شماره دادنامه: 140431390002201257
تاریخ دادنامه: 1404/08/27
شماره پرونده: 0205249
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای سید مهدی موسوی
طرف شکایت: دادگستری استان زنجان
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره 2199/50295/9037 مورخ 1401/11/11 معاون قضایی رییس کل دادگستری استان زنجان
گردش کار: شاکی به موجب دادخواست و لایحه تکمیلی ابطال بخشنامه شماره 2199/50295/9037 مورخ 1401/11/11 معاون قضایی رییس کل دادگستری استان زنجان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
" وکلای دادگستری و کسانی که در محاکم وکالت می نمایند مکلّفند برابر ماده 103 قانون مالیات‌های مستقیم ناظر به ماده 32 قانون وکالت مصوّب 1315/11/25 با اصلاحات بعدی و ماده 19 لایحه قانونی استقلال کانون وکلا مصوّب 1333/12/05 با اصلاحات بعدی، در وکالت‌نامه‌های خود رقم حق الوکاله را قید نموده و معادل 5 درصد آن از بابت علی الحساب مالیاتی، تمبر الصاق و ابطال نمایند. از سویی نظریه مشورتی 7/4767 مورخ 1383/07/04 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز اشعار می‌دارد که بایستی مطابق تعرفه مندرج در وکالتنامه یا حق الوکاله ابطال تمبر صورت گیرد که تا قبل از تصویب آییننامه تعرفه حق الوکاله، حق المشاوره و هزینه سفر وکلای دادگستری مصوّب 1398/12/28 ریاست قوه قضاییه، در خصوص نحوه و میزان پرداخت تمبر مالیاتی وکلا در محاکم، اختلاف نظر شدید وجود داشت. به نوعی که ابطال تمبر سلیقه ای شده بود و هر محکمه‌ای رویه خاص خود را داشت که با تصویب آییننامه فوق در سال 1398 توسط ریاست قوه قضاییه و با تقنین صریح ماده 3 آن تقریباً به اختلاف نظرها پایان داده شد.
معاون قضایی دادگستری کل استان زنجان به موجب بخشنامه مورد اعتراض و در بند های 2، 3 و 4 بر خلاف ماده 3 آییننامه صدرالاشاره مطالبی را منعکس و روسای حوزه های قضایی استان را موظّف به تبعیت از آن نموده اند.
نظر به تحقیقات به عمل آمده در سایر استان‌ها بخشنامه ای بدین مضمون وجود ندارد و تنها در استان زنجان دادگستری کل با تصویب این بخشنامه، وکلا را الزام به ابطال تمبر مالیاتی براساس میزان خواسته دعوی [دعوا]در دعاوی مالی می‌نماید که این بخشنامه بر خلاف اصل نوزدهم قانون اساسی است. با ابلاغ چنین مصوبه ای به شدت تبعیض میان وکلای کشور روی می دهد و اکثر استان ها براساس ماده 3 آییننامه تعرفه حق الوکاله و حق المشاوره و هزینه سفر وکلای دادگستری مصوّب 1398 براساس مبلغ علی الحساب دریافتی اقدام به ابطال تمبر می نمایند. از سویی با توجه به این که قرارداد میان وکیل و موکل به استناد ماده 2 آییننامه معتبر می‌باشد که بعضاً وکلا در بدو امر مبلغی ناچیز و یا کمتر از آنچه که مدنظر دادگاه بوده دریافت می‌نمایند که اگر قرار باشد برای مبالغ دریافت نشده هم ابطال تمبر نمایند چه لزومی داشت که ریاست قوه در ماده 3 آییننامه فوق به صراحت به این موضوع اشاره نماید؟ عدالت و اخلاق نیز ایجاب می‌نماید وکیل برای مبلغی که دریافت نکرده است، تمبری ابطال ننماید. از سویی وکلا همانند سایر اشخاص سالانه اقدام به تنظیم و ارسال اظهارنامه مالیاتی می‌نمایند که الباقی مالیات در هنگام ثبت اظهارنامه از وکلا دریافت می‌گردد. نظر به این که بند 2 و 3 و 4 بخشنامه شماره فوق بر خلاف نصّ صریح ماده 3 آییننامه است، استدعای ابطال آن مورد تقاضاست."
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره 3595708 مورخ 1402/08/10 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی دیوان عدالت اداری شده، توضیحاتی داده است که خلاصه آن به قرار زیر است:
" بخشنامه مورد شکایت بر خلاف موارد ذیل است:
1- برخلاف اصل تساوی افراد.
نظر به اصل 19 قانون اساسی ایران: مردم ایران از هر قوم و قبیله ای که باشند از حقوق مساوی برخوردارند.
در حالی که در تمام محاکم در سطح کشور، بعد [از] تصویب آییننامه تعرفه حق الوکاله و حق المشاوره و هزینه سفر وکلای دادگستری مصوّب 1398/12/28 به استناد ماده 3 آییننامه در تمام پرونده ها اعم از مالی و غیر مالی براساس مبلغ علی الحساب دریافتی اقدام به ابطال تمبر می‌گردد ولیکن در استان زنجان براساس مبلغ خواسته در دعوای مالی اقدام به اخذ تمبر مالیاتی می‌شود که بر خلاف انصاف و عدالت و ماده 3 آییننامه و اصل 19 قانون اساسی است.
2- مخالف بودن بخشنامه با ماده 61 قانون آیین داردسی مدنی.
در بخشنامه مورد اعتراض در بند دو اشاره شده است «در پرونده مالی و از نوع وجه رایج بند 1 ماده 61 قانون آیین دادرسی مدنی» که به نظر می‌رسد منظور ماده 62 بوده است. در حالی که در ماده 61 قانون گذار صرفاً از نظر هزینه دادرسی و امکان تجدید نظرخواهی بهای خواسته را ملاک قرار داد و این موضوع را نباید به سایر موارد از جمله تمبر مالیاتی وکلا تسرّی داد. چرا که برخلاف اصل قانونی بودن است و موجب تضییع حقوق وکلا می‌گردد و در خصوص تمبر مالیاتی وکلا مستنداً به ماده 103 قانون مالیات های مستقیم ناظر به ماده 3 آییننامه تعرفه حق الوکاله و براساس میزان حق الوکاله دریافتی علی الحساب ابطال تمبر باید صورت گیرد."
متن بخشنامه مورد شکایت به شرح زیر است:
" بخشنامه شماره 2199/50295/9037 مورخ 1401/11/11
روسای حوزه های قضایی شهرستان های استان زنجان
روسای حوزه های قضایی بخش های استان زنجان
سلام علیکم،
نظر به این که مطابق ماده 103 قانون مالیات های مستقیم، وکلای دادگستری و کسانی که در محاکم اختصاصی وکالت می کنند تکلیف قانونی دارند که در وکالتنامه های خود رقم حق الوکاله ها را قید و معادل پنج درصد آن بابت، علی الحساب مالیاتی روی وکالتنامه و تمبر الصاق و ابطال نمایند. ماده 32 قانون وکالت نیز بر تنظیم و مبادله قرارداد وکالت و مبلغ اخذ شده وکیل به عنوان حق الوکاله تاکید دارد و وفق ماده 3 آییننامه تعرفه حق الوکاله، حق المشاوره و هزینه سفر وکلای دادگستری، وکیل مکلّف به درج مبلغ حق الوکاله در فرم وکالتنامه بوده و نباید از عبارتی مانند طبق تعرفه استفاده نماید. علی هذا بنا به مراتب فوق و مستنبط از مواد 3، 4، 5 و 9 آییننامه یادشده مقتضی است روسای حوزه قضایی در راستای تشریح مراتب جلسه توجیهی با مدیران دفاتر شعب بدوی برگزار صورتجلسه آن جهت درج در سوابق ظرف یک هفته به این دفتر ارسال گردد.
1- در صورتی که وکیل در پرونده مبلغ دقیق حق الوکاله خود را قید ننمایند به ایشان اعلام گردد که مبلغ دقیق حق الوکاله خویش را چه نقد و چه غیر نقد با تمام قسمت های توافق ارایه و قید و درج نمایند.
2- اگر خواسته مطرح شده در پرونده مالی بوده و از نوع وجه نقد (پول رایج ایران) باشد (بند 1 ماده 61، قانون آیین دادرسی مدنی حداقل تمبر اخذ شده از وکیل، براساس میزان خواسته (وجه اعلامی) بوده و در صورتی که مبلغ حق‌‌الوکاله اعلامی وکیل با توجه به میزان خواسته وجه نقد بیشتر باشد نسبت به مازاد مبلغ حق الوکاله مندرج در قرارداد، بر اساس مبلغ وصولی (قسمت اخیر ماده 3 آییننامه مذکور) وکیل (صرفاً در خصوص مازاد تعرفه) تمبر مالیاتی وصول گردد. بنابراین حداقل تمبر مالیاتی در این مورد، براساس خواسته می‌باشد. فقط در صورتی که مبلغ حق الوکاله در قرارداد ارایه شده مازاد بر خواسته باشد مبلغ اعلامی در قرارداد مدنظر قرار خواهد گرفت.
3- در صورتی که خواسته مطرح شده مالی بوده و غیر از وجه نقدی می‌باشد (بند 4 ماده 62 قانون آیین دادرسی مدنی) نیز براساس میزان تقویم خواسته وفق بند 2 اقدام گردد.
4- اگر حق الوکاله وکیل وجه نقد نباشد مطابق ماده 3 آییننامه فوق الاشاره ایشان موظّف است ضمن درج اصل حق‌‌الوکاله، معادل ارزش ریالی آن را اظهار نماید و براساس آن و میزان خواسته (هرکدام که بیشتر باشد) تمبر مالیاتی وصول گردد.
5- حسب تبصره ماده 9 آییننامه موصوف، در صورتی که بهای خواسته در زمان تقویم دادخواست مشخص نباشد پس از تعیین قطعی بهای خواسته وکیل مکلّف به ابطال مابه التفاوت علی الحساب تمبر مالیاتی نسبت به بهای قطعی خواسته است در خصوص دریافت هزینه دادرسی در این مورد، بند 14 ماده 3 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معیّن رعایت گردد. لازم به یادآوری است که شعبات بدوی از ارسال پرونده ها به صورت ناقص و بدون کنترل تمبر مالیاتی وکلا و هزینه دادرسی هر دو مرحله، جداً خودداری فرمایند.- معاون قضایی رییس کل دادگستری استان زنجان"
علی رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمایم آن برای طرف شکایت، تا زمان رسیدگی به پرونده پاسخی واصل نشده است.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/08/27 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
براساس ماده 103 قانون مالیات های مستقیم مصوّب سال 1366: «وکلای دادگستری و کسانی که در محاکم اختصاصی وکالت می‌کنند مکلّفند در وکالت نامه‌های خود رقم حق‌‌الوکاله‌ها را قید نمایند و معادل پنج درصد آن بابت علی‌الحساب مالیاتی روی وکالتنامه تمبر الصاق و ابطال نمایند...» و مطابق ماده 3 آییننامه تعرفه حق الوکاله و حق المشاوره و هزینه سفر وکلای دادگستری مصوّب سال 1398 رییس قوه قضاییه: «... در صورتی که حق الوکاله وجه نقد نباشد، وکیل موظّف است ضمن درج اصل حق الوکاله، معادل ارزش ریالی آن را در وکالت نامه اظهار نماید. چنانچه در نتیجه توافق وکیل و موکل و حسب وکالتنامه، مبلغ حق الوکاله مازاد بر تعرفه تعیین شده باشد دادگاه نسبت به محکوم‌‌علیه تا حداکثر میزان تعرفه موضوع این آییننامه رای خواهد داد، اما مبلغ علی الحساب دریافتی از موکل مبنای ابطال تمبر علی الحساب مالیاتی موضوع ماده 103 قانون مالیات ها، سهم کانون، مرکز و صندوق می‌باشد.» بنابراین و با توجه به این که براساس بندهای 2، 3، 4 و 5 مقرره مورد شکایت تمبر مالیاتی براساس خواسته یا میزان تقویم خواسته محاسبه و وصول می‌شود و این در حالی است که آنچه مبنای محاسبه و پرداخت تمبر مالیاتی قرار می‌گیرد مبلغ مقرّر در وکالت نامه و برمبنای توافق طرفین است، در نتیجه بندهای مورد اشاره از بخشنامه شماره 2199/50295/9037 مورخ 1401/11/11 معاون قضایی رییس کل دادگستری استان زنجان مغایر با احکام مقرر در ماده 103 قانون مالیات های مستقیم و ماده 3 آییننامه تعرفه حق الوکاله و حق المشاوره و هزینه سفر وکلای دادگستری مصوّب سال 1398 رییس قوه قضاییه است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری