تاریخ نظریه: 1402/07/26
شماره نظریه: 7/1402/398
شماره پرونده: 1402-82-398ح
استعلام:
در خصوص رقبه وقف عام دارای متولی منصوص، با توجه به فتوای مقام معظم رهبری که فرمودند (در مورد متولی خاص نوبت به دخالت حاکم شرع نمیرسد) و نظر به آرای شماره 249 و 250 مورخ 1390/6/21 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال اطلاق ماده 12 و بندهای 1 تا 6 ماده 32 آییننامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه مصوب 1365/2/10 هیات وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی، آیا هنگام بیع مال وقف و تبدیل به احسن، استیذان از ولی فقیه و استعلام از اداره اوقاف ضروری است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
هیات عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامههای متعدد ذیلالذکر، اطلاق ماده 12 و بندهای یک تا 6 ماده 32 و ماده 43 و تبصره آن از آییننامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوب 1365/2/10 هیات وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی را نسبت به موقوفاتی که متولی خاص دارند، ابطال کرده است:
الف- دادنامه شماره 249 و 250 مورخ 1390/6/21؛ به استناد نظریههای شماره 37501/30/88 و 37500/30/88 مورخ 1388/12/4 فقهای شورای نگهبان و ابطال اطلاق ماده 12 و بندهای یک تا 6 ماده 32 آییننامه صدرالذکر از این حیث که در اعطای حق تملک اعیان به مستاجر در موقوفاتی که عرصه و اعیان آن وقف است و همچنین در معاملات و امور موضوع بندهای یک تا 6 ماده 32 پیشگفته، نسبت به موقوفاتی که دارای متولی خاص است، ملاک را تایید نماینده ولی فقیه در سازمان و سرپرست سازمان مذکور دانسته است؛
ب- دادنامههای شماره 1350 تا 1352 مورخ 1395/12/17؛ به استناد نظریه شماره 58859/30/92 مورخ 1392/7/8 فقهای شورای نگهبان و ابطال اطلاق اصلاحیه 1391/3/7 مواد 12 و 32 آییننامه قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امورخیریه از این جهت که اختیارات متولی خاص که امین باشد را به تایید نماینده ولی فقیه در سازمان مذکور مشروط دانسته است؛
ج- دادنامه شماره 1174 مورخ 1401/6/22؛ به استناد نظریه شماره 21086/102 مورخ 1401/3/9 فقهای شورای نگهبان و ابطال اطلاق ماده 43 و تبصره آن از آییننامه اجرایی قانون یادشده؛ به سبب خلاف شرع بودن شمول آن بر موقوفاتی که متولی منصوص امین دارند.
بنا به مراتب و مستندات یادشده و با توجه به ابطال اطلاق مواد 12 و 32 و ماده 43 و تبصره آن از آییننامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوب 1365/2/10 هیات وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی توسط هیات عمومی دیوان عدالت اداری، در فرض سوال در موقوفات عام دارای متولی منصوص، بیع مال موقوفه و تبدیل به احسن آن نیازمند استیذان از ولی فقیه و یا تایید و موافقت نماینده ولی فقیه و سرپرست سازمان اوقاف و امور خیریه نیست و متولی منصوص با رعایت جهات شرعی و قوانین و مقررات حاکم میتواند اقدام کند. تبصره ماده 4 آییننامه نحوه و ترتیب وصول پذیره و اهدایی (الحاقی 1397/4/31 هیات وزیران) و همچنین بند «الف» یک دادنامه شماره 808 و 809 مورخ 1395/10/14 هیات عمومی دیوان عدالت اداری که به استناد نظریه شماره 51653/30/92 مورخ 1392/6/10 فقهای شورای نگهبان که داشتن حق امضاء مشترک اداره اوقاف با متولی خاص را نوعی دخالت در وظیفه متولی شرعی دانسته و آن را نظارت تلقی نکرده است، بندهای یک و 3 دستورالعمل شماره 2988/410 مورخ 1371/11/5 سازمان اوقاف و امور خیریه را ابطال کرده است، موید این دیدگاه است.