تاریخ نظریه: 1405/07/19
شماره نظریه: 7/1405/193
شماره پرونده: 1405-76-193ح
استعلام:
در عقد بیع به صورت شرط نتیجه، شرط شده است که در صورت فاقد محل بودن چک در سررسید بیع فسخ شود، در سررسید بایع به بانک مراجعه و گواهی عدم پرداخت را تحصیل و صدور اجراییه را درخواست کرده است؛ اما مشتری با طرح دعوا به فسخ قهری قرارداد استناد کرده است؛ اما بایع این شرط را به نفع خود و قابل عدول می‌داند. در خصوص فرض پیش‌گفته، خواهشمند است اعلام فرمایید که آیا شرط فاسخ از طرف مشروط‌له، پیش از تحقق شرط و یا پس از تحقق آن قابل عدول است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، آیا این عدول سبب احیای عقدی است که قاعدتاً منفسخ شده است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
در شرط فاسخ به سبب ابراز اراده در زمان عقد و به صرف تحقق موضوع شرط و بدون نیاز به ابراز اراده بعدی یکی از طرفین، عقد منحل می‌شود؛ مگر آنکه از قرائن و امارات، التزام طرفین عقد به معامله پس از تحقق شرط احراز شود و یا توافق صریح یا ضمنی طرفین بر این امر احراز شود که انفساخ عقد معلق بر تحقق موضوع شرط و همچنین عدم اعلام مشروط‌له مبنی بر پایبندی به عقد در مدت معین یا متعارف است؛ در فرض اخیر با اعلام پایبندی مشروط‌له به مفاد عقد، شرط فاسخ تحقق نمی‌یابد؛ بر این اساس، جز در موارد اخیرالذکر، چنانچه طرفین توافق کنند در صورت عدم کارسازی وجه چک صادره بابت ثمن در سررسید، قرارداد منفسخ شود، به محض عدم کارسازی وجه چک و صدور گواهی عدم پرداخت، عقد مذکور منفسخ می‌شود و فوریت یا عدم فوریت عرفی نیز منتفی است.