شماره پرونده: ه- ع/ 0001112 شماره دادنامه: 140009970906011328 تاریخ: 30/11/1400
شاکی: آقای مجتبی نیک فرجام
طرف شکایت: نیروی انتظامی جمهوری اسلامی و وزارت بهداشت درمان آموزش پزشکی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال ردیف 8 فصل سوم دستورالعمل اجرایی ضوابط احراز سلامت جسمانی وروانی (صلاحیت پزشکی) متقاضیان انواع گواهینامه های رانندگی
شاکی دادخواستی به طرفیت نیروی انتظامی جمهوری اسلامی و وزارت بهداشت درمان آموزش پزشکی به خواسته ابطال ردیف 8 فصل سوم دستورالعمل اجرایی ضوابط احراز سلامت جسمانی وروانی (صلاحیت پزشکی) متقاضیان انواع گواهینامه های رانندگی به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
ردیف
نوع عارضه
گواهینامه های پایه الف (گروه 1 و 2)، پایه ب (گروه 1) ویژه (ماشین آلات سبک و سنگین عمرانی و کشاورزی)
گواهینامه های پایه الف (گروه 3)، پایه ب (گروه 2)، پایه ت (گروه 1و 2)، ویژه (وسایل نقلیه فوق سنگین)، مجوزهای صادره در ماده 33 آییننامه
8
چاقی
مجاز به دریافت گواهینامه مشروط:
چنانچه فرد دارای 30=BMI یا بیشتر باشد، با تائید متخصص معتمد و تائید افسر راهنمایی در ارزیابی تست جاده
مجاز به دریافت گواهینامه مشروط:
چنانچه فرد دارای 30=BMI یا بیشتر باشد، با تائید متخصص معتمد و تائید افسر راهنمایی در ارزیابی تست جاده
[Bmi مخفف Body Mass Index به معنی شاخص توده بدنی است.]
دلایل شاکی برای ابطال مصوبه:
دستورالعمل فوق الف: با اصل (9) قانون اساسی در مغایرت است زیرا هیچ شخص ومرجعی ومقامی حق ندارد آزادی های مشروع را هرچند با وضع قوانین و مقررات، سلب کند و همچنین با اصل (19) قانون اساسی که درباره حقوق مساوی کلیه مردم ایران میباشد و از سوی دیگر با اصل (20) قانون اساسی در خصوص این که همه افراد اعم از زن و مرد یکسان در حمایت قانون بوده و از همه حقوق انسانی سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برخوردارند در مغایرت است زیرا این دستورالعمل آزادی مشروع و قانونی بنده را از جهت دارا بودن گواهینامه ده (10) ساله سلب نموده و گواهینامه اینجانب را یک بار پنج ساله و بار دیگر چها ساله صادر کرده اند و از جهت دیگر با اصل (138) قانون اساسی و خودآییننامه مصوب سال 90 در مغایرت است که در آن آییننامه آمده است که کلیه گواهینامه های مدت اعتبار آنها ده (10) سال میباشد. سئوال این است یک فرد درشت هیکل چرا باید برای دریافت گواهینامه به کمیسیون پزشکی و کاردان فنی مراجعه کند.؟
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
معاونت بهداشت، امداد و درمان ناجا پاسخ داده است که: شاکی به علت بیماری چاقی مفرط از خدمت نظام وظیفه معاف گردیده است. برابر آییننامه معاینات پزشکی متقاضیان گواهینامه رانندگی، افراد با بیماری چاقی مفرط، پس از انجام معاینات اولیه توسط پزشکان معاین میبایست جهت بررسی تخصصی به کمیسیون مربوطه مرکز معاینات پزشکی ارجاع که پس از اخذ نظریه متخصص معتمد داخلی، در صورت تایید و با نظر افسر کاردان فنی راهنمایی و رانندگی بلامانع میگردد.
مدیر کل حقوقی وزارت بهداشت درمان آموزش پزشکی نیز پاسخ داده است:
1- وفق مفاد آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی، یکی از شرایط صدور گواهینامه رانندگی، ارایه گواهی سلامت جسمی و روانی از مراجع صلاحیتدار پزشکی میباشد. همچنین برابر ماده 6 آییننامه مزبور مراجع انجام معاینات پزشکی و همچنین ضوابط احراز سلامت جسمی و روانی درخواست کنندگان و هرگونه تغییر در آن به پیشنهاد وزارت بهداشت توسط کارگروهی متشکل از نمایندگان وزارتخانه های کشور، راه و شهرسازی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و راهنمایی و رانندگی تعیین میشود.
3- وفق نامه شماره 401/1183 /د مورخ 2/6/1396 سازمان اورژانس کشور، دستورالعمل اجرایی ضوابط احراز سلامت جسمانی متقاضیان انواع گواهینامه توسط مرکز مدیریت حوادث و فوریت های پزشکی وزارت متبوع، وزارت کشور و وزات راه و ترابری در سال 1384 تدوین و جهت اجرا از سوی بهداری کل ناجا ابلاغ شده است.
4- از نظر متخصصین چاقی نوعی عارضه تاثیر گذار بر رانندگی شناخته شده که ممکن است موجب تصادف و یا بروز حوادث گردد و بر این اساس متقاضیان گواهینامه دارای BMI برابر با 30 یا بیشتر، صرفا با تایید متخصص معتمد و تایید افسر در ارزیابی تست جاده مجاز به دریافت گواهینامه مشروط می گردند.
نظریه تهیه کننده گزارش:
1-بر اساس ماده 27 آییننامه راهنمایی و رانندگی (موضوع تصویب نامه شماره 20873 ت 29169 ه مورخ 08/04/1384هیات وزیران) و ماده 2 آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی (موضوع تصویب نامه شماره 239698 ت 41794 ه- مورخ 06/12/1390 هیات وزیران)، «ارائه گواهی سلامت جسمی و روانی از مراجع صلاحیت دار پزشکی» یکی از شرایط لازم برای صدور انواع گواهینامه های رانندگی است.
2-مطابق بند 3 ماده 9 پیوست 2 آییننامه راهنمایی و رانندگی مصوب 1384 و ماده 6 آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی مصوب 1390 «... ضوابط احراز سلامت جسمی و روانی درخواست کنندکان و هرگونه تغییر در آن به پیشنهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی توسط کارگروهی متشکل از نمایندگان وزارتخانه های کشور، راه و شهرسازی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و راهنمایی و رانندگی تعیین میشود.»
3- گرچه برابر تبصره 5 ماده 7 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب 08/12/1389، « ابطال گواهینامه ویا گرفتن آزمون مجدد صرفاً به موجب قانون ممکن است.» و لکن از آن جائی که حسب اعلام وزارت بهداشت، آییننامه مورد شکایت در سال 1384 و قبل از تصویب قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی تصویب و ابلاغ شده است و احراز سلامت جسمی و روانی افراد دارای چاقی مفرط، مشروط به «تائید متخصص معتمد و تائید افسر راهنمایی در ارزیابی تست جاده» شده است و محدودیتی از حیث مدت اعتبار گواهینامه های رانندگی ایجاد نکرده است، بنابراین به نظر میرسد مصوبه خلاف قانون و قابل ابطال نباشد.
تهیه کننده گزارش:
محمود فریدونی فرد
1400/06/19
باسمه تعالی- با توجه به بند 3 نامه شماره 13/12/03/5/76 مورخ 1400/09/02 پلیس راهور ناجا مبنی بر این که «در راستای ماده 6 آییننامه اجرایی مصوب سال 1390 دستورالعملی تدوین نگردیده است و همچنان دستورالعمل اجرایی احراز ضوابط جسمانی و روانی متقاضیان گواهینامه مصوب 1384 در حال اجرا میباشد.» بنابراین مصوبه مورد شکایت حیات حقوقی دارد و بر نظر قبلی خویش مبنی بر عدم ابطال باقی هستم.
تهیه کننده گزارش:
محمود فریدونی فرد
1400/11/08
پرونده شماره ه- ع/0001112 مبنی بر درخواست ابطال ردیف 8 فصل سوم دستورالعمل اجرایی ضوابط احراز سلامت جسمانی و روانی (صلاحیت پزشکی) متقاضیان انواع گواهینامه های رانندگی در جلسه مورخ 17/11/1400 هیات تخصصی استخدامی مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضای محترم هیات به اتفاق به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی استخدامی:
1- بر اساس ماده 27 آییننامه راهنمایی و رانندگی موضوع تصویب نامه شماره 20873/ت 29169ه- مورخ 08/04/1384 هیات وزیران (آییننامه سابق) و ماده 2 آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی موضوع تصویب نامه شماره 239698/ت 41794ه- مورخ 06/12/1390 هیات وزیران (آییننامه لاحق)، «ارائه گواهی سلامت جسمی و روانی از مراجع صلاحیت دار پزشکی» یکی از شرایط لازم برای صدور انواع گواهینامه های رانندگی دانسته شده است.
2- مطابق بند 3 ماده 9 پیوست 2 آییننامه راهنمایی و رانندگی مصوب 1384 مقرر گردیده: «احراز سلامت جسمانی و روانی رانندگان براساس دستورالعمل اجرایی است که پس از تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با هماهنگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران برای اجرا به تمامی پزشکان انجام دهنده معاینات پزشکی درخواست کنندگان انواع گواهی نامه، ابلاغ میشود.»، لذا دستورالعمل معترض عنه در راستای اجرای بند 3 ماده 9 پیوست 2 آییننامه راهنمایی و رانندگی مصوب 1384 صادر گردیده است.
3- براساس ماده 6 آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی مصوب 1390 نیز مقرر گردیده: «مراجع انجام معاینات پزشکی و همچنین ضوابط احراز سلامت جسمی و روانی درخواست کنندگان و هرگونه تغییر در آن به پیشنهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی توسط کارگروهی متشکل از نمایندگان وزارتخانه های کشور، راه و شهرسازی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و راهنمایی و رانندگی تعیین میشود.» لکن براساس بند 3 نامه شماره 13/12/03/5/76 مورخ 2/9/1400 پلیس راهور ناجا بیان گردیده: «در راستای ماده 6 آییننامه اجرایی مصوب سال 1390 دستورالعملی تدوین نگردیده است و همچنان دستورالعمل اجرایی احراز ضوابط جسمانی و روانی متقاضیان گواهینامه مصوب 1384 در حال اجرا میباشد.»، لذا دستورالعمل مورد شکایت هرچند براساس آییننامه سابق صادر گردیده لکن در حال حاضر نیز اجرا میگردد.
بنابه مراتب مذکور و از آن جائی که دستورالعمل معترض عنه در سال 1384 و قبل از تصویب قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب 1389 تصویب و ابلاغ شده است و منوط نمودن احراز سلامت جسمی و روانی افراد دارای چاقی مفرط، به «تائید متخصص معتمد و تائید افسر راهنمایی در ارزیابی تست جاده» در این دستورالعمل وفق ماده 27 آییننامه راهنمایی و رانندگی موضوع تصویب نامه شماره 20873/ت 29169ه- مورخ 08/04/1384 هیات وزیران مورد حکم قرار گرفته است. همچنین دستورالعمل معترض عنه محدودیتی از حیث مدت اعتبار گواهینامه های رانندگی ایجاد نکرده است، لذا منطبق با قوانین و مقررات زمان خود و در حدود اختیارات مرجع صادر کننده بوده و قابل ابطال نمیباشد. لکن با عنایت به تصویب آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی مصوب 1390 به عنوان مصوبه لاحق، دستورالعمل معترض عنه که براساس مصوبه سابق و منسوخ صادر گردیده، در حال حاضر قابلیت اجرایی نخواهد داشت و میبایست دستورالعمل جدیدی در راستای اجرای ماده 6 آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی مصوب 1390 تصویب و اجرایی گردد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
علی اکابری
رئیس هیات تخصصی استخدامی
دیوان عدالت اداری
مستندات مربوط:
قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب 27/11/1380 کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی
ماده 18 -
4 - وزارتخانه های کشور و راه وترابری مکلفند نسبت به تهیه آییننامه راهنمایی و رانندگی و امور حمل ونقل و عبور و مرور اقدام نمایند تا پس از تصویب هیات وزیران به موقع اجراءگذارده شود. (لغو به موجب ماده 35 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب 1389/12/08 مجلس شورای اسلامی)
آییننامه راهنمایی و رانندگی (تصویب نامه شماره 20873 ت 29169 ه مورخ 08/04/1384هیات وزیران)
ماده 27- انواع گواهی نامه های رانندگی به شرح جدول پیوست شماره (1) و توضیحات آن است، که با شرایط زیر از سوی راهنمایی و رانندگی صادر میشود:
الف - شرایط شرکت در آزمایش ها و صدور گواهی نامه موتورسیکلت گازی یا موتور گازی (گواهی نامه الف -1)
2- ارائه گواهی سلامت جسمی و روانی از مراجع صلاحیت دار پزشکی.
ب - شرایط شرکت در آزمایش ها و صدور گواهی نامه موتورسیکلت های با حجم موتور تا 200 سی سی (گواهی نامه الف -2)
2- ارائه گواهی سلامت جسمی و روانی از مراجع صلاحیت دار پزشکی.
...
پیوست شماره 2-ضوابط احراز سلامت جسمانی و روانی (صلاحیت پزشکی) درخواست کنندگان انواع گواهی نامه رانندگی
ماده9- ارزیابی انواع:
...
3- اختلالات غدد آندوکرین (اعم از انواع دیابت نیازمند به درمان انسولینی و غیر انسولینی، هیپوگلیسمی غیردیابتی، تیروئید، پاراتیروئید، هیپوفیز، اکرومگالی، آدرنال، چاقی، آنسفالوپاتی هپاتیکی).
...
احراز سلامت جسمانی و روانی رانندگان براساس دستورالعمل اجرایی است که پس از تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با هماهنگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران برای اجرا به تمامی پزشکان انجام دهنده معاینات پزشکی درخواست کنندگان انواع گواهی نامه، ابلاغ میشود.
قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب 08/12/1389 مجلس شورای اسلامی
ماده7- ماموران مذکور در ماده (2) این قانون در حدود وظایف و اختیارات تعیین شده همزمان با صدور قبض جریمه به صورت تسلیمی یا ثبت توسط دوربین، گزارش تخلفات مندرج در جدول ذیل این ماده را با ذکر شماره و نوع گواهینامه راننده به اداره راهنمایی و رانندگی مربوطه ارسال می دارند. اداره مزبور متناسب با نمرات منفی مندرج در جدول مذکور به شرح زیر با آنان رفتار مینماید:
تبصره5 - ابطال گواهینامه ویا گرفتن آزمون مجدد صرفاً به موجب قانون ممکن است.
آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی (تصویب نامه شماره 239698 ت 41794 ه- مورخ 06/12/1390هیات وزیران) اصلاحی 1398
هیات وزیران در جلسه مورخ 1390/11/09 بنا به پیشنهاد وزارت کشور و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آییننامه صدور انواع گواهینامه های رانندگی را به شرح زیر تصویب نمود:
ماده2- انواع گواهینامه های رانندگی با شرایط زیر توسط راهنمایی و رانندگی صادر میشود:
الف - شرایط شرکت در آزمایش ها و صدور گواهینامه موتورسیکلت (برای رانندگی با موتورسیکلت های با حجم موتور تا دویست سی سی):
2- ارایه گواهی سلامت جسمی و روانی از مراجع صلاحیتدار پزشکی.
ب - شرایط شرکت در آزمایش ها و صدور گواهینامه پایه سوم (برای رانندگی با وسایل نقلیه موتوری با حداکثر مجموع وزن و ظرفیت بار 5/3 تن یا حمل حداکثر نه نفر سرنشین با احتساب راننده):
2- ارایه گواهی سلامت جسمی و روانی از مراجع صلاحیتدار پزشکی.
ماده3- مدت اعتبار انواع گواهینامه رانندگی ده سال است و پس از پایان اعتبار آن و در صورت احراز سلامت جسمی و روانی، برای دوره های ده ساله تجدید میشود. افرادی که سن آنها بیش از هفتاد سال تمام باشد، مکلفند هر پنج سال یک بار جهت احراز سلامت جسمی و روانی و در صورت لزوم، تعویض گواهینامه متناسب با شرایط جسمی و روانی خود به راهنمایی و رانندگی مراجعه نمایند.
ماده5 - راهنمایی و رانندگی میتواند در صورت لزوم، آزمایش مجدد مقررات راهنمایی و رانندگی و مهارت عملی را پیش از صدور گواهینامه از درخواست کنندگان به عمل آورد.
ماده6 - مراجع انجام معاینات پزشکی و همچنین ضوابط احراز سلامت جسمی و روانی درخواست کنندکان و هرگونه تغییر در آن به پیشنهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی توسط کارگروهی متشکل از نمایندگان وزارتخانه های کشور، راه و شهرسازی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و راهنمایی و رانندگی تعیین میشود.
ماده14- وضعیت ظاهری درخواست کننده گواهینامه، از جهت وجود نقص عضو، با گواهی سلامت جسمی و روانی صادر شده از مراکز مجاز پزشکی به وسیله افسران کارشناس راهنمایی و رانندگی تطبیق داده میشود و در صورت وجود مغایرت، موضوع به کمیسیون پزشکی نیروی انتظامی ارجاع میشود.
ماده15- درخواست کننده هر نوع گواهینامه رانندگی باید مدارکی را که از طرف راهنمایی و رانندگی اعلام میشود به مراجع آگهی شده ارایه نماید.
ماده27- هرگاه دارنده گواهینامه یکی از شرایط پزشکی موضوع ماده (6) این آییننامه را از دست بدهد، موظف است ظرف یک ماه به راهنمایی و رانندگی مراجعه نماید. راهنمایی و رانندگی دارنده گواهینامه را برای انجام معاینات و آزمایش های ضروری پزشکی به مراکز پزشکی مجاز معرفی مینماید. در صورت احراز عدم وجود شرایط و صلاحیت رانندگی توسط مراکز یاد شده، گواهینامه از وی اخذ و ابطال میشود. در صورت تقاضا، حسب مقررات گواهینامه متناسب با شرایط جسمانی وی تعیین و پس از صدور به وی تسلیم میشود.
تبصره - در صورت کشف نقص عضو موثر از سوی ماموران راهنمایی و رانندگی و عدم قید آن در گواهینامه رانندگی، گواهینامه رانندگی اخذ میشود و تا زمان بررسی های پزشکی و اعلام امکان صدور گواهینامه مجدد، دارنده گواهینامه حق رانندگی ندارد.