هیات وزیران در جلسه مورخ 1369/2/2 بنا به پیشنهاد شماره 32352 /30 مورخ 1368/9/8 سازمان انرژی اتمی ایران آییننامه اجرایی قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب 1368 را به شرح زیر تصویب نمود.
ماده 1 - هدف:
این آییننامه به منظور حسن اجرای قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب 1368 تنظیم و تدوین گردیده است.
ماده 2 - تعاریف:
1 - قانون در این آییننامه به قانون حفاظت در برابر اشعه اطلاق میگردد.
2 - «پرتوهای یونساز» از نظر حفاظت در برابر اشعه به پرتوهائی مثل ایکس، گاما، بتا، نوترون، آلفا و ذرات اتمی دیگر اطلاق میگردد که قادر به یونسازی در ماده میباشند.
3 - «پرتوهای غیریونساز» از نظر حفاظت در برابر اشعه به پرتوهائی مثل ماوراء بنفش، مادون قرمز، مکروویو، لیزر، امواج رادیوئی و نظائر آن اطلاق میگردد که قادر به یونسازی در ماده نمیباشند.
4 (اصلاحی 1386/07/15)- «پروانه اشتغال» یک سند رسمی است که توسط «واحد قانونی» بر اساس مندرجات فصل دوم قانون، در رابطه با مفاد ماده (3) آن و در صورت رعایت کلیه مقررات قانون و این آییننامه و استانداردها، ضوابط و دستورالعملهای حفاظت در برابر اشعه غیر از مواردی که به موجب استانداردهای پایه مستثنی شده است، برای مدت مشخص بر اساس ضوابط واحد قانونی صادر میگردد.
5 - «دارنده پروانه اشتغال» یک شخص است که پروانه را از «واحد قانونی» بر اساس مفاد فصل دوم قانون جهت اقدامات لازم مندرج در آن دریافت می دارد.
6 - «شخص» به هر شخص اعم از حقیقی یا حقوقی و یا نماینده رسمی و یا قائم مقام هر یک از آنها اطلاق میگردد.
7 (اصلاحی 1386/07/15)- «پرتوکار» به شخص حقیقی اطلاق میگردد که حسب وظیفه با منابع مولد اشعه به طور مستمر و فیزیکی در ارتباط باشد که شامل پرتوکاران گروه الف و گروه ب میگردد.
الف - پرتوکار گروه الف - به شخص حقیقی اطلاق میگردد که در شرایطی کار می کند که در سالیانه آن میتواند از 3 /0 حد دز معادل سالانه تجاوز نماید.
ب - پرتوکار گروه ب - به شخص حقیقی اطلاق میگردد که در شرایطی کار می کند که معمول دز دریافتی سالانه وی از 3 /0 حد دز معادل سالانه تجاوز نمی نماید.
8(الحاقی 1386/07/15)- استانداردهای پایه: منظور حفاظت در برابر پرتوهای یونساز و ایمنی منابع پرتو - استانداردهای پایه (دارای شماره ثبت 7751 سال 1384 از موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران) برای پرتوهای یونساز و پرتوهای غیریونساز - حدود پرتوگیری» (دارای شماره ثبت 8567 سال 1385 از موسسه استاندارد و تحقیقات صنفی [صنعتی] ایران) برای پرتوهای غیریونساز در صورت اصلاح آخرین نسخه اصلاح آنها قابل استناد است».
ماده 3 (اصلاحی 1386/07/15)- انجام هرگونه فعالیت در ارتباط با موارد مندرج در بندهای 1، 2، 3 و 4 ماده (3) قانون که در استانداردهای پایه به عنوان موارد مستثنی شده تعیین شده نیاز به اخذ پروانه اشتغال ندارد.
تبصره (الحاقی 1386/07/15)- واحد قانونی میتواند عدم الزام به اخذ پروانه را مشروط به رعایت مواردی نماید که در دستورالعملها مشخص میشوند.
ماده 4- مسئول فیزیک بهداشت باید دارای حداقل درجه دپیلم در یکی از رشته های علمی و فنی با سابقه کار موثر در رشته حفاظت در برابر اشعه و گذراندن دوره های آموزشی تخصصی با تشخیص واحد قانونی بوده و از سلامت جسمی و روحی کامل برخوردار باشد.
تبصره - در امور ویژه کار با اشعه مثل پرتو درمانی، پزشکی هسته ای، مراکز بزرگ رادیولوژی، مراکز هسته ای و دانشگاهها، حداقل تحصیلات مسئول فیزیک بهداشت درجه کارشناسی در رشته های علمی و فنی در رابطه با پرتوها خواهد بود.
ماده 5 - شخص مسئول لازمست در رشته مربوط به حوزه پروانه مورد درخواست دارای حداقل تحصیلات کارشناسی در یکی از رشته های علمی و فنی در رابطه با پرتوها بوده و از سلامت جسمی و روحی کامل برخوردار باشد.
تبصره 1(اصلاحی 1386/07/15)- در شرایط ویژه در امور غیرپزشکی و کمبود متخصص در رشته مربوطه، دارندگان مدرک تحصیلی کارشناسی در یکی از رشته های علمی و فنی و موفقیت در آزمونهای مربوطه با تشخیص واحد قانونی میتوانند به عنوان شخص مسئول انجام وظیفه نمایند.
تبصره 2 (اصلاحی 1386/07/15)- در امور تشخیص و درمان پزشکی شخص مسئول لازمست دارای تحصیلات و شرایط مشخص شده در ضوابط و دستورالعملهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باشد.
ماده 6(اصلاحی 1386/07/15)- جهت صدور پروانه اشتغال باید اقدامات زیر بر حسب مورد بر اساس ضوابط واحد قانونی توسط متقاضی دارنده پروانه کسب انجام شده و مدارک لازم حداقل دو ماه قبل از اقدام نسبت به مفاد ماده (3) قانون به واحد قانونی ارائه گردد.
الف - طبق ماده 5 فصل دوم قانون، معرفی یکنفر به عنوان شخص مسئول و یکنفر به عنوان مسئول فیزیک بهداشت با سطح تحصیلی و تخصصی مذکور در مواد 4 و 5 این آییننامه با ارائه مدارک تحصیلی و تخصصی و سوابق کار با اشعه.
ب - ارائه اطلاعات جامع طرح در رابطه با کار با اشعه که پروانه جهت آن درخواست شده است با توجیه و توصیف ضرورت انجام طرح و مزایای آن برای جامعه در مقایسه با سایر روشهای موجود به طوریکه پرتوگیری کارکنان و مردم جامعه به «هرچه کمتر مواجه شدن» کاهش یابد.
ج -ارائه گزارشهای علمی و فنی شامل نقشه های ساختمانی، تاسیسات، سیستم دفع فاضلاب و پسمان و غیره بر حسب لزوم.
د - ارائه مشخصات فنی کامل وسائل، دستگاهها و تاسیساتی که جهت کار با اشعه مورد استفاده قرار میگیرد) بالصاق نقشه ها، کاتالوگ، محاسبات و غیره)
ه- - ارائه فهرست کاملی از وسایل و تجهیزات ایمنی حفاظتی مورد استفاده در طرح.
و - در صورتی که طرح موردنظر امکان پرتوزائی محیط را دارد ارائه گزارش محیطی و طرح جامع تجهیزات موردنیاز جهت جلوگیری از آلودگی محیط و سیستمهای اندازه گیری مربوط.
ز - ارائه دستورالعمل اوژانس به منظور مقابله با سوانح در شرایط اضطراری.
ح - ارائه مدارک تحصیلی و تجربی و بازآموزی و آموزش پرتوکاران و کارکنان مربوطه.
ط - ارائه موافقت اصولی وزارتخانه، سازمان و یا هر ارگان ذیربط.
تبصره - درخواست صدور پروانه هیچگونه تعهدی برای واحد قانونی جهت صدور پروانه در صورتی که درخواست کننده دارای شرایط لازم و کافی نباشد ایجاد نمی نماید.
ماده 7 - دارنده پروانه اشتغال مکلف است دو ماه قبل از انقضاء مدت اعتبار پروانه خود درخواست تمدید نماید.
ماده 8- وقتی مطابق مقررات این آییننامه درخواست تمدید پروانه میگردد پروانه فعلی در صورتی که قبلا طبق مفاد ماده (17) قانون به حالت تعلیق درنیامده و یا لغو شده باشد، تا زمان تمدید و یا صدور پروانه جدید و یا لغو آن اعتبار خواهد داشت.
ماده 9 - در موارد خاص کار با اشعه با فعالیت محدود (از نظر تعداد منابع، انرژی، پرتودهی و کاربرد) بر اساس استانداردهای واحد قانونی و در صورتی که واحد قانونی تشخیص دهد که قوانین، مقررات، استانداردها و ضوابط و دستورالعملهای حفاظت در برابر اشعه میتواند بخوبی توسط یک یا دو شخص انجام پذیرد، یک یا دو نفر شخص حقیقی واجد شرایط میتوانند مسئولیت شخص حقیقی دارنده پروانه، شخص مسئول و مسئولیت فیزیک بهداشت را به عهده بگیرند.
ماده 10 - به طور کلی اخذ پروانه شامل ارسال درخواست کتبی با مدارک موردنیاز، ثبت درخواست، بررسی درخواست، بازرسی مجوز اولیه و مجوز بهره برداری است. گذراندن این مراحل با عنایت به یپچیدگی کار با اشعه از ضروریات علمی و فنی است.
ماده 11 -در موارد کار با اشعه به طور محدود و یا برای مدتی که از یک سال تجاوز نکند یا در موارد خاص و بر حسب ضرورت با تشخیص واحد قانونی، به جای پروانه میتواند مجوز مدت دار با شرایط مندرج در آن صادر گردد.
ماده 12 - شخص مسئول مکلف است به پیامدهای ناشی از عدم رعایت مفاد قانون و این آییننامه آگاه بوده و مسئولیتهای مربوط را بپذیرد.
ماده 13- مسئول فیزیک بهداشت مکلف است وظایف حفاظت در برابر اشعه فعالیت محدود پروانه را به عهده داشته و مسئولیتهای مربوطه را آگاهانه بپذیرد.
ماده 14- دارنده پروانه اشتغال، شخص مسئول و پرتوکاران مکلف اند دستورالعملهای و توصیه های مسئول فیزیک بهداشت را بر اساس قوانین، مقررات، آییننامه ها، استانداردها و توصیه های واحد قانونی پذیرفته و به اجراء درآورند و نیازهای مربوط به حفاظت اشخاص حوزه پروانه را در اختیار وی قرار دهند.
ماده 15 - طبق ماده (9) قانون، دارنده پروانه اشتغال مکلف است کلیه افرادی را که به کار با اشعه گمارده میشوند، قبل و بعد از استخدام و به صورت دوره ای در طول استخدام و یا در شرایط اضطراری، تحت معاینه ها و آزمایشهای پزشکی لازم و آزمایشهای تخصصی قرار داده و مدارک مربوطه را در اختیار واحد قانونی قرار دهد.
تبصره 1 - آزمایشها و معاینه های پزشکی اولیه نباید زودتر از یک ماه قبل از شروع کار با اشعه انجام شده باشد.
تبصره 2 - جهت هر شخص پرتوکار تحت پوشش پروانه لازمست یک پرونده شخصی که حاوی کلیه اطلاعات فردی از جمله سوابق پرتوگیری و نتایج آزمایشها و معاینه های پزشکی باشد تشکیل گردد.
تبصره 3 - در صورتی که در هر مرحله بر اساس آزمایشها و معاینه های پزشکی تشخیص داده شد که ادامه کار با اشعه برای شخص زیان آور است لازم است توسط شخص مسئول و مسئول فیزیک بهداشت از ادامه کار وی با اشعه جلوگیری گردد.
تبصره 4 - از پرتوکاران گروه الف لازمست حداکثر هر شش ماه یکبار و از پرتوکاران گروه ب حداکثر هر یک سال یکبار و از هر دو گروه در شرایط اضطراری آزمایش و معاینه های کامل پزشکی برحسب تشخیص و توصیه «واحد قانونی» به عمل آید.
تبصره 5 - آزمایشها و معاینه های پزشکی لازمست بر اساس دستورالعمل واحد قانونی به عمل آید.
تبصره 6 - در صورتی که یک پرتوکار محل کار را تغییر دهد لازم است سوابق کار با اشعه، پزشکی و پرتوگیری وی عیناً به محل کار جدید منتقل شود.
ماده 16- دارنده پروانه اشتغال مکلف است در صورت بروز سانحه و یا پرتوگیری مشکوک هر شخص حقیقی ناشی از کار با اشعه حوزه پروانه خود را مورد آزمایشها و معاینه های پزشکی قرار داده و مراقبتهای پزشکی لازم را تا حصول اطمینان از سلامت وی ادامه دهد.
تبصره 1 -کلیه هزینه آزمایشها و معاینه های پزشکی قبل از استخدام و دوره ای و شرایط اضطراری به عهده دارنده پروانه اشتغال است.
ماده 17 - اشخاص بین 16 تا 18 سال سن مشغول در دوره های آموزشی و پژوهشی میتوانند فقط در گروه کاری (ب) مشروط بر اینکه قوانین و مقررات و استانداردهای حفاظت در برابر اشعه را رعایت نمایند با کسب مجوز از واحد قانونی از مفاد بند یک ماده (10) فصل دوم قانون مستثنی گردند.
ماده 18 -بهای خدمات ارائه شده از طرف واحد قانونی تا ارسال تعرفه جدید طبق تعرفه مصوب 18 /3 /67 هیات وزیران دریافت میگردد.
ماده 19 - به منظور اجرای بند (3) ماده (20) مقررات ویژه قانون، موارد زیر لازم الاجراء است.
1- خدمت و افزایش خدمت قابل احتساب در بند (3) ماده (20) قانون حداکثر 30 سال خواهد بود.
2 - تشخیص نهایی سوابق کار با اشعه و احتساب افزایش خدمت به تایید واحد قانونی میباشد.
3 -هرگاه شخصی بر طبق مقررات این آییننامه بازنشسته و بعد معلوم شود که بر اساس تقلب و مدرک سازی به این استحقاق رسیده است از امتیاز بند (3) ماده (20) کلا محروم و مکلف به پرداخت کلیه وجوهیست که به وی پرداخت شده و خسارات ناشی از آن از وی اخذ خواهد شد.
ماده 20- احتساب سوابق کار با اشعه جهت بازخرید، بازنشستگی، از کارافتادگی و تعیین حقوق و طبقه به شرح زیر میباشد:
الف- کارکنان با پرتو گروه الف به ازاء هر سال خدمت یک سال افزایش خدمت مورد قبول تا حداکثر ده سال.
ب - کارکنان با پرتو گروه (ب) به ازاء هر سال خدمت 6 ماه افزایش خدمت مورد قبول تا حداکثر پنج سال
تبصره 1 - در مورد افرادیکه قبل از تصویب قانون با تشخیص واحد قانونی به طور مستمر به کار با اشعه اشتغال داشته اند فقط بند (3) ماده (20) قانون لازم الاجرا است.
ماده 21 - هر شخصی که بر اساس مفاد مقررات قانون و این آییننامه بازنشسته میگردد، مجاز به اشتغال مجدد به کار با اشعه نخواهد بود.
ماده 22 - به منظور اجراء مفاد مندرج در ماده (20) قانون (به استثنای بند 3) به افرادی که به طور مستمر به کار با اشعه اشتغال دارند بر حسب مورد مزایای زیر تعلق میگیرد و از تاریخ تصویب قانون (تاریخ 1368/1/20) لازم الاجرا است.
الف (اصلاحی 1396/11/01)- به پرتوکاران گروه (الف) تا میزان حداکثر (100 %) مزایای مندرج در بندهای (1) و (2) و (4) ماده (20) قانون طبق شرایط زیر:
- برحسب شرایط شاغل شامل تجربه کار با پرتو، دوره های حفاظت در برابر اشعه، رعایت اصول حفاظت پرتوی و میزان تاثیرگذاری آن تا (25 %)
- برحسب شرایط محیط کار (75 %)
باید توسط دارندگان پروانه اشتغال اعمال و پرداخت شود.
ب (اصلاحی 1396/11/01)- به پرتوکاران گروه (ب) تا میزان حداکثر (60 %) مزایای مندرج در بندهای (1) و (2) و (4) ماده (20) قانون طبق شرایط زیر:
- برحسب شرایط شاغل شامل تجربه کار با پرتو، دوره های حفاظت در برابر اشعه، رعایت اصول حفاظت پرتوی و میزان تاثیرگذاری آن تا (15 %)
- برحسب شرایط محیط کار (45 %)
باید توسط دارندگان پروانه اشتغال اعمال و پرداخت شود.
تبصره 1 - مزایای فوق الذکر در صورت تغییر شرایط این آییننامه و یا شرایط کاری شخص لازم التغییر است.
تبصره 2 (الحاقی 1396/11/01)- تعیین درصد مربوط به شرایط شاغل و محیط کار بر اساس دستورالعملی است که توسط کمیسیونی متشکل از نمایندگان سازمان انرژی اتمی ایران، نماینده سازمان برنامه و بودجه کشور و نماینده سازمان اداری و استخدامی کشور تهیه و به تصویب میرسد. کمیسیون مذکور در سازمان انرژی اتمی ایران تشکیل میشود.
ماده 23 (اصلاحی 1386/07/15)- علاوه بر احکام مندرج در این آییننامه در موارد ضروری و در چهارچوب قانون و این آییننامه و با رعایت سایر مقررات، دستورالعملها و ضوابط لازم از جمله ضوابط مربوط به اصول حفاظت در برابر اشعه، پروانه و مسئولیتهای آن، پرتوگیری شغلی، پزشکی، مردم و مقررات ایمنی منابع پرتو با تصویب واحد قانونی ابلاغ خواهد شد.
تبصره (الحاقی 1386/07/15)- ضوابط موضوع این ماده در مورد موسسات پزشکی به تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و واحد قانونی خواهد رسید.
ماده 24 (الحاقی 1386/07/15)- با توجه به تغییرات سریع در دانش حفاظت در برابر اشعه، مقررات این آییننامه میتواند هر دو سال یکبار و بر حسب ضرورت و اضطرار طبق تشخیص «واحد قانونی» و پس از تصویب دولت مورد تجدیدنظر قرار گیرد.
معاون اول رئیس جمهور - حسن حبیبی