صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1402/01/21
برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر بندر ترکمن
موضوع
تعریف جدید محاربه
پرسش
با توجه به تصویب قانون مجازات اسلامی در سال 1392 و تعریف جدید محاربه چنانچه در قوانین دیگر جرم انگاری به عنوان محارب صورت گرفته باشد آیا کماکان دارای اعتبار است یا اینکه صرفاً چنانچه عمل فرد مشمول عمومات قانون مجازات اسلامی گردد عنوان محارب صدق می‌کند؟
نظر هیات عالی
چنانچه قانونگذار در قوانین خاص رفتاری را به هر دلیل محارب محسوب و عنوان اتهامی را محارب قلمداد کرده در ما‌نحن‌فیه احراز شرایط ماده 279 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 92 ضرورت ندارد مع‌الوصف در مواردی که مقنن رفتاری را به نحو کلی چنانچه محارب باشد و یا محارب نباشد توصیف کرده، تطبیق با ماده اشعاری وجوب قانونی دارد.
نظر اکثریت
ماده 279 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در فصل حدود در تعریف جرم محاربه بیان می‌دارد: "کشیدن سلاح به قصد جان مال یا ناموس مردم یا ارعاب آنها به نحوی که موجب ناامنی در محیط گردد"به نظر می‌رسد با توجه به تعریف ارائه شده از محاربه در سال 1392 باید بین جرائمی که در دیگر قوانین مجازات ارتکاب آن جرائم به مجازات محارب ارجاع شده است با جرائمی که قید شده "در صورتی که محاربه شناخته شود" قائل به تفکیک شد در فرض نخست همچون ماده 515 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مصوب 1375 که بیان می‌دارد "هر کس به جان رهبر به هر یک از روسای قوای سه گانه و مراجع بزرگ تقلید سوءقصد نماید چنانچه محارب شناخته نشود به حبس از 3 تا 10 سال محکوم خواهد شد"تحقق محاربه منوط و مشروط به رعایت تمامی شرایط مقرر در ماده 279 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 خواهد بود که در این صورت این مواد قانونی با تعریف ارائه شده از محاربه در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 قابل جمع می‌باشد و در سایر فروض همچون تبصره 1 ماده 687 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات که بیان می‌دارد "در صورتی که اعمال مذکور به منظور اخلال در نظم و امنیت جامعه و مقابله با حکومت اسلامی باشد مجازات محارب را خواهد داشت" و یا ماده 23 قانون جرایم نیروهای مسلح، این جرائم صرفاً جرائمی تعزیری هستند که مجازات آنها به مجازات‌های مقرر برای جرم محاربه در ماده 279 ارجاع شده است که در این صورت نیز بین این مواد قانونی با تعریف محاربه در قانون مجازات اسلامی مصوب 1382 تناقضی وجود ندارد و بدین سان این مواد هم با ماده 279 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 قابل جمع می‌باشند.
نظر اقلیت
با عنایت به تعریف ارائه شده از جرم محاربه در ماده 279 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 تحقق محاربه صرفاً و منحصراً در مواردی است که مشمول تعریف مزبور گردد و تمامی قوانینی که به موجب آنها اقدامات ارتکابی مجرمانه به عنوان محاربه شناخته شده بود یا به مجازات محارب ارجاع گردیده بود نسخ ضمنی شدند چرا که در ذیل و ضمن‌تعریف محاربه نمی‌گنجند. از سویی فرض بر آن است که قانونگذار حکیم بوده و با علم به تمامی قوانین موضوعه اقدام به وضع قانون جدید می‌نماید.
توجه به این نکته نیز قابل تامل است که اگر قائل به این نظر باشیم که مواردی که در قانون برای ارتکاب اقدامات مجرمانه‌ای حکم به مجازات محاربه داده شده است کماکان معتبر است باید گفت با توجه به احتساب این جرائم به عنوان جرائم تعزیری، بر اساس قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب 1399 تمامی اعدامهای غیرحدی به حبس ابد تبدیل می‌شود بنابراین مجازات‌های سلب حیات مقرر در جرم مجازات محاربه بایستی به حبس ابد مبدل شوند که در این صورت ارجاع مجازات آن جرائم به مجازات محاربه موجه و عاقلانه به نظر نمی‌رسد که این امر مویدی است بر آنکه مقنن پس از تعریف محاربه در سال 92 تمامی قوانین و مواد قانونی مرتبط ذکر شده را نسخ ضمنی کرده است.