آیین نامه دستگاه های مولد بخار و دیگ های آب گرم

ماده 1 - تعاریف:

الف) دستگاه مولد بخار یا دیگ بهر دستگاه یا محفظه بسته ای اطلاق میشود که در آن بخار آب با فشار بیشتر از فشار هوای خارج تولید میگردد.

ب) مولد بخار با فشار قوی یا متوسط به آن نوع از دستگاههای مولد بخار اطلاق می‌شود که در آن حد اعلای فشار موثر مجاز بیش از یک کیلوگرم بر سانتیمتر مربع (15 پاند بر اینچ مربع) باشد.

ج) مولدهای بخار با فشار ضعیف منحصراً بآن قسم از دستگاه های بخار اطلاق میگردد که فشار موثر مجاز آن از یک کیلوگرم بر سانتیمتر مربع (15 پاند بر اینچ مربع) تجاوز ننماید.

د) دیگهای آب گرم بآن نوع از دستگاههای گرم کننده آب اطلاق میگردد که فشار موثر داخلی آن از ده کیلوگرم بر سانتیمتر مربع (°15 پاند بر اینچ مربع) تجاوز نکند و یا در صورت فشار بیشتر درجه حرارت آب از °12 درجه سانتیگراد (°25 درجه فارنهایت) بیشتر نباشد و در هر حال نباید در آن بخار آب تولید شود.

ه-) مقصود از فشار موثر داخلی یکدستگاه تحت فشار اضافه فشار داخل آن نسبت بهوای خارج میباشد که برحسب کیلوگرم بر سانتیمتر مربع و یا پاند بر اینچ مربع مشخص میگردد.

فصل اول - دستگاه های مولد بخار به طور کلی

بخش 1 - طرز ساختمان

ماده 2 - مولد بخار و لوازم مربوطه باید طوری طرح و ساخته شود که اولا برای کار مورد نظر مناسب باشد و ثانیا دارای مقاومت کافی در مقابل فشارهای داخلی که تحت آن قرار خواهد گرفت باشند.

ماده 3 - مولد بخار و لوازم و اتصالات مربوطه باید از مصالح مناسب و مرغوب و بدون عیب و با وزن و ضخامت کافی بر طبق مشخصات فنی مورد قبول کشورهای صنعتی درجه یک ساخته شده باشد.

بخش 2 - لوحه شناسائی

ماده 4 - هر مولد بخار باید دارای لوحه فلزی نصب شده شامل اطلاعات زیر باشد.

الف) نام سازنده.

ب) شماره ردیف کارخانه سازنده.

ج) سالی که ساخته شده است.

د) حداکثر فشار موثر مجاز.

ماده 5 - منظور از سازنده کارخانه یا کارگاه یا شخصی است که به وسیله یا بمسئولیت او قطعات دستگاه تهیه و سوار گردیده به صورت قابل استفاده تحویل شده باشد.

بخش 3 - مدارک و مشخصات مولد بخار

ماده 6 - هر مولد بخار هنگام ساختن و فروختن باید گواهینامه ای همراه داشته باشد.
این گواهینامه باید شامل کلیه مدارک و مشخصات فنی که از طرف سازنده به کار رفته و همچنین محاسبات فنی فرم ها و ابعادیکه بالوحه شناسائی تطبیق نماید باشد.

ماده 7 - گواهینامه مذکور در ماده 6 باید شامل نتایج آزمایشهائیکه در حین ساختمان مولد بخار روی مصالح و خود آن به عمل آمده است باشد.

ماده 8 - گواهینامه مذکور در تمام مدت استفاده از دستگاه باید همراه آن نگاهداری شود.

بخش 4 - بازرسی

ماده 9 - مولد بخّار باید از داخل و خارج به وسیله بازرسان بصیر که از طرف مقام صلاحیت دار اجازه داشته باشند به ترتیب زیر بازرسی گردد:

الف) در حین ساختمان.

ب) بعد از نصب و قبل از آن که به کار انداخته شود.

ج) پس از هر تعمیر یا تجدید ساختمان و قبل از آنکه مجددا به کار انداخته شود.

د) منظما و متناوبا در فواصل کمتر از 14 ماده اعم از اینکه دستگاه تحت فشار و بهره برداری باشد یا نباشد.

ماده 10 - هر موقع که از طرف مقام صلاحیت دار دستور بازرسی داخلی مولد بخاری صادر شود مالک یا بهره بردار موظف است برای موعد تعیین شده دستگاه را تخلیه و سرد باز و شستشو نماید.

ماده 11 - در مورد مولدهای بخار با اجاق داخلی لازم است برای تسهیل عمل بازرسی قطعات شبکه (سیخ) و همچنین مقداری از آجرهای نسوز دور دهانه و قطعات دیگری که مزاحم بازرسی مورد نظر باشد برداشته شود.

ماده 12 - برای آزمایش آب سرد (هیدروستاتیک) فشار آزمایش نباید از یک برابر و نیم حداکثر فشار موثر مجاز مولد بخار تجاوز نماید و این آزمایش طبق ترتیباتی که از طرف مقام صلاحیتدار داده می‌شود باید صورت گیرد.

ماده 13 - برای آزمایش هیدروستاتیک لازم است سوپاپهای اطمینان برداشته شده و محل آن به وسیله در پوش با مقاومت کافی مسدود گردد.

ماده 14 - پس از آزمایش آب سرد طبق ماده 12 باید مجدداً سوپاپهای اطمینان را سوار نموده دستگاه را با فشار عادی مربوطه برای مطمئن شدن از صحت کار سوپاپهای اطمینان آزمایش نمود.

ماده 15 - چنانچه در اثر بازرسی معلوم گردد که به کار انداختن دستگاه اطمینان بخش نیست و یا آنکه دستگاه مجهز بلوازم حفاظتی کامل نبوده و یا این لوازم بوجه صحیح تنظیم و ترتیب داده نشده تا زمانی که نواقص فوق الذکر مرتفع نگردد به کار انداختن دستگاه ممنوع خواهد بود.

ماده 16 - در صورتی که در ضمن بازرسی معایب و فرسودگیهائی مشاهده گردد که احتمال انفجار دستگاه برود لازم است فشار مجاز دستگاه را به حد کافی تقلیل دهند تا از امکان خطر احتمالی جلوگیری شود. و این تقلیل فشار باید با رعایت مدتی که دستگاه مشغول کار بوده تعیین گردد.

ماده 17 - ولتاژ چراغهای الکتریکی دوره گرد یا ابزارهای برقی دستی که برای بازرسی یا تعمیرات مولد بخار به کار برده میشود نباید از 25 ولت تجاوز کند (به استثنای ماشین جوش برق)

فصل دوم
مولدهای بخار با فشار متوسط و قوی

بخش 1 - مرکز تولید بخار (دیگخانه)

ماده 18 - مرکز تولید بخار با فشار قوی و متوسط در موسسات صنعتی لازم است در محل جداگانه ای بفاصله لااقل سه متر از بناهای دیگر بوده و با مصالح غیرقابل اشتعال ساخته شده باشد مگر آنکه بنای اصلی که دیگخانه در آن قرار دارد با مصالح غیرقابل اشتعال ساخته شده باشد.
بالا و اطراف دستگاه لازم است دور از مواد سوختنی بوده و هیچگونه استفاده ای برای گذاردن و انبار کردن اشیاء از آن به عمل نیآید.

ماده 19 - چنانچه در مجاورت مرکز تولید بخار محلی باشد که در آن مواد قابل انفجار و یا مواد سریع الاشتعال بهر نحوی وجود داشته و یا تولید شود لازم است دیوار فاصل دو قسمت کامل و بدون هرگونه منفذ و معبر و بریدگی باشد.

ماده 20 - در مراکز بخار و همچنین در محلهای زیر آب - خاکستردان و معابر لوله های بخار تحت فشار و هر محل دیگری که خطر محصور شدن کارگران هنگام انفجار یا ترکیدن دستگاهها در بین باشد لازم است لااقل دو راه خروج آزاد وجود داشته باشد.

ماده 21 - برای دسترسی مطمئن و راحت بشیر‌ها و ستونهای آب و وسائل تنظیم و سایر لوازم لازم است سکوها - راهروها و پلکانهایی ساخته شده باشد که از فلز یا مصالح غیرقابل اشتعال بوده و خطر لغزیدن کارگران در آن وجود نداشته باد.

ماده 22 - سکوهای راهرو که در بالا و یا کنار یکدسته مولد بخار ساخته شده باشد لازم است دارای لااقل دو پلکان باشد که حتی الامکان از یکدیگر دور باشد.

ماده 23 - محل مرکز دیگخانه باید بقدر کافی وسیع و مرتفع باشد و برای سهولت نصب و عمل شیرها و وسائل اطمینان و منضمات مربوطه لازم است سقف آن لااقل 15 سانتیمتر از بالای مرتفعترین شیر و منضمات آن و 80/ 1 متر از کف مرتفعترین سکوهای راهرو بالاتر باشد.

ماده 24 - چاله های معبر لوله ها و محل خاکستر و غیره لازم است پوشیده یا به وسیله هزاره کوتاه و نرده های آهنی محکم با ارتفاع مناسب محصور شود.

ماده 25 - مواد 18 - 19 - 20 - 21 و 24 از این بخش شامل جایگاههای لکوموتیوها و لکوموبیلها و جراثقالهای بخاری که در موسسات صنعتی به کار میروند نیز میگردد ولی مواد 22 و 23 فقط تا آنجا که امکان پذیر باشد درباره این قبیل جایگاهها میبایستی اجرا شود.

ماده 26 - پی ریزی و پایه سازی و قطعات تکیه گاه مولدهای بخار باید طوری محاسبه و ساخته شده باشند که اولا در مقابل فشار حاصل از حد اعلای وزن دستگاه هنگام آزمایش های آب سرد و همچنین کشش و فشارهای مربوط به انبساط و انقباض های حرارتی مقاومت نماید. ثانیاً طوری به یکدیگر مرتبط و متصل شده باشند که وضع نسبی آنها در ضمن تلاشهای فوق الذکر محفوظ بماند.

ماده 27 - چنانچه دستگاه های مولد بخار روی پایه و تکیه گاههای فولادی سوار شده باشند پایه ها و تکیه گاهها باید طوری ترتیب داده و یا عایق شوند که گرمای کوره نتواند مقاومت آنها را تقلیل دهد.

ماده 28 - طرز نصب دستگاههای مولد بخار و لوله ها و لوازم مربوطه باید طوری باشند که با پیش بینی نمودن غلاف ها و معبرهای فراخ انقباض و انبساط قطعات بآسانی صورت گیرد.

ماده 29 - قاعده مولدهای بخار قائم می بایستی به وسیله قطعات فلزی بزمین مهار شده باشند.

ماده 30 - بدنه آب گیر مولدهای بخار لازم است لااقل 30 سانتی متر با زمین فاصله داشته و زیر آن قابل بازدید باشد.

بخش 2 - دریچه های بازدید و انفجار

ماده 31 - کلیه مولدهای بخار یا متعلقات آنها میباستی مجهز به دریچه مناسب آدم رو - دست رو - یا روزنه یا هرگونه دریچه های بازرسی دیگر برای امتحانات و نظافت کاری باشند (به استثنای بعضی انواع مخصوصی که احتیاجی به چنین دریچه هائی ندارند).

ماده 32 - دریچه های آدم رو برای دخول و خروج لازم است دارای ابعاد کافی لااقل باندازه زیر باشد:
30 سانتیمتر در 40 سانتیمتر برای دریچه های بیضی شکل و مستطیل و 40 سانتی متر قطر برای دریچه های مدور.

ماده 33 - دریچه های دست رو باید دارای ابعاد کافی برای دخول یکدست بوده و لااقل به ابعاد 90×70 میلیمتر باشند.

ماده 34 - درب آتشخانه های با اجاق دستی که کوچکترین بعد آنها 60 سانتیمتر یا بیشتر باشد لازم است دارای شکل مناسب و اندازه کافی جهت ریختن سوخت و عملیات مربوطه بوده و ابعاد آن کمتر از 30×40 سانتی متر نباشد (و یا 40 سانتی متر قطر در صورت مدور بودن)

ماده 35 - چنانچه دستگاههای مولد بخار به لوله آب دارای دریچه های بازدید یا آتشدان باشد که در دیواره دستگاه و در ارتفاع کمتر از 2 متر از کف دیگخانه یا از سطح کار نصب شده باشد و معمولا در مواقع روشن بودن دستگاه از آنها استفاده به عمل آید لازم است این دریچه ها از خارج بداخل باز شود.

ماده 36 - آتشخانه دستگاههای مولد بخار با سوخت نفتی یا گرد ذغال یا گاز لازم است دارای یک یا چند دریچه انفجار در بالاترین نقطه فضای احتراق باشد و چنانچه دریچه در ارتفاع کمتر از 2 متر از کف و یا از سطح کار قرار گرفته باشد لازم است جلوی آن حائل های سپر مانندی برای حفاظت کارگران قرار دهند.

بخش 3 - سوپاپهای اطمینان

ماده 37 - هر مولد بخار باید لااقل مجهز بیک سوپاپ اطمینان با رعایت شرایط زیر باشد:

الف) حتی الامکان نزدیک بدیگ یا روی بدنه آن نصب شود.

ب) شیر مستقیماً و بلاواسطه بدیگ مربوط باشد.

ج) مابین آن و مولد بخار هیچگونه مانع و شیر دیگری قرار نگیرد و همچنین پس از آن تا دهانه خروج.

ماده 38 - سوپاپ یا سوپاپهای اطمینان در صورتی که متعدد باشند باید جمعاً بتوانند مقدار بخار تولیدی را در حداکثر بار براحتی تخلیه نماید.

ماده 39 - جنس نشیمن و صفحه سوپاپهای اطمینان باید از مواد مناسبی که در مقابل خوردگی و زنگ زدگی مقاومت دارند ساخته شده و نشیمن مزبور طوری ببدنه محکم شده باشد که بلند شدن آن ممکن نباشد.

ماده 40 - سوپاپهای اطمینان باید با رعایت شرایط زیر ساخته و نگهداری شوند.

الف) خرابی بعضی از قطعات مانع خروج آزاد بخار از سوپاپ نگردد.

ب) در اثر عمل سوپاپ هیچگونه ضربه ‏ایکه مزاحم برای خود سوپاپ یا مولد باشد ایجاد نگردد.

ج) صفحه سوپاپ بتواند روی نشیمن بچرخد.

ماده 41 - در سوپاپهای اطمینان باید نکات زیر رعایت شود:

الف) به طور ملایم و بدون ضربه کار کند.

ب) پلمپ گردیده یا به طریقی حفاظت شود که اشخاص غیرمجاز نتوانند آن را از تنظیم خارج نمایند.

ج) مجهز بوسایل لازم برای برداشتن آن در مواقع آزمایش مولد باشند.

د) صدای کارکردن آن و خروج بخار بسهولت بگوش متصدی دیگ برسد.

ماده 42 - دهانه های تخلیه بخار سوپاپهای اطمینان و یا منتهی الیه لوله تخلیه آنها باید بارتفاع کافی و بالاتر از محل کار کارگران قرار داده شده باشد به طوری که ارتفاع آنها از کف زمین یا سکو کمتر از 3 متر باشد.

ماده 43 - چنانچه برای تخلیه بخار از سوپاپهای اطمینان لوله ای به کار رود باید:

الف) مقطع لوله کمتر از مقطع دهانه خروجی سوپاپهای اطمینان نباشد.

ب) دارای مجرای فاضل آب باز به منظور تخلیه آزاد بخارهای تقطیر شده و جلوگیری از جمع شدن آب بروی سوپاپ اطمینان باشد.

ماده 44 - وقتی که خفه کن روی سوپاپهای اطمینان به کار برده شده لازم است:

الف) دارای مقطع خروجی کافی باشد تا فشار مخالفی که ایجاد میکند مزاحم عمل صحیح سوپاپ اطمینان نگردد.

ب) طوری ساخته شود که معبر بخار در نتیجه رسوبهای حاصله تنگ نشود.

ماده 45 - بخار داغ کن هائیکه (سورشوفر یا سوپرهیتر) مجزا از مولد بخار نصب شده باشند لازم است مجهز بیک یا چند سوپاپ اطمینان نزدیک دهانه خروجی بخار باشند. چنانچه بخار داغ کن بلافاصله متصل بلوله رابطی (کولکتور) بوده و جریان دائم بخار برقرار باشد ممکن است سوپاپهای اطمینان را در هر نقطه از کولکتور قرار دهند.

ماده 46 - چنانچه مولد بخار آب داغ کن (اکوتومیزر) باشد لازم است این قسمت نیز مجهز بیک سوپاپ اطمینان باشد (طبق شرایط ماده 39).

بخش 4 - شیرهای قطع جریان بخار

ماده 47 - در مسیر هر لوله انشعاب بخار مولد بخار باید شیر قطع و وصل جریان بخار یا شیرهای سدکننده ای وجود داشته باشد که حتی المقدور در دسترس نصب شده باشد (به استثنای انشعابات دریچه اطمینان و بخار خشک کن).

ماده 48 - شیرهای سدکننده اصلی مولد بخار باید مجهز بوسایل فرمان سریع و مناسب طبق شرایط زیر باشند.
میله شیرهای سدکننده باید به میزان کافی طویل باشند به نحویکه بتوان از داخل دیگخانه و یا خارج آن شیر را با وسائل مکانیکی (چرخ دنده و زنجیر) باز و بسته نمود. و در صورتی که باز کردن و بستن شیرهای سدکننده از خارج و از فاصله دور فرمان داده شود (تله کماند) باید یک وسیله دستی نیز به این منظور در محل محفوظ پیش بینی شود تا در موقع از کار افتادن دستگاه تله کماند مورد استفاده قرار گیرد.

ماده 49 - موقعی که دو یا چند مولد بخار بیک لوله بخار اصلی متصل باشند باید روی لوله انشعاب اصلی مولد بخاری که دریچه آدم رو دارد دو شیر سدکننده قابل قفل کردن که بین آنها یک قطره گیر نصب شده باشد وجود داشته باشد. لوله فاضل آب قطره گیر دارای مقطع کافی بوده و جریان آب در آن آزادانه انجام گرفته و قابل رویت باشد.

ماده 50 - در هر مورد که بعد از شیر سدکننده خطر تقطیر بخار وجود داشته باشد باید یک قطره گیر با لوله فاضل آب مناسب نصب گردد.

بخش 5 - لوله های منبع آب پرکن مولد‌های بخار

ماده 51 - قطر لوله های اتصال مولد‌های بخار به منبع آب پرکن های مربوطه نباید از 25 میلیمتر (یک اینچ) کمتر باشد و لازم است مسیر آن حتی المقدور کوتاه و سرراست گرفته شود.

ماده 52 - در مورد مولدهای بخار افقی لوله دار با برگشت شعله لازم است لوله ایکه بخار را از مولد ببالای منبع آب پرکن می برد از روی استوانه دیگ و یا از بالای صفحه های جلو و عقب استوانه گرفته شود و لوله ایکه آب را از منبع آب پرکن بمولد میرساند لااقل 15سانتیمتر پائین تر از محور استوانه وارد مولد شود.

ماده 53 - در مولدهای بخار با اجاق داخلی ورود آب باید در نقطه ایکه لاقل 15 سانتیمتر زیر پائین ترین سطح آب یا نزدیک آن باشد به عمل آید و در هر حال بیش از 45 سانتیمتر بالاتر از سقف آتشخانه باشد.

ماده 54 - در هر جا که خم یا زانوئی در لوله های آبرسان وجود داشته باشد لازم است برای سهولت تنظیف و گرفتن جرم آب به جای زانو چهار راه یا سه راه به کار برده شود.

ماده 55 - منبع های آب پرکن لازم است مجهز بیک شیر و لوله تخلیه که بمحل مناسبی منتهی شود باشد.

ماده 56 - روی لوله های اتصال مابین مولد بخار و منبع آب پرکن هیچگونه انشعابی بغیر از آنچه ذیلا گفته میشود مجاز نیست. تنظیم کننده تغذیه آب - فشارسنج و وسائلی که مانع فرار فوق العاده آب یا بخار شود.

بخش 6 - فشارسنج

ماده 57 - هر مولد بخار لازم است مجهز بیک فشارسنج بخار بوده و در محلی نصب شود که:

الف) محفوظ از لرزش باشد.

ب) وضع آن براحتی قابل تنظیم باشد.

ج) قرائت آن از محلیکه معمولا متصدی دستگاه در مقابل یا در پهلوی مولد میایستد آسان و بدون مانع به عمل آید.

ماده 58 - اتصال فشارسنج های بخار باید بقسمت بخار مولد یا لوله اتصال بخار به منبع آب پرکن به وسیله یک شترگاو بمشخصات ذیل به عمل آید:

الف) قطر کافی - به طوریکه لوله فشارسنج همیشه مملو از آب باشد.

ب) جدا کردن آن از دستگاه میسر نباشد مگر:
1 - به وسیله یک شیرسماوری دسته داری که دسته آن در موقع باز بودن شیر بموازات لوله رابط قرار گیرد.
2 - در مورد مولدهای بخار با فشار 35 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع و بیشتر به وسیله یک شیر فلکه ای کشوئی یا سوپاپی.

ماده 59 - صفحه مدرج فشارسنج باید دارای مشخصات زیر باشد:

الف) اندازه حروف و علامات آن طوری باشد که تقسیمات و ارقام عقربه براحتی لااقل از فاصله 4 متری برای شخصی که دید طبیعی دارد قابل تشخیص باشد.

ب) لااقل برای فشار معادل یک برابر و نیم و بلکه دو برابر فشار سوپاپ اطمینان ساخته و مدرج شده باشد و صفحه مربوطه طوری نصب گردد که عقربه در موقع کار عادی در وضع قائم قرار گیرد.

ج) حداکثر فشار مجاز برنگ قرمز روی صفحه مدرج نشان داده شود.

ماده 60 - کلیه فشارسنجهائیکه در مرکز یا دیگخانه نصب میشوند از یک نوع و دارای صفحات متحدالشکل باشند.

ماده 61 - هر مولد بخار باید دارای محل انشعاب مخصوص جهت یک فشارسنج آزمایشی یا شیر قطع کننده باشد بدین منظور روی مولد بخار یک شیر سه راه گذاشته میشود که روی یک انشعاب آن فشارسنج اصلی و روی انشعاب دیگر شیر قطع کننده برای نصب فشارسنج آزمایشی قرار داده میشود.

بخش 7 - وسایل آب نما

ماده 62 - هر مولد بخار باید دارای یک و بلکه دو آب نما باشد و در این آبنماها مراتب و شرایط زیر رعایت شود:

الف) طوری قرار گیرد و یا با وسائلی مجهز شود که بسهولت توسط متصدی مربوط قابل رویت باشد.

ب) در بالا و پائین دارای شیر زودبند باشد که سهولت بتوان در صورت شکستن آن را روی زمین بست.

ج) مستقیماً به بدنه مولد توسط لوله‌هائیکه قطر داخلی آنها کمتر از 12 میلیمتر (یک دوم اینچ) نباشد متصل گردد.

د) مجهز بشیر تخلیه بوده و فاضل آب آن در نقطه بدون خطر هدایت شود.

ه-) مجهز بشیشه مسلح یا حفاظ مناسب دیگری باشد تا کارگران را در صورت شکستن شیشه و پرتاب ذرات آن یا خروج آب داغ حفظ نماید بدون آنکه موجب اشکال خواندن و دیدن سطح آب گردد.

ماده 63 - آب نماها باید طوری نصب و مستقر گردد که چنانچه سطح آب در پائین ترین نقطه قابل رویت برسد هنوز آب به میزان کافی در دیگ برای جلوگیری از خطرات احتمالی وجود داشته باشد.

بخش 8 - شیرهای آب نما (شیر آزمایش)

ماده 64 -

الف) هر مولد بخار باید حداقل مجهز به سه شیر آب نما باشد و این شیرها در همان ارتفاع که شیشه آب نماها نصب شده است قرار گیرد.

ب) وقتیکه مولد بخار مجهز به دو آب نما یا اتصالی های مستقل شود و فاصله افقی آنها از یکدیگر کمتر از 70 سانتیمتر نباشد در این صورت نصب شیرهای آبنما اختیاری خواهد بود.

ج) شیرهای آبنما برای مولدهای کوچک و کمتر از 120 لیتر حجم لزومی ندارد ولی این قبیل دیگها باید مجهز بیک شیر آزمایشی در پائین ‏ترین سطح مجاز آب باشند به طوریکه هر وقت باز کنند از آن آب جاری شود.

د) مولدهای بخار نوع لوکوموتیو که بیشتر از 90 سانتیمتر قطر نداشته باشند و همچنین برای مولدهای بخار از نوع با اجاق داخلی و لوله جوش آور افقی که سطح گرماده آنها از 5 متر متجاوز نباشد فقط دو شیر آبنما لازم است.

ماده 65 - شیرهای آب نما که بالاتر از سطح زمین و یا محل کار و دور از دسترس واقع شده اند باید مجهز بوسایل زیر باشند.

الف) دسته یا زنجیریکه به طور دائم بآنها متصل بوده و بتوان شیرها را از پائین باز و بسته نمود.

ب) وسایل مناسب برای حفاظت کارگر در مقابل ریزش آب یا بخار در حین باز کردن آنها.

بخش 9 - فشنگ فوزبیل

ماده 66 - فشنگهای فوزبیل مولد بخار که به عنوان وسیله اضافی برای اعلام خطر کم شدن آب به کار می رود باید در فواصلی که از 12 ماه متجاوز نکند تعویض گردد و پوسته فشنگ نباید مجدداً مورد استفاده قرار گیرد.

ماده 67 - در مولدهائیکه فشار آنها از 5/ 17 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع زیادتر باشد نباید فشنگ فوزبیل به کار برد.

ماده 68 - فشنگهای فوزبیل در مولدهای بخار که با آتش مستقیم کوره ذوب میشوند باید در بالاترین نقطه کوره نصب گردید.

ماده 69 - در صورتی که در مولدهای بخار فشنگ فوزبیلی به کار رود که با بخار عمل میکند باید این فشنگ در همان سطحی قرار گیرد که معمولا فشنگ فوزبیل آتشی نصب میشود

بخش 10 - زیرآب یا تخلیه مولدهای بخار

ماده 70 - هر مولد بخار باید حداقل مجهز بیک لوله تخلیه یا زیرآب باشد که به پائین ترین سطح آب دیگ مربوط بوده و روی آن یک شیر نصب شود تا به وسیله آن بتوان تمام آب دیگ را خارج نمود.

ماده 71 - در صورتی که چند مولد بخار در یک محل نصب شده باشند و لوله های تخلیه آنها بیک مجرای مشترک متصل باشد هر یک از لوله های تخلیه دیگها باید مجهز بوسایل زیر باشد:

الف) دو شیر که بآهستگی باز شوند و یا.

ب) یک شیر آهسته و یک شیر تند باز شود یا.

ج) یک شیر تخلیه که توسط کلید مخصوص باز و بسته شود و این کلید یگانه کلید تمام شیرهای تخلیه مولدها بوده تا فقط موقعی که شیر بسته باشد بتوان آن را از مسیر خارج نمود.

ماده 72 - شیرهای زیرین لوله های تخلیه در مولد بخار باید از هرگونه مانع با حفره هائیکه امکان جمع شدن رسوبات را دارد و مانع جریان گردد عاری باشد.

ماده 73 - وقتیکه لوله های تخلیه مولدهای بخار در معرض حرارت مستقیم کوره قرار گیرد باید آنها را به وسیله مواد نسوز طوری عایق نمود که در ضمن بآسانی قابل کنترل باشد.

ماده 74 - محل ریزش آب لوله های تخلیه مولدهای بخار باید طوری انتخاب گردد که خطری برای کارگران نداشته باشد و همچنین لوله های تخلیه نباید به فاضل آب مستراح و روشوئیهای کارخانه مربوط گردد مگر آنکه قبلا از مخازن تخلیه مولد بخار عبور داده شود.

ماده 75 - در صورتی که مخازن تخلیه برای مولد بخار به کار رود این مخازن باید دارای وسایل زیر باشد.

الف - لوله های هواکش که شیر یا سوپاپی نداشته و سطح مقطع آن طوری باشد که از زیاد شدن فشار در مخزن جلوگیری نماید.

ب - مخزن طوری نصب گردد که کلیه قسمت های آن را بتوان بسهولت کنترل نمود.

بخش 11 - آب رسانی مولدهای بخار

ماده 76 - در صورتی که تغذیه مولدهای بخار تماماً از بخار تقطیرشده به عمل نیاید لازم است برای تامین کم بود از آب های مناسبی که آن را سبک و تصفیه کرده باشند مصرف نمایند تا از خوردگی جدار مولدهای بخار و ایجاد رسوب جلوگیری شود.

ماده 77 - آب نمای لوله های آب رسانی باید دارای شرایط زیر باشد.

الف) طوری نصب شود که آب ورودی در هیچ حال مستقیماً بسطوحی که در معرض تشعشع آتش یا تماس با گاز در درجات حرارت زیاد میباشند برخورد ننمایند و همچنین این برخورد نزدیک به اتصالات پرچ شده پوسته کوره یا اتصالات پرچ شده جدار دیگ صورت نگیرد.

ب) در صورت لزوم موانع سپرمانندی برای انحراف جریان آب از اتصالات پرچ شده تعبیه نمایند.

ماده 78 - لوله های آبرسانی مولدهای بخار بیک شیر یکطرفه یا سوپاپ سدکننده مجهز بوده و بین آن و مولد بخار شیر دیگری نصب گردد.

ماده 79 - در صورتی که تعداد دو یا چند مولد بخار از منبع مشترکی آب بگیرند هر یک از انشعابات لوله های آبرسانی نیز باید دارای شیری باشند که بین شیر کنترل یکطرفه و منبع آبگیری نصب شده باشند به نحوی که مانع جریان آب از مولدی بمولد دیگر گردد.

ماده 80 - وقتی که مولدهای بخار مجهز بدو دستگاه آبرسانی باشند باید برای هر یک از آنها شرایط مندرج در مواد 76 تا 79 رعایت شود.

ماده 81 - وقتی که اکونومیزر و یا دستگاههای دیگر گرم کننده آب ورودی مستقیماً بدون وساطت یک شیر متصل بمولد بخار باشد در این صورت شیرهای آبرسانی و یا شیرهای کنترل یکطرفه باید قبل از اکونومیزر و یا گرم کننده آب نصب گردد.

ماده 82 - در مواردی که دستگاه گرم کننده آب از نوع روباز بوده و با بخارهای خروجی یک ماشین بخار گرم شود لازم است یک اسباب جداکننده روغن در مخرج ماشین بخار نصب گردد تا مانع اختلاط روغن با آب گردد.

ماده 83 - مولدهای بخاریکه بیش از 25 مترمربع سطح حرارتی دارند باید لااقل مجهز بدو دستگاه آبرسانی که دارای وسائل محرک مستقل باشد و بده هر یک از آنها معادل دو برابر قدرت تبخیر مولد بوده و یکی از آنها باید پمپ یا انژکتور باشد.

بخش 12 - اکونومیزرها (پیش گرم کن آب)

ماده 84 - اکونومیزرهائیکه در مولدهای بخار به کار میروند باید دارای تجهیزات زیر باشند:

الف) گرماسنج برای تعیین درجه حرارت آب ورودی و خروجی اکونومیزر.

ب) تنظیم کننده دوربین اکونومیزر و اجاق.

ج) سوراخ ها و درپوشهای لازم روی کلکتور در مقابل هر یک از لوله ها به منظور رسوب گیری داخل آن.

د) یک سوپاپ اطمینان.

ماده 85 - اطاق اکونومیزرها باید دارای دریچه های تهویه ای باشد که به وسیله آنها جریان هوا در فضای دور اکونومیزر سهل گردد و همچنین دارای درپوش های لولا‏دار و آویخته‏ ایکه در مواقع انفجار و ازدیاد بی موقع فشار داخل اطاق بطرف خارج باز گردد.

بخش 13 - دستگاه خودکار مکش دود

ماده 86 - تنظیم کننده های خودکار ورودی هوا و خروجی دود در مولدهای بخار باید طوری تعبیه شده باشند که در موقع خراب شدن و یا از کار افتادن مکانیسم آنها از بسته شدن مجرای خروجی دود و بازشدن مجرای ورودی هوا جلوگیری به عمل آید.

بخش 14 - مولدهای بخار با سوخت گاز

ماده 87 -

الف) در مولدهای بخار با سوخت گاز باید هر سوخت پاش (مشعل) بوسایل زیر مجهز باشد.
1 - یک شیر مخصوص به منظور قطع سریع گاز.
2 - یک مجرای قابل تنظیم ورود گاز و یک مجرائیکه دهانه آن برحسب احتیاج قابل تعویض باشد.
3 - یک سدکننده قابل تنظیم هوای مورد نیاز که بتواند به طور کامل ورود هوا را قطع کند این سدکننده باید دارای ضامن فنری و یا پیچی باشد که از بازشدن بیمورد آن جلوگیری کند.
4 - یک لوله مخلوط کننده هوا و گاز که طولش لااقل شش برابر کوچکترین قطر آن باشد.
5 - شعله کوچک دائمی (گیرونه)

ب) تا حدود امکان یک تنظیم کننده خودکار ورود گاز که با فشار بخار عمل کند و به نحوی ساخته شود که در موقع خرابی آن بخار بداخل اطاق سوخت و یا لوله های ورودی گاز نفوذ ننماید.

ماده 88 - مولدهای بخاریکه با سوخت گاز کار میکنند نباید در محوطه مسدود نسب شود و در غیر این صورت باید محوطه مزبور مجهز بوسایل تهویه دائم باشد تا از جمع شدن گاز در آن جلوگیری به عمل آید.

بخش 15 - مولدهای بخار با سوخت ذغال به طور خودکار

ماده 89 - در مورد مولدهای بخار با احتراق ذغال که به طور خودکار تغذیه میشوند کلیه قسمتهای متحرک که احتمال برخورد با کارگر دارند و ایجاد خطر مینمایند باید بوسایل لازم طبق مقررات مربوط باین موضوع حفاظت شده باشند.

بخش 16 - اتوکلاوهائی که مستقیماً با شعله گرم میشوند.

ماده 90 - اتوکلاوهائیکه مستقیما با شعله گرم میشوند باید مجهز بیک ترموکوپل الکتریک باشند که در داخل و کف اتوکلاو جوش شده باشد تا موقعی که حرارت اتوکلاو از حد مجاز تجاوز کند سبب قطع سوخت اتوکلاو گردد.

فصل سوم - مولدهای بخار با فشار کم و دیگهای اب داغ

بخش 1 - فشار و درجه حرارت

ماده 91 - مولدهای بخار با فشار کم که در این فصل مورد بحث میباشند آنهایی هستند که بخار حاصله صرفاً برای گرم کردن در فشار کم به کار برده شود و فشار موثر بخار از یک آتمسفر (یک کیلوگرم بر سانتیمتر مربع) تجاوز ننماید. دیگهای آب گرم مورد بحث این فصل نیز دیگهائی هستند که درجه حرارت آب گرم تولیدی از °12 درجه سانتیگراد بیشتر نباشد. در غیر این دو صورت و در صورت تجاوز فشار یا درجه حرارت از حدود فوق الذکر مولد یا دیگ مشمول مقررات فصل دوم (مولد‌های بخار با فشار زیاد و متوسط) بوده و جنس ساختمانی آنها نمیتواند از چدن باشد.

بخش 2 - دریچه های بازدید

ماده 92 - مولدهای بخار با فشار کم که از ورقه فولاد ساخته شده باشند باید دارای دریچه بازدید آدم رو و دریچه شستشو برای تمیزکردن باشد تا به وسیله آنها بازرسی داخلی و رسوب گیری امکان پذیر گردد ولی در مورد مولدهای کوچک که ورود کارگر غیرممکن است میتوان از تعبیه دریچه آدم رو صرفنظر نمود.

ماده 93 - دریچه آدم رو جهت بازدید و یا دریچه های شستشو که در سرو یا جدار مولدهای بخار استوانه ای فولادی تعبیه میشود باید طبق مشخصات مواد 32 و 33 و 34 از مقررات بخش 2 فصل دوم باشد مگر در مورد دیگهای نوع لوکوموتیو یا مولدهای با اجاق خارجی و انواع دیگری که ساختمان آنها اجازه تعبیه دریچه های آدم رو را ندارد و یا دیگهائیکه فقط برای گرم کردن آب به کار برده شده و دارای فضا برای بخار نباشند.

ماده 94 - مولدهای بخار با فشار کم یا دیگهای آب گرم که از چدن ساخته شده اند باید دارای دریچه های شستشوی مناسب جهت رسوب گیری باشند.

بخش 3 - سوپاپ اطمینان

ماده 95 - مولد بخار با فشار کم باید لااقل مجهز بیک سوپاپ اطمینان یا وسیله حفاظتی دیگر جهت تخفیف فشار زائدیکه احیاناً ایجاد شده باشد. اینوسایل لازم است قبلا از نظر ساختمانی و درستی عمل مورد آزمایش قرار گیرد.

ماده 96 - سوپاپهای اطمینان باید با مقررات مواد 37 تا 45 بخش 3 فصل دوم وفق داده و پلمپ گردد ضمناً طوری تنظیم شوند که بخار را در فشار کمتر از یک کیلوگرم بر سانتیمتر مربع تخلیه نماید پلمپ باید طوری سوپاپ اطمینان متصل گردد که نتوان آن را بدون شکستن پلمپ از دستگاه جدا نمود.

بخش 4 - سوپاپ اطمینان فشار آب

ماده 97 - هر دیگ آب داغ باید لااقل مجهز بیک سوپاپ اطمینان یا مخزن اتساع آب باشد.

ماده 98 - سوپاپهای اطمینان فشار آب برای دیگهای آب داغ باید طوری تنظیم شده باشد که در فشارهای مساوی یا کمی کمتر از فشار موثر مجاز دیگ باز گردد.

ماده 99 - در سوپاپهای اطمینان فشار آب استعمال و یا تراکم ها و نشیمن های لاستیکی و یا اجناس مشابه که در اثر آب داغ با بخار پوسیدگی و یا خرابی پیدا کند و از کار بیفتد ممنوع است.

ماده 100 - سوپاپهای اطمینان فشار آب باید طوری قرار گیرد یا به وسیله لوله بخارج ادامه پیدا کند که خطر سوختگی برای متصدیان و اشخاص ایجاد نکند.

ماده 101 - در صورتی که در لوله ورودی آب مولد بخار با فشار کم با دیگ آب داغ شیر سدکننده نصب شده باشد لازم است شیر سدکننده دیگری در لوله خروجی نصب گردد.

ماده 102 - در صورتی که دو یا چند مولد بخار یا فشار کم و یا دیگ آب داغ بلوله یا شبکه مشترک متصل باشد لازم است در ورود و خروج هر یک شیرهای سدکننده ای وجود داشته باشد.

بخش 6 منبع آب پرکن

ماده 103 - منبع های آب پرکن مولد‌های بخار با فشار کم یا دیگهای آب داغ تابع همان مقررات مواد.
- بخش 5 از فصل دوم مربوط به مولدهای بخار با فشار زیاد و متوسط میباشد.

بخش 7 - فشارسنج

ماده 104 - هر مولد بخار با فشار کم باید مجهز بیک فشارسنج بخار باشد که ساختمان و نصب آن با مقررات مواد بخش 6 از فصل دوم مربوط بمولد‌های بخار با فشار زیاد و متوسط تطبیق نماید.

بخش 8 - فشارسنج آب

ماده 105 - هر دیگ آب داغ باید مجهز بیک فشارسنج آب باشد ایندستگاه طوری بدیگ یا بلوله اصلی خروجی متصل باشد که جدا شدن آن از دیگ میسر نباشد مگر به وسیله شیر مخصوص خود دستگاه شیر مخصوص فشارسنج روی لوله ای نزدیک بآن نصب میگردد و دارای دسته گونیا شکل میباشد که بازوی آن در موقع باز بودن شیر بموازات لوله آب قرار میگیرد.

ماده 106 - صفحات فشارسنج در دیگهای آب داغ باید:

الف) لااقل تا یک برابر و نیم حداکثر فشار مجاز درجه بندی شده باشد.

ب) رقم شاخص حداکثر مجاز برنگ قرمز نشانه گزارش شده باشد.

بخش 9 - دستگاه تنظیم سوخت به وسیله فشار بخار

ماده 107 - وقتی دستگاه تنظیم سوخت به وسیله فشار بخار فرمان داده شود باید ایندستگاه طوری تنظیم شده باشد که مانع بالا رفتن فشار مولد از یک کیلوگرم بر سانتیمتر مربع گردد.

بخش 10 - گرماسنج

ماده 108 - هر دیگ آب داغ باید مجهز بیک گرماسنج باشد این گرماسنج باید.

الف) طوری نصب شده باشد که بسهولت بتوان در موقع خواندن فشار دیگ درجه حرارت را نیز خواند.

ب) طوری بدیگ مرتبط شود که همیشه درجه حرارت آب دیگ را تعیین نماید.

بخش 11 - دستگاه تنظیم سوخت به وسیله درجه حرارت

ماده 109 - هر دیگ آب داغ باید مجهز بیک دستگاه تنظیم سوخت باشدکه تحت تاًثیر درجه حرارت آب عمل نماید ایندستگاه میزان سوخت را طوری تنظیم مینماید که درجه حرارت آب نتواند از °12 درجه حرارت سانتیگراد تجاوز نماید.

بخش 12 - دستگاه آب نمای شیشه ای

ماده 110 - هر مولد بخار با فشار کم باید مجهز بیک یا چند دستگاه آبنمای شیشه ای باشد به طوریکه:

الف) در قسمت پائین یک شیر برای تسهیل تمیزکردن در نظر گرفته شود.

ب) از نظر سایر شرایط با مقررات بخش 7 از فصل دوم مربوط بمولدهای بخار با فشار زیاد و متوسط تطبیق نماید.

بخش 13 - شیرهای آبنما

ماده 111 - هر مولد بخار با فشار کم باید دارای دو یا چند شیر آبنما باشد به طوریکه

الف) در طول قابل رویت شیشه آب نما قرار گیرد.

ب) با مقررات مواد بخش 8 از فصل دوم مربوط بمولدهای بخار با فشار زیاد و متوسط تطبیق نماید.

بخش 14 - تاسیسات لوله کشی

ماده 12 [112] - شبکه لوله کشی آب داغ باید طوری نصب گردد که:

الف) خطر یخبندان لوله ها به حداقل تقلیل یابد.

ب) مخزن انبساط مربوط نتواند به طور تصادفی بسته شود.

بخش 15 - زیرآب و تاسیسات تخلیه دیگ

ماده 113 - هر مولد بخار با فشار کم یا دیگ آب داغ باید دارای زیرآب جداگانه یا لوله و شیر تخلیه باشد.
که با مقررات مواد بخش 10 از فصل دوم مربوط بمولدهای بخار با فشار زیاد و متوسط تطبیق نماید.

بخش 16 - لوله های آبرسانی

ماده 114 - آب ورودی نباید مستقیماً بر روی قسمتهائیکه در معرض تابش مستقیم حرارت کوره قرار دارند جاری گردد.

ماده 115 - در جائیکه آبرسانی کلی یا کمبود آب مولد بخار یا دیگ آب داغ به وسیله یک شبکه تحت فشار تامین شود.
لازم است این شبکه بدستگاه آبرسانی دیگ مربوط گردیده و مستقیماً بخود دیگ متصل نگردد.

ماده 116 - در مولدهای بخار با فشار کم یا دیگهای آب داغ آبگیری نباید از دهانه هائیکه برای منبع آب پرکن یا شیشه های آب نما یا شیرهای آبنما تعبیه شده صورت پذیرد.

بخش 17 - دستگاههای خود کار آب رسانی و قطع سوخت

ماده 117 - هر مولد بخار با دستگاه سوخت گیری خودکار باید مجهز بدستگاه خودکار آبرسانی یا وسیله خودکار قطع سوخت باشد به طوریکه وقتی سطح آب داخل مولد یا دیگ به پائین ترین حد مجاز رسید:

الف) سوپاپ یکطرفه آب گیری نتواند از طریق محفظه شناور آب را بداخل دیگ برساند.

ب) دستگاه به طور خودکار یکی از سه عمل ذیل را انجام دهد.

1 - سوخت را قطع کند

2 - آب بمقدار لازم بدیگ برساند.

3 - همزمان قطع سوخت و شعله آبگیری نماید.

فصل چهارم - بهره برداری و مراقبت
مولدهای بخار و دیگهای آب داغ

بخش 1 - کلیات

ماده 118 - مولدهای بخار اعم از آنکه تغذیه سوخت آنها به طور دستی یا خودکار باشد مادامی که در کار هستند باید تحت نظارت صحیح و مناسب قرار گیرند.

ماده 119 - کارکنان و متصدیان بهره برداری و مراقب مولدهای بخار و دیگهای آب داغ بایستی دارای صلاحیت کافی و صاحب تجارب و معلومات فنی لازم باشند.

ماده 120 - فقط کارکنان مامور رسیدگی و تعمیر دیگ و کسانی که مستقیماً با قسمت تولید نیرو ارتباط دارند و اشخاصیکه در معیت افراد مجاز و صلاحیتدار هستند حق ورود بدیگ خانه را دارند.

بخش 2 - مقدمات براه اندازی

ماده 121 - قبل از آنکه مولدهای بخار جدید یا تعمیر شده مورد استفاده قرار گیرند باید داخل و خارج آنها کاملا معاینه شوند به طوری که اطمینان حاصل شود که:

الف) کسی در داخل دستگاه نباشد.

ب) هیچگونه ماده خارجی و ابزار در آن باقی نمانده باشد.

ج) کلیه لوازم و ضمائم لوله کشی ها کاملا آماده به کار باشند.

د) کلیه دهانه ها و مجاری تخلیه و روزنه های بازدید بسته باشد.

ه-) لوله های مربوط بدریچه های اطمینان - فشارسنج های بخار و همچنین لوله های مربوط به منبع آبرسانی باز باشند.

ماده 122 - قبل از بازکردن شیرهای آبرسانی برای پرکردن مولد شیر تخلیه هوا باید باز باشد تا هوای موجود بآسانی تخلیه گردد.

ماده 123 - قبل از روشن کردن اجاق باید دیگرا تا سطح تولید بخار یا بالاتر از آن از آب پر نموده باشند.

بخش 3 - گرم کردن مولدهای بخار و دیگهای آب داغ

ماده 124 - گرم کردن مولدها جز در مواقع فوریت باید بآهستگی و ملایمت و بدون مصرف سوخت زیاد صورت گیرد رعایت این موضوع مخصوصاً در مورد مولدهای بخارنو یا مولدهائیکه به تازگی روی پیچهای جدید نصب شده باشند لازم است به نحویکه همه قسمتها به طور یکنواخت گرم شده و از اثرات انبساط ناشی از گرم شدن جدید جلوگیری به عمل آید.

ماده 125 - قبل از آتش گرفتن اجاق دستگاههای تنظیم ورود هوا و خروج دود باید باز باشد.

ماده 126 - در صورتی که چند مولد بخار به دودکش مشترکی متصل باشند وقتی که یکی از این مولدها را بخواهند روشن کنند باید کلیه دریچه ها و تنظیم کننده های دود و هوای مولدهای خاموش مربوط به این دودکش بسته باشند.

ماده 127 - اگر ذغال یا چوب به عنوان سوخت در مولدها مصرف شود باید از بکاربردن سوختهای مایع یا سایر مواد قابل اشتعال که موجب انفجار یا پس زدن شعله میگردد خودداری شود.

ماده 128 - چیدن و آماده کردن آتش گیرانه های مقدماتی در مولدهائیکه مصرف چوب یا ذغال داشته و تحت تعمیر یا خارج از سرویس هستند باید ممنوع شود تا از جراحات احتمالی کارگران در صورت روشن شدن اجاق قبل از آنکه آماده کار باشد جلوگیری به عمل آید.

ماده 129 - قبل از روشن کردن آتش در مولدها با سوختهای نفتی لازم است آتش کار شخصاً اطمینان حاصل کند که:

الف) در کف اجاق و اطراف سوخت پاش ها یا در جلوی دستگاه مواد نفتی وجود نداشته باشد.

ب) به منظور خارج ساختن هرگونه بخار یا گازی که ممکن است موجب انفجار گردد فضای اجاق بخوبی تهویه شده باشد.

ماده 130 - در صورتی که نفت - گاز - گرد ذغال یا پوشال و امثال آن به عنوان سوخت در مولد سوخت مصرف شود باید.

الف) صفحات تنظیم خروج دود باندازه کافی باز شوند تا عمل مکش به آرامی انجام گرفته و در ضمن از پس زدن شعله جلوگیری شود.

ب) در صورتی که سوخت پاش مجهز بگیرانه یا خودکار لازم برای آتش زدن نباشد توسط مشعلهای دستی که دسته آنها باندازه کافی طویل باشد روشن شود.

ماده 131 - در صورتی که اجاق دارای بیش از دو سوخت پاش گاز یا نفت باشد لازم است ابتدا سوخت پاشی که در وسط قرار دارد روشن شود.

بخش 4 - مراقبت از آتش مولدهای بخار

ماده 132 - وضع احتراق سوخت مولدهائی که در کار هستند باید حتی الامکان منظم و ثابت باشد.

ماده 133 - اگر برگشت شعله ایجاد گردد سوخت اجاق باید کاملا قطع شود و قبل از آتش کردن مجدد باید اجاق را کاملا تهویه نمود.

ماده 134 - در مورد سوخت ذغالی و تغذیه دستی سوخت متصدیان مربوطه باید:

الف) قبل از ریختن سوخت جدید و یا بهمزدن سوخت داخل اجاق باید اطمینان حاصل کرد که دریچه های دود باز باشد.

ب) در موقع بازکردن در اجاق باید پشت این در بقسمی بایستد که در اثر برگشت شعله بمتصدیان مربوطه آسیبی نرسد.

ماده 135 - وقتی که مقدار زیادی ذغال دفعتاً در اجاق ریخته میشود باید در وسط آن منافذی تعبیه گردد که گازهای حاصله بسهولت از آن گذشته و مشتعل شوند تا برگشت شعله ایجاد نشود.

ماده 136 - سیخ های بهمزدن آتش نباید روی کف دیگخانه یا در فاصله بین مولدهای بخار گذاشته شود بلکه باید آنها را در محل مخصوص خود به طوری قرارداد که قسمتهای داغ آن در دسترس نباشد

ماده 137 - وقتی که مولد بخار دارای گیرانه است و دائماً کار میکند باید در هر بست کار لااقل یکمرتبه دودگیری شود.

ماده 138 - موقعی که بخواهند موقتاً کوره را بدون استفاده روشن نگاهدارند (زنده) لازم است که:

الف) دریچه هواکش خاکستردان را کاملا ببندند.

ب) در آتشخانه کمی باز باشد به طوریکه مختصر هوایی به بالای سوخت برسد.

ج) دریچه های کشوئی دودکش برای کشش و تخلیه گازها کمی باز باشند.

ماده 139 - سوخت پاش های مواد نفتی یا گاز جز در مواردی که مجهز بشیرها و وسائل تنظیم خودکار هستند و در موقع خاموشی ورود سوخت را بکلی میبندند لازم است:

الف) مراقبت به عمل آید که در موقع پاشیدن مواد نفتی یا گاز شعله وجود داشته باشد.

ب) چنانچه سوخت پاشی احیاناً متوقف گردد باید شیر ورودی سوخت فوراً بسته شود و فضای داخل کوره و مجاری مربوطه قبل از اشتعال مجدد تهویه کامل گردد. همچنین در مورد سوخت پاش های با گرد ذغال.

ماده 140 - موقعی که بخواهند میزان حرارت را در یک کوره با مواد نفتی یا گاز یا گرد ذغال تغییر دهند لازم است:

الف) قبل از زیاد کردن مقدار سوخت کشش را زیاد نمایند.

ب) قبل از کم کردن کشش میزان سوخت را کم کنند.

ماده 141 - دریچه های اطمینان یا دریچه های انفجار لازم است همیشه بوضع آزاد و آماده به کار نگاهداری شوند و لااقل هر 24 ساعت یکبار آزمایش گردند.

بخش 5 - سطح آب

ماده 142 - به منظور اطمینان از نگاهداری صحیح سطح آب در مولد بخار متصدی مربوطه لازم است:

الف) در ابتدای هر پست و همچنین چند دفعه در ضمن پست سطح آب را به وسیله دستگاه آب نما و شیرهای امتحانی رسیدگی نماید و شیرهای شستشوی آب نما را باز کند تا از ارتباط صحیح لوله ها اطمینان حاصل نماید.

ب) سطح آب را در شیشه های آب نما دائماً مورد نظر قرار دهد.

ماده 143 - شیشه آب نما باید تمیز نگاهداری شده باشد و در صورت احتیاج آن را تعویض نمایند به طوریکه سطح آب بسهولت تشخیص داده شود. پس از نصب شیشه جدید و قبل از راه دادن آب مختصری آن را توسط بخار گرم نمایند.

ماده 144 - موقعی که سطح آب در شیشه آب نما دیده نشود و با باز کردن شیر امتحانی معلوم شود که سطح آب پائین افتاده لازم است فشار و نیروهای وارده بمولد بخار به طور تدریجی کاسته شود و بهیچوجه درصدد نباشند که با زیاد کردن آب ورودی سطح آب را دفعتاً بالا بیاورند و یا دریچه اطمینان را به منظور تخفیف فشار باز نمایند.

بخش 6 - تخفیف فشار مولدهای بخار

ماده 145 - برای پائین آوردن بدون خطر فشار مولد بخار در موقع پائین رفتن سطح آب و یا ضرورت های دیگر باید نکات زیر رعایت شود.

الف) فورا سوخت قطع شود.

ب) موقعی که از گازهای زائد یا پس مانده دستگاه های دیگر استفاده به عمل آید آنها را از مسیر میان بر رد کرده و مستقیما داخل دودکش نمایند.

ج) تمام دریچه های ورود هوا بسته شود.

د) در مورد اجاق های با ذغال سنگ خفه کن و هواکش زیر اجاق بسته شود و آتش را بپوشاند.

ه-) در مورد استعمال نفت و گاز و خاکه ذغال خفه کن ها و دریچه های تنظیم هوا بسته شود و بادزنهای کمک دم دودکش از کار انداخته شود.

ماده 146 - پس از آنکه مولد خنک شد و از فشار افتاد شیرهای آب رسانی به طور ملایم بسته شده و مولد را از سرویس جدا کنند و دقیقا آن را مورد بررسی قرار دهند تا علت پائین افتادن آب معلوم گردد و دقت نمایند مبادا صدمات دیگری نیز وارد شده باشد و در هر حال اقدام بتنظیم و یا تعمیرات لازم بنمایند.

بخش 7 - کف کردن و سررفتن آب

ماده 147 - چنانچه آب در مولدهای بخار کف کند و همراه بخار داخل لوله های مصرف گردد لازم است:

الف) شیر اصلی خروجی بخار را ببندند - آتش را تنظیم کنند و شیر زیر آب را اگر وجود داشته باشد باز نمایند.

ب) چنانچه آب قدر کافی در مولد وجود داشته باشد شیر زیر آب را چندین مرتبه موقتاً باز و بسته کرده آب تازه متناوباً وارد نمایند به طوریکه قسمتی از آب دیگ تعویض شود.
چنانچه تدابیر فوق موثر واقع نگردید مولد را از بهره برداری خارج نمایند تا اصلاحات لازم به عمل آید.

ماده 148 - چنانچه آثار وجود روغن در مولد دیده شود در صورتی که شیر تخلیه هم سطح آب وجود داشته باشد باید آن را باز کنند تا روغنهای گسترده خارج شود و چنانچه از این عمل نتیجه گرفته نشد باید هر چه زودتر و با احتیاط لازم دستگاه را خاموش نموده و داخل مولد را با محلول سودا بشویند.

بخش 8 - پیش گرم کن آب

ماده 149 - شیر خروجی پیش گرم کن آب را که رابط بین آن و مولد بخار است پیوسته باید باز باشد ولی چنانچه بسته بودن آن اقتضا نماید لازم است:

الف) خفه کن دودکش بسته باشد.

ب) پیش گرم کن تخلیه شده باشد.

ج) شیر زیر آب آن درحالت باز قفل شده باشد.

بخش 9 - زیرآب زدن مولدها

ماده 150 - شیر زیرآب مولدها لااقل هر 24 ساعت یکبار و بلکه در هر نوبت کار کاملاً باز گردد.

ماده 151 - موقع زیرآب زدن مولد لازم است:

الف) ابتدا شیر زیرآب به طور ملایم نیم باز شود.

ب) بعد از آنکه در حدود 25 میلیمتر سطح آب پائین آمده متدرجاً تمام آن را باز کنند به طوریکه کلیه گل و لای و رسوبات بتواند خارج شود.

ج) پس از آنکه در حدود 10 سانتیمتر سطح آب پائین آمد شیر را به طور ملایم ببندند.

ماده 152 - وقتی که لوله زیرآب مولد در عین حال دارای یک شیر معمولی و یک شیر تندبازشو باشد - شیر تندبازشو باید ابتدا باز گردد و فقط وقتی بسته شود که شیر معمولی کاملا بسته شده باشد.

ماده 153 - کارکنان مولدهای بخار بهیچوجه مجاز نیستند زیرآب بیش از یک دیگ را در آن واحد باز کنند و نیز مسیر فاضل آب نباید قبل از بسته شدن شیر زیرآب مولد سد گردد.

ماده 154 - در موقع زیرآب زدن اگر مسئول مولد نتواند شخصاً سطح آب مولد را در دستگاه آب نما بخواند باید یکنفر برای انجام این کار باو کمک نماید.

ماده 155 - مولدها باید در هر نوبت کار از نظر آب بندی و سایر معایب بازرسی شود و در صورت وجود معایب با توجه بمقررات مربوطه و کم کردن تدریجی فشار مولد را از بهره برداری خارج نمایند.

بخش 10 - تخلیه خاکستر

ماده 156 - وقتی مولدها ذغال بسوزانند باید خاکستر و مواد نسوخته زودبزود تخلیه شود و اجازه ندهند که این مواد در خاکستردان و یا جلوی دیگ جمع شوند.

ماده 157 - موقعی که خاکسترهای گرم را آب میزنند کارگرها بایستی خود را از محیط کار دور نگهدارند و هم چنین بایستی از برخورد مستقیم آب با قطعات داغ کوره اجتناب نمایند.

ماده 158 - وقتی که تخلیه خاکسترها با مکش انجام میگیرد باید درهای انفجار آتش خانه کاملا آزاد و آماده به کار باشند.

ماده 159 - موقعی که تخلیه خاکستر با بخار انجام میگردد تاسیسات آن بایستی بقسمی در نظر گرفته شود تا حتی الامکان گرد و خاک زیادی تولید نشود و کارگران نیز باید مراقبت نمایند که آب گرم حاصله آنها را مصدوم ننماید.

ماده 160 - وقتی که مجاری خروج خاکستر در تاسیسات تخلیه خودکار مسدود گردد:

الف) دو کارگر باید مامور بازکردن مجرای مسدود شوند به ترتیبی که یکنفر مشغول و دیگری مراقب او باشد.

ب) یکدستگاه منحرف کننده ای باید وجود داشته باشد که از ریزش خاکستر گرم روی کارگر جلوگیری نماید.

بخش 11 - متوقف کردن مولد

ماده 161 - موقعی که مولدهای بخار را برای نظافت یا بازرسی و تعمیر و یا تعطیل میخواهند متوقف کنند فشار بخار را باید طبق مقررات بخش 6 فصل چهارم کم نمایند باستثناء مولدهای با سوخت ذغال که در این نوع مولدها باید:

الف) درب های اجاق بسته بماند تا آتش های موجود به تدریج سوخته شود.

ب) نباید آتش ها را تخلیه نمود مگر در موارد فوری و احتمال خطر.

ج) مادام که فشار مولد بخار بکمتر از 5 /3 کیلوگرم نرسیده دربهای اجاق را نباید باز کرد.

د) ورود آب بمولد بخار می‌بایست تا خاموش شدن آتش ادامه پیدا کند.

ماده 162 - حتی الامکان قبل از سردشدن کامل قسمت های بنائی شده مولد نباید آب مولد را تخلیه نمود و برای مولدهای بزرگ معمولا تخلیه 8 ساعت پس از تقلیل فشار انجام میگیرد.

ماده 163 - موقعی که تخلیه مولد در فشار یک آتمسفر امکان نداشته باشد تخلیه میبایست در پائین ترین فشار ممکنه با شرایط لازم انجام گیرد.

ماده 164 - در حین تخلیه میبایست ورود هوا بداخل دیگ آزاد باشد و در تمام مدت تخلیه مجاری هوا باز بماند و فقط پس از پرشدن مولد و یا هنگام تعطیل آن مجاری بسته شود.

ماده 165 - پس از تخلیه دیگ میبایست.

الف) دریچه های آدم رو و سوراخهای مولد باز شود.

ب) مولدها به وسیله آب با فشار کافی شسته شود تا رسوبهائی که آزاد باشند از آن خارج شوند.

ج) مازاد آب اضافی میبایست با وسائل ممکنه خارج شود.

بخش 12 - تمیزکردن و تعمیرکردن مولدها

ماده 166 - وقتی که مولد و لوله های بخار تحت فشار هستند تعمیرات بهیچوجه نباید انجام گیرد و همچنین است در مورد آب بندی مجاری بخار و محکم کردن اتصالی ها (مانند فلنج ها و غیره)

ماده 167 - قبل از آنکه جهت تمیزکردن و یا تعمیرنمودن بکارگران اجازه ورود بدیگ داده شود باید تمام شیرهای تخلیه و آبرسانی و مجاری بخار و هر نوع شیر دیگری که موجود باشد بسته و قفل شود و روی آنها علامت گذاری شود که (کارگر در داخل دیگ است).

ماده 168 - اگر مولد تحت تعمیر و یا در حال تمیزکردن جزو یکدسته از مولدهائی است که حداقل یکی از آنها در حال کار است شیرهای بخار مربوط بمولد تحت تعمیر باید کاملا بسته و قفل گردد و از نقطه نظر آب بندی اطمینان بخش باشد.

ماده 169 - وقتی که شیرهای تخلیه چندین مولد بیک مجرا وصل میشوند شیرهای تخلیه مولدهائیکه در حال کار هستند باید بسته و قفل شود و روی آنها علامت گذاری شود که (مولد شماره...تحت تعمیر است).

ماده 170 - برای تعمیر و یا پاک کردن مولدها هیچ کارگری نباید در مولد داخل شود مگر آنکه کارگر دیگری در خارج مولد در محل مجرای آدم رو برای مراقبت او نگهبانی نماید تا در موقع لزوم باو کمک نماید موقعیکه کارگران برای پاک کردن داخل دستگاه میشوند لازم است تدابیر احتیاطی اتخاذ نمایند از سوخته شدن در تماس با خاکستر داغ بروی لوله ها یا مجروح شدن در اثر سقوط قطعاتیکه در نتیجه انفجار حاصله از پا شش آب روی خاکسترهای داغ پیش می‌آید مصون بمانند.

ماده 171 - قبل از ورود بداخل دستگاه لازم است به وسیله فشار هوا داخل اجاق و دیگ را کاملاً تهویه نموده گازهای مسموم کننده و بخارهای قابل احتراق را خارج کرده باشند خصوصاً در مواقعی که برای حل کردن دردها مواد نفتی به کار برده باشند.

ماده 172 - در طول مدت تعمیر و یا پاک کردن مولدهای بخار و مخصوصاً در صورت مرطوب بودن لازم است وسائل تهویه را با سرعت خفیف به کار بیندازند به طوریکه تهویه ملایم دائمی به منظور جلوگیری از نفوذ و نشر گازها و دودهای حاصله از دستگاههای مجاور تامین شود.

ماده 173 - کلیه افزارهای دستی و چراغهای برقی دوره گرد که کارگران همراه میبرند لازم است بدون عیب و سالم و مناسب کار مورد نظر باشد.

ماده 174 - استعمال چراغهای دوره گرد که توری نداشته یا بند آنها دارای پوشش کاملا محکم و مطمئن نباشد ممنوع است.

ماده 175 - استعمال چراغهای لحیمکاری در داخل مولدهای بخار ممنوع است.

ماده 176 - چنانچه برای تعمیر یا پاک کردن دستگاه افزارهای بادی یا بخاری به کار برند لازم است کمپرسور یا مولد بخار آنها خارج از مولد تحت تعمیر گذاشته شده باشد و لوله های اتصال مربوط مورد بررسی و مراقبت دائم قرار گیرد.

ماده 177 - موقعیکه لوله ها یا جدار مولد‌ها را با وسایل مکانیکی پاک میکنند نباید اثر ضربه قلم مدت مدیدی در محل واحدی متمرکز شود زیرا ممکن است موجب تضعیف مقاومت فلز گردد.

ماده 178 - پس از اتمام عملیات لازم است نکات ذیل دقیقاً رعایت شود:

الف) کارگری را مامور نمایند داخل مولد را دقیقاً بررسی نموده اطمینان حاصل کند که هیچگونه افزار یا اشیائی جانمانده باشد مخصوصاً کهنه یا نخ و امثال آن.

ب) قبل از بستن دربها و روزنه ها یقین حاصل شود که کلیه کارگرها بیرون رفته اند و کلیه اشیاء را خارج کرده اند.

بخش 13 - تعطیل و توقف مولدهای بخار

ماده 179 - در مورد مولدهائی که قرار است بحالت توقف یا تعطیل درآیند پس از آنکه تمیزکاری و تعمیرات و بازدید انجام شد لازم است نکات زیر دقیقاً رعایت شود:

الف) با سوزانیدن چوب سفید یا کاغذ یا دمیدن هوای گرم داخل آن را بخوبی خشک کنند تا از زنگ زدگی جلوگیری شود.

ب) برای جذب رطوبت های بعدی مقداری آهک زنده در حدود 15 کیلوگرم بمازاد هر تن بخار تولیدی در ساعت در ظروف سفالی در داخل دیگ قرار دهند.

ج) کلیه اتصالات مولد بخار محکم بسته شود.

د) در پوش سوراخ آدم رو به جای خود قرار داده شود.

ماده 180 - چنانچه مدت توقف طولانی باشد:

الف) مولد را در فواصل دو تا سه ماه بازنموده ذخیره آهک زنده را تجدید نمایند.

ب) کلیه سطوح گرماده را به وسیله پاشش بخار و یا برس سیمی پاک نموده و با روغن ماهی مخصوص که خشک نشود چرب نمایند تا از زنگ خوردگی مصون بماند.

ماده 181 - در مولدهای خارج از سرویس از کار افتاده نباید آبی باقی مانده باشد.

بخش 14 - تجهیزات حفاظتی انفرادی

ماده 182 - کارگرانی که در معرض مجروح شدن باشند و بهیچ طریقی جلوگیری از آن میسر نباشد لازم است مجهز بوسایل حفاظتی و انفرادی طبق آیین‏ نامه مربوطه باشند.

ماده 183 - مقام صلاحیتدار مذکور در این آیین ‏نامه مرجعی است که وزارت کار صلاحیت آن را تشخیص و تایید نمایند.

این آیین نامه به موجب ماده 47 قانون کار مشتمل بر 183 ماده در جلسات 12 الی 18 (6 جلسه) شورای عالی حفاظت فنی مطرح و مورد تصویب نهایی قرار گرفت و قابل اجراء است.
تاریخ دوم بهمن ماه 1339 شمسی

دریافت فایل پی‌دی‌اف