بخش اول - استقرار و اداره روابط کنسولی

از کنوانسیون وین درباره روابط کنسولی
استقرار روابط کنسولی:
1 - استقرار روابط کنسولی بین دول با رضایت متقابل انجام میگیرد.
2 - رضایت با بر قراری روابط دیپلماتیک بین دو دولت متضمن رضایت باستقرار روابط کنسولی نیز میباشد- مگر آنکه به نحو دیگری مقرر شود.
3 - قطع روابط دیپلماتیک بخودی خود موجب قطع روابط کنسولی نمیگردد.
انجام وظایف کنسولی: وظایف کنسولی به وسیله پستهای کنسولی انجام میگیرد. ماموریتهای دیپلماتیک نیز طبق مقررات این کنوانسیون وظایف کنسولی را انجام میدهند.
تاسیس پست کنسولی: 1 - پست کنسولی را نمیتوان بدون رضایت دولت پذیرنده در سرزمین آن دولت تاسیس کرد.
2 - مقر پست کنسولی و طبقه و حوزه کنسولی آن از طرف دولت فرستنده تعیین میشود و منوط به تصویب دولت پذیرنده خواهد بود.
3 - تغییرات بعدی در مقر پست کنسولی یا طبقه و یا حوزه کنسولی آن از طرف دولت فرستنده فقط با موافقت دولت پذیرنده میسر خواهد بود.
4 - هرگاه یک سرکنسولگری یا کنسولگری بخواهد در محلی غیر از محل استقرار خود کنسولیاری یا نمایندگی کنسولی تاسیس کند باید رضایت دولت پذیرنده را جلب نماید.
5 - برای افتتاح یک دفتر تابع یک کنسولگری موجود - در محلی غیر از مقر کنسولگری رضایت صریح و قبلی دولت پذیرنده لازم خواهد بود.
وظایف کنسولی: وظایف کنسولی عبارتست از:
الف - حفظ منافع دولت فرستنده و اتباع آن - اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی در قلمرو دولت پذیرنده - تا حد مجاز در حقوق بین‌المللی.
ب - کمک به توسعه مناسبات بازرگانی و اقتصادی و فرهنگی و علمی بین دولت فرستنده و دولت پذیرنده و بسط روابط دوستانه بین دو دولت بهر طریق دیگر در حدود مقررات این کنوانسیون.
ج- استحضار از اوضاع و تحولات بازرگانی و اقتصادی و فرهنگی و علمی دولت پذیرنده با استفاده از کلیه وسایل مشروع و گزارش آن بحکومت دولت فرستنده و همچنین دادن اطلاعات باشخاص ذینفع.
د- صدور گذرنامه و اسناد مسافرت جهت اتباع دولت فرستنده و صدور روادید یا اسناد مربوط برای اشخاصی که میخواهند به قلمرو دولت فرستنده مسافرت کنند.
ه- کمک و مساعدت به اتباع دولت فرستنده اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی.
و- اقدام به عنوان سردفتر رسمی و مامور ثبت احوال و سمتهای مشابه و همچنین اجرای بعضی از اعمال اداری- تا حدی که قوانین و مقررات - دولت پذیرنده با آن تناقض نداشته باشد.
ز - حفظ منافع اتباع دولت فرستنده - اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی در مورد ارث در سرزمین دولت پذیرنده - طبق قوانین و مقررات دولت پذیرنده.
ح- حفظ منافع صغار و محجورینی که تبعه دولت فرستنده میباشند - در حدود قوانین و مقررات دولت پذیرنده- بخصوص در مواردی که قیمومیت و یا سرپرستی در خصوص این قبیل اشخاص لازم باشد.
ط - با رعایت رویه و عرف جاری دولت پذیرنده - نمایندگی از طرف اتباع دولت فرستنده یا اتخاذ ترتیبات به منظور تامین نمایندگی لازم برای آنها نزد محاکم و یا نزد سایر مقامات دولت پذیرنده - به منظور درخواست اتخاذ تدابیر موقتی بر طبق قوانین و مقررات دولت پذیرنده- برای حفظ حقوق و‌منابع اتباع مزبور - هنگامی که به علت غیبت یا علل دیگر قادر نباشند در موقع مقتضی از منافع و حقوق خود دفاع نمایند.
ی - ارسال اسناد قضایی و غیر قضایی یا اجرای نیابت قضایی بر طبق موافقت‌نامه‌های بین‌المللی معتبر یا در صورتی که چنین موافقت‌نامه‌هائی موجود نباشد بهر نحو دیگری که بر قوانین و مقررات دولت پذیرنده منطبق باشد.
ک - اعمال حقوق کنترل و بازرسی مقرر در قوانین و مقررات دولت فرستنده نسبت به ناوهای دریائی و کشتیهای رودخانه‌ای که تابعیت دولت فرستنده را دارند و هواپیماهائی که نزد آن دولت به ثبت رسیده است و همچنین نسبت بکارکنان ناوها و کشتیها و هواپیماهای مزبور.
ل- رسانیدن کمک به ناوها و کشتیها و هواپیماهای مذکور در بند «ک» این ماده و به کارکنان آنها و همچنین اخذ اظهارنامه‌های مربوط به مسافرت‌ناوها و کشتیهای مزبور و بررسی و مهر کردن اسناد مسافرتی آنها بدون لطمه باختیارات مقامات دولت پذیرنده و انجام تحقیقات درباره وقایعی که طی‌مسافرت دریائی رخ داده و حل هر نوع اختلاف بین ناخدا و افسران و ملوانان تا آنجا که قوانین و مقررات دولت فرستنده اجازه دهد.
م- انجام هر وظیفه دیگری که دولت فرستنده به عهده یک پست کنسولی محول نموده باشد و قوانین و مقررات دولت پذیرنده آنها را منع نکرده و یا مورد ایراد دولت پذیرنده نباشد و یا وظایفی که در موافقت‌نامه‌های بین‌المللی معتبر موجود بین دولت فرستنده و دولت پذیرنده ذکر شده است.
انجام وظایف کنسولی خارج از حوزه کنسولی: مامور کنسولی میتواند - در شرایط خاص - با موافقت دولت پذیرنده وظایف کنسولی خود را خارج از حوزه کنسولی خود انجام دهد.
انجام وظایف کنسولی در قلمرو یک دولت ثالث: دولت فرستنده میتواند پس از اعلام به دولتهای ذینفع - پست کنسولی را که در قلمرو دولت معینی تاسیس شده مامور انجام وظایف کنسولی در قلمرو یک دولت دیگر نمایند. مگر آنکه یکی از دولتهای ذینفع صریحاً با این امر مخالفت نمایند.
انجام وظایف کنسولی به نفع وظایف ثالث: با اعلام لازم به دولت پذیرنده - پست کنسولی دولت فرستنده میتواند به نفع یک دولت ثالث وظایف کنسولی را در قلمرو دولت پذیرنده انجام دهد مگر آنکه دولت پذیرنده با این امر مخالفت نماید.
طبقات روسای پستهای کنسولی:
1 - روسای پستهای کنسولی به چهار طبقه زیر تقسیم میشوند:
الف - سرکنسولها
ب - کنسولها
ج - کنسولیارها
د - نمایندگان کنسولی
2 - بند یک ماده حاضر به هیچوجه حق هیچ یک از طرفهای متعاهد را در تعیین و نام‌گذاری ماموران کنسولی - به استثنای روسای پستهای کنسولی محدود نمیسازد.
انتصاب و پذیرش روسای پستهای کنسولی:
1 - روسای پستهای کنسولی از طرف دولت فرستنده منصوب و جهت انجام وظایف خود از طرف دولت پذیرنده - پذیرفته میشوند.
2 - مشروط به مقررات کنوانسیون حاضر - نحوه انتصاب و پذیرش رئیس پست کنسولی به ترتیب طبق قوانین و مقررات و عرف دولت فرستنده و دولت پذیرنده تعیین میگردد.
حکم ماموریت کنسولی یا اعلام انتصاب:
1 - برای رئیس پست کنسولی از طرف دولت فرستنده در مورد هر انتصاب حکم ماموریت یا سندی مشابه صادر میشود که موید سمت او بوده و‌معمولا حاوی نام و نام خانوادگی و طبقه و رتبه او و حوزه کنسولی و مقر پست کنسولی می‌باشد.
2 - دولت فرستنده حکم ماموریت یا سند مشابه آن را از مجرای دیپلماتیک یا از هر طریق مناسب دیگر برای حکومت دولتی که رئیس پست کنسولی در سرزمین آن باید انجام وظیفه کند ارسال خواهد داشت.
3 - در صورت موافقت دولت پذیرنده دولت فرستنده میتواند به جای حکم ماموریت یا سند مشابه آن - اعلامیه‌ای حاوی نکات مذکور در بند یک این ماده به دولت پذیرنده ارسال دارد.
روانامه:
1 - رئیس پست کنسولی - به موجب اجازه‌نامه‌ایکه از جانب دولت پذیرنده صادر و بهر شکل که باشد روانامه نامیده میشود برای انجام وظایف خود پذیرفته میشود.
2 - دولتی که از صدور روانامه خودداری مینماید ملزم بارائه دلائل امتناع خود به دولت فرستنده نمیباشد.
3 - مشروط به مقررات مواد 13 و 15 - رئیس پست کنسولی نمیتواند قبل از دریافت روانامه شروع بانجام وظایف خود نماید.
پذیرش موقت روسای پستهای کنسولی: در انتظار صدور روانامه - رئیس پست کنسولی میتواند جهت انجام وظایف خود به طور موقت پذیرفته شود. در این صورت مقررات کنوانسیون حاضر مجری خواهد بود.
اعلام به مقامات حوزه کنسولی: به مجرد آنکه رئیس پست کنسولی جهت انجام وظایف خود - حتی به طور موقت پذیرفته شود دولت پذیرنده موضوع را بلافاصله به اطلاع مقامات ذیصلاحیت حوزه کنسولی مربوط خواهد رسانید. به علاوه دولت پذیرنده تدابیر لازم به منظور اینکه رئیس پست کنسولی بتواند وظایف محول را انجام داده و از مزایای پیش‌بینی شده در مقررات کنوانسیون حاضر برخوردار گردد اتخاذ خواهد نمود.
اجرای موقت وظایف رئیس پست کنسولی:
1 - هرگاه رئیس پست کنسولی قادر بانجام وظایف خود نبوده یا پست او بلا متصدی باشد ممکن است یک متصدی موقتاً به عنوان رئیس پست کنسولی کفالت نماید.
2 - نام و نام خانوادگی متصدی موقت پست کنسولی توسط ماموریت دیپلماتیک دولت فرستنده یا اگر دولت مزبور چنین ماموریتی نزد دولت پذیرنده نداشته باشد. توسط رئیس پست کنسولی یا در صورتی که قادر بانجام این کار نباشد - به وسیله هر مقام صلاحیتدار دولت فرستنده به وزارت امور‌خارجه دولت پذیرنده یا مقامی که از طرف آن وزارتخانه تعیین شده اعلام میگردد. معمولا این اعلام قبلا انجام میشود. دولت پذیرنده میتواند پذیرش شخصی را به عنوان متصدی موقت پست کنسولی - در صورتی که شخص مزبور مامور دیپلماتیک و یا مامور کنسولی دولت فرستنده در دولت پذیرنده نباشد - منوط برضایت خود نماید.
3 - مقامات صلاحیتدار دولت پذیرنده متصدی موقت پست کنسولی را مورد مساعدت و حمایت خود قرار خواهند داد و در مدت تصدی مقررات این کنوانسیون به همان نحو که شامل حال رئیس پست کنسولی مربوطه میگردد در مورد او مجری خواهد بود. لیکن دولت پذیرنده ملزم باعطای تسهیلات و مزایا و مصونیتهائی که برخورداری از آنها از طرف رئیس پست کنسولی منوط به شرایطی است که متصدی موقت پست کنسولی واجد این شرایط نیست نخواهد بود.
4 - در صورتی که یکی از اعضای دیپلماتیک ماموریت دیپلماتیک دولت فرستنده نزد دولت پذیرنده - طبق شرایط پیش‌بینی شده در بند 1 این ماده توسط دولت فرستنده به سمت متصدی موقت پست کنسولی برگزیده میشود - مشروط به اینکه این امر مورد اعتراض دولت پذیرنده واقع نشود - کماکان از مصونیتها و مزایای دیپلماتیک برخوردار خواهد بود.
حق تقدم بین روسای پستهای کنسولی:
1 - تقدم روسای پستهای کنسولی در هر طبقه به ترتیب تاریخ اعطای روانامه خواهد بود.
2 - معذلک[معذالک] هرگاه رئیس یک پست کنسولی پیش از دریافت روانامه برای انجام وظایف خود به طور موقت پذیرفته شود - حق تقدم او طبق تاریخ پذیرش موقت تعیین خواهد شد و این حق بعد از اعطای روانامه محفوظ خواهد ماند.
3 - ترتیب تقدم بین دو یا چند رئیس پست کنسولی که در یک تاریخ روانامه یا پذیرش موقت دریافت داشته‌اند طبق تاریخی که حکم ماموریت اسناد مشابه یا اعلامیه انتصاب (‌مذکور در بند 3 ماده 11) به دولت پذیرنده تقدیم شده - تعیین میگردد.
4 - متصدیان موقت پستهای کنسولی از نظر تقدم بعد از تمام روسای پستهای کنسولی قرار میگیرند ولی تقدم بین خود آنها طبق تاریخی خواهد بود که در آن تاریخ بنابر اعلامیه‌ای که به موجب بند 2 ماده 15 داده میشود به عنوان متصدی موقت پست کنسولی مشغول انجام وظیفه شده‌اند.
5 - ماموران کنسولی افتخاری که ریاست پستهای کنسولی را به عهده دارند در هر طبقه پس از روسای کاریری پستهای کنسولی قرار میگیرند و ترتیب تقدم آنها طبق مقررات بندهای فوق خواهد بود.
6 - روسای پستهای کنسولی بر ماموران کنسولی که چنین مقامی را ندارند مقدم خواهند بود.
انجام اعمال دیپلماتیک توسط ماموران کنسولی:
1 - در قلمرو دولتی که دولت فرستنده در آن ماموریت دیپلماتیک نداشته و ماموریت دیپلماتیک دولت ثالثی نیز نمایندگی آن را به عهده ندارد مامور کنسولی میتواند با رضایت دولت پذیرنده و بدون آنکه در وضع کنسولی او تغییری حاصل شود به انجام اعمال دیپلماتیک مجاز گردد. انجام اعمال دیپلماتیک توسط یک مامور کنسولی به هیچ وجه حق تقاضای استفاده از مزایا و مصونیتهای دیپلماتیک را باو نمیدهد.
2 - مامور کنسولی میتواند - پس از اعلام به دولت پذیرنده - نمایندگی دولت فرستنده را در هر یک از سازمانهای بین‌الدول عهده‌دار گردد -در این سمت مامور حق برخورداری از مزایا و مصونیتهائی را که به موجب عرف بین‌المللی یا به موجب موافقت‌نامه‌های بین‌المللی به چنین نماینده‌ای اعطاء میگردد - خواهد داشت. لیکن در مورد انجام وظایف کنسولی توسط او - از مصونیت قضایی بیش از آنچه که به موجب کنوانسیون حاضر بیک مامور کنسولی اعطاء میشود - برخوردار نخواهد بود.
انتصاب شخص واحدی از طرف دو یا چند دولت به عنوان مامور کنسولی: دو یا چند دولت میتوانند با رضایت دولت پذیرنده شخص واحدی را به عنوان مامور کنسولی خود نزد دولت پذیرنده منصوب نمایند.
انتصاب کارکنان کنسولی:
1 - مشروط برعایت مقررات مواد 20 و 22 و 23 دولت فرستنده در انتخاب کارکنان کنسولی آزاد است.
2 - دولت فرستنده در مهلت کافی نام و نام خانوادگی و طبقه و رتبه کلیه ماموران کنسولی به جزروسای پست کنسولی را به دولت پذیرنده اعلام مینماید. تا این دولت بتواند در صورت تمایل - حقوقی را که به موجب
بند 3 ماده 23 باو اعطاء شده است - اعمال کند.
3 - در صورتی که قوانین و مقررات دولت فرستنده ایجاب کند - این دولت میتواند جهت مامور کنسولی که رئیس پست کنسولی نباشد - از دولت پذیرنده تقاضای صدور روانامه نماید.
4 - هرگاه قوانین و مقررات دولت پذیرنده ایجاب کند - این دولت میتواند بمامور کنسولی که رئیس پست کنسولی نباشد - روانامه اعطاء نماید.
تعداد کارکنان کنسولی: در صورت عدم توافق سریع نسبت بتعداد کارکنان پست کنسولی دولت پذیرنده میتواند خواستار شود که تعداد کارکنان کنسولی با توجه باوضاع و مقتضیات حوزه کنسولی و با توجه به نیازمندیهای پست کنسولی از حدودی که خود معقول و متعارف تلقی میکند تجاوز ننماید.
حق تقدم بین ماموران کنسولی یک پست کنسولی: ترتیب تقدم ماموران کنسولی یک پست کنسولی و تغییراتی که در آن ایجاد شود توسط ماموریت دیپلماتیک دولت فرستنده یا - اگر دولت مزبور ماموریت دیپلماتیک نزد دولت پذیرنده نداشته باشد - توسط رئیس پست کنسولی مربوط به وزارت امور خارجه دولت پذیرنده یا به مقامی که از طرف آن وزارت تعیین گردیده اعلام خواهد شد.
تابعیت ماموران کنسولی:
1 - ماموران کنسولی علی‌الاصول باید تابعیت دولت فرستنده را دارا باشند.
2 - ماموران کنسولی را نمیتوان جز با رضایت صریح دولت پذیرنده از بین اتباع آن دولت انتخاب نمود. دولت پذیرنده میتواند در هر موقع رضایت خود را مسترد دارد.
3 - دولت پذیرنده میتواند همین حق را در مورد اتباع دولت ثالثی که تابعیت دولت فرستنده را ندارد - برای خود حفظ کند.
اشخاصی که نامطلوب اعلام میشوند:
1 - دولت پذیرنده میتواند در هر زمان به دولت فرستنده اطلاع دهد که یکی از ماموران کنسولی را شخصی نامطلوب میداند یا هر یک از کارکنان دیگر کنسولی را غیرقابل قبول میشمارد در این صورت دولت فرستنده حسب مورد شخص مورد نظر را فرا خوانده یا به ماموریت او در آن پست کنسولی پایان میدهد.
2 - اگر دولت فرستنده انجام تعهدات ناشی از بند اول این ماده امتناع ورزد و یا این تعهدات را در ظرف مهلتی معقول انجام ندهد - دولت پذیرنده میتواند حسب مورد روانامه شخص مورد نظر را لغو کند - یا دیگر او را جزء کارکنان پست کنسولی تلقی ننماید.
3 - شخصی که به عنوان عضو یک پست کنسولی منصوب میگردد ممکن است قبل از ورود به سرزمین دولت پذیرنده یا اگر در سرزمین این دولت باشد بیش از اشتغال به وظایف خود در پست کنسولی - غیر قابل قبول اعلام گردد. در این صورت دولت فرستنده انتصاب او را لغو خواهد کرد.
4 - در موارد مذکور در بندهای 1 و 3 ماده حاضر دولت پذیرنده ملزم به ارائه دلایل تصمیم خود به دولت فرستنده نمیباشد.
اعلام انتصابات و ورود و خروج به دولت پذیرنده:
1 - مراتب زیر به وزارت امور خارجه دولت پذیرنده یا به مقامی که توسط آن وزارت تعیین میشود اعلام خواهد شد:
الف- انتصاب اعضاء پست کنسولی - ورود آنها پس از انتصاب به پست کنسولی - عزیمت قطعی و یا خاتمه ماموریت آنها و همچنین هر نوع تغییرات مربوط به وضع و موقعیت آنها که ممکن است طی انجام وظایف کنسولی روی دهد.
ب - ورود و عزیمت قطعی شخصی از افراد خانواده یکی از اعضاء پست کنسولی که اهل خانه او باشد و همچنین در صورت اقتضا اینکه شخصی در شمار افراد خانواده یکی از اعضاء پست کنسولی در آمده یا از آن خارج شده است.
ج - ورود و عزیمت قطعی خدمتکاران شخصی و در صورت اقتضا اتمام دوره خدمت آنها در این سمت.
د- استخدام و خاتمه دادن به خدمت اشخاصی که به عنوان عضو پست کنسولی یا به عنوان خدمتکار شخصی در قلمرو دولت پذیرنده اقامت دارند و از مزایا و مصونیتها برخوردارند.
2 - هر بار که ممکن باشد قبلا هم - ورود و عزیمت قطعی باید اعلام گردد.