1 - کلیات
در راستای وظایف محوله بر اساس ماده 30 قانون برنامه چهارم توسعه، تکمیل مصوبه مورخ 1369/8/28، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران تحت عنوان ضوابط و مقررات نمای شهری و به منظور ارتقاء کیفی بصری و ادراکی سیما و منظر شهری، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه مورخ 1387/9/25 ضوابط و مقررات ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری را به شرح زیر تصویب نمود:
1 - 1 دامنه کاربرد
این مصوبه از تاریخ ابلاغ برای کلیه معماران، طراحان شهری، دستگاه های تهیه و تصویب ونظارت بر اجرای طرح های توسعه شهری و شهرداری ها و دیگر مراجع صدور پایان کار ساختمانی و سازمان های نظام مهندسی و سایر نهادهای ذیربط لازم الاجرا خواهد بود.
2 - 1 حوزه شمول
توسعه های شهری آتی، شهرهای جدید و شهرهای مسکونی جدیدالاحداث از زمان ابلاغ، مشمول این مصوبه خواهند بود. برای بافت های موجود نیز به ترتیب اولویت طرح های موضعی ساماندهی منظر شهری تهیه میشود. این طرح ها مطابق برنامه تنظیمی و حداکثر ظرف مدت 5 سال ازتاریخ ابلاغ این مصوبه تهیه خواهند شد.
3 - 1 هدف
هدف از اجرای این مصوبه:
الف - تلاش در جهت استفاده بهینه از منابع و تامین سلامت و رفاه ساکنین.
ب - ساماندهی به سیما و منظر شهری در شهرها، روستاها و سایر مجتمع های زیستی در کشور و تلاش در جهت ایجاد شرایط مناسب زندگی در آن ها.
ج - احیای فرهنگ معماری و شهرسازی غنی گذشته کشور.
د - جلو گیری از بروز ناهماهنگی های بصری و کارکردی در فضاها و فعالیت های شهری.
ه- - افزایش تعاملات اجتماعی و کوششی در جهت تنظیم جریان حیات مدنی.
2 - تعاریف
1 - 2 منظر شهری: در ای ن مصوبه منظور از منظر شهری کلیه عناصر طبیعی و مصنوع (ساختمان ها و الحاقات آنها) مبلمان شهری، پوشش گیاهی و. ..) قابل مشاهده از عرصه های عمومی شهر شامل خیابانها، میادین، گره ها و پهنه های عمومی است
2 - 2 نما: منظور از نما در این مصوبه، نمای شهری و در انطباق با تعریف ارائه شده در بند 1 مصوبه 1369/8/28 شورای عالی شهرسازی و معماری ایران (کلیه سطوح نمایان ساختمان های واقع درمحدوده و حریم شهرها و شهرک ها که از داخل معابر قابل مشاهده است اعم از نمای اصلی یانماهای جانبی) میباشد.
3 - 2 جداره: منظور از جداره، سطوح مربوط به دیوارهای محوطه هایی است که هیچ ساختمانی به صورت بلافصل به آن ملحق نیست نظیر دیوار باغات و نظایر آن.
4 - 2 پیاده راه: منظور از پیاده راه، خیابان و گذرهایی است که منحصراً برای عبور پیاده مورد استفاده قرار میگیرد.
5 - 2 کمیته های ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری: این کمیته نهادی است که به منظور ایجاد هماهنگی میان کلیه سازمان ها، نهادها، دستگاه ها، شرکت ها و موسسات ذیربط در امر ارتقاء کیفی سیما و منظر، در شهر ها تشکیل میگردد. نمادهای مذکور در این مصوبه از این پس به اختصار «کمیته» نامیده میشود.
3 - ضوابط کلی
1 - 3 ضوابط مربوط به سیما و منظر
1 - 1 - 3 طرح و اجرای بناهای واقع در مناطق تاریخی شهر باید دارای مقیاس انسانی بوده ودانه بندی و ریخت شناسی مشابه بافت تاریخی شهر داشته باشد. در طراحی معماری بناهای کلان مقیاس، تقسیم بنا به احجام متناسب با دانه بندی بخش تاریخی شهر الزامی است.
2 - 1 - 3 در احداث ابنیه، انتخاب مصالح نماهای ساختمانی باید به گونه ای باشد که علاوه بررعایت ضوابط و مقررات طرح های جامع و تفصیلی و سایر مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران موجب آلودگی محیط زیست نشود و قابل بازیافت و پاکسازی باشد. به شهرداری ها امکان داده میشود تا طی برنامه ای 5 ساله نسبت به بهسازی مصالح نمای ساختمان های موجود در شهر ها اقدام نمایند.
3 - 1 - 3 در پاکسازی مصالح ساختمانی، رنگ و بافت و مصالح نما در بخش های تاریخی شهرهمخوانی داشته و ترجیحاً از مصالح بوم آورد (محلی) انتخاب شوند.
4 - 1 - 3 کلیه تابلوهای مربوط به فعالیت های شهری اعم از تجاری، درمانی، خدماتی، اداری و... در سطح شهرها باید در انطباق با مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان، به صورت هماهنگ برای صنوف مختلف تهیه شود. ابعاد، فرم، طرح و محل نصب تابلو ها باید توسط «کمیته» تعیین و مالکین و بهره برداران ملزم به رعایت این مقررات میباشند.
5 - 1 - 3 تعدد تابلوهای معرف کاربری در یک منظر شهری مجاز نمیباشد؛ و هر تصرف تنها مجاز به استفاده از یک تابلو در نما یا جداره هر یک از معابر شهری که تصرف مذکور در حاشیه آن قراردارد، است.
6 - 1 - 3 به منظور ساماندهی و ایجاد هماهنگی میان تابلوهای تبلیغاتی در مقیاس شهری، به شهرداری ها اختیار داده میشود تا نسبت به تهیه ضوابط و مقررات مربوط به محل و نحوه استقرارتابلوهای شهری (بیلبوردها) نقاشی ها، جداره ها، استفاده از نمایشگرهای بزرگ شهری، تابلوهای تبلیغاتی و تابلوهای راهنمای شهری (نام خیابان ها و میادین و. ..) اقدام نماید و به تصویب کمیته برساند. رعایت تصمیمات کمیته در این زمینه برای دستگاه ها، سازمان ها، نهاد ها و موسسات دولتی و عمومی در اولویت قرار دارد.
7 - 1 - 3 پیش آمدگی بدنه ساختمان ها (نظیر بالکن، تراس و. ..) در فضاهای شهری ممنوع بوده واحداث فضاهای نیمه باز با عقب نشینی دیوارهای خارجی از حد زمین تامین خواهد شد. این فضاهای نیمه باز جهت تقویت چشم اندازهای مناسب شهری، کاهش اثر تابش شدید خورشید، نگهداری گل و گیاه و موارد مشابه بوده و بهره برداری از این فضاها به عنوان انباری (محل نگهداری مواد غذایی، سوخت و. ..) و خشک نمودن البسه ممنوع است.
8 - 1 - 3 طراحان موظفند در طراحی ابنیه، فضای مورد نیاز جهت انباری و محل خشک نمودن البسه را در درون ابنیه پیش بینی نمایند. مساحت این فضا ها تا سقف 10% (ده درصد) کل مساحت زیرینا. جزء مساحت مفید محاسبه نمی شود.
9 - 1 - 3 تمامی پیش آمدگی های موجود بدنه ساختمان ها از حد زمین در هنگام تخریب ونوسازی ابنیه از نما یا جداره ساختمان حذف میشوند.
10 - 1 - 3 از تاریخ ابلاغ این مصوبه تا سقف 15% مساحت زیرینای هر یک از واحدهای مسکونی به فضاهای نیمه باز و پیش فضای ورودی اختصاص خواهد داشت این بخش جزء زیرینا محسوب نمی شود و مسدود نمودن و الحاق نمودن آن ها به فضاهای محدود ساختمان ها به هر نحو ممنوع میباشد.
11 - 1 - 3 طراحان و مجریان موظفند معماری بناهای واقع در تقاطع معابر را به گونه ای طراحی و اجرا نمایند که به ارتقاء کیفیت بصری و فضایی تقاطعها منجر شود.
12 - 1 - 3 با توجه به اهمیت معماری نبش، کنج، دروازه ها، طرح و نمای ساختمان های واقع دراین نقاط باید به تایید «کمیته» برسد.
13 - 1 - 3 در شهرهایی که پوشش نهایی غالب آن ها از انواع پوششهای شیبدار میباشد «کمیته » رنگها، جنس و حدود شیب مجاز آن را به گونه ای معین مینماید که هماهنگی در سیما و منظرشهری فراهم آید.
14 - 1 - 3 استفاده از پوشش های شیبدار، در معبرهایی که استفاده از آن در سنت معماری محل نباشد، ممنوع خواهد بود.
15 - 1 - 3 استفاده از فرم های نامتعارف (نظیر کشتی، میوه ها و. ..) در طراحی و احداث بناها، به تشخیص کمیته ممنوع میباشد رعایت این مصوبه برای دستگاه ها، نهادها و سازمان های دولتی دراولویت قرار دارد.
16 - 1 - 3 استفاده از نماهای پرده ای (نماهای آلومینیومی، شیشه ای، کامپوزیت، شیشه های جیوهای و. ..) در جداره های بیرونی و قابل مشاهده از عرصه های عمومی، ضمن رعایت مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، برای کلیه بناهای دولتی و عمومی ممنوع بوده و استفاده از این مصالح صرفاً درون بناها مجاز است. به مالکین ابنیه موجود فرصت داده میشود تا ظرف مدت 3 سال بااولویت های بناهای دولتی و عمومی به اصلاح نمای این ابنیه با مصالح جایگزینی که توسط کمیته تعیین میشود، بازسازی نمایند.
17 - 1 - 3 در طراحی و اجرای ابنیه احداث تاسیسات (نظیر چیلر، کولر و. ..) به صورت نمایان در منظر شهری ممنوع است و تاسیسات باید با تمهیدات مناسب از معرض دید عمومی حذف شوند در ابنیه موجود به مالکان فرصت داده میشود تا مطابق برنامه ای که از سوی «کمیته» مشخص میشود ظرف مدت 3 سال به اصلاح نما اقدام نمایند.
18 - 1 - 3 از این پس احداث ابنیه ای که به دلیل ارتفاع زیاد و یا درشت د انگی و. .. حقوق همسایگان را در استفاده از نور، مناظر و مواهب طبیعی سلب نماید ممنوع میباشد. «کمیته» سنجه های مورد نیاز در این خصوص (نظیر حداقل فواصل و ارتفاع بنا ها در همسایگی واحد ها را تعیین خواهد نمود.)
19 - 1 - 3 استفاده از بامهای سبز در محلهایی که «کمیته» تصویب نماید مجاز خواهد بود.
2 - 3 ضوابط مربوط به ساماندهی کالبدی فضاهای شهری
1 - 2 - 3 به مالکین ابنیه فرصت داده میشود تا ظرف 5 سال از تاریخ ابلاغ این مصوبه، کلیه کانالهای تاسیساتی نمایان در نماها و در جداره های شهری شامل کولرها (اسپیلت ها) کانال های کولر، ناودان ها» سیمها و کا بلهای برق و تلفن، دودکش بخاری، لوله های تاسیساتی (به استثناء لوله ها ی گاز شهری) و نظایر آن به تدریج از فضاهای شهری حذف و یا به گونه ای ساماندهی شوند که در نما یا جداره شهری قابل مشاهده نباشند. لوله های گاز شهری نیز بایستی متناسب با رنگ نمای ساختمان ها رنگ آمیزی شود.
2 - 2 - 3 نصب تابلوهایی که در معابر موجب اختلال در حرکت عابرین شود مطابق مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان ممنوع است.
3 - 2 - 3 مکان یابی کابین ها، کیوسکها در معابر پیاده (اعم از تلفن عمومی، روزنامه فروشی، صندوق های جمع آوری صدقات و. ..) باید به گونه ای انجام شود که مزاحم حرکت عابرین پیاده نباشد.
4 - 2 - 3 به شهرداریها امکان داده میشود تا مطابق برنامه ای 3 ساله نسبت به ساماندهی کابینها و کیوسکها و اثاثه شهری موجود اقدام نمایند.
5 - 2 - 3 ایجاد هرگونه اختلاف سطح (لبه، پله، سکو و. ..) در مسیر عبور در معابر پیاده ممنوع است و تغییرات سطوح بایستی به وسیله شیب راهه و رمپ انجام شود.
6 - 2 - 3 کفسازی معابر پیاده بایستی به گونه ای انتخاب شود که امکان سر خوردن عابرین به حداقل کاهش یافته، امکان پاکسازی داشته و از مصالح بوم آورد انتخاب شده باشد.
7 - 2 - 3 کفسازی معابر باید با همکاری و مشارکت عمومی مالکین بناهای حاشیه معبر و شهرداری، نگهداری و مرمت شود.
8 - 2 - 3 اثاثه شهری به کار رفته در فضاهای شهری از نظر فرم، اندازه، رنگ و مصالح بایستی مطابق با طرح اثاثه شهری و متناسب با بافت و احجام معماری اطراف این فضاها طراحی و اجرا شوند.
9 - 2 - 3 حفظ و توسعه فضای سبز شهری باید حتی الامکان با گونه های گیاهی بومی صورت گیرد «کمیته» گونه های گیاهی بومی را متناسب با ویژگی های طبیعی، تاریخی و فرهنگی هر شهرمشخص نموده و اعلام می نماید.
3 - 3 ضوابط مربوط به ساماندهی زیر ساخت های شهری
1 - 3 - 3 تعبیه تاسیسات گرمایشی و سرمایشی و کانالهای مورد نیاز در فضاهای داخلی ساختمان الزامی است.
2 - 3 - 3 کلیه مسیرها و کانالهای تاسیساتی موجود در معابر (پیاده روها و پیاده راه ها) بایدبه وسیله کفسازی مشخص شود. کانال ها باید به گونه ای احداث شوند که دسترسی به آن ها برای تعمیر به سهولت فراهم آید.
3 - 3 - 3 کمیته موظف است تا زمینه شکل گیری ایجاد کانال مشترک انرژی در معابر را باهمکاری شهرداری، وزارت کشور و سازمان ها و دستگاه های ذیربط پیگیری نماید.
4 - 3 ضوابط مربوط به ساماندهی کارکردی فضاهای شهری
1 - 4 - 3 به منظور استفاده بهینه از فضاهای شهری و ایجاد سرزند گی در آنها، به شهرداری ها اختیار داده میشود تا با هماهنگی کمیته ها در شهرها و ساکنان مجاور، در معابری که عرض بخشی از پیاده رو آن ها بیش از سه متر باشد، در ایام تعطیل و ساعات شبانگاهی به کاربری هایی چون اغذیه فروشی و عرضه کنندگان آبمیوه و نوشیدنی های سرد و گرم اجازه دهند تا بخشی از معبر را بامبلمان مناسب تجهیز و از مراجعین پذیرائی نمایند لکن احداث نرده و یا ایجاد مانع ثابت در مسیرعابرین در آن ممنوع است.
5 - 3 ضوابط مربوط به نظارت بر اجرای مقررات
1 - 5 - 3 تحویل نقشه حجمی ابنیه و راندوی مصالح به کار گرفته شده در طراحی ابنیه جدید و ابنیه مجاور (همسایگی) برای اخذ پروانه ساختمانی به مراکز بررسی و کنترل نقشه و مراجع صدور پروانه ساختمانی از سوی متقاضیان الزامی است. در این نقشه ها ایجاد هماهنگی میان احجام از نظر فرم، جنس و رنگ مصالح، دانه بندی و ریخت در واحدهای همسایگی الزامی است. دستورالعمل ها و راهنماهای مورد نیاز در این خصوص از سوی کمیته تدوین و ابلاغ خواهد شد.
2 - 5 - 3 صدور پایان کار و گواهی عدم خلاف برای ابنیه جدید الاحداث منوط به اجرای نقشه های ارائه شده جهت اخذ پروانه ساختمانی است مهندسین ناظر مسئول اجرای دقیق نقشه های مصوب (به ویژه نما و حجم) خواهند بود.
4 - سازمان اجرای مقررات
1 - 4 به منظور تدوین ضوابط محلی و تکمیلی و فراهم نمودن شرایط تحقق پذ یری این مصوبه، کمیته های بین بخشی تحت عنوان «کمیته ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری» ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ این مصوبه در کلیه شهرها به شرح زیر تشکیل خواهد شد. دبیرخانه این کمیته در سازمان مسکن و شهرسازی استان مستقر خواهد بود.
2 - 4 کمیته های ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری
1 - 2 - 4 این کمیته نهادی تخصصی غیربخشی، غیرانتفاعی است (براساس مفاد تبصره بند 3 از ماده 3 آییننامه نحوه بررسی و تصویب طرح های توسعه و عمران محلی، ناحیه ای و منطقه ای و ملی و مقررات شهرسازی و معماری کشور مصوب 1378/10/12 هیات محترم وزیران تشکیل میشود) که به منظور ایجاد هماهنگی میان کلیه سازمان ها، نهادها، دستگاه ها، شرکت ها و موسسات ذیربط در امر ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری و با عضویت نمایندگان شهرداری، مهندسین مشاور تهیه کننده طرح توسعه شهری، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان، سازمان نظام مهندسی استان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، دو نفر از اعضاء هیات علمی دانشکده های معماری و شهرسازی استان، و سازمان مسکن و شهرسازی استان تشکیل میگردد.
2 - 2 - 4 در صورت تشکیل شورای سیما و منظر شهری در استان ها این کمیته به عنوان یکی از کمیته های تخصصی شورای مذکور خواهد بود.
3 - 2 - 4 کمیته حسب مورد از نمایندگان سازمان ها، دستگاه ها و نهادهای ذیربط جهت شرکت در جلسات مرتبط دعوت به عمل می آورد.
4 - 2 - 4 مدیر (معاون) شهرسازی و معماری سازمان مسکن و شهرسازی استان دبیر کمیته خواهد بود.
5 - 2 - 4 اعضاء کمیته توسط بالاترین مقام سازمان، نهاد یا دستگاه ذیربط در استان تعیین واحکام آنان توسط رئیس سازمان مسکن و شهرسازی استان صادر و ابلاغ خواهد شد.
6 - 2 - 4 اعضاء کمیته بایستی دارای تخصص معماری و یا طراحی شهری باشند.
7 - 2 - 4 ارتباط استخدامی نمایندگان با نهادها، سازمان ها و دستگاه های ذیربط الزامی نخواهدبود.
8 - 2 - 4 ضوابط و مقررات تکمیلی در خصوص این مصوبه توسط «کمیته» تهیه و به تصویب کمیسیون ماده 5 استان خواهد رسید.
9 - 2 - 4 وظایف کمیته استان عبارت است از:
الف - ایجاد هماهنگی در خصوص مطالعات، اقدامات اجرایی و عمرانی در سیما و منظر شهری
ب - منطقه بندی شهرها جهت انجام اقدامات بهسازی و ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری پ - بررسی و تایید طرح های موردی ساماندهی به سیما و منظر شهری
ت - تعیین مصالح مناسب برای استفاده در نماها و جداره های شهری، کفسازی بستر معابر پیاده راهی و پیاده روها با عنایت به موارد اقلیمی، فرهنگی و سایر ویژگی های تاریخی و بومی و ایجاد هماهنگی میان مصالح نماها و جداره ها و کفسازی معابر پیاده راهی یا پیاده راه ها با اولویت به کارگیری مصالح بومی.
ث - تعیین میزان نور مورد نیاز فضاهای شهری (معابر، میادین، پهنه ها و بناهای مهم بر حسب لوکس) و نحوه نورپردازی به آن ها (به گونه ای که باعث افزایش زمان حضور شهروندان در فضاهای شهری شده و در عین حال مانع از مشاهده ستارگان نشود)
ج - تدوین ضوابط و استانداردهای بومی، اندازه ها و فواصل میان مبلمان شهری
چ - تدقیق ضوابط، مقررات و الزامات این مصوبه متناسب با شرایط محلی
ح - تدوین ضوابط و مقررات مناسب جهت نگهداری، بهسازی، مرمت، بازسازی و نوسازی نماها، جداره ها و کفسازی معابر
خ - تدوین ضوابط و مقررات مربوط به جانمایی مبلمان شهری در فضاهای شهری متناسب مقتضیات محلی و بومی
د - تدوین ضوابط، مقررات و دستورالعمل های مورد نیاز در خصوصی نحوه مکان یابی، نحوه استقرار، جنس، رنگ، فرم تابلوهای شهری و محلی
ذ - اولویت بندی فضاهای شهری جهت انجام مطالعه، طراحی و اقدامات بهسازی سیما و منظرشهری
10 - 2 - 4 هرگاه براساس تصمیمات و مصوبات این کمیته ضوابط و مقررات ساختمانی مندرج در طرح های توسعه شهری دچار تغییراتی شود این تغییرات بایستی به تصویب کمیسیون ماده 5 استان برسد.
11 - 2 - 4 نحوه مدیریت و تشکیل جلسات و تصمیم گیریها بر اساس آیین نامه داخلی کمیته ها انجام خواهد شد.
5 - بازنگری در ضوابط
در صورت تشخیص کمیته و نیاز به این مصوبه هر 5 سال یکبار مورد تجدیدنظر، تکمیل واصلاح قرار خواهد گرفت.