شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در تاریخ 1368/11/30 تشکیل شد. عطف به مصوبه مورخ 1368/11/2 شورای عالی شهرسازی و معماری ایران پیش نویس روش بررسی و تصویب طرح های توسعه شهری طی چهار جلسه گروهی به شرح زیر تهیه و تصویب گردید:
الف : تعاریف عمومی:
با توجه به مفاد قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مصوب 22 اسفند 1351 و قانون تغییر نام مصوب 1354 و همچنین مصوبه 1368/11/2 شورای عالی شهرسازی و معماری ایران عناوین و تعاریف زیر در این دستورالعمل مورد استفاده خواهند بود:
1- شورای عالی شهرسازی و معماری ایران متشکل از 11 عضو میباشد که در این آیین نامه «شورای عالی» نامیده میشود.
2- دبیرخانه شورای عالی با توجه به ماده 4 قانون تاسیس شورای عالی تحت نظر معاون شهرسازی و معماری وزارت مسکن، حسب وظایف مذکور در قانون، انجام وظیفه مینماید که دراین آیین نامه «دبیرخانه» نامیده میشود.
3- کمیسیون فنی شورای عالی، با توجه به مذاکرات و توافق حاصله در جلسه مورخ1368/11/30 شورای عالی، متشکل از نمایندگان تام الاختیار وزرای عضو برای مدت 2 سال میباشد.
4- کمیته های فنی (گروه های تخصصی) به استناد بند 1 ماده 4 قانون تاسیس شورای عالی، حداقل چهار کمیته با توجه به مصوبه مورخ 1368/11/2 شورای عالی، زیر نظر دبیر شورای عالی انجام وظیفه خواهند نمود.
5- شورای شهرسازی استان با توجه به مصوبه مورخ 1368/10/4 شورای عالی و مصوبه مورخ 1357/2/18 هیات دولت متشکل از مدیران کل و روسای دستگاه های عضو شورای عالی در استان به ریاست استاندار میباشد.
تبصره 1 - جلسات شورای عالی، با توجه به تبصره 2 ماده 3 قانون تاسیس با حضور اکثریت اعضاء و ریاست وزیر مسکن و شهرسازی یا معاون شهرسازی و معماری (وزارت مسکن و شهرسازی) تشکیل و تصمیمات آن با 6 رای معتبر خواهد بود.
تبصره 2 - جلسات کمیسیون فنی با حضور اکثریت اعضاء تشکیل و تصمیمات آن با 6 رای معتبر خواهد بود و در صورت عدم امکان حضور هر یک از اعضاء جانشین وی، فقط برای مدتعدم حضور نماینده اصلی، توسط وزیر یا رئیس دستگاه ذیربط به دبیرخانه شورای عالی معرفی خواهد شد.
تبصره 3 - رئیس و دبیر کمیسیون فنی به پیشنهاد معاون شهرسازی و معماری وزارت مسکن (دبیر شورای عالی) و تصویب شورای عالی برای مدت حداقل 2 سال تعیین میشود.
تبصره 4 - دبیرخانه کمیسیون فنی همان دبیرخانه شورای عالی خواهد بود.
تبصره 5 - تعداد کمیته های فنی و اعضای ذیربط (بنا بر مورد و نیاز) با پیشنهاد دبیر شورای عالی و تصویب همین شورا تعیین میگردد.
مسئول هر کمیته توسط دبیر شورای عالی از بین اعضای همان کمیته انتخاب خواهد شد.
تبصره 6 - دبیر شورای شهرسازی استان مدیر کل مسکن و شهرسازی و محل دبیرخانه نیز اداره کل مسکن و شهرسازی میباشد.
ب : مراحل تهیه طرح های جامع:
1- انعقاد قرارداد و ابلاغ آن توسط وزارت مسکن و شهرسازی براساس اولویت های تعیین شده توسط شورای عالی
2- تهیه طرح و مدارک لازم توسط دستگاه تهیه کننده براساس شرح خدمات مربوطه و ارائه به کارفرما
ج : محتوی طرح جامع:
طرح های جامع از نظر محتوی به دو بخش عمده تقسیم میشوند:
1- مرحله اول طرح جامع (الگوی نهایی توسعه شهر) که با توجه به سیاست های ملی و مشخص شامل موارد ذیل میباشد:
1-1- تعیین جمعیت دوره های 5 و 10 و 20 ساله شهر
2-1- تعیین نقش غالب شهر (کشاوری، صنعت، توریستی، بازرگانی)
3-1- تعیین جهات توسعه فیزیکی شهر و ممنوعیت های توسعه
4-1- تعیین ترکیب اشتغال در بخش های مختلف (صنعت، خدمات، کشاوری) و سهم هر یکدر دوره طرح
5-1- منطقه بندی (زونینگ) کاربری های عمده و اساسی شهر
6-1- ضوابط و مقررات اساسی طرح در رابطه با سیاست گزاری مربوط به تراکم جمعیتی شهر (نفر در هکتار) منطقه بندی مذکور در بند 5 و تعیین معیارهای تقسیمات شهری
7-1- تعیین سرانه های کاربری های عمده شهری و سطح نهایی شهر
8-1- تعیین نظام کلی ساخت شهر در ارتباط با شبکه اصلی آن و خطوط حمل و نقل در سطوح ملی و منطقه ای و تعیین پایانه های عمده (ترمینال ها، فرودگاه ها، بنادر و. ..)
9-1- تعیین مناطق و محلات ویژه نیازمند بهسازی و نوسازی و تعیین ضوابط خاص مربوط به سیمای کالبدی و حفظ میراث فرهنگی
10-1- تعیین حدود کلی محدوده های طرح و سطح بندی کلی شهر با توجه به دوره های مربوط به طرح
11-1- توصیه های لازم در زمینه های ایجاد اشتغال در سطوح ملی در دوره طرح با توجه به بند 1- 4
12-1- توصیه های لازم در ارتباط با برنامه ریزی های کالبدی حوزه نفوذ
2- مرحله دوم طرح (طرح فیزیکی) که براساس سیاست های ملی و مصوب مذکور در بندهای 1-1 الی 12-1 فوق الذکر و شرح خدمات قرارداد طرح جامع و با اتکا به دیدگاه های محلی کاربری های زمین های واقع در محدوده طرح را تعیین مینماید.
د : بررسی و تصویب طرح های جامع:
1- بررسی و تصویب الگوی نهایی توسعه (مرحله اول طرح) به شرح زیر:
1- 1- بررسی مقدماتی طرح توسط کمیته های فنی و در طول تهیه طرح
2-1- ارائه طرح تکمیل شده به دبیرخانه شورای شهرسازی استان و شورای عالی (به صورت همزمان)
3-1- بررسی طرح در شورای شهرسازی استان
4-1- رسیدگی طرح براساس نظرات شورای شهرسازی استان در کمیته های فنی
5-1- بررسی نهایی طرح در کمیسیون فنی
6-1- تصویب طرح در شورای عالی
7-1- ابلاغ مرحله اول طرح به استان
2- بررسی و تصویب طرح فیزیکی (مرحله دوم) به شرح زیر:
1-2- بررسی و تصویب طرح توسط شورای شهرسازی استان
2- 2- ارائه صورتجلسه شورای شهرسازی استان به ریاست شورای عالی
3-2- ابلاغ مرحله دوم طرح توسط ریاست شورای عالی
تبصره در صورتی که ریاست شورای عالی ارائه گزارش شورای شهرسازی اس-تان را به شورای عالی ضروری بداند در این صورت موضوع در شورای عالی مطرح خواهد شد.
ه-: نحوه تشکیل جلسات و ارائه گزارشات:
1- کمیته های فنی در هر مرحله از کار (با توجه به ردیف های 1-1 و 3-1 از بند د) حداکثرظرف مدت دو هفته کاری طرح را بررسی و نتیجه آن را به صورت اعلام نظر مشخص براساس ردیف های ذیربط در بخش 1 بند ج (محتوی مرحله اول طرح جامع) به دبیرخانه ارائه می نمایند.
تبصره: کمیته های فنی هر گونه توصیه علاوه بر موارد مشخص مذکور را به صورت گزارش جداگانه به دبیرخانه ارائه خواهند نمود.
2- شورای شهرسازی استان حداکثر ظرف مدت 2 ماه نتیجه بررسی های خود را در ارتباط باردیف 3-1 از بند د به صورت اعلام نظر مشخص براساس ردیف های 1-1 الی 12-1 بند ج (محتوی مرحله اول طرح) به دبیرخانه ارائه می نماید.
3- کمیسیون فنی با توجه به گزارش شورای شهرسازی استان و اعلام نظر کمیته های فنی (و ملحوظ داشتن آنها) حداکثر ظرف مدت 2 هفته کاری طرح را مورد بررسی اجمالی قرار داده ونتیجه را به صورت گزارش مشخص براساس ردیف های 1-1 الی 12-1 بند ج (محتوی مرحله اولطرح جامع) و همچنین توصیه های لازم به شورای عالی ارائه خواهد نمود.
4- شورای عالی گزارش کار کمیسیون فنی را که توسط رئیس آن به شورا ارائه میشود، استماع و سپس نسبت به موارد توافق شده یا موارد اختلاف نظر کمیسیون تصمیم گیری می نماید.
تبصره مصوبه شورای عالی شامل کلیه نظرات کمیسیون فنی که مورد تایید شورای عالی میباشد نیز خواهد بود.
5- دبیرخانه موظف است حداکثر ظرف مدت دو هفته پس از دریافت گزارش مربوط به هرقسمت (کمیته های فنی، شورای شهرسازی استان، کمیسیون فنی و شورای عالی) نسبت به تشکیل جلسه مربوطه بعدی اقدام نماید.
تبصره دبیرخانه خلاصه گزارش لازم و همچنین صورتجلسات کمیته های فنی و شورای استان را حداقل دو هفته قبل از بررسی هر طرح به اعضای کمیسیون فنی تحویل خواهد نمود.
6- دبیرخانه موظف است کلیه مصوبات شورای عالی را ظرف 2 هفته به مراجع ذیربط ابلاغ نماید.
تبصره آن بخش از مصوبات شورای عالی که نیازمند م-دارکی همچون نقشه و گزارش باشد حداکثر یک ماه پس از تصویب به مراجع ذیربط ابلاغ خواهد شد.
آیین نامه داخلی روش بررسی و تصویب طرح های جامع شهری
ماده 1:
طبق بند 3 ماده 2 قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مصوب اسفند 1351 بررسی و تصویب نهایی طرح های جامع شهری و تغییرات آن ها خارج از نقشه های تفصیلی از وظائف شورای عالی شهرسازی و معماری است که در این مصوبه اختصاراً «شورای عالی» خوانده میشود.
ماده 2:
شورای عالی میتواند بررسی و تصویب نهایی طرح های جامع را با ذکر مورد به شورای شهرسازی استان مرکب از مدیران کل یا بالاترین مدیران استانی دستگاه های عضو شورای عالی واگذار نماید یا بررسی و تصویب اولیه را به شورای شهرسازی استان واگذار نموده، سپس به تصویب نهایی خود برساند.
ماده 3:
متن مصوبه شورای عالی حاوی مفاد اساسی طرح جامع به شرح زیر خواهد بود:
1- جمعیت:
1-1- برآورد جمعیت کنونی بر پایه آخرین سرشماری.
1-2- پیش بینی جمعیت 10 و 20 سال آینده با دقت متناسب هر یک و محاسبه جمعیت مقاطع 5 ساله پس از آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور.
1-3- تعیین جایگاه شهر در هر یک از مقاطع ده ساله در ذیل یکی از سیاست های:
- مهار شدید رشد
- مهار رشد
- ادامه رشد
- تقویت رشد
در این صورت فقط لزوم اعمال سیاست های مهار یا تقویت رشد و ابزارهای ممکن به دولت پیشنهاد میشود و تا قبل از اتخاذ و اعمال و اثرگذاری سیاست های دولت و تجدیدنظر در پیش بینی جمعیت توسط شورای عالی، پیش بینی 2-1 مبنای برنامه ریزی خواهد بود.
2- وضع اقتصادی و نقش شهر:
1-2- ترکیب اشتغال کنونی
2-2- نشان دادن نقش اقتصادی شهر (خدماتی، صنعتی و کشاورزی).
3-2- نشان دادن سایر نقشهای شهر (فرهنگی - پذیرائی - نظامی و غیره).
4-2- پیش بینی نیاز اشتغال و ترکیب مناسب آن در 10 و 20 سال آینده.
5-2- پیشنهاد سیاستها و اقدامات لازم برای رسیدن به میزان و ترکیب مطلوب اشتغال.
3- مسکن و ساختمان:
1-3- بررسی و ارزشیابی وضع کنونی مسکونی.
2-3- پیش بینی فضاهای مسکونی مورد نیاز.
3-3- پیشنهاد ضوابط کلی استفاده از زمین برای ساختمان.
4- تاسیسات و تجهیزات و خدمات:
1-4- کمبودهای غیرعادی و مسائل حاد.
2-4- نیازهای اساسی که رفع آنها خارج از توان و بودجه معمولی شهرداری و سایر دستگاه های مسئول است با تعیین اولویت ها جهت اطلاع به دولت.
5- جهات و حدود توسعه:
سطح مورد نیاز توسعه 10 و 20 ساله و مکان یابی کلی اراضی بر پایه حفظ زمین های کشاورزی و باغات، حداکثر استفاده از زمینهای دولتی و رعایت مسائل زمین شناسی ساختمانی همراه با نقشه.
6- محدوده استحفاظی:
همراه با نقشه.
7- آب و کشاورزی:
1-7- چگونگی تامین آب مطابق نیاز جمعیت پیش بینی شده.
2-7- سیاست های کاهش مصرف سرانه و تفکیک آب شرب و غیرشرب و استفاده مجدد ازفاضلاب تصفیه شده در صورت لزوم.
3-7- پیشنهاد اجرای طرح های آبرسانی به دولت قبل از بروز مشکلات کم آبی.
4-7- تعیین محدوده حفاظت از زمینهای کشاورزی و ضوابط لازم همراه با نقشه.
8- حوزه نفوذ:
1-8- تعیین محدوده حوزه نفوذ همراه با نقشه.
2-8- پیشنهاد سطح بندی خدماتی و مراکز خدمات روستایی همراه با نقشه.
9- عمران منطقه ای:
بررسی برنامه های عمرانی دولت و بخش عمومی در منطقه و نحوه هماهنگی با توسعه شهر.
10- شبکه ارتباطی:
1-10- پیشنهاد الگوی شبکه ارتباطی و درجه بندی خطوط ارتباطی از حیث وظیفه و مشخصات هر یک همراه با نقشه و ضوابط.
2-10- تعیین خطوط ارتباطی اصلی که ارتباط عمومی را در سطح شهر و بین تقسیمات شهری به عهده دارند و در طرح تفصیلی قابل حذف نبوده و مشخصات مقطع عرضی آنها قابل کاهش نمیباشد همراه با نقشه.
11- منطقه بندی:
1-11- تعیین مناطق اصلی مسکونی، بازرگانی، صنعتی همراه با نقشه.
2-11- ضوابط کلی اجازه محدود ایجاد کاربری هر یک از مناطق در دو منطقه دیگر
12- تقسیمات شهری:
1-12- الگوی توزیع خدمات در سطوح مختلف و ارتباط آن با الگوی شبکه ارتباطی همراه بانقشه.
2-12- الگوی تقسیمات شهری هماهنگ با توزیع خدمات و شبکه ارتباطی همراه با نقشه.
13- میراث فرهنگی:
- تعیین محدوده های میراث فرهنگی و ضوابط حفظ آنها همراه با نقشه.
14- مناطق نوسازی و بهسازی:
- تعیین محدوده و ضوابط همراه با نقشه.
15- سازمان کالبدی یا الگوی طرح توسعه:
سازمان کالبدی یا الگوی طرح توسعه شامل عناصر اصلی کالبدی - عملکردی به شرح زیر است:
1-15- خطوط ارتباطی اصلی
2-15- منطقه بندی کلی
3-15- محور ها یا مراکز عملکردی عمده (بازرگانی - خدماتی - فرهنگی - تفریحی...).
4-15- مناطق طبیعی و محدوده کشاورزی و باغات حفاظت شده.
16- کاربرد مطالعات اقلیمی در معماری و شهرسازی (از قبیل جهت گیری ساختمان، تناسب ابعاد زمین، مشخصات حیاط یا حیاط ها، سایه بان در معابر عمومی مناطق گرمسیر، جلوگیری ازیخبندان در خیابانهای شرقی و غربی مناطق سردسیر).
ماده 4:
طبق بند 1 ماده 4 قانون تاسیس شورای عالی، کمیته های فنی مختلفی به شرح زیر جهت بررسی و اظهار نظر در مورد طرح های جامع شهری که برای تصویب شورای عالی پیشنهاد میشود تشکیل میگردد:
1- کمیته مطالعات اقتصادی - اجتماعی، متشکل از نمایندگان وزاری مسکن و شهرسازی، صنایع و سازمان برنامه و بودجه که موضوعات مربوط به بندهای 1 و 2 و 3 و 4 مفاد طرح جامع را مورد بررسی و اظهار نظر قرار داده گزارش لازم را تهیه خواهند نمود.
2- کمیته منابع طبیعی و مکان یابی توسعه، متشکل از نمایندگان وزرای مسکن و شهرسازی، کشاورزی، نیرو و سازمان حفاظت محیط زیست که موضوعات مربوط به بندهای 5 و 6 و 7 را مورد بررسی و اظهار نظر قرار داده گزارش لازم را تهیه خواهند نمود.
3- کمیته طرح ریزی، متشکل از نمایندگان وزرای مسکن و شهرسازی، کشور و فرهنگ وآموزش عالی که موضوعات مربوط به بندهای 10 و 11 و 12 و 13 و 14 و 15 و 16 مفاد طرح جامع را مورد بررسی و اظهار نظر قرار داده گزارش لازم را، تهیه خواهند نمود.
ماده 5:
کمیته های 1 و 2 و 3 و 4 در جریان بررسی هر یک از طرح ها در موارد لزوم از نمایندگان وزارتخانه ها و سازمان های دیگر که وزراء یا روسای آن ها در شورای عالی عضویت دارند دعوت به عمل خواهند آورد تا بخش هایی از طرح را که در ارتباط با وظایف وزارتخانه یا سازمان متبوع آنهاست مطالعه نموده نظر خود را اعلام و در جلساتی که موضوعات مرتبط با وظایف آنها مطرح است با دارا بودن حق رای شرکت نمایند.
همچنین کمیته های مزبور از وزارتخانه ها و سازمان هایی هم که عضو شورای عالی نیستند ولی مسائل مربوط به آنها مطرح است در صورت لزوم بدون داشتن حق رای دعوت خواهند کرد.
کمیته های 1 و 2 و 3 و 4 گزارش بررسی های خود را به صورت یک پیشنهاد مورد توافق اکثریت و در صورت عدم وجود اکثریت آراء حداکثر به صورت دو پیشنهاد با دلائل توجیهی مربوط به هر کدام به واحد شهرسازی و معماری تسلیم خواهند نمود.
ماده 6:
نمایندگان وزارت مسکن و شهرسازی در هر یک از کمیته های چهارگانه مسئول آن کمیته خواهند بود.
ماده 7:
گزارش کمیته ها در جلسه شورای عالی برای تصویب نهایی مطرح و درباره هر یک از بندهای پیش نویس توضیحات لازم داده خواهد شد و سپس اعلام رای خواهد گردید. در صورتی که گزارشمطروحه با اکثریت آراء (6 رای) مورد تصویب قرار نگیرد، به اعضائی که رای مخالف داده اند فرصت داده خواهد شد تا دلائل خود را بیان کنند. سپس توسط مسئولین یا اعضای کمیته ها یا کارشناسان مورد قبول کمیته ها توضیحات لازم داده میشود، و پس از آن برای بار دوم اعلام رای میگردد. هرگاه این بار نیز گزارش مذکور در هر قسمت آن به تصویب نرسد موضوع به کمیته مربوطه برگشت داده میشود تا مورد بررسی و مطالعه و تصمیم گیری مجدد قرار گرفته، گزارش نتیجه در جلسات بعد شورای عالی مطرح گردد.
شورای عالی فقط در خصوص قبول یا رد یا اصلاح فرضیات، پیش بینیها و پیشنهادهای مندرج در پیش نویس گفتگو می کند و رئیس جلسه از گفتگوهای خارج از این حدود جلوگیری خواهد نمود.
ماده 8:
کمیته های 1 و 2 و 3 و4 موضوعات مربوط به خود را بر پایه مدارک مطالعات ته یه کننده طرح و توضیحات نماینده او ظرف 1 یا 2 یا 3 جلسه بر حسب کوچک یا متوسط یا بزرگ بودن شهر مورد بررسی قرار داده اظهار نظر خود را به شکل قسمتی از پیش نویس مصوبه طرح جامع تهیه و به واحد شهرسازی و معماری تحویل خواهند داد.
مسئولیت کمیته ها بررسی کفایت و درستی اطلاعات و دلایل به کار رفته برای رسیدن به فرضیات و پیش بینی ها و پیشنهادهای طرح است و در صورتی که در هر مورد نقصی وجود داشته باشد با اکثریت آراء گزارش کتبی با ذکر موارد نقص تهیه کرده و از طریق مسئول کمیته به واحدشهرسازی و معماری جهت رفع نواقص ارسال خواهند نمود.
ماده 9:
در صورتی که بررسی و تصویب اولیه یا نهایی طرح به شورای شهرسازی استان محول شود، شورای استان نیز موظف است بررسی و اظهار نظر و تصویب را از طریق کمیته های چهارگانه به همان روش شورای عالی انجام دهد. در این صورت کمیته های چهارگانه از کارشناسان دستگاه تشکیل خواهد شد.
وزارت مسکن و شهرسازی موظف است نظارت نماید که اگر شورای شهرسازی استان قادر به تشکیل هر یک از کمیته های چهارگانه نباشد یا برای تشکیل آن احتیاج به کمک کارشناسی داشته باشد، کارشناس مورد نیاز را در اختیار آن گذاشته یا حسب مورد کمیته مربوط به شورای عالی رادر اختیار شورای استان قرار دهد.
ماده 10:
دستورالعمل تشخیص اساس طرح جامع شهر مصوب 1363/12/23 لغو و مفاد ماده 3 جانشین آن میشود.