هیات تخصصی استخدامی دیوان عدالت اداری
شماره پرونده: ه ع/ 0003889 شماره دادنامه: 140109970906000373 تاریخ: 09/ 06 /1401
شاکی: آقای سجاد کریمی پاشاکی
طرف شکایت: دیوان محاسبات کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 4 بخش سهمیه ایثارگران از قسمت امتیازات و سهمیه قانونی تا حدی که متضمن ایجاد محدودیت اعمال سهمیه به برخی از کد رشته ها شده است.
شاکی دادخواستی به طرفیت دیوان محاسبات کشور به خواسته ابطال بند 4 بخش سهمیه ایثارگران از قسمت امتیازات و سهمیه قانونی تا حدی که متضمن ایجاد محدودیت اعمال سهمیه به برخی از کد رشته ها شده است به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد:
بند 4 قسمت سهمیه ایثارگران دفترچه آزمون استخدام پیمانی دیوان محاسبات کشور سال 1400 در قسمتی که به تحدید سهمیه ایثارگران و الزام اعمال آن در برخی کد رشته ها امر نموده است.
«4 - سهمیه استخدامی مربوط به مشمولین سهمیه 25 درصد ایثارگران در آگهی استخدام مشخص و از سهمیه سایر متقاضیان مجزا شده است. متقاضیان ایثارگر تایید شده مشمول این سهمیه، برای اعمال سهمیه مذکورصرفاً می‌بایست رشته شغل - محل خدمت مشخص شده در سهمیه مذکور را انتخاب نمایند.»
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
«اعمال سهمیه های قانونی از جمله سهمیه ایثارگران علاوه بر وجود شرایط لازم به شرایط کافی نیز نیاز دارد به عبارتی صرف وجود سهمیه بدون اخذ نصاب نمره نمی‌تواند موجد حق برای داوطلب سهمیه دار شود لذا باید ترتیبی اتخاذ گردد که سهمیه ایثارگران در امتیازات مورد محاسبه قرار گیرد همانطور که در ماده 70 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران موضوع این ماده، در خصوص کنکور دانشگاه ها ترتیبات و محاسباتی پیش بینی شده است. به عبارتی مانند رویه جاری آزمون های استخدامی که اعمال سهمیه ایثارگری را محدود به برخی کد رشته های شغلی نموده است، در ورود به دانشگاه که قاعده ای مشابه ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران دارد، سهمیه در هر کد رشته تحصیلی مورد محاسبه قرار گرفته و داوطلب ایثارگر در هر یک از این کد رشته ها و محل های جغرافیایی متفاوت دانشگاه ها امکان اعمال سهمیه خود را دارد. لذا در آزمون های اخیر استخدامی از جمله آگهی آزمون موضوع شکایت، داوطلبان ایثارگر مشابه آزمون های کنکور، نبایست محدود به انتخاب برخی از کد رشته های تحصیلی شوند.
اولاً؛ وفق اصل 28 قانون اساسی، حق انتخاب شغل از حقوق اساسی ملت است و مبتنی بر آن حتی در اعمال سهمیه های قانونی از جمله سهمیه ایثارگران نباید تبعیض ناروا اعمال شود چرا که محدود سازی اعمال سهمیه به برخی کد رشته های تحصیلی، امکان شرکت برخی داوطلبان ایثارگر را به دلیل1- فقدان مدرک تحصیلی مربوطه در کد رشته های دارای سهمیه، و 2- عدم امکان اشتغال در کد رشته دارای سهمیه به دلیل دوری جغرافیایی از جمله در استان های دیگر و.... ممکن نمی نماید. و این خود موجد اعمال سهمیه در میان داوطلبان با تبعیض ناروا است. به عبارتی داوطلب ایثارگر که دو شرط گفته شده را ندارد مجبور است بدون سهمیه در سایر کد رشته های شغلی که سهمیه آزاد می‌باشند، شرکت نماید و به این ترتیب شاید تا آخر عمر نیز نتوانند از سهمیه خود متناسب با محل خدمت و رشته تحصیلی مورد علاقه خود استفاده نماید.
ثانیاً؛ از سوی دیگر در ماده 41 قانون مدیریت خدمات کشوری بر برابری فرصت ها تاکید شده است این در حالی است که فرصت استفاده از سهمیه با توجه به محدود سازی برخی کد رشته های شغلی، برای انتخاب داوطلبان ایثارگر، مخالف برابری فرصت است به عبارتی فرصت ویژه ای را برای اعمال سهمیه نزد دارندگان سهمیه که مدارک تحصیلی مرتبط کد شغلی دارای سهمیه را دارند، مهیا ساخته و دیگر دارندگان سهمیه را به سهمیه آزاد سوق می دهند و یا محدودیت های اقتضایی محل خدمت کد رشته شغلی دارای سهمیه، این دارندگان سهمیه ایثارگری را از شرکت در کد رشته مورد علاقه باز می دارد. (به دلیل مسافت طولانی با محل زندگی و....)
ثالثاً؛ علاوه بر آن مستفاد از بند 7 سیاست های کلی فرهنگ ایثار و شهادت ابلاغی مقام معظم رهبری که مستفاد از ماده 123 قانون برنامه ششم لازم الاجرا می‌باشد، اولویت دادن به ایثارگران در سیاست گذاری ها، برنامه ها، قوانین و آیین‌نامه های کشور و نیز در تخصیص و توزیع امکانات و حمایت های دولتی و فعالیت ها در زمینه های اقتصادی و.... مورد تاکید معظم له قرار گرفته است. لذا تاکید بر تخصیص و توزیع امکانات و حمایت های دولتی در معنای تبعیض میان برخی ایثارگران در اعمال سهمیه قانونی خود، با محدود سازی اعمال سهمیه در برخی از کد رشته های شغلی مباینت داشته و سازگار نیست.
رابعاً؛ همچنین در ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران همچون ماده 70 این قانون با اصلاحات بعدی، 25 درصد از نیاز های استخدامی و تامین نیروهای مورد نیاز وفق ضوابط و مجوزهای مربوط از طریق اعمال سهمیه ایثارگران جذب می‌گردد بدیهی است که عبارت وفق ضوابط که بر اساس آراء متعدد هیات عمومی دیوان دلالت بر شرایط عمومی خدمت دارد، نافی داشتن نصاب علمی نمی‌باشد. به عبارتی این ماده به صورت کمی صرف، داشتن شرط لازم ایثارگری را مکفی برای ورود به خدمت نمی شمارد بلکه داشتن شرط کافی نصاب علمی و سایر مراحل قانونی استخدام از جمله گزینش و... نیز از الزامات استخدام ایثارگران محسوب می‌شود که طبیعتاً اگر دارندگان سهمیه ایثارگری نتوانند آن را احراز کنند، می‌تواند به سهمیه های آزاد تخصیص یابد. بر همین اساس است که در تبصره 3 این ماده کسب حداقل هشتاد درصد نصاب آزمون علمی آخرین نفر پذیرفته شده برای مشمولان متقاضی استخدام در ادارات آموزش و پرورش و علوم تحقیقات و فناوری الزامی است اما در خصوص سایر ادارات نصاب می‌تواند کمتر باشد به نحوی که اعمال سهمیه 25 درصد در شرایط رقابتی محقق شود.
خامساً؛ و در نهایت اینکه تقسیم بندی کد رشته های شغلی به سهمیه ایثارگری و سهمیه آزاد باعث می‌شود تا سایر شرایط مندرج در ماده 21 قانون جامع ایثارگران جهت اعمال در سهمیه ازاد نیز ممکن نباشد از جمله آن به تبصر ه 1 این ماده در معافیت حداقل معدل و حداکثر سن برای فرزندان شاهد، جانبازان و آزادگان اشاره نمود. به این ترتیب با این دلیل که سهمیه آزاد فاقد الزامات رعایت سهمیه ایثارگران است، دستگاه های اجرایی از جمله طرف شکایت تکلیفی برای اعمال این معافیت نیز در کد رشته های شغلی آزاد نخواهند داشت.
علیهذا تحدید کد رشته های شغلی به دو قِسم آزاد و سهمیه ایثارگران باعث محرومیت از حق آن دسته از ایثارگرانی می‌شود که دارای مدرک تحصیلی متفاوت از مجموعه رشته شغلی ویژه سهمیه ایثارگران هستند و مدرک ایشان در کد رشته های شغلی سهمیه آزاد است و همچنین منجر به تحدید سهمیه ایشان به انتخاب شغلی می‌شود که اعمال سهمیه در آن مستلزم ترک دیار و خانه و خانواده خواهد شد، است(که عملاً منصرف از آن خواهند شد) در حالی که در مجموعه کد رشته های شغلی سهمیه آزاد، انتخابی مقارن با بومی بودن که خود نیز امتیازی علی حده بر سهمیه ایثارگری است می‌توانند داشته باشند.
سادساً؛ مستفاد از ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، کلیه دستگاه های موضوع ماده 2 این قانون مکلفند در هر نوع جذب خود اعم از رسمی، پیمانی، قراردادی و شرکتی، سهمیه ایثارگران را تخصیص دهند و بر اساس دادنامه وحدت رویه 1849 الی 1851 مورخ 1397/09/20 و دادنامه شماره 1456 مورخ 1398/07/16 و دادنامه 719 مورخ 1399/06/30 و دادنامه 669 موره 1398/04/11 و بسیاری دیگر از آراء مشابه، احتساب سهمیه مذکور مقید به برگزاری آزمون دانسته شده است. به طور مثال در دادنامه شماره 1456 مورخ 1398/07/16 رعایت مواد 41 و 44 قانون مدیریت خدمات کشوری در احتساب سهمیه ایثارگران تصریح شده است که در آیین‌نامه موضوع ماده 44 این قانون تشریفات موضوع برگزاری آزمون و کم و کیف آن از حیث اخذ نمرات علمی و نصاب تعیین تکلیف گردیده است فلذا بدیهی است که هرگونه استخدام و جذبی بدون رعایت این تشریفات حتی با داشتن سهمیه ایثارگری، لازم است چرا که همانطور که گفته شد، بنا نیست هر ایثارگری بدون داشتن شرایط علمی و به صرف داشتن سهمیه ایثارگری جذب گردد به طور مثال برای کد رشته شغلی کارشناس ارتباطات هواپیمایی که ضرورتاً مولفه های علمی مورد نیاز می‌باشد، چنانچه این کد رشته سهمیه دار پیش بینی شود آیا صرف وجود یک داوطلب ایثارگر وی را با حتی نمره صفر یا منفی، مستحق قبولی می نماید؟! بدیهی است که این امر برخلاف موازین یاد شده و مخالف اصل شایستگی خواهد بود کما اینکه در رویه فعلی چنین جریانی حاکم می‌باشد.
با توجه به موارد مطروحه و اینکه تحدید اعمال سهمیه ایثارگران محدود به برخی کد رشته های شغلی و محل های خدمت در هیچ قانونی تاکید نشده است و مجریان امر باید به نحوی برنامه ریزی کنند که آزادی انتخاب شغل و محل خدمت با رعایت اعمال سهمیه های قانونی ایثارگری، تجلی یابد لذا محدود سازی به شرح گفته شده مستلزم امر مقنن است و خارج از حدود اختیارات و تکالیف قانونی طرف شکایت می‌باشد. از این رو مقرره موضوع شکایت (بند 4 از بخش سهمیه ایثارگران از قسمت امتیازات و سهمیه های قانونی اطلاعیه استخدامی)که به تحدید سهمیه ایثارگران و الزام اعمال آن در برخی کد رشته ها امر نموده، بر خلاف اصول و قوانین گفته شده می‌باشد. »
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
عدم امکان اعمال سهمیه های ایثارگران مورد شکایت به رشته محل هایی که صرفاً دارای یک ظرفیت استخدامی هستند امری منطقی است، چرا که با سایر سهمیه ها در تعارض قرار می‌گیرد و قابلیت اعمال ندارد و سازمان سنجش آموزش کشور (به عنوان سازمان مجری) و سازمان اداری و استخدامی کشور به عنوان سازمان متولی امور استخدام و جذب نیرو در دستگاه های اجرایی، اعمال سهمیه در شغل محل های تک ظرفیتی را غیر قابل اعمال می دانند. بر همین اساس در رشته شغلی-محل خدمت های مورد نیاز تک ظرفیتی امکان شکست سهمیه و تعمیم آن به سه سهمیه قانونی ایثارگران 25 درصد، ایثارگران 5 درصد و معلولان 3 درصد غیر ممکن بوده و در جهت رعایت موازین قانونی و بهره مندی حقوق حقه مشمولین استفاده از سهمیه های قانونی، از 300 ظرفیت استخدامی خود، 75 ظرفیت را به ایثارگران 25 درصد و 15 ظرفیت خود را به ایثارگران 5 درصد اختصاص داده که مبین رعایت قانون و حکم مندرج در ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران می‌باشد.
نظریه تهیه کننده گزارش:
با توجه به اینکه آنچه به موجب ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مصوب سال 1391 مقرر شده تکلیف دستگاه های اجرایی به اختصاص حداقل 25% از نیازهای استخدامی و تامین نیروهای مورد نیاز به خانواده های شاهد، جانبازان و.. . می‌باشد و 5% سهمیه استخدامی نیز به رزمندگان با سابقه حداقل 6 ماه حضور داوطلبانه در جبهه و. .. می‌باشد و از آنجایی که اولاً در مقرره مورد شکایت به این تکلیف قانونی عمل شده و تخصیص سهمیه های مذکور در آزمون استخدامی رعایت شده است و ثانیاً اتخاذ تصمیم در خصوص چگونگی اعمال قانون با لحاظ مسایل و مشکلات اجرایی آن از صلاحیت ها و اختیارات اختصاصی مرجعی است که اجرای قانون را بر عهده دارد و نحوه اجرا و توزیع سهمیه ها با دستگاه اجرایی است و عدم اعمال سهمیه 25 درصد در رشته محل هایی که ظرفیت آن یک نفر می‌باشد به علت تعارض با سایر سهمیه های استخدامی امری منطقی به نظر می‌رسد و ثالثاً هیات تخصصی استخدامی دیوان عدالت اداری نیز به موجب آرای شماره 103 مورخ 1398/03/28 و 827 مورخ 16/ 6/1399 و 1269 مورخ 17/ 11/ 1400 در موارد مشابه دفترچه آزمون هایی که سهمیه های اختصاصی ایثارگران و معلولین را به این شکل اعمال کرده بود، ابطال نکرده است؛ بنابراین من حیث المجموع مقرره مورد شکایت مغایرتی با قوانین و مقررات مورد ادعای شاکی نداشته و خارج از حدود اختیارات مقام صادرکننده آن نبوده و قابل ابطال نمی‌باشد.
پرونده شماره ه ع/0003889 مبنی بر درخواست ابطال بند 4 مورخ 1401/05/08 بخش سهمیه ایثارگران دفترچه آزمون استخدامی پیمانی دیوان محاسبات کشور سال 1400) از قسمت امتیازات و سهمیه قانونی تا حدی که متضمن ایجاد محدودیت اعمال سهمیه به برخی از کد رشته ها شده است در جلسه مورخ 1401/05/05 هیات تخصصی استخدامی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضای محترم هیات به اتفاق به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی استخدامی دیوان عدالت اداری:
اولاً: آن چه که به موجب ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مصوب سال 1391 مقرر شده تکلیف دستگاه های اجرایی به اختصاص حداقل 25% از نیازهای استخدامی و تامین نیروهای مورد نیاز خود به خانواده های شاهد، جانبازان و. .. می‌باشد و 5% سهمیه استخدامی به رزمندگان با سابقه حداقل شش ماه حضور داوطلبانه در جبهه ها و. .. می‌باشد که در مقرره مورد شکایت به این تکلیف قانونی عمل شده و تخصیص سهمیه های مذکور رعایت شده است.
ثانیاً: اتخاذ تصمیم در خصوص چگونگی اعمال قانون با لحاظ مسایل و مشکلات اجرایی آن از صلاحیت ها و اختیارات اختصاصی مرجعی است که اجرای قانون را بر عهده دارد و نحوه اجرا و توزیع سهمیه ها با دستگاه اجرایی است.
عدم اعمال سهمیه های ایثارگران در رشته محل هایی که ظرفیت آن یک نفر می‌باشد به علت تعارض با سایر سهمیه های استخدامی منطقی به نظر می‌رسد.
ثانیاً: هیات تخصصی استخدامی قبلاً نیز به موجب آراء شماره 103 مورخ 1398/03/28، 827 مورخ 1399/06/16 و 1269 مورخ 1400/11/17 نیز در موارد مشابه دفترچه آزمون هایی که سهمیه های اختصاصی ایثارگران و معلولین را به این شکل اعمال کرده بود ابطال ننموده است با عنایت به مراتب فوق بند 4 بخش سهمیه ایثارگران دفترچه آزمون استخدام پیمانی دیوان محاسبات کشور سال 1400 از قسمت امتیازات و سهمیه های قانونی، مغایرتی با قوانین مورد ادعای شاکی نداشته و خارج از حدود اختیارات مقام صادر کننده آن نبوده و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند ب ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است./ط
علی اکابری
رییس هیات تخصصی استخدامی
دیوان عدالت اداری