورش فکر و استعدادهای نهفته آنها در کلیه زندانها از طریق وزارتخانه های مربوطه و موسسات آموزش علمی و حرفه‌ای و فنی و دولتی یا وابسته به دولت و یا سازمانهای خیریه و نهضت سواد آموزی، تحت نظر واحدهای مربوط در زندان، آموزش حرفه‌ای، فنی و مذهبی داده می‌شود.

ماده 155-زندانیان در مدت اقامت خود در زندان با توجه به مدت محکومیتشان و کیفیت و نوع برنامه‌های آموزشی علمی، دینی و حرفه‌ای و فنی پیش بینی شده در زندانها به فراگیری سواد و ادامه تحصیلات علمی، دینی وحرفه‌ای اشتغال خواهند داشت. شرکت افراد کمتر از شصت سال در کلاسهای سواد آموزی اجباری است.

ماده 156- تدریس در آموزشگاههای علمی، حرفه‌ای و فنی زندانها با همکاری وزارتخانه ها و سازمانها و موسسات آموزش علمی، حرفه‌ای و فنی وسیله مربیان علمی حرفه‌ای و طبق برنامه تنظیمی توسط واحدهای مربوطه در زندان انجام می‌گردد.

ماده 157- آزمون سالیانه باید مطابق برنامه رسمی وزارتخانه های مربوط در داخل زندانها به عمل آید و به محصل هر کلاس گواهینامه رسمی بدون اشاره به زندانی بودن او با انجام تشریفات خاص که جنبه تشویق به تحصیل داشته باشد اعطاء می‌گردد.

ماده 158- به منظور کمک به بازسازی اجتماعی زندانیان و جذب کامل آنها در محیط اجتماعی سازمان زندانها مکلف است وسائل تحصیل ابتدائی، راهنمائی، متوسطه و عالی و دوره های تخصصی، علمی و حرفه‌ای و فنی را برای علاقه مندان به ادامه تحصیل از طرق اجرای برنامه های عادی یا مکاتبه‌ای با رعایت مقررات مربوط از طریق وزارتخانه ها و موسسات ذیربط در داخل زندان فراهم نماید.

ماده 159- پرداخت هزینه های مربوط به تحصیلات عالی از طریق برنامه های عادی یا مکاتبه‌ای با خود زندانی است. اداره زندان مکلف است به هزینه زندانی کتب و وسائل لازم را تهیه و در اختیار او قرار دهد.

تبصره در صورتی که زندانی به جهت عدم بضاعت قادر به پرداخت هزینه های مذکور در این ماده نباشد پرداخت هزینه ها از طریق انجمن حمایت از زندانیان صورت می‌گیرد.

ماده 160- امتحانات نهایی ابتدائی، راهنمائی، متوسطه و عالی با نظارت مستقیم وزارتخانه ها و موسسات مربوط در داخل زندان انجام می‌شود.

ماده 161- زندانی با موافقت رئیس زندان به عنوان فعالیتهای فردی و ممتاز علاوه بر اجرای برنامه های تحصیلی می‌تواند مطالعات دانشگاهی، فنی، حرفه‌ای و تحقیقاتی خود را شخصاً در زندان انجام دهد و وسائل و لوازم مورد نیاز خود را با رعایت نظامات داخلی زندانها به هزینه شخصی خود و در صورت امکان به هزینه دولت از طریق مسئولین برنامه های آموزشی زندان تدارک نماید.

ماده 162- در هر زندان با جلب کمک و همکاری وزارتخانه ها و سازمانها و موسسات کتابخانه مجهزی با توجه به تعداد زندانیان تاسیس و کتب علمی، مذهبی، اخلاقی و فنی در حد نیاز برای مطالعه زندانیان تهیه می‌شود زندانیان می‌توانند در ساعات مقرر در کتابخانه به مطالعه پرداخته و با اجازه مسئولین کتابخانه کتاب به طور امانت از کتابخانه اخذ، سپس با رعایت نظافت کامل و بدون عیب و نقص آن را عیناً به کتابخانه مسترد نمایند.

تبصره هر زندانی که نسبت به حفظ نظافت و یا اعاده به موقع کتاب به کتابخانه مسامحه نماید با نظر مسئول کتابخانه و موافقت رئیس زندان از عهده غرامت مربوطه بر خواهد آمد.

ماده 163- استفاده از مجلات و روزنامه های مجاز در داخل زندان بلامانع است.

ماده 164- با جلب کمک و همکاری نهادهای ذیربط در زندان وسائل آموزشی سمعی و بصری لازم جهت زندانیان تدارک و تامین می‌گردد.

بند2- فعالیتهای مذهبی

ماده 165- هنگام پذیرش زندانی دین رسمی او در برگه پرسشنامه درج و به منظور تقویت و تحکیم مبانی دینی زندانیان و اجرای آداب و مراسم دینی آنها با جلب کمک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از طریق مسئولین مربوطه زندان (در زندان محل) وسیله و تسهیلات لازم جهت انجام فرائض دینی آنها فراهم می‌گردد.

ماده 166-هر زندانی که دارای یکی از ادیان رسمی کشور باشد می‌تواند در آسایشگاه عمومی یا انفرادی خود یک جلد کتاب آسمانی، کتاب دعای سجاده و مهر نماز جهت اجرای فرائض دینی خود نگهداری نماید.

ماده 167- هر زندانی که دارای یکی از ادیان رسمی کشور باشد در صورت لزوم می‌تواند تقاضا نماید تا پس از موافقت رئیس زندان نماینده مذهبی او در زندان حضور یافته و در اجرای آداب و مسائل مذهبی او را هدایت و ارشاد نماید.

ماده 168- در هر زندان در صورت امکان وسائل و امکانات ورزشی و تربیت بدنی از قبیل تامین کادر مربیان ورزشی و تدارک سالن سر پوشیده و زمین و وسائل لازم برای ورزشهای فردی و گروهی فراهم می‌گردد.

ماده 169- به منظور سلامت جسم و روح زندانیان، اجرای برنامه های ورزش صبحگاهی در زندانها برای زندانیانی که قادر به انجام ورزش می‌باشند، اجباری است و طبق برنامه‌ای که برای آنها تنظیم می‌شود باید حداقل روزانه نیم ساعت در هوای آزاد ورزش نمایند.

ماده 170- زندانی می‌تواند به پیشنهاد رئیس زندان و موفقت مدیرکل مربوطه و مقامات قضایی با اجرای تشریفات قانونی و انتظامی در مسابقات ورزشی و فعالیتهای فرهنگی و مذهبی خارج از زندان شرکت نماید.

تبصره شرکت در مسابقات خارج از کشور از شمول این ماده مستثنی است.

بند4- تفریحاات [تفریحات] سالم

ماده 171- به منظور پرورش افکار و استعدادهای هنری و ارتقاء سطح معلومات زندانیان بنا به پیشنهاد معاونت فرهنگی و موافقت رئیس زندان و با جلب کمک و همکاریهای وزارتخانه ها و موسسات و سازمانهای ذیربط، در زندانها برنامه های نمایش ماهانه ترتیب داده می‌شود.
زندانیانی در نمایشهای ماهانه شرکت خواهند کرد که رئیس زندان از طرز کار و رفتار آنها رضایت داشته و صلاحیت اخلاقی آنها را شورای طبقه بندی تائید نماید. همچنین به منظور پرورش روح و جسم زندانیان با پیشنهاد رئیس زندان و موافقت مدیرکل و تصویب شورای طبقه بندی و موافقت مقامات قضایی مربوطه، زندانیانی که دارای حسن رفتار بوده و مقررات زندان را کاملاً اجرا می نمایند، حداقل ماهی یکبار به نماز جمعه یا تفریحگاههای عمومی شهر که از سوی زندان به این کار اختصاص داده شده اعزام خواهند شد. بدیهی است حفاظت از زندانیان در چنین مواردی با رعایت مفاد این آیین نامه به عهده مامورین انتظامی زندان خواهد بود و در صورت لزوم از سایر نیروهای انتظامی استفاده خواهد شد.

ماده 172- نمایش فیلمهای آموزنده و اخلاقی تحت نظر معاونت فرهنگی در زندان با جلب کمک و همکاری ادارا ت و سازمانهای مربوطه با رعایت ماده قبل بلامانع است.

ماده 173- زندانیان می‌توانند در ساعات فراغت خود با رعایت نظم و ترتیب طبق برنامه تنظیمی از برنامه های رادیو تلویزیون استفاده نمایند.

فصل هفتم - تخلفات و تشویقات زندانیان و روابط آنها
با یکدیگر و ماموران زندان

بند 1- روابط زندانیان با ماموران زندان

ماده 174- اعتراض، شکایت و تقاضای ملاقاتهای دسته جمعی و اعتصاب زندانیان بکلی ممنوع است اما هر زندانی می‌تواند شفاهاً و یا کتباً تقاضای ملاقات با رئیس زندان را بنماید و اگر اعتراضی دارد به قسمت حفاظت و بازرسی زندان ارائه و یا در صندوق شکایات بیندازد و به همین منظور صندوقهائی در محلهای مناسب نصب و هفته‌ای دو بار تخلیه خواهد شد.

تبصره به گزارشهای غیر مربوط به زندان و بدون امضا و مشخصات نویسنده ترتیب اثر داده نخواهد شد.

ماده 175- هر زندانی باید به محض اطلاع وقوع حوادث و پیش آمدهای سوء احتمالی و اعمالی که تحقق آن مخل نظم داخلی زندان می‌گردد، مراتب را فوراً به مسئول امور نگهبانی یا به هر یک از مقامات مسئول زندان گزارش دهد.

ماده 176- تندخوئی، دشنام، ادای الفاظ رکیک، یا تنبیه بدنی زندانیان و اعمال تنبیهات خشن و مشقت بار و موهن در زندانها بکلی ممنوع است. استفاده از دستبند فقط در موارد زیر مجاز خواهد بود:
الف - برای جلوگیری از فرار زندانی هنگام اعزام به مراجع قضایی یا انتقال از زندانی به زندان دیگر و موارد مشابه.
ب - به دستور رئیس زندان یا قائم مقام او برای جلوگیری از خودزنی و ایذاء و آزار دیگران یا ایراد خسارت به اموال.

تبصره 1 - تخلف از این ماده موجب تنبیه اداری و انضباطی و معرفی مامور متخلف به دستگاه قضایی خواهد بود.

تبصره 2 - در هنگام شورش زندانیان، مامورین زندان نهایت سعی خود را در آرام نمودن زندانیان و جلوگیری از بروز خونریزی یا ایراد خسارت به افراد و اموال خواهند نمود و هرگاه موفق به برقراری نظم نگردند از سایر مامورین نظامی و انتظامی محل استمداد نموده و با استفاده از وسائل لازم از جمله سلاحهای ضد شورش جلوی گسترش آنها را گرفته و متخلفین را به دستگاه قضایی و شورای انضباطی زندان معرفی خواهند کرد.

ماده 177- استفاده از پابند فقط در صورتی مجاز است که به وسیله دستبند یا تمهیدات دیگر نتوان زندانی را کنترل کرد (تشخیص این موضوع با شورای انضباطی است)

بند2- روابط زندانیان با یکدیگر

ماده 178- کلیه زندانیان اعم از محکومین و متهمین مکلف به حسن رفتار و سلوک با یکدیگر و اطاعت از دستورات مامورین زندان و رعایت کلیه مقررات داخلی زندان هستند و در صورت تخلف حسب مورد در شورای انضباطی مطرح و تصمیمات متخذه درباره آنها اجرا خواهد شد.

ماده 179- هرگاه زندانیان با یکدیگر اختلافی داشته باشند بایستی موضوع را به اطلاع نگهبان بند رسانده تا مدیر داخلی زندان را در جریان امر قرار دهد و مدیر داخلی موظف است به طریق مقتضی رفع اختلاف نماید و هرگاه موفق به حل اختلاف نشود جریان را به رئیس زندان گزارش خواهد کرد تا رئیس زندان حسب مورد اقدام لازم به عمل آورد.

تبصره زد و خورد در زندان، خودزنی، اقدام به خودکشی یا تهدید به انجام آن و هر نوع عملی که طبق قوانین جمهوری اسلامی یا مقررات این آیین نامه خلاف محسوب می‌شود، ممنوع بوده و متخلف حسب مورد طبق نظر شورای انضباطی تنبیه و یا در مراجع قضایی محاکمه خواهد شد.

بند 3- طرز رسیدگی به تخلفات زندانیان و تشویق و تنبیه آنها

ماده 180- هر زندانی که بر خلاف مقررات این آیین نامه و نظامات داخلی زندان اقدام نماید به دستور رئیس زندان یا معاونین او به تخلفات او رسیدگی و پس از ثبوت تقصیر در شورای انضباطی مطابق ماده 180 تنبیه خواهد شد.

ماده 181- به منظور رسیدگی به تخلفات زندانیان رئیس زندان یا قائم مقام او شورای انضباطی را با شرکت اشخاص ذیل تشکیل می دهد:
رئیس زندان یا جانشین او و معاونین یا مسئولین انتظامی و فرهنگی و قضایی و مسئول حفاظت اطلاعات زندان، تصمیمات متخذه به اکثریت آراء معتبر است.

ماده 182- تنبیهات انضباطی عبارتند از:
1- توبیخ کتبی با درج در پرونده شخصیت زندانی
2- محرومیت استفاده از وسایل تفریحی و هواخوری تا یکماه
3- محرومیت از ملاقات و مرخصی حداکثر تا سه ماه
4- زندان انفرادی تا یکماه
5- تغییر زندان با رعایت مقررات مربوطه
6- عدم پیشنهاد عفو و آزادی مشروط حداکثر تا یک سال

تبصره 1 - اعمال تنبیهات فوق مانع اختیارات قانونی دادستان نمی‌باشد.

تبصره 2 - در صورت تکرار تخلف، کیفرهای فوق به تشخیص شورای انضباطی تشدید خواهد شد.

تبصره 3 - در صورت لزوم پزشک زندان هر روز باید از زندانیانیکه به زندان انفرادی اعزام شده اند بازدید و معاینه به عمل آورده و در حفظ سلامتی و تامین بهداشت آنها مراقبت و تدابیر لازم به عمل آورد.

ماده 183- شورای انضباطی پس ازاتخاذ تصمیم می‌تواند تنبیهات مقرره را به اکثریت آراء کلاً یا جزاء به مدت شش ماه تعلیق نماید هرگاه در اینمدت زندانی مرتکب تخلف یا جرمی نشود اجرای تنبیهات مذکور کان لم یکن می‌گردد در غیر این صورت علاوه بر مجازات تخلف یا جرم ارتکابی اخیر، تنبیهات مقرره در تصمیم شورای انضباطی نیز بمورد اجراء گذارده خواهد شد.

ماده 184- آراء شورای انضباطی در خصوص تنبیه زندانیان به دستور رئیس زندان یا جانشین او اجرا و صورتمجلس حاکی از ذکر نوع تنبیه و اجرای آن تنظیم و در پرونده زندانی درج و بایگانی می‌گردد. هرگاه زندانی متخلف از تاریخ آخرین تخلف خود به مدت یک سال مرتکب تخلف یا جرم دیگری نشود و از خود مستمراً حسن اخلاق و رفتار نشان دهد آثار تبعی تنبیه مقرر منتفی و در غیر این صورت در مواقع عفو و بخشودگی در جدول رفتار زندانی به عنوان امتیاز منفی منظور و مورد نظر قرار خواهد گرفت.

ماده 185- هرگاه اعمال ارتکابی زندانی علاوه بر تخلف انضباطی واجد وصف جزایی یا حقوقی باشد ضمن محکومیت به تنبیهات مندرج در آییننامه مراتب به دادسرای محل جهت اتخاذ تصمیم قانونی گزارش می‌شود و توسط رئیس یا معاونت قضایی زندان تا حصول نتیجه پیگیری خواهد شد.

بند4- نحوه جبران خساراتیکه زندانیان به اموال زندان وارد می‌آورند

ماده 186- زندانی مکلف است کلیه خساراتی را که به زندان وارد می کند جبران نماید و در صورت عمدی بودن یا عدم پرداخت طبق مقررات قانونی به مراجع قضایی معرفی می‌گردد.

تبصره در صورتی که وجه خسارت یا جریمه تا مبلغ پانصد هزار ریال باشد رئیس زندان یا قائم مقام او می‌توانند وجه مذکور را از حساب یا وجه مربوطه به زندانی برداشت نمایند. در این صورت موضوع کتباً به زندانی ابلاغ می‌گردد.

بخش سه - رابطه زندانی با خارج از زندان

فصل اول - ملاقات زندانیان

ماده 187- کلیه زندانیان اعم از متهم و محکوم تحت نظارت کامل و طبق مقررات این آییننامه مجاز به داشتن ارتباط با بستگان و آشنایان خود می‌باشند و این ارتباط به وسیله ملاقات و مکاتبه انجام می پذیرد.

تبصره 1 - چنانچه ملاقات یا مکاتبه متهمی مخالف حسن جریان بازپرسی یا محاکمه باشد بازپرس یا دادستان می‌بایست کتباً ملاقات با زندانی یا مکاتبه وی را ممنوع اعلام کنند. در این صورت و در مدت ممنوعیت حسب مورد ملاقات با زندانی و یا مکاتبه او فقط با اجازه کتبی بازپرس یا دادیار تحقیق یا دادستان مجاز می‌باشد. تخلف از مفاد این تبصره موجب تعقیب انتظامی یا اداری متخلف خواهد بود. ولی به مجرد شروع محاکمه وکیل مدافع شخص بازداشت شده حق خواهد داشت که با او ملاقات نماید و هیچ یک از ماموران انتظامی یا اداری و قضایی نمی توانند به هیچ وجه از این ملاقات جلوگیری نمایند.

ماده 188 - محل ملاقات عمومی زندانیان حتی الامکان بایستی مجهز به دیوارهای شیشه‌ای و نشکن و وسایل تلفن و لوازم ضد صوت باشد و وسائل مذکور باید طوری تعبیه گردد که هنگام ملاقات و مکالمه زندانیان با اشخاص مزاحمت برای سایرین فراهم نگردد و مکالمات به سهولت انجام پذیرد.

تبصره مسئولین زندانها می‌توانند برای بنای چنین محلهائی که در جهت رفاه خانواده زندانیان احداث می‌گردد از اعتبارات انجمنهای حمایت از زندانیان محل استفاده نمایند.

ماده 189 - زوج یا زوجه، پدر، مادر، برادر و خواهر و فرزندان زندانی حق دارند طبق شرایط ملاقاتهای هفتگی با زندانی ملاقات کنند و سایر بستگان و دوستان زندانی در صورت لزوم با کسب اجازه از طرف رئیس زندان یا دادیار ناظر زندان می‌توانند ملاقات کنند.

ماده 190 - زندانیانی که حسن رفتار و کردار داشته باشند با صلاحدید ریاست زندان می‌توانند با همسر و فرزندان و پدر و مادر و برادر و خواهر خود با حضور مامور مراقب ملاقات حضوری نمایند.

ماده 191 - زندانیان موسسات کشاورزی، صنعتی و خدماتی نیز می‌توانند حداقل هفته‌ای یکبار با اشخاص مذکور در ماده 187 ملاقات نمایند. محل ملاقات این گروه از زندانیان در محل مناسبی که به این منظور اختصاص داده می‌شود انجام خواهد شد در این صورت حضور یک مامور مراقب ضروری است.

ماده 192 - زندانیان با موافقت رئیس زندان یا دادیار ناظر زندان در مواردی می‌توانند ملاقات خصوصی بدون حضور مراقب با همسر و فرزندان خود داشته باشند.

ماده 193 - وکلای دادگستری در صورت داشتن و کالتنامه رسمی برای حفظ حقوق موکل زندانی خود هر موقع ضرورت ایجاب نماید می‌توانند با اخذ مجوز کتبی از دادستان یا دادیار ناظر زندان در ساعات اداری به زندان مراجعه و با ارائه وکالتنامه رسمی به رئیس زندان در صورت امکان در اتاق مخصوص و مجزا از اتاق ملاقات عمومی با موکلان خود ملاقات نمایند و در صورت ممنوع الملاقات بودن زندانی، ملاقات با نظر مقامات قضایی مربوطه انجام می‌گیرد.

تبصره کانون وکلا می‌تواند در هر زندان به هزینه خود با نظر سازمان زندانها اتاقی بسازد که برای ملاقات وکلای دادگستری با موکلان زندانی آنها اختصاص داده شود.

ماده 194 - ملاقات دادستان و بازپرس یا جانشین وی یا دادیار تحقیق یا رئیس دادگاه رسیدگی کننده به پرونده متهم در حوزه قضایی که درخواست شود باید بدون حضور نگهبان انجام گردد.

ماده 195 - برنامه ملاقات عمومی در هر زندان از نظر روز و ساعت متناسب با فصول سال و نیاز هر محل به وسیله رئیس زندان تهیه و با تصویب مدیرکل مربوطه آگهی می‌شود.

تبصره 1 - برنامه ملاقات باید بگونه‌ای تنظیم شود که زنان و مردان ملاقات کننده و ملاقات شونده بتوانند به طور جداگانه با یکدیگر ملاقات نمایند.

تبصره 2 - برنامه ملاقات عمومی باید بگونه‌ای تنظیم شود که هر زندانی حداقل هفته‌ای یکبار ملاقات داشته باشد و مدت آن کمتر از 20 دقیقه نباشد.

ماده 196 - علاوه بر رئیس زندان، بازپرس یا جانشین او، دادیار تحقیق پرونده متهم، دادستان و دادیار ناظر زندان و رئیس دادگاه رسیدگی کننده به پرونده متهم تا زمان صدور حکم در صورت تشخیص ضرورت می‌توانند کتباً اجازه ملاقات زندانی را با اشخاص مجاز در آییننامه صادر نمایند.

تبصره در صورتی که برای زندانی از سوی شورای انضباطی محدودیت ملاقات در نظر گرفته شود موضوع با ذکر دلیل به مراجع مذکور در ماده فوق اعلام تا از دادن ملاقات خودداری نمایند.

ماده 197 - رئیس زندان می‌تواند تسهیلات ملاقات زندانیان بیمار را که در بیمارستان بستری بوده یا قادر به حرکت نیستند با نظر پزشک فراهم آورد.

ماده 198 - رد و بدل کردن نامه و اشیاء مجاز بدون اجازه رئیس زندان بهر نحو از انحاء بین ملاقات کننده و زندانی بکلی ممنوع می‌باشد و مامور ملاقات موظف به حفظ انتظام و انضباط کامل و اجرای دقیق ملاقات خواهد بود.

تبصره تخلف مامور ملاقات و یا قصور و تفصیر وی موجب تعقیب انتظامی یا اداری خواهد بود.

ماده 199 - ملاقات اتباع بیگانه باید با حضور یکنفر مترجم رسمی مورد اعتماد زندان انجام شود مگر آنکه مکالمات بزبان فارسی انجام گیرد. پرداخت دستمزد مترجم به عهده متقاضی یا انجمن حمایت زندانیان است.

ماده 200 - ملاقات نماینده سیاسی و کنسولی با اتباع زندانی خود با معرفی وزارت امور خارجه و با اجازه دادستان یا دادیار ناظر زندان با هماهنگی رئیس زندان خواهد بود.

ماده 201 - زندانیانیکه کشور آنها در ایران نماینده سیاسی ندارند می‌توانند با رعایت ماده فوق با نماینده سیاسی و کنسولی دولتی که سرپرستی آنها را به عهده گرفته ملاقات نمایند.

ماده 202 - در تمام مواردی که شخص خارجی با زندانی ملاقات می‌نماید باید با حضور یکنفر مامور انتظامی زندانی که حتی الامکان بزبان زندانی آشنائی داشته باشد صورت گیرد و صحبت باید بدون نجوا و با صدای بلند باشد. اگر ماموران مسئول ملاقات موضوع مذاکره طرفین را بر خلاف مقررات و نظامات داخلی زندان تشخیص دهد باید فوراً به ملاقات خاتمه دهد و چگونگی امر را به رئیس زندان گزارش نماید.

تبصره 1 : از ملاقات کنندگان عنداللزوم به هنگام ورود به محوطه زندان بازرسی دقیق به عمل می‌آید.

تبصره 2 : ورود و خروج اشیاء و لوازم صوتی و تصویری و عکسبرداری و فرستنده و گیرنده و امثالهم توسط ملاقات کنندگان ممنوع است.

ماده 203 - روسای زندانها باید ترتیبی اتخاذ نمایند تا سالن انتظار جهت استقرار ملاقات کنندگان مجهز به سرویس، فروشگاه و سایر وسائل رفاهی باشد و تدابیری اتخاذ گردد تا ملاقات کنندگان از مسیر مخصوص جدای از محوطه عمومی زندان به قسمت محل ملاقات هدایت شوند.

ماده 204 - در تمامی موارد تنظیم برنامه ملاقات از نظر روز و ساعت و طول مدت ملاقات و چگونگی و کیفیت آن با نظر رئیس زندان خواهد بود.

فصل دوم مکاتبات زندانی

ماده 205 - زندانی که ممنوع الملاقات نباشد می‌تواند حداکثر در هفته دو نامه با رعایت موازین شرعی و قانونی به عنوان اشخاص مشروحه زیر نوشته و به وسیله نامه رسان زندان ارسال دارد:
همسر و فرزندان، پدر و مادر، برادر و خواهر، قیم قانونی و وکیل رسمی یا بدیگر بستگان و دوستان نزدیک خود نامه به مراجع رسمی با حضور مسئول قسمت ارسال نامه ها امضا و انگشت زده می‌شود و اثر انگشت و امضا نویسنده وسیله مسئول فوق گواهی شده و به مهر قسمت مربوطه ممهور می‌گردد.

تبصره 1 - زندانی ممنوع الملاقات می‌تواند با اجازه مقامات قضایی مربوطه در صورت لزوم نامه سرگشاده بخانواده یا وکیل رسمی نوشته و پس از تایید مقام قضایی ارسال دارد.

تبصره 2 - هر زندانی می‌تواند با رعایت موازین شرعی و قانونی ماهی یک نامه سرگشاده به عنوان مقامات زیر نوشته و توسط نامه رسانی زندان ارسال دارد:
ریاست جمهوری - ریاست مجلس شورای اسلامی - ریاست قوه قضائیه - وزیر دادگستری - رئیس دیوان عالی کشور - دادستان کل کشور - رئیس سازمان بازرسی کل کشور - دادستان انتظامی قضات - رئیس دادگاه دادستان مربوطه - دادیار یا بازپرس مربوطه - دادیار ناظر زندان و رئیس سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور.

ماده 206 - در مواقع ضروری و فوق العاده زندانی می‌تواند با اجازه رئیس زندان بیش از حد مقرر با بستگان خود یا مقامات صلاحیتدار قانونی با کسانی که به نحوی از انحاء در تعلیم و تربیت و حل مشکلات شخصی و خانوادگی و اجتماعی او صالح و موثر باشند با رعایت مقررات مربوطه مکاتبه نماید.

ماده 207 - نامه های صادره و وارده زندانی باید به وسیله رئیس زندان یا مسئول قسمت ارسال نامه های زندانیان که باید از بین ماموران مجرب و مورد اعتماد زندان انتخاب شود دقیقاً بررسی و مطالعه شده و پس از امضا و مهر قسمت مذکور به مقصد ارسال شود.

ماده 208 - نامه هائی که مندرجات آن مفسده انگیزه [انگیز] یا مخالف با نظامات زندان یا خلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه و عفت عمومی بوده و موجب هتک حرمت اشخاص شود یا متضمن الفاظ رکیک و مستهجن و فحش و ناسزا و تهدید و یا تهمت و افترا باشد همچنین عرضحالهای غیر موجه و مکرر درباره موضوعاتی که قبلاً مورد رسیدگی قرار گرفته و تهیه و ارسال آنها صرفاً به منظور مزاحمت باشد به دستور رئیس زندان ضبط شده و نویسنده نامه طبق مقررات این آییننامه تنبیه و تحت تعقیب جزایی قرار خواهد گرفت.

ماده 209 - متن نامه ها باید با خط خوانا و روشن و به زبان فارسی نوشته شده و موضوع آن درباره بیان حقایق مربوط به اوضاع و احوال خانوادگی و شخصی و جریان دعوای مربوطه به نویسنده نامه باشد.

ماده 210 - کلیه نامه های صادره باید در دفتر خصوصی ثبت و نام و نام خانوادگی و مشخصات کامل شماره قرار یا دادنامه، شماره زندانی، شماره آسایشگاه نویسنده نامه و نشانی و عنوان گیرنده با خط خوانا روی پاکت نوشته شود تا در صورت برگشت آن با استفاده از مندرجات دفتر مذکور عیناً به نویسنده نامه مسترد شود.

ماده 211 - نامه هائی که به زبان خارجی نوشته می‌شود اگر در محل برای ترجمه و بررسی آن وسیله‌ای موجود نباشد بایستی عیناً به اداره کل زندانها و نهایتاً سازمان زندانها ارسال گردد تا پس از بررسی های لازم چنانچه ارسال آن به مقصد بدون مانع باشد جهت ارسال به زندان مربوطه اعاده شود.

ماده 212 - زندانیان اتباع خارجه می‌توانند از طریق وزارت امور خارجه با نماینده سیاسی و کنسولی خود مکاتبه نمایند و نامه های آنها باید طبق مقررات این آییننامه بررسی و به مقصد فرستاده شود.

ماده 213 - در مواقع ضروری ارتباط زندانی به وسیله تلگراف یا تلفن با اشخاص یا مقامات رسمی با رعایت مقرات این آییننامه و موافقت قبلی رئیس زندان با هزینه شخصی زندانی بلااشکال است.

ماده 214 - واحدهای بازرسی ادارات کل موظفند برای هر زندان صندوق شکایات تهیه و در دسترس زندانیان قرار دهند تا در صورتی که زندانیان از امور بازداشتگاه یا زندان شکایت داشته باشند بتوانند شکایت خود را با ذکر دلیل ضمن نامه‌ای که هویت دقیق زندانی روی پاکت قید شده باشد مستقیماً در صندوق مذکور قرار دهند این صندوق هر ده روز یکبار بازرسی اداره کل باز و شکایت آن به وسیله واحد بازرسی تعیین می‌شود.

ماده 215 - توزیع و قبول نامه های زندانیان از ساعت 11 صبح الی 14 می‌باشد. جز در موارد اضطراری و یا وصول تلگراف و یا هر نامه بایستی حداکثر ظرف 2 روز از تاریخ وصول به دست زندانی یا مرجع مربوطه برسد.

ماده 21 [216] - در صورتی که زندانی از نحوه اجرای بازداشت یا حبس خود و یا هر امر دیگر از امور بازداشتگاه و زندان شکایت داشته باشد می‌تواند شکایت خود را با ذکر دلیل ضمن نامه‌ای سربسته مستقیماً به رئیس زندان اعلام نماید و نامبرده مکلف است این قبیل نامه ها را به مراجع مربوطه ارسال دارد.

فصل سوم : طرز دریافت مرسولات پستی و هدایا

ماده 217 - زندانی می‌تواند کتب مذهبی و علمی و تحصیلی و هر کتاب یا نشریه مجاز را با نظر مسئول فرهنگی زندان دریافت و مطالعه نماید.

ماده 218 - زندانی مجاز نیست در مدت اقامت خود در زندان از خارج لباس و یا مواد خوراکی دریافت نماید لیکن ملاقات کنندگان مجازند از فروشگاههای زندان هدایائی ابتیاع نمایند که این هدایا توسط مامورین زندان به زندانی تحویل می‌شود.

تبصره هر زندانی می‌تواند 10 روز قبل از آزادی از خارج لباس دریافت نماید و این لباس به انبار تحویل می‌گردد تا زندانی هنگام خروج از آن استفاده نماید.

ماده 219 - مرسولاتی که توسط پست برای زندانی ارسال می‌شود به وسیله مامورین زندان بازدید و تحویل گرفته می‌شود. چنانچه مرسولات از اشیائی باشد که نگهداری آن جرم محسوب می‌گردد. مراتب ضمن گزارش جهت اتخاذ تصمیم به مقام قضایی ذیصلاح اعلام و در صورتی که نگهداری آنها در داخل زندان ممنوع باشد به خانواده زندانی مسترد و یا جزو اموال زندانی محسوب و تا آزادی وی ضبط خواهد شد.

فصل چهارم : مرخصی زندانیان

ماده 220 (منسوخ 1376/07/06)- در مواردی از قبیل ازدواج فرزندان، فوت بستگان نسبی یا سببی درجه اول از طبقه اول یا ابتلاء آنان به بیماری که به علت آن برای مدت طولانی قادر به حرکت نباشد، رئیس زندان می‌تواند زندانی را تحت مراقبت مامورین با لباس شخصی به مدت حداکثر 8 ساعت به خارج از زندان اعزام دارد. و پس از ملاقات یا پایان مراسم به زندان اعاده می‌گردد. موضوع لازم است به دادستان یا دادیار ناظر زندان گزارش شود.

تبصره(منسوخ 1376/07/06): آن دسته از زندانیان که در مدت تحمل کیفر در زمینه حفظ قرآن مجید با التزام عملی به سایر احکام توقیفاتی به دست آورند علاوه بر ده روز مرخصی سالیانه می‌توانند بازاء حفظ هر جزء قرآن از پنج روز مرخصی با رعایت شرایط ذکر شده در آیین نامه زندانها استفاده کنند.

ماده 221 (منسوخ 1376/07/06)- محکومین به کلاهبرداری و چک بلامحل بیش از ده میلیون ریال، حبس ابد، اعتیاد، قاچاق مواد مخدر، اختلاس، ارتشاء، سرقت، سرقت مسلحانه، جاسوسی، اقدام علیه امنیت کشور، محکومین به حدود الهی، دائر کنندگان مراکز فساد «عشرتکده» محکومین به قصاص و زندانیانی که تحت قرار بوده به هیچ وجه نمی توانند از مرخصی استفاده نمایند.

تبصره(منسوخ 1376/07/06): به منظور ایجاد تعهد و تضمین کافی نسبت به بازگشت زندانی لازم است قبل از استفاده از مرخصی تامین مناسبی به تشخیص مرجع قضایی ازمتقاضی واجد شرایط اخذ گردد و در صورت غیبت زندانی در پایان مدت مرخصی نسبت به ضبط تامین اخذ شده اقدامات قانونی به عمل آید.

ماده 222 (منسوخ 1376/07/06)- زندانیان واجد شرایط استفاده از مرخصی فقط در محدوده ای مجاز به تردد هستند که از طریق مرجع قضایی صراحتاً تعیین شده باشد.

تبصره(منسوخ 1376/07/06): به منظور اطلاع از وضعیت زندانی در طول مرخصی لازم است تاریخ شروع و خاتمه مرخصی و محل تردد زندانی به نزدیکترین یگان انتظامی به وسیله زندان کتباً اعلام گردد تا مراقبت لازم معمول گردد.

ماده 223 (منسوخ 1376/07/06)- در صورت غیبت زندانی برابر تبصره ماده 547 قانون مجازات اسلامی «تعزیرات» با صدور حکم مرجع قضایی نسبت به وی اقدام خواهد گردید. و علاوه بر آن تا پایان محکومیت از امتیاز مرخصی محروم می‌گردد.

تبصره 1 - مرخصی اعطائی از سوی مقامات قضایی در صورتی اجرا می‌شود که اخلاق و رفتار زندانی مورد تایید مسئولین زندان باشد.

تبصره 2 - زندانی در هر شش ماه نمی‌تواند بیش از یک بار از مرخصی استفاده کند و زمانی که در مرخصی بسر می‌برد حق خروج از حوزه قضایی مربوطه را ندارد مگر با اجازه کتبی دادستان و با اطلاع کتبی به زندان.

تبصره 3 - به کسانی که در بازداشت موقت بسر می‌برند و یا بدلیل عجز از پرداخت وثیقه یا معرفی کفیل در بازداشت بسر می‌برند مرخصی اعطاء نخواهد شد مگر به دستور و مسئولیت مقام قضایی رسیدگی کننده به پرونده.

تبصره 4 - در صورت لزوم توسط مقام اعطاء کننده مرخصی از زندانی تضمین با تعهد کافی برای بازگشت به زندان اخذ خواهد شد اگر زمانی پس از پایان مرخصی در وقت معین خود را به زندان معرفی ننماید. علاوه بر اقدام قانونی ایام مرخصی جزء ایام بازداشت وی محسوب نخواهد شد.

فصل پنجم : انتقال، اعزام و بدرقه زندانی

ماده 224 - هر متهم یا محکوم در بازداشتگاه و زندانی که در حوزه قضایی صادر کننده قرار یا حکم قرار دارد نگهداری می‌شود. مگر در مواردی که دادگاه صادر کننده حکم مطابق قانون محل دیگری را برای تحمل کیفر تعیین نماید.

ماده 225 - تعیین محل نگهداری محکومین و متهمین خطا کاران در حوزه قضایی و تعیین ساعات و دفعات و نوع ملاقات و سایر ترتیبات انجام ملاقات و مرخصی و اعزام زندانی به موسسات صنعتی و کشاورزی و خدماتی و مراکز درمانی و تربیتی و آموزشی و مراجع قضایی و نقل و انتقال آنان با رعایت مفاد این آیین نامه بر عهده سازمان می‌باشد.

ماده 226 - روسای زندانها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی موظفند هر دو ماه یکبار در صورت تقاضای محکوم و یا راساً به تشخیص خود تغییر نوع زندان محکوم را بر حسب بهبود وضع اخلاقی محکوم یا تنزل آن به مرکز پذیرش و تشخیص پیشنهاد کنند تا برای اتخاذ تصمیم در شورای طبقه بندی مطرح گردد.

ماده 227 - در هر مورد که نگهداری زندانی در زندان محلی مخالف مصالح آن شهرستان یا استان باشد با موافقت مقامات قضایی مربوطه و تعیین محل انتقال به وسیله اداره کل زندانها با جلب نظر شورای طبقه بندی به حوزه قضایی دیگری منتقل می‌شود.

ماده 228 - انتقال محکومین به زندان دیگر با پیشنهاد رئیس زندان و تصویب شورای طبقه بندی و موافقت مدیرکل یا به دستور ریاست سازمان انجام می‌پذیرد.

تبصره 1 - انتقال زندانی از حوزه قضایی به حوزه قضایی دیگر مستلزم موافقت دادستان مربوطه و مدیرکل مبداء و مقصد خواهد بود.

تبصره 2 - پس از انتقال زندانی به زندان جدید کلیه امور قضایی و اجرایی بعدی به عهده دادستان حوزه قضایی زندان جدید خواهد بود بدیهی است دادستان مبدا به دادستان مقصد نیابت قضایی اعطاء خواهد نمود.

تبصره 3 - زندانی یا خانواده او می‌توانند تقاضای خود را در مورد انتقال به رئیس زندان مقصد یا مبدا تقدیم نموده تا طبق مفاد این ماده عمل شود. در این صورت هزینه های متعلقه به عهده زندانی است.

ماده 229 - اعزام و بدرقه زندانی به دادگاه یا دادسرا باید به وسیله دو نفر مامور مراقب به نحوی که یکی بدون سلاح و دیگری مجهز به سلاح (مسلح و به ضامن) باشد به ترتیب زیر انجام شود:
در مواقعی که زندانی با وسائط نقلیه زندان به دادگاه و سایر مراجع اعزام می‌شود باید دو دست او در داخل اتومبیل به وسیله دستبند مقید گردد. بمحض پیاده شدن از وسیله نقلیه مذکور یا مواقعیکه زندانی بدون وسائط نقلیه بدرقه می‌شود بایستی دست راست او به وسیله دستبند به دست چپ مامور بدون سلاح مقید شود و مامور دیگری که به سلاح کمری مجهز است با فاصله دو قدمی پشت سر او حرکت کند.
در مواقعیکه زندانی به دادگاه و یا دفتر کار سایر مراجع قضایی وارد می‌شود ماموران بدرقه و محافظان او نیز وارد آنجا خواهند شد و به دستور مقامات قضایی دستبند زندانی باز می‌شود و در صورتی که دستور خروج ماموران از اطاق صادر گردد به مسئولیت مقام دستور دهنده پس از امضا اجازه نامه که نمونه اش منضم به این آیین نامه می‌باشد ماموران بدرقه پشت درب اطاق مراقب و محافظ زندانی خواهند بود. در صورت تشخیص رئیس زندان ممکن است از زدن دستبند به دست زندانی صرفنظر شود.

تبصره 1 - در مواقع بدرقه زندانیان باید حتی المقدور آنها را از جای خلوت عبور داده و از توهین و سرزنش اشخاص در امان داشت.

تبصره 2 - برای انتقال دسته جمعی یا گروهی زندانیان به تعداد کافی از مامورین مراقب استفاده خواهد شد.

ماده 230 - حتی الامکان باید ترتیبی اتخاذ شود که احتیاجات درمانی و بهداشتی زندانیان بیمار در داخل زندان به وسیله موسسات مسئول تامین شود تا به انتقال زندانی به خارج از زندان نیازی نباشد.
معهذا در موارد ضروری و فوری خروج زندانی از زندان برای معالجه بایستی با تائید پزشک قانونی یا پزشک بهداری زندان و اجازه رئیس زندان و اطلاع دادیار ناظر زندان باشد.

فصل ششم - روابط عمومی

ماده 231 - زندانیان می‌توانند از اخبار کشور از طریق وسایل ارتباط جمعی مجاز در داخل زندان مانند رادیو، تلویزیون، و حداقل یک روزنامه کثیرالانتشار اطلاع حاصل نمایند.

ماده 232 - در صورت امکان در هر زندان می‌بایست زیر نظر واحد فرهنگی نشریه ماهانه منتشر و اطلاعات مربوط به فعالیتهای اصلاحی و ارشادی زندانیان و مقررات انتظامی زندان با درج مقالاتی که به وسیله مربیان یا زندانیان تهیه می‌شود در آن منعکس گردد. زندانی حق ندارد در ضمن مقالات خود کمکهای مادی یا انجام خدمتی را از مردم طلب نماید و مطالب مندرج در نشریه داخلی زندان باید صرفاً واجد جنبه های اخلاقی، تربیتی، علمی، تفریحی و سرگرم کننده باشد.

ماده 233 - اجازه بازدید از زندان به دستور کتبی مدیرکل زندانها فقط به کسانی داده می‌شود که در رشته های مربوط به علوم مذهبی، اجتماعی، اخلاقی، تربیتی، جزایی و علوم اداره زندانها تدریس و یا تحقیق می‌نمایند یا آنهائیکه در انجمنهای خیریه به فعالیتهای مذهبی، اجتماعی و اصلاح زندانیان عضویت دارند.

تبصره 1 - بازرسان قوه قضائیه و سازمان بازرسی کل کشور و مامورین معرفی شده از سوی سازمان زندانها از شمول این ماده مستثنی می‌باشند.

بصره [تبصره] 2 - ورود با سلاح گرم یا سرد به داخل زندانها به طور کلی ممنوع است و تخلف از آن بر حسب مورد موجب تعقیب انتظامی یا اداری خواهد بود.

ماده 234 - عکس برداری، ردوبدل کردن اشیا، نامه، حمل ضبط صوت، ربین [دوربین] عکاسی، مواد ممنوعه و نظایر این قبیل اعمال برای بازدید کنندگان در مواقع بازدید ممنوع می‌باشد.

ماده 235 - بازدید کنندگان باید قبلاً اجازه مخصوص به امضا رئیس زندان اخذ و به هنگام ورود برگ شناسائی و اجازه کتبی خود را به مسئول امور نگهبانی زندان ارائه دهند، ساعت ورود و مشخصات کامل و علت بازدید و ساعت خروج آنها باید در دفتر مخصوص بازدید کنندگان ثبت گردد هرگاه بازدید کننده نظرات اصلاحی یا انتقادی داشته باشد نتیجه مشاهدات و استنباطات خود را در دفتر مزبور منعکس می‌نماید در این صورت مراتب باید از طریق اداره کل به سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی گزارش شود تا از اینگونه همکاریها و راهنمائیها در بهبود وضع زندانها حداکثر استفاده به عمل آید.

ماده 236 - تهیه فیلم و خبر انتشار شرح احوال و عکس زندانیان به طوریکه باعث شناسائی و رسوائی آنها نشود و یا خود کتباً به آن رضایت دهند، با اجازه معاونت فرهنگی سازمان زندانها مجاز خواهد بود.

فصل هفتم - امور خصوصی و خانوادگی زندانیان

ماده 237 - تقاضای ازدواج یا طلاق زندانی به اطلاع دادستان محل می‌رسد انجام عقد نکاح و طلاق و تنظیم هرگونه سند معامله و قرارداد یا تعهدیکه یکطرف آن زندانی باشد بایستی با اجازه دادستان یا دادیار ناظر زندان در زندان به وسیله یکی از سردفتران اسناد رسمی با شرایط عادلانه تر از سایر دفاتر اسناد رسمی انجام پذیرد تا موجب تضییع حقوق زندانی یا اشخاص حقیقی و حقوقی دیگر نشود.

ماده 238 - برای تسهیل بازگشت زندانیان به زندگی عادی باید در حفظ روابط و علایق خانوادگی آنان اهتمام لازم به عمل آید به همین منظور مددکاران اجتماعی در زندانها موظفند به طور منظم با زندانی، در تماس بوده با جلب اعتماد زندانی در رفع مشکلات و تامین احتیاجات مادی و معنوی او و خانوده‌اش از طریق دوایر ذیربط و نتیجتاً در ایجاد روابط حسنه با خانواده و تحکیم مبانی آن موثر و مفید واقع شوند، تماس سایر مامورین زندان با خانواده زندانی ممنوع و موجب تعقیب انتظامی یا اداری است.

تبصره ارتباط با خانواده زندانی توسط مددکار الزاماً با هماهنگی و اطلاع ریاست زندان خواهد بود.

بخش چهار : مقررات مربوط به نحوه آزادی زندانیان

فصل اول : آماده سازی زندانیان برای خروج از زندان

ماده 239 - از جمله وظائف مهم مددکاران اجتماعی زندان آماده نمودن زندانیان برای بازگشت به محیط خارج از زندان می‌باشد، مددکاران اجتماعی باید خصوصاً در ماههای آخر محکومیت هر زندانی سعی نمایند برنامه سازگاری زندانی را با زندگی اجتماعی عادی خارج از زندان تنظیم و منطبق نموده و با استفاده از امکانات موجود در این زمینه اهتمام به عمل آورند.

ماده 240 - اجرای احکام و سجل کیفری زندان موظف است آخر هر هفته صورت محکومانی را که دو ماه به پایان محکومیت آنان باقی مانده است تهیه و به قسمت رسیدگی و مددکاری تسلیم نماید اداره مراقبت بعد از خروج با همکاری و کمک انجمن حمایت زندانیان و انجمنهای خیریه و ادارات کاریابی و مشاغل وزارت کار و امور اجتماعی نسبت به زندانیانیکه ماوی و شغلی ندارند حداقل تا سه ماه پس از آزادی از زندان حمایت مادی و معنوی به عمل می‌آورند.

ماده 241 - دو ماه قبل از موعد آزادی اتباع بیگانه از زندان مراتب باید کتباً از طریق وزارت امور خارجه به نمایندگان سیاسی و امور کنسولی کشور متبوع آنها اطلاع داده شود تا عندالاقتضاء نسبت به تعیین وضع آنها بعد از خروج از زندان پیش بینی و اقدام لازم به عمل آورند.

ماده 242 - در مورد زندانیان بی بضاعت که پس از آزادی از زندان می‌خواهند بموطن خود مراجعت نمایند بایستی رئیس زندان پیش بینی های لازم را به عمل آورده موجبات اعزام آنها را به مقصد مورد نظر فراهم سازد هزینه سفر آنها به وسیله اداره زندان یا انجمن حمایت زندانیان تامین و پرداخت خواهد شد.

ماده 243 - زندانیان بیمار و بی بضاعتی که در حال بیماری آزاد می‌شوند بایستی از طریق انجمن های حمایت زندانیان تا حصول بهبودی و توانائی انجام کار مایت قرار گیرند و چنانچه از کار افتاده یا معلول باشند با توجه به امکانات انجمن و طبق مقررات از آنها حمایت شود.

ماده 244 - مسئولان و کارکنان واحد فرهنگی به طور مستمر با زندانیان در تماس بوده ضمن موعظه مذهبی و تعلیم مبانی عقیدتی اسلام و تبلیغ و راهنمائی لازم نسبت به تهذیب و تزکیه نفس و تحکیم مبانی زندانیان و الفت آنان به اخلاق اسلامی و علاقه آنان به زندگی سالم و عمل صالح اقدام نموده و در حل مشکلات روحی و تسکین درونی و ایجاد امید به اصلاح و زندگی صحیح در آنان جهت بازگشت مجدد به جامعه و ادامه زندگی سالم اجتماعی تلاش می‌نمایند اجرای برنامه های نماز و عبادات برعهده کارکنان یا نمایندگان این واحد است.

ماده 245 - روانشناسان تربیتی زندان موظفند با همکاری مددکاران اجتماعی و استفاده از پرونده شناسائی شخصیت زندانیان ضمن اتخاذ روش تحلیلی علل ناسازگاری، ناراحتی های روانی آنان را مورد بررسی و امعان نظر قرار داده پس از گزارش نظرات خود به شورای طبقه بندی نسبت به مداوای آنان اهتمام و اقدام لازم به عمل آورده، در صورت تشخیص بیماریهای حاد روانی بیمار را به روانپزشک معرفی نمایند.

ماده 246 - روانپزشک و در غیاب او پزشک زندان موظف است با همکاری روانشناس تربیتی زندان نسبت به بستری کردن بیماران روانی و معالجه آنان اقدام نموده و در صورتی که عارضه بیماری آنان منجر به جنون یا اختلال مشاعر تشخیص داده شود مراتب را در اسرع وقت از طریق واحد مربوطه به رئیس پزشکی قانونی جهت اعلام نظر پزشکی و اطلاع به مقامات قضایی گزارش نموده برای انتقال و معالجه آنان در یک موسسه درمانی و تامینی تدابیر شایسته قانونی اتخاذ نماید.

ماده 247 - مربیان مذهبی، علمی و حرفه‌ای و تربیتی زندان موظفند در اجرای برنامه های مربوطه با همکاری مسئولان به تهذیب اخلاق، تزکیه نفس، آموزش و پرورش و ارتقاء سطح اطلاعات و مهارت علمی و فنی زندانیان کوششهای لازم را به عمل آورده ضمن پیشنهاد تهیه وسائل مورد لزوم جهت تحصیلات علمی و حرفه‌ای آنان در تهیه آنها از طریق واحد های مربوطه و در صورت لزوم جلب همکاری سایر سازمانهای دولتی اقدام به عمل آورند.

ماده 248 - محکومان در طول اقامت در زندان و یا موسسات صنعتی و کشاورزی و خدماتی و یا اقامت در موسسات اقدامات تامینی و تربیتی از حیث تحولات در خصوصیات اخلاقی و مذهبی و تشخیص سلامت بدنی و روحی تحت مراقبت و بررسی متخصصین زندان یا موسسه مربوطه قرار خواهند داشت.

فصل دوم - نحوه آزادی زندانیان

ماده 249 - رئیس هر زندان یا جانشین او مکلف است پرونده زندانیانیکه به حکم مراجع قضایی یا در انقضای مدت محکومیت باید از زندان آزاد شوند دقیقاً بررسی نمایند و چنانچه از نظر سوابق موجود اشکالی به نظر نرسد بدون وقفه و تاخیر نسبت به آزادی آنها بر طبق سابقه و دستور رسیده اقدام نماید و پس از آزاد شدن زندانی ساعت و روز آزادی او باید در همان روز به وسیله رئیس زندان کتباً بدادسرای مجری حکم یا دادگاه صادر کننده آن اعلام نماید. موضوع آزادی به امضا و اثر انگشت زندانی خواهد رسید.

ماده 250 - نامه های مربوط به آزادی زندانیان باید در اجرای احکام و سجل کیفری زندانیان دقیقاً بررسی و پس از ثبت در دفتر مخصوص به آزادی زندانیان بلافاصله به مسئول امور نگهبانی ابلاغ شود.

ماده 251 - اجرای احکام و سجل کیفری مکلف است یک هفته قبل از پایان مدت محکومیت زندانیان به پرونده آنان دقیقاً رسیدگی نموده و برگ آزادی صادر و به رئیس زندان اعلام و تسلیم نماید.

ماده 252 - زندانی موقع آزادی مکلف است البسه و لوازم دولتی را که همراه خود دارد عیناً مسترد نموده و با تسلیم رسید مربوطه به وجوه نقدی و اسناد و اشیاء قیمتی و البسه و لوازم شخصی و دفترچه های بانکی خود این اسناد و دفاتر و لوازم را به هنگام خروج از زندان دریافت نماید چنانچه زندانی هنگام خروج البسه کافی نداشته و فاقد بضاعت باشد رئیس زندان از طریق انجمن حمایت زندانیان موظف به تهیه آنان می‌باشد.

ماده 253 - زندانی مکلف است موقع آزادی از زندان نشانی کامل اقامتگاه و محل سکونت و شماره تلفن خود را تعیین و به دفتر زندان تسلیم نماید.

ماده 254 - این آییننامه مشتمل بر 254 ماده و 96 تبصره در تاریخ 7/ 1/ 1372 به تصویب رئیس قوه قضائیه رسیده و از تاریخ مزبور کلیه آییننامه های سابق و همچنین آییننامه اجرایی قانون تبدیل شورای سرپرستی زندانها به سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی مصوب 7/ 11/ 64 لغو می‌گردد.

دریافت فایل پی‌دی‌اف