شماره دادنامه: 140431390001750143
تاریخ دادنامه: 1404/07/15
شماره پرونده: 0207939- 0300038
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: سازمان بازرسی کل کشور
طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری- دانشگاه مازندران
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی دانشگاه های عضو هیات امناء مازندران
گردش کار: معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب دادخواست و لایحه شماره 424192 مورخ 1402/11/10 اعلام کرده است که:
"به استحضار می رساند براساس بند 9 اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، «رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه در تمام زمینه های مادی و معنوی» از اهداف اصلی دولت جمهوری اسلامی بوده و به همین سبب است که وجود چنین تبعیضاتی هم از حیث رعایت تکالیف حقوق بشری و هم از حیث مغایرت با قوانین و سیاست های بالادستی امری ناصحیح می‌باشد. قانون حمایت از معلولان ابلاغ شده در تاریخ 1402/02/01 در راستای تضمین حقوق معلولان مدون و تصویب گردید و مقرّرات استخدامی شاغلین غیرهیات دو دانشگاه نامبرده که مصوّب 1397/04/10 هستند، در برخی از احکام با این قانون مغایرت دارند. لازم به ذکر است که براساس بند (ت) ماده 1 این قانون «دستگاه های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری، قوه قضاییه، قوه مقننه، مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای نگهبان و سازمان ها و موسسات وابسته و تابعه آنها، شهرداری ها و کلّیه سازمان ها و شرکت هایی که شمول آنها مستلزم ذکر نام است و یا به نحوی از انحاء از بودجه عمومی دولت استفاده می کنند و یا قسمتی از بودجه آنها توسط دولت تامین می‌گردد» مشمول این قانون هستند و دو دانشگاه نامبرده به سبب شمول ملاک «استفاده از بودجه» نیز داخل در مشمولین این قانون به شمار می روند.
براساس ماده 28 قانون حمایت از حقوق معلولان «دستگاه های مشمول مکلّفند ساعات کار هفتگی شاغلان دارای معلولیت های شدید و خیلی شدید را 10 ساعت کاهش دهند». این در حالی است که در بند (الف) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی، ساعات کاری کارکنان معلول شدید به میزان 4 ساعت در هفته تعیین شده که بسیار کمتر از ساعات مقرّر در ماده 28 قانون حمایت ازحقوق معلولان بوده و به همین جهت مغایر با آن قانون می‌باشد.
براساس ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان «بانوان کارمند دارای همسر یا فرزند معلول به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل از تسهیلات مقرّر در قانون راجع به خدمت نیمه وقت بانوان مصوّب 1362/09/10 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن با استفاده از حقوق و مزایای کامل بهره مند خواهند شد». این در حالی است که که در بند (ب) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی، کاهش ساعات کاری «عضو (زن) دارای همسر یا فرزند معلول شدید» به میزان 4 ساعت در هفته تعیین شده که کمتر از ساعات مقرّر در ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان و مغایر با ماده یاد شده می‌باشد.
براساس ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان «کارمندان مرد دارای همسر معلول و یا دارای فرزند معلول تحت سرپرستی و فاقد مادر به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل (با تایید سازمان) با یک چهارم (1/4) کسر ساعات کار هفتگی، از حقوق و مزایای کامل استفاده خواهند نمود». این درحالی است که براساس مفاد مندرج در بند (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی دانشگاه کاهش ساعت کاری «عضو (مرد) بدون همسر که دارای فرزند معلول شدید باشد و یا عضو (مرد) دارای همسر معلول» به میزان 4 ساعت در هفته تعیین شده که کمتر از ساعات مقرّر در ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان و مغایر با ماده یاد شده و به همین جهت مغایر با ماده مذکور می‌باشد.
همان گونه که مستحضرید، «مفهوم عدد» در متون قانونی دارای بار حقوقی و معنایی است و تصریح به یک عدد مشخص نمی‌تواند توسط مجریان قانون به عدد دیگری تبدیل شود. لذا، رعایت اعداد تصریح شده در قانون حمایت از حقوق معلولان امری الزامی بوده است. بنابراین با عنایت به موارد مطروحه، بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 «آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی دانشگاه مازندران- شامل دانشگاه مازندران، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل و دانشگاه تخصّصی فنّاوری های نوین آمل-» مغایر با مواد 27 و 28 «قانون حمایت حقوق معلولان» و خارج از حدود و اختیارات هیات امناء بوده و با استناد به بند 1 ماده 12 و مواد 80 به بعد قانون دیوان عدالت اداری ابطال آن در هیات عمومی دیوان عدالت اداری از تاریخ تصویب مورد تقاضا می‌باشد."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی عضو هیات امناء دانشگاه های مازندران
صوتجلسه نهمین نشست از دوره چهارم هیات امنای دانشگاه های مازندران- مورخ 1397/04/10
پیوست شماره پنج (موضوع مصوبه سی و سوم)
آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی دانشگاه های عضو هیات امناء
.............................
ماده 39: اعضای ذیل با درخواست شخصی و براساس دستورالعمل مصوّب هیات اجرایی دانشگاه از تقلیل ساعات کار بهره مند می‌شوند:
الف) عضوی که با تایید سازمان بهزیستی معلولیت شدید دارد (4 ساعت در هفته)؛
ب) عضو (زن) دارای همسر یا فرزند معلول شدید با تایید سازمان بهزیستی یا مبتلا به بیماری صعب العلاج با تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (4 ساعت در هفته)؛
ج) عضو (مرد) بدون همسر که دارای فرزند معلول شدید با تایید سازمان بهزیستی یا مبتلا به بیماری صعب العلاج با تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است و عضو (مرد) دارای همسر معلول شدید با تایید سازمان بهزیستی یا مبتلا به بیماری صعب العلاج با تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (4 ساعت در هفته)؛
..............................
- قایم مقام وزیر و رییس مرکز هیات های امناء و هیات های ممیزه- هیات های امناء و هیات های ممیزه"
در پاسخ به شکایت مذکور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 119843 مورخ 1403/01/18 که ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی دیوان عدالت اداری شده، توضیح داده است که:
" به استحضار می رساند؛ سازمان بازرسی کشور سابقاً تقاضای ابطال این مقرره را به طرفیت دانشگاه بیرجند مطرح نموده است که محتوای مصوبه مورد اعتراض در هر دو دانشگاه بیرجند و مازندران یکسان می‌باشد. لذا با عنایت به یکی بودن محتوای هر دو مصوبه و در دست رسیدگی بودن آن به شرح فوق، اتّخاذ تصمیم مقتضی در این خصوص مورد استدعاست.
لازم به ذکر است آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی مربوط به ماده مورد شکایت براساس قوانین بالادستی به خصوص مقرّرات مندرج در فصل نهم قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1397 و همچنین قانون خدمت نیمه وقت بانوان مصوّب 1362 در دست اصلاح و بازنگری است کما این که برخی دانشگاه ها مبادرت به انجام این مهم نموده اند. لذا با عنایت به این که موضوع مورد شکایت و ایراد مطروحه توسط سازمان بازرسی، در اصلاح آیین‌نامه استخدامی لحاظ گردیده و مراحل پایانی خود را طی می کند، خواهشمند است دستور فرمایید تا موضوع فعلاً مراعی باشد تا مراحل اصلاح و ابلاغ آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی صورت پذیرد."
همچنین دانشگاه مازندران در پاسخ به شکایت مذکور، به موجب لایحه شماره 622291 مورخ 1403/02/22 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی دیوان عدالت اداری شده، توضیح داده است که:
"به استحضار می رساند؛ دانشگاه ها برابر قانون احکام دایمی برنامه توسعه کشور تابع آیین‌نامه استخدامی مستقل می‌باشند و موضوع کاهش ساعت کار معلولان نیز مصوّب هیات امنای مرکزی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می‌باشد، بر این اساس پس از طرح موضوع در آن هیات و اتّخاذ تصمیم درباره لغو یا هرگونه تغییر توسط مرکز هیات امنای وزارتخانه و ابلاغ مقام وزارتی، دانشگاه برابر آن اقدام خواهد نمود."
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/07/15 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
براساس ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1396/12/20: «دولت مکلّف است کمک هزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید و یا شدید فاقد شغل و درآمد را به میزان حداقل دستمزد سالانه تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی کشور منظور نماید. بانوان کارمند دارای همسر یا فرزند معلول به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل (با تایید سازمان) از تسهیلات مقرّر در قانون راجع به خدمت نیمه وقت بانوان مصوّب 1362/09/10 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن با استفاده از حقوق و مزایای کامل بهره‌مند خواهند شد. کارمندان مرد دارای همسر معلول و یا دارای فرزند معلول تحت سرپرستی و فاقد مادر به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل (با تایید سازمان) با یک چهارم (1/4) کسر ساعات کار هفتگی، از حقوق و مزایای کامل استفاده خواهند نمود» و به موجب ماده 28 این قانون: «دستگاه های مشمول مکلّفند ساعات کار هفتگی شاغلان دارای معلولیت های شدید و خیلی شدید را ده ساعت کاهش دهند.» با توجه به احکام قانونی مذکور و مفاد رای شماره 140231390003146546 مورخ 1402/12/01 هیات عمومی دیوان عدالت اداری و با عنایت به این که تقلیل ساعات کار در نظر گرفته شده برای مشمولین بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی دانشگاههای مازندران- صنعتی نوشیروانی بابل با تقلیل ساعات پیش‌بینی شده در مواد 27 و 28 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب سال 1396 مغایرت داشته و کمتر از ساعات مذکور در این قانون است، لذا مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 حکم به ابطال بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیات علمی دانشگاه های مازندران - صنعتی نوشیروانی بابل از تاریخ تصویب صادر می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری