هیات وزیران در جلسه مورخ 1380/5/24 بنا به پیشنهاد شماره 1927/319-6310/105 مورخ 1380/5/15 سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور و به استناد اصل یکصد و سی هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب نمود:
راهکارهای اجرایی بخش آموزش عالی قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب 1379 به شرح پیوست تعیین میشود.
معاون اول رئیس جمهور- حسن حبیبی
راهکارهای اجرایی
1- به منظور ایجاد هماهنگی بین برنامههای توسعه آموزش عالی با نیازهای توسعه کشور و ایجاد توازن در ترکیب جمعیت دانشجویی در رشتهها وسطوح تحصیلی و حفظ استانداردهای کیفیت علمی موسسات آموزش عالی:
الف) وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موظف است در اجرای مفاد تبصره 36 قانون برنامه دوم توسعه، برنامه جامع و بلندمدت تربیت نیروی انسانیمتخصص در سطوح مختلف آموزش عالی دولتی و غیر دولتی را تا پایان شهریورماه سال 1380 تدوین کرده و به منظور تصویب به هیات وزیرانپیشنهاد کند.
ب) دانشگاهها و موسسات آموزش عالی موظفند برنامه جامع و راهبردی آموزشی و پژوهشی خود را در چهارچوب طرح جامع و بلندمدت توسعهآموزش عالی که از تصویب هیات وزیران میگذرد، طی مدت یک سال از تاریخ تصویب طرح مذکور تهیه و پس از تایید هیات امنا به تصویب شورایگسترش آموزش عالی مربوطه برسانند. برنامههای مذکور به صورت مرحلهای و با هماهنگی سازمان مدیریت و برنامههای کشور و پس از تامین اعتباربه اجرا گذارده خواهد شد.
2- دستگاههای اجرایی و واحدهای آموزش عالی، اعم از دولتی و غیر دولتی، موظف به رعایت و اجرای سیاستهای کلان توسعه آموزش عالی دربرنامه پنج ساله سوم به شرح زیر و همچنین اهداف کمی مندرج در جداول برنامه میباشند:
الف) در دورههای کارشناسی تاکید بر ارتقای کیفیت، پرورش خلاقیت، مهارت و کارآفرینی دانشجویان و همچنین اصلاح ترکیب ظرفیت پذیرشدانشجویان در رشتههای تحصیلی موجود با در نظر گرفتن نیازهای توسعه منطقهای و ملی و توسعه کمی در مقیاس محدود، با حفظ کیفیت و درصورت وجود اعتبار، امکانپذیر خواهد شد.
ب) در رشتههای پزشکی، تاکید بر عدم توسعه کمی، ارتقای کیفیت آموزش و اخلاق پزشکی، توسعه پزشکی جامعه نگر و اصلاح ترکیب جمعیتدانشجویی در رشتههای پزشکی با توجه به نیازهای جامعه.
ج)(اصلاحی 1381/08/19) توسعه کمی و کیفی در دورههای کاردانی متناسب با نیازهای کشور و بازار کار از طریق:
- توسعه دورههای کاردانی دانشگاه آزاد اسلامی به نحوی که تا پایان برنامه پنج ساله سوم ترکیب جمعیت دانشجویی آن در مقطع کاردانی به حدمطلوب سی و پنج درصد (35%) از کل دانشجویان برسد.
- اجازه تاسیس آموزشکدههای غیر دولتی، غیر انتفاعی صرفاً برای برگزاری دورههای کاردانی و توسعه جمعیت دانشجویی در این موسسات با متوسطرشد سالانه 20 درصد.
- استفاده از ظرفیت مازاد واحدهای آموزش عالی وابسته به دستگاههای اجرایی با اخذ مجوز از شورای گسترش آموزش عالی و دریافت هزینه تحصیلی از پذیرفته شدگان و همچنین توسعه دورههای کاردانی علمی - کاربردی.
- طراحی دورههای جدید کاردانی براساس نیازهای عمومی و چند منظوره و متناسب با بازار کار.
- ارتقای منزلت شغلی و اجتماعی دانش آموختگان دورههای کاردانی از طریق وضع قوانین و مقررات لازم و همچنین ارتقای آگاهی عمومی نسبت بهنقش و بازدهی شغلی دورههای کاردانی و آموزشهای فنی و حرفهای از طریق صدا و سیما و دیگر رسانههای جمعی.
د) توسعه و ارتقای کیفیت آموزشهای از راه دور از طریق تمرکز تلاش و اولویت تخصیص اعتبارات در دانشگاه پیام نور به تالیف کتابهای خود آموز،تهیه فیلم و نوارهای آموزشی، تجهیزات دیداری و شنیداری و برگزاری مطلوب آزمونها، به جای توسعه ساختمانها و واحدها.
ه-) توسعه کمی و کیفی دورههای دکترای تخصصی، فوق تخصص پزشکی و کارشناسی ارشد رشتههای جدید در بخش دولتی با رعایت مقرراتمربوطه به منظور رفع کمبود اعضای هیات علمی و پژوهشگر مورد نیاز کشور.
و) توسعه کمی و کیفی دورههای دکترای تخصصی و کارشناسی ارشد در گروههای غیر پزشکی در بخش دولتی عمدتاً به منظور تامین بخشی از کمبوداعضای هیات علمی و پژوهشگران مورد نیاز کشور.
ز) وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موظف است تا پایان شهریورماه سال 1380 با هماهنگی دستگاههای ذیربط، طرح جامعی به منظور هدایتصحیح استعدادها به سوی ضرورتهای کشور در انتخاب رشتههای تحصیلی و دانشگاهی، مشتمل بر نحوه همکاری رسانههای گروهی و ساماندهینظام مشاوره تحصیلی تدوین و برای تصویب هیات وزیران ارائه کند.
3- به منظور پیشگیری از افزایش فاصله علمی کشور و مراکز علمی آن با سطح علمی جهانی، وزارتخانههای علوم، تحقیقات و فناوری، و بهداشت،درمان و آموزش پزشکی موظفند تا پایان شهریورماه سال 1380 اقدامات زیر را به عمل آورند:
الف) انتخاب تعدادی از دانشگاهها و رشتههای تحصیلی به عنوان قطبهای دانشگاهی به منظور پرورش پیشتازان علمی، تامین اندیشمندان وپژوهشگران، تولید دانش و فناوری سازمان یافته در زمینههای منتخب و محوریت یافتن پژوهش و برگزاری دورههای دکترای تخصصی در دانشگاههایمذکور.
ب) کاهش برنامههای خدمات درمانی و بهداشتی از دانشگاههای علوم پزشکی منتخب و انتقال آن به سازمانهای خدمات بهداشتی و درمانی باهماهنگی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و شورای عالی اداری، به منظور تمرکز دانشگاههای مذکور بر فعالیتهای پژوهشی و آموزشهای فوقتخصصی.
ج) برگزاری دورههای دکترای تخصصی مشترک که توسط قطبهای دانشگاهی با دانشگاهها و مراکز علمی معتبر جهانی و تبادل استاد در قالبقراردادهای دو جانبه، در چهارچوب اصول سیاست خارجی کشور و تامین اعتبارات مورد نیاز برای اجرای این برنامه.
د) تخصیص حداکثر بیست درصد (20%) ظرفیت پذیرش دورههای تحصیلی تکمیلی دانشگاههای منتخب به دانشجویان خارجی با اولویت کشورهایاسلامی و اخذ هزینه تحصیلی از آنها.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، معادل درآمد ارزی حاصله را در اختیار دانشگاههای مذکور قرار خواهد داد تا براساس قانون نحوه انجام امور مالیو معاملاتی دانشگاهها مصوب سال 1369 هزینه کنند.
ه-) تدوین آییننامه اجرایی و برنامه تربیت، جذب و بهبود ترکیب مراتب اعضای هیات علمی دانشگاهها، افزایش حقوق و مزایا براساس طرحشایستگی و ارزیابی عملکرد علمی سالیانه هر عضو، ملحوظ کردن تسهیلات تبصره 40 قانون برنامه دوم و همچنین آییننامه خاص مسافرتهایعلمی خارج از کشور و فرصتهای مطالعاتی، با همکاری سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و ارائه آنها به هیات وزیران برای تصویب.
تهیه برنامه مربوط به روزآمد کردن دانشگاهها، به ویژه قطبهای دانشگاهی، از نظر دسترسی به اطلاعات علمی جهان، تامین کتب، نشریات، تجهیزاتآموزشی و پژوهشی و شبکه اطلاع رسانی و اجرای آن پس از تایید هیات وزیران و تامین اعتبارات لازم.
4- به منظور تقویت نظام ارزیابی و اعتبارسنجی علمی دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و دانش آموختگان، وزارتخانههای علوم، تحقیقات وفناوری، و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظفند تا پایان شهریورماه سال 1380 اقدامات زیر را به عمل آورند:
الف) تدوین نشانگرها و استانداردهای جامع ارزیابی علمی، حمایت و استفاده از انجمنهای علمی، تخصصی، حرفهای و فرهنگستانها در ارزیابیمستقل علمی موسسات آموزش عالی و پژوهشی.
ب) کارآمد کردن نظام ارزیابی و اعتبارسنجی علمی در وزارتخانههای علوم، تحقیقات و فناوری، و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، از طریق اصلاحدر وظایف، اختیارات و تشکیلات ستادی با تصویب شورای عالی اداری.
ج) فراهم کردن امکان ارزیابی و مقایسه علمی دانش آموختگان دانشگاهها و موسسات آموزش عالی، از طریق برگزاری آزمونهای جامع و تخصصیسراسری در رشتهها و مقاطع تحصیلی، به منظور حفظ کیفیت و استانداردهای دانش آموختگی، امکان استفاده از نتایج آن توسط موسسات آموزشعالی در ارزیابی درونی برای اصلاح و بهبود نظام آموزشی خود و پذیرش داوطلبان در مقاطع تحصیلی بالاتر.
د) فراهم کردن امکان مقایسه تخصصی و کارآیی حرفهای دانش آموختگان متقاضی مشاغل برای کارفرمایان، از طریق برگزاری آزمونهای حرفهای وامکان صدور گواهی تایید صلاحیت توسط انجمنهای تخصصی و حرفهای و همچنین اتخاذ سیاستهای حمایتی از انجمنهای مذکور توسط دولت.
5- به منظور ایجاد تحول در نظام برنامه ریزی آموزشی و شیوههای آموزش، وزارتخانههای علوم، تحقیقات و فناوری، و بهداشت، درمان و آموزشپزشکی موظفند تا پایان شهریورماه سال 1380 اقدامات زیر را به عمل آورند:
الف) اعطای اختیارات برنامه ریزی درسی به دانشگاههای دارای هیات ممیزیه و انجام پژوهش در برنامه ریزی درسی توسط دانشگاهها به منظورروزآمدکردن محتوای رشتههای تحصیلی با توجه به نیازهای متنوع و در حال تحول جامعه.
ب) تدوین استانداردها و شاخصهای کیفی آموزش عالی و ارائه آن به شورای عالی برنامه ریزی و نظارت بر اجرای مصوبات شورای مذکور دردانشگاهها و موسسات آموزش عالی دولتی و غیر دولتی.
ج) تاکید بر پرورش خلاقیت، نوآوری، مهارت، کارآفرینی و فرهنگ خود اشتغالی و برگزاری کارگاههای روش تدریس در این موارد.
6- به منظور هدفمندشدن پژوهشهای دانشگاهی، توسعه تحقیقات مرتبط با نیاز بخشهای صنعتی، کشاورزی و خدمات، اقدامات زیر به عملخواهد آمد:
الف) به هر میزانی که دانشگاه درآمد اختصاصی تحقیقات وصول کند، در سال بعد، از محل اعتبارات ردیف متمرکزی که به همین منظور پیش بینیمیشود، به اعتبارات برنامه تحقیقات دانشگاهی آن دانشگاه اضافه خواهد شد.
ب) تسهیل در وصول و هزینه درآمد اختصاصی تحقیقات دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی در چهارچوب قانون نحوه انجام امور مالی و معاملاتیدانشگاهها مصوب سال 1369 و مستشاران از شمول قوانین و مقررات عمومی و موسسات دولتی - به جزماده 31 قانون محاسبات عمومی.
ج)(اصلاحی 1381/08/19) اجازه صدور گواهی تشخیص صلاحیت و رتبه بندی فنی به دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی توسط مراجع مربوطه در زمینههای تخصصی ویژه بهمنظور تسهیل در ارائه بهتر خدمات علمی و پژوهشی و فنی دانشگاهها به مراکز صنعتی، کشاورزی و خدماتی.
د) تغییر جهتگیری نظام آموزش به سوی پژوهش و تغییر نقش آن از انتقال دانش به تولید دانش، ابداع، نوآوری و توازن آموزش و پژوهش دردانشگاهها و حمایت ویژه از پایان نامههای تخصصی که موضوع آن پرداختن به حل یکی از معضلات کشور باشد.
ه-) بازنگری و اصلاح آییننامههای ارتقا و ارزیابی سالانه شایستگی اعضای هیات علمی در جهت تقویت نقش پژوهش و مشارکت عضو در حلمسائل علمی کشور.
7- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موظف است با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تا پایان شهریورماه سال 1380 لایحه نظامآموزش عالی و نحوه اداره دانشگاههای دولتی و غیر دولتی را با رعایت موارد زیر تهیه و برای تصویب به هیات دولت ارائه کند:
- تمرکززدایی در فعالیتهای اجرایی بخش آموزش عالی، افزایش اختیارات و همچنین مسئولیتهای هیاتهای امنا، تقویت ترکیب اعضای هیاتهایامنا، تعریف مسئولیتهای متقابل دولت و هیاتهای امنا، کاهش اختیارات حوزههای ستادی در امور دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی،افزایش اختیارات شوراهای علمی و مدیریتهای اجرایی دانشگاهها در امور آموزشی، پژوهشی و اجرایی، وضع قوانین و مقررات خاص مالی واستخدامی برای اداره امور دانشگاهها، همراه با ساماندهی و کارآمد نمودن نظام ارزیابی، اعتبارسنجی و نظارت بر عملکرد دانشگاهها و موسساتآموزش عالی و پژوهشی.
- بازنگری در نظام اداره واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی و مدیریت بهینه واحدهای بزرگ و مجموعه واحدهای هر استان یا منطقه از طریق تشکیلتدریجی هیات امنا و شوراهای علمی جداگانه، به منظور افزایش رقابت علمی، پویایی و ارتقای کیفیت در آموزش عالی کشور.
8- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف هستند تا پایان شهریورماه سال 1380 اقدامات زیر را به عملآورند:
الف) بازیافت بخشی از هزینههای خدماتی و رفاهی از دانشجویان استفاده کننده در اقساط بلندمدت پس از فراغت تحصیل.
ب) فراهم کردن تسهیلات بانکی به منظور ایجاد تاسیسات رفاهی و خدماتی خودگردان و مشارکت دانشجویانی که از تمکن کافی برخوردارند درهزینههای رفاهی خود.
ج) اجازه خودگردان کردن بخش هایی از خدمات مانند چاپ و انتشارات به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی.
د) ایجاد تحول در شیوه توزیع اعتبارات دانشگاهها و موسسات آموزش عالی متناسب با شاخصهای کمی و کیفی به نحوی که با کارآیی و اثربخشیخارجی موسسه ارتباط یافته و موجب افزایش بهره وری گردد.
9- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موظف است با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری دردانشگاهها، تا پایان شهریورماه سال 1380 اقدامات زیر را در امور فرهنگی و اسلامی شدن دانشگاهها به عمل آورد:
الف) با مدنظر قرار دادن دیدگاههای حضرت امام خمینی رحمه ا... علیه و مقام معظم رهبری و انجام معاملات لازم توسط پژوهشگران صاحب نظر،نسبت به استخراج راهبردها و تدوین برنامه جامع و بلندمدت دستیابی به دانشگاه اسلامی با ویژگیهای زیر اقدام و مراتب را برای بررسی و تصویبنهایی به مراجع ذیصلاح گزارش کند.
ویژگیهای «دانشگاه مطلوب اسلامی» عبارتند از: محیطی برای حضور و تربیت انسان هایی عالم، حقیقت جو، آزاده، مزکی و دارای التزام اجتماعی،فضایی برای شکوفایی استعدادها، تولید و عرضه علم مفید و اهتمام در به کارگیری آن در خدمت فلاح جامعه، نهادی توانمند و امین و مرجع مشاورهمسئولان و نهادهای حکومتی و اجتماعی برای حل مسائل جامعه، و شرایطی مناسب برای حضور اندیشمندان و طرح آزادانه افکار و نقد آرای متکی برسنت اسلامی بحث علمی آزاد.
ب) تدوین آییننامهها و برنامه اجرایی مربوط به سیاستهای زیر و ارائه آن به مراجع ذیصلاح برای تصویب:
- قانونمند کردن فعالیتهای فرهنگی و سیاسی دانشگاهیان به منظور فراهم آوردن محیطی سالم و مطمئن برای بحث و گفتگوی آزاد و نقد آراء به منظورارتقای اندیشه و اعتلای علمی و فرهنگی و گسترش مشارکت دانشگاهیان در نهادهای سیاسی از طریق اصلاح قوانین و مقررات مربوطه.
- حمایت مدیریتی، مادی و معنوی از کانونهای خودجوش مذهبی، فرهنگی، هنری و علمی دانشجویی به منظور غنای ابعاد شخصیتی و شکوفاییاستعدادهای فرهنگی و اجتماعی دانشجویان با جهتگیری اعتلای معنویت، اخلاق و ترویج باورها و ارزشهای اسلامی و آگاهی اجتماعی و سیاسیو ایجاد ظرفیتهای فیزیکی برای فعالیتهای فوق.
- حمایت از پژوهشهای مشترک بین صاحب نظران حوزه و دانشگاه در حل مسائل روز و مبتلا به جامعه در حوزههای هنری، از قبیل مبانی توسعهپایدار، اقتصاد، فرهنگ، مدیریت، تعامل علم و دین و همچنین استخراج و تبیین نظریههای حضرت امام «ره» در مسائل مختلف اجتماعی، سیاسی وفرهنگی و کمک به نشر و ترویج نظریههای ایشان از طرق مختلف، از جمله برگزاری همایش، جشنواره، نکوداشت و مانند آن و همچنین اصلاح درشرح وظایف سازمانها و مراکز موجود به منظور تسهیل و تسریع در تحقق مراتب فوق.
- اصلاح و تدوین متون درسی، به ویژه دروس علوم انسانی، با توجه به مبانی اسلامی و بازنگری در برنامه آموزش گروههای علوم انسانی با توجه بهنیازهای روز جامعه و نقش موثر فارغ التحصیلان این رشتهها در تحولات فرهنگی کشور و حذف فعالیتهای موازی غیر ضرور در این خصوص.
10- به منظور حفظ استانداردها و کیفیت علمی موسسات آموزش عالی و همچنین حفظ تناسب منابع مالی با برنامههای آموزش عالی کشور:
وزارتخانههای علوم، تحقیقات و فناوری، و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظفند برنامه سالانه آموزش عالی کشور، شامل ایجاد واحدهایآموزش عالی و پژوهشی، رشتههای جدید و ظرفیت پذیرش دانشجو را با در نظر گرفتن منابع مالی، امکانات، عضو هیات علمی و نیازهای منطقهای وملی پیش بینی و پس از تایید شورای گسترش آموزش عالی یا شورای گسترش آموزش پزشکی (حسب مورد) برای تامین منابع اعتباری مورد نیاز قبل ازتدوین بخشنامه بودجه به سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور ارائه نمایند. بدیهی است اجرایی شدن برنامه مذکور منوط به تصویب اعتبارات موردنیاز توسط هیات وزیران خواهد بود.
دولت تامین کننده اصلی منابع مالی و امکانات برای تربیت نیروی متخصص در حد خودکفایی کشور، فراهم کردن فرصت دسترسی استعدادهایبرخاسته از گروههای کم درآمد به آموزش عالی و حفظ و ارتقای کیفیت علمی دانشگاهها و موسسات آموزش عالی دولتی بوده و مکلف است اعتباراتلازم برای برنامههای سالانه آموزش عالی دولتی مصوب هیات وزیران را در لایحه بودجه پیش بینی کند. هیاتهای امنا و مدیریت دانشگاهها وموسسات آموزش عالی دولتی مجاز به ایجاد تعهد جدید برای دولت یا توسعه فعالیت بیش از برنامهها و اعتبارات مصوب نمیباشند، مگر آن کهاعتبارات و امکانات آن قبلاً توسط هیات امنا از منابعی غیر از بودجه عمومی به طور کامل تامین شده باشد.