به پیوست سند راهبردی «ستاد ملی راهبری تدبر در قرآن کریم» که در جلسه شصت و چهارم شورای توسعه فرهنگ قرآنی در تاریخ 1403/09/07 به تصویب رسیده است جهت اجرا ابلاغ میشود.
محمد قمی
رئیس شورای توسعه فرهنگ قرآنی
سند راهبردی «ستاد ملی راهبری تدبر در قرآن کریم»
مقدمه
حرف نوی نهضت اسلامی ایران، بهره مندی جوامع انسانی از پیشرفت های معنوی و مادی به صورت توامان بوده که جز از طریق تمسک به مفاهیم والای قرآن کریم و سیره اهل بیت علیهم السلام محقق نخواهد شد. خداوند متعال در آیه 29 سوره ص می فرماید: «کتاب انزلناه الیک مبارک لیدبروا آیاته و لیتذکر اولو الاباب». از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در خطبه غدیر اینطور نقل شده است: «معاشر الناس تدبروا القرآن و افهموا آیاته و انظروا الی محکماته و لا تتبعوا متشابهه» (احتجاج، طبرسی، ج 1، ص 60).
در اندیشه مقام معظم رهبری (مدظله العالی) نیز رسیدن به اهداف عالی انقلاب اسلامی و ایجاد جامعه آرمانی، از طریق انس با قرآن کریم و تدبر در آن توسط دولت مردان و عموم مردم جامعه میسر خواهد شد.
مادامی که ذهن انسان از مفاهیم فاخر قرآنی، غنی نشده و این معارف، خودش را در عمل و تصمیم مردم و مسئولین نشان ندهد، نمی توان توقع داشت حیات طیبه ی دینی در جامعه محقق شود (1394/03/02). در اندیشه ایشان فعالیت های قرآنی باید در راستای تدبر و فهم معارف قرآن باشد «این خواندن قرآن و تلاوت قرآن و لحن قرآن و تجوید قرآن و مانند اینها مقدمه است؛ حفظ قرآن مقدمه است؛ خواندن قرآن در این جلسات مقدمه است؛ مقدمه ی فهمیدن است و فهمیدن مقدمه ی عمل کردن است.» (1397/02/06). «حفظ حقیقتاً کمک میکند به تدبر. آنجایی که شما قرآن را تکرار میکنید، حافظید و میخوانید، فرصت تدبر و تعمق در آیات قرآن برای شما پیدا میشود.» (1390/05/11).
گسترش و تعمیق معرفت و انس با قرآن کریم مستلزم تعلیم قرآن به آحاد جامعه و ترویج و تحقق صحیح مفاهیم آن است. دستیبابی به این هدف جز با کمک خداوند متعال و استمداد از سیره اهل بیت و ایجاد همت و اراده ی ملی، امکان پذیر نیست. در همین راستا «ستاد ملی راهبری تدبر در قرآن کریم» - که از این پس با عنوان ستاد از آن یاد میشود - تشکیل شده است تا بتواند با هم افزایی ظرفیت های مردمی و حاکمیتی و توسعه ی موسسات قرآنی، پشتیبان گسترش و تعمیق فعالیت های تدبری در کشور باشد.
این سند که در ذیل سند «منشور توسعه فرهنگ قرآنی» و هماهنگ با سایر اسناد قرآنی تدوین شده است، ماموریت ها، چشم انداز، راهبردها، اصول و سیاست های کلان و چارچوب های نهادی و اجرایی این ستاد را مشخص خواهد کرد.
تعاریف
تدبر در قرآن: مفهموم تدبر در قرآن کریم با نظر به کاربردهای قرآنی و روایی و مستند به بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی با بیان مولفه ها و مستندات مربوطه به صورت تفصیلی در «سند معناشناسی تدبر در قرآن کریم» تدوین شده و به تصویب ستاد رسیده است. بر اساس سند مذکور: تدبر در قرآن، تفهم روشمند و منسجم ظاهر قرآن کریم مبتنی بر اصول زبان عربی قرآنی و برای دریافت پیام هدایتی قرآن است؛ که اگر همرا با باور به کلام الله باشد مقدمه برای التزام اعتقادی و عملی به قرآن کریم فراهم خواهد آورد.
فعالیت های تدبری: هر اقدامی اعم از فعالیت های آموزشی، پژوهشی و تبلیغی ترویجی که بتواند به گسترش و تحقق تدبر در قرآن کریم در میان آحاد جامعه کمک کند.
ماموریت ستاد
ماموریت اصلی این ستاد، فرهنگ سازی و تثبیت اصول گفتمانی تدبر و راهبری فعالیت های مرتبط با تدبر در قرآن کریم است که حداقل در امور زیر تجلی خواهد یافت:
- شناسایی، ساماندهی و هدایت فعالیت های تدبری و متصدیان آن: ستاد باید پس از شناسایی فعالان و انواع فعالیت های مرتبط با تدبر در قرآن، نقشه ای از فعالیت های مورد نیاز در سراسر کشور طراحی کند و نسبت نیاز موجود کشور به ظرفیت پاسخگویی این نیازها را ارزیابی نموده و در صورتی که برخی نیازهای اساسی بدون متصدی باقی ماند، تدبیری برای پیشبرد آن امور توسط افراد و موسسات توانمند صورت دهد.
- حمایت و پشتیبانی از فعالیت های تدبری: ستاد در وهله اول تلاش می کند که موانع را از سر راه فعالیت های تدبری رفع و دفع نموده و بستر مناسبی را برای تقویت این فعالیت ها فراهم نماید؛ بر این اساس باید از کلیه فعالان قرآنی در عرصه تدبر، حمایت های حداکثری به عمل آورد؛ مانند پشتیبانی های نظری و علمی، مالی و تجهیزاتی، منابع انسانی و ارتباطی.
- نظارت و ارزیابی فعالیت های تدبری و حفاظت و صیانت از آن: ستاد باید پس از تدوین چارچوب های معیار در زمینه ی فعالیت های تدبری و تعیین شاخص های ارزیابی معتبر، بر عملکرد فعالان و موسسات قرآنی نظارت داشته باشد و ضمن جلوگیری از رفتارها و فعالیت های بی ضابطه، فضایی برای مشارکت حداکثری، رقابت سالم و تسابق بالخیر در عرصه فعالیت های تدبری ایجاد نماید.
چشم انداز فعالیت های تدبری ستاد
ستاد ملی راهبری تدبر با استعانت از خداوند متعال و استمداد از سیره ائمه اطهار و با تمسک به مصحف شریف به عنوان قانون اساسی دین، در افق 5 ساله، فضای فعالیت های قرآنی کشور را به گونه ای تحت تاثیر قرار می دهد که عموم مردم کشور ایران نسبت به ارتباط با قرآن کریم - در لایه های فردی و اجتماعی - احساس نیاز بیشتری می نمایند و دسترسی آسانی به فهم قرآن و آموزش های تدبر در قرآن کریم جهت پیاده سازی تعالیم این کتاب شریف در زندگی خود دارند.
جامعه ی ایرانی در افق این چشم انداز چنین ویژگی هایی دارند:
- نگرش و گرایش مردم خصوصاً نوجوانان و جوانان نسبت به قرآن و جایگاه آن، رشد پیدا کرده است.
- تعداد قابل توجهی از پژوهشگران، مبلغان، مدرسان و مربیان تدبر در قرآن کریم تربیت، ساماندهی و به کارگیری شده اند.
- تعداد موسسات تشکل های مردم نهاد قرآنی در حوزه تدبر در قرآن افزایش یافته است.
تبصره: با توجه عدم شفافیت نقش هر یک از عوامل موثر در تحقق ویژگی های فوق در چشم انداز پنج ساله، اهداف کمی ناظر به هر یک از این ویژگی ها، یک سال پس از تصویب این سند مشخص خواهد شد.
راهبردهای کلان
- اولویت در مانع زدایی، فعال سازی، توسعه و استفاده از ظرفیت های مردمی با بهره گیری از ظرفیت دستگاه های حاکمیتی.
- غنی سازی سایر فعالیت های قرآنی به ویژه تلاوت و حفظ با تدبر در قرآن کریم و توسعه جلسات و کرسی های تلاوت متدبرانه و آموزش های حفظ تدبری.
- توجه ویژه به اقشار خاص و تاثیر گذار شامل فعالان قرآنی (حفاظ، قاریان و معلمان قرآن مدارس)، خانواده ها و بانوان، نوجوانان، نخبگان دانشگاهی و حوزوی به قصد تاثیر سریع تر و بیشتر بر عموم مردم.
- تمرکز بر آموزش و پرورش، دانشگاه ها، حوزه های علمیه و صدا و سیما به عنوان موثرترین دستگاه ها در عرصه های آموزش، پژوهش و تبلیغ.
- استفاده از روش ها و ابزارهای نوین آموزشی متناسب با سنین مختلف به ویژه کودکان و نوجوانان.
- تمرکز بر قرآنی نمودن مساجد، هیئات و سایر پایگاه ها و کانون های فرهنگی مذهبی پرمخاطب موجود.
اصول و سیاست های کلان
- پرهیز از تصدی گری ستاد در فعالیت های قرآنی به استثنای امور نظارت و ارزیابی راهبردی، هماهنگی و سیاست گذاری کلان.
- مشارکت و همکاری حداکثری با سایر کمیسیون های شورای توسعه فرهنگ قرآنی در راستای اجرای اسناد مصوب این شورا.
- حمایت از تشکل های مردم نهاد قرآنی با روش ها، جریانات و سلائق متفاوت، جهت مشارکت بیشتر آن ها در حوزه فعالیت های تدبری.
- جلوگیری از رفتارها و فعالیت های بی ضابطه جهت صیانت حرکت تدبری کشور ازانحراف.
چارچوب نهادی و اجرایی
الف) سیاست گذاری و نظارت راهبردی
تنظیم سیاست ها و راهبردهای کلان و نظارت راهبردی بر حسن پیگیری این موارد، بر عهده ی شورای توسعه فرهنگ قرآنی است.
ب) برنامه ریزی، هماهنگی، نظارت و ارزیابی عملکردها
ساماندهی، هدایت، هماهنگی، حمایت و نظارت دقیق بر عملکرد فعالیت های تدبری، بر عهده ی ستاد ملی راهبری تدبر در قرآن است که برای تامین این موارد، باید ساختار متناسبی ایجاد نماید:
- استقرار نظام راهبری و مدیریت کلان فعالیت های تدبر در قرآن
- تقویت نظام تربیت مربی و تامین منابع انسانی برای اجرای مصوبات ستاد راهبری تدبر
- ارتقای تامین و تخصیص منابع مالی جهت توسعه فعالیت های تدبری
- توسعه ی فضا، تجهیزات و زیرساخت های حقیقی و مجازی جهت تسهیل هماهنگی ها و اجرای فعالیت ها
- تحقیق و توسعه در رابطه با فعالیت های تدبری و نحوه تنظیم گری بین فعالان
تبصره 1: جهت تحقق اهداف این سند و پیگیری تمامی امور مربوط به ستاد، دبیرخانه ستاد ملی راهبری تدبر در قرآن کریم در سطح اداره کل، در سازمان دارالقرآن کریم، تشکیل میگردد.
تبصره 2: سازمان تبلیغات اسلامی لازم است با هماهنگی سازمان امور استخدامی در تصویب و استقرار این ساختار اقدامات لازم را به عمل آورد.
ج) فرهنگ سازی و اجرا
با توجه به اینکه ستاد ملی راهبری تدبر در قرآن کریم، در رستای تحقق اهداف «منشور توسعه فرهنگ قرآنی» (به ویژه بندهای 3، 6، 7، و 8 از ماده 1) ایجاد شده است، مطابق ماده 9 این منشور «کلیه دستگاه های دولتی و عمومی و موسسات مردمی» باید برای فرهنگ سازی و اجرای این سند همکاری لازم را به عمل آورند؛ به ویژه دستگاه های مصرح در ماده 5 منشور شامل: وزارت آموزش و پرورش، سازمان صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت علوم و تحقیقات، نهادهای قرآنی وابسته به دفتر مقام معظم رهبری، سازمان تبلیغات اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی، سازمان اوقاف و امور خیریه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، وزارت ورزش و جوانان، وزارت کشور، شورای عالی حوزه های علمیه، بنیاد ملی نخبگان و جامعه المصطفی العالمیه.